A ṭog oylem-haze roman

צצת, עמפמ1נז} עפ1םתמ1נצ 8 1611 6אעמ2ת21ע9פ אעצע1פ

0 .+ס א

1-4/,2אם 1626162141 4,

עטססתתפ תגתז/2./

{וט 851016סט 111066 05ט? 16ססט 11115 {ס וס1696/0011ט +1וסווםוחזזסת

2סססזס1ן /3674016) 65 1011 ז200

מצטדא מעזזז גנפזפפנצ עס א0ס1זדשסע 6011 מ/8ת660 מגזז1 תסע סאנפאטע
מת84מז זאצסטע 1א/ טס 4 צטם דתא,ע אז /0595181? ממתזא פא,טעץ
אסזנזאמאטס?ע את8214968440 .ם /2,,/מ3/)2 סאג, מזטאעם

2

א נאת:) 8008 בפוסםס1צ 41 8,110 ,וו

9 211ע9 ,81,455 , 1451 11 1 4,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א
פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא
צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/
/ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116
101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016
8160 208
06 +ז6ט10
1ס1011110011 16/3008 151911160118
0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001
101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן
2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא
ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1
זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04
.151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1
תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז
-1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס
-- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1
.18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

סז. שניאור

אַ טאָג עולם-הזר

ראָמאַן

יובל-פאַרלטג

ניודיאָרק --- תש"ח-1948

מטש סעא84פ5 ;2
ת1420ן-601.421 106 4
(110069-16 006)

0061ס17 44

8 /,)מעגעץקסט
צט
פטסטאעפ אה זא 2841

אסזזזסע 811828טן

.4/, .0.5 תג 2110164

יעמס) סאזעאזתת +1עסזאעמג)
יצ .א ,1 אחסע ששצן

453 6

א טאָג עולם-הזה

ערשמער טייל

אַרױסגעגעבן צום אָנדענק
פון סידניי מ אץ

(זון פון ישראל מאץ)

ערשטער קאפּיטל
דויד ברין און זיין קאַנקורענט

41

עס איז נאָך געווען, בערך, פרי, זייגער ניין: דעמאָלט וען אַ
געלבלעכער סוף-האַרבסט-נעפּל שטייט איבער פּאַריז, דאָס דאַך-פענצטער
אין אַטעליע זעט אויס װי אַ פאַרשטאַרטער גענעץ, און יונגע מאָלערס
שלאָפן נאָך אין זייערע מאַנזאַרדעס, אין דער זיכערקייט, אַז פאַר אמתע
קינסטלער פּאַסט ניט אויפצופירן זיך בירגערלעך, אויפשטיין מיט דער
זון און טרינקען קאַװע מיט לייטן גלייך.... נאָך אַ גרעסערע חרפה אין
אויפצושטיין פאַרטאָג, װי פאַבריק-אַרבעטער, און צוכאַפּן זיך צו דער
פּראַצע... יענע זיינען דאָך פאַרקויפט פאַרן שטיקל ברױיט, האָבן
מורא פאַרן מאָרגנדיקן טאָג אמתע קינסטלער האָבן קיין מורא ניט.
אַלץ און אַלעמען אויף צודלהכעיס שלאָפן זי ביזן האַלבן טאָג, טרינקען
קאַװוע בשעת אַלע עסן מיטאָג, און עסן --- בשעת פּאַריז נעמט שוין זיין
פינף-אַזײיגערדיקן אַפּעריטיװו*), אמתע קינסטלער פאַרשװענדן דאָס
בעסטע ליכט פון טאָג, ווען אַלע פאַרבן זיינען עכט און זאָט. מיט
שמועסן און רויכערן אין די שכנישע מאָלער-סטודיאָס, און טשעפּען
זיך צו די נאַקעטע און האַלבינאַקעטע מאָדעל-מיידלעך. און ווען עס
ווערט פינצטערלעך, בלאַנדזשעט מען איבערן בולװאַר מאָנפּאַרנאַס,
וואו אַנדערע פּינזל-קאָלעגן קומען זיך צוזאַמען, דערנאָך איז גוט צו זיצן
ביז צוויי אַזײגער נאָך האַלבער נאַכט אין קאַפע ,דאָם* און ,ראָטאָנך",
וואו דער טשאַד פון לייבער און ציגאַרעטן נעמט דורך די האָר און די
קליידער, אַזױ וי רויך נעמט דורך געווענזלטע הערינג.

קורץ און גוט: אַן עכטער קינסטלער איז מחויב צו שטעלן אויפן
קאָפּ יעדע אַלטעגלעכקײט, דאָס געזונט, יעדן נאָרמאַלן לעבנס-שטייגער,
נו, און ווען אַרבעטן ? אַרױפאַרבעטן זיך ? וערן באַרימט ? וװעגן
דעם װעט מען שפּעטער קלערן.

דויד ברין האָט דערפון ניט געהאַלטן, כאָטש געווען איז ער נאָך,
בערך, זייער יונג, אַ יאָר דרייסיק, צי אַ ביסל מער. זיינענדיק פון דער

*) קאקמעיל,

נאַטור אַ גראַדער מענטש, דערצויגן אין אַ יידיש-פּאַטריאַרכאַלער פאַמי-
ליע, באַזיצנדיק אַן איינגעבוירענעם הומאָר און זיין אייגענעם קוק אויף
זאַכן, האָט ער, פון פאָרנט אַרײן, אַנטדעקט די שװאַכע זייטן פון אָט
די אַלע אַנטיבירגערלעכע קונצן, װאָס הויבן הויבן זיי זיך אָן מיט אַ
כלומרשטן פּראָטעסט קעגן יעדער פושערישער סימעטריע, אַלטמאָדישער
פלייסיקייט, צוגעלעגענע טראַדיציעס, און גייען, ביסלעכווייז, איבער אין
שלעכטע געוואוינהייטן : אין אומאָרדענונג, אין צווייפלהאַפטער אָריגי-"
נאַליטעט און שװאַכלײביקע קאַפּריזן. |

ברין האָט, מיט זיין געוונטן חוש, קודם-כל אָפּגעשאַצט דעם ווערט
פון צייט, געזען צו געברויכן זי מיט גרויס אויסגערעכנטקייט און עקאָ-
נאָמיע, אַזױ װוי קרעדיט, װאָס איז, פון דער נאַטור אַלײן, געגעבן געװאָרן
נאָר אויף אַ באַשטימטן טערמין. מען קען דעם דאָזיקן קרעדיט פאַרי
הולטאַיעװען און מען קען מיט אים בויען. אָפּצאָלן מוז מען סיי װי סיי,
אויב ניט מיטן גוטן ווילן, איז דורך געריכט-זשאַנדאַרמען : פריצייטיקע
עלטער, איינזאַמקײט, אַנטױישונג, קבצנות...

ברינס פרימאָרגן איז דערפאַר געווען וי אויפשליסן אַן אָפיס,
אַלע טאָג אין דער זעלבער צייט. און זאָל דאָס אויף דעם קינסטלער"
זשאַרגאָן הייסן װוי עס וויל, אַפּילו ,קרעמעריש". . . זיין לייכטן פרי-
שטיק האָט ער אַלע טאָג גענומען אין דער זעלבער שעה. זיין טאָג האָט
זיך, כמעט אַלעמאָל, אָנגעהױבן מיט אַ קאַמף: אַ קאַמף מיט פוילקייט,
מיט שלעכטער שטימונג, מיט קערפּערלעכע שװאַכקײטן, וועלכע זיינען
פאַראַן ביי יעדן מענטשן אָן אונטערשייד. אונטער אַלע אומשטענדן האָט
ער דורכגעזעצט זיין ווילן ; געאַרבעט זיינע דריי-פיר שעהן נאָכאַנאַנד,
ווען דאָס טאָגיליכט איז , צייטיק* און די פאַרבן זיינען העל ; און איבער-
געלאָזן זיינע סקיצן פון שװאַרץ אויף ווייס נאָר אין די שעהן, ווען דאָס
פולע ליכט איז ניט אַזױ וויכטיק פאַרן אויג און פאַרן באַמאָלטן לייוונט,

די איינציקע דערפרישונג, װאָס ער האָט זיך דערלױיבט, בשעת
זיין פלייסיקער אַרבעט, איז געווען דאָס אַרומכאַפּן, פון צייט צו צייט,
סאָניאַן, זיין ווייב, און קושן זי אין די פולע ליפּן, וי אַ טרונק שװאַרצע
קאַװע האָט דאָס געװוירקט אויף אים, און דער פּינזל האָט נאָך פלינקער
גענומען גיין אין זיין מיד-געװאָרענער האַנט,

געשטערט צו ווערן פון חברים-מאָלער אָדער סתם פּוסטאָפּאַסניקעס
פון שכנישע אַטעליעס, האָט ער בשום אופן ניט געלאָזן. אויף זיין טיר
איז, די ערשטע צייט אין פּאַריז, געווען אויסגעהאנגען אַ קאַרטאָן מיט
אַן אויפשריפט, אַז מען בעט העפלעך אָפּלײגן אַלע באַזוכן אויף נ אָך
פיר אַזײיגער.. . מיט דער צייט איז דאָס איבעריק געװאָרן. אַלע פריינט

6

און באַקאַנטע האָבן אַזױ אויך געוואוסט, אַז ביז פיר נאָך מיטאָג טאָר
מען דויד ברינען אין טיר ניט קלאַפּן, עס איז אַן אומזיסטע טרחה.
! ער נעמט ניט איף...

אַזאַ לעבנסשטייגער האָט אַ סך מיטגעווירקט, אַז די ווענט פון זיין
אַטעליע זאָלן שטענדיק באַפּוצט זיין מיט אַ סך פאַרענדיקטע ליווגטן.
ער האָט געהאַט פון װאָס אויסצוקלייבן פאַר יעדער אויסשטעלונג. דאָס
האַרץ האָט אים דערביי קיינמאָל ניט געקלאַפּט, װי ביי אַ יינגל פאָרן
עקזאַמען. מען האָט אים קיינמאָל ניט געזען מיט צעפּודלטע האָר און מיט
פאַרשלאָפענע אויגן פון אַ שניידער פאַר די ימים-טובים, און פריי איז
ער אויך געווען. זויבער און גוט אָנגעטאָן איז ער אַלעמאָל. דערשינען,
מיט זיין סאָניאַן, אויף קינסטלערישע אָװנטן,. קיין מער-װוייניקער גוטן
קאָנצערט ניט דורכגעלאָזן, קיין איינציקע אינטערעסאַנטע אויסשטעלונג,
קאָלעגן פלעגן אים אָפטמאָל האַלב-שפּאָטיש, האַלב ניט-פאַרגינעריש
אַ פרעג"געבן: וען, אייגנטלעך, ברענגט ער דאָס אַלץ פאַרטיק ?
אַרבעטן אַזופיל און אַזױפיל אַמוזירן זיך... אויף אַזאַ און ענלעכע
צװויידייטיקע פּראַגן האָט ער געהאַט זיין לאַקאָנישן ענטפער:

--- װען איר שלאָפט און װען איר בטלט אַרום אין די
קאַפעס ...

אמת, זינט סאָניאַ, זיין ווייב, האָט אים פאַרלאָזן איז ברינען
זיין נאָרמאַלער לעבן אָנגעקומען אַ סך שװערער. ער האָט געמװט
אי מאָלן, אי פירן זיין שטיקל באַלעבאַטישקײט. און כדי צו האַלטן
גלייכגעוויכט און ניט לאָזן בויגן דעם חוט-:חשדרה פון זיין איײינמאָל
איינגעפירטן שטייגער, האָט ער געמוזט, גלײכצייטיק, קעמפן מיטן
כאַאָס אַרום זיך, אין זיין פּריװאַטן לעבן, אַזױ וי אין זיין שאַפן, װאָס
הייסט : אַרױסשײלן פאָרמען פונעם ,נישט", פאַנגען די פאַרבן פון דעם
װאָס גייט פאַרביי . .. און צווישן די דאָזיקע אַקטן פון טאָגיטעגלעכער
אַרבעט --- קעמפן מיטן שד פון איינזאַמקײט, יאָגן די שלאַנג פון בענק-
שאַפט װאָס זױיגט דאָס האַרץ, טרייבן פון זיך די בילדער פון דאָס
געוועזענע, די בילדער פון אַ נאָענטן צוזאַמענלעבן מיט אַ געליבטער ווייב,
אַך, דער זכרון און די געוואוינהייט זיינען שטאַרקער פון אַלע ליבעס
אין דער װעלט! די גרעסטע שרפות פון לײדנשאַפּטן קען מען איינ-
לעשן. נאָר קיינע װאַסערן אין דער וועלט זיינען ניט אימשטאַנד איינ-
צולעשן דעם טליענדיקן פייערל פון געוואױנהייט: אָט דאָ איז זי
געזעסן, אָט דאָ ‏ -- געשטאַנען, אַזױ האָט זי געלאַכט און אַזױ האָט
געשאָרכעט איר זיידענער אונטער-קלייד ווען זי האָט אים אױסגעטאָן
פאַר לייגן זיך אין בעט. עס טליעט אַזאַ בענקשאַפט-פייערל און טריקנט

7

דעם מאַרך פון די ביינער, די הענט לאָזן זיך אָפּ און דער. ווילן ווערט
שװאַך,. און דער וועלט-כאַאָס הודזשעט וי אַ גרויסער. פּוסטער מויער-
קאָפּ איבערן אויער :

- ---- אַך, נעם זיך ניט צום האַרצן! האָסט ליב געהאַט, װועסט נאָך
ליבן,.. נו, און אַרבעטן ? ניט דו מוזסט אַלץ פאַרענדיקן. די נאַטור
אַליין איז ניט פאַרענדיקט. די פאָרמען פון דער מענטשלעכער געזעל-
שאַפּט --- אַװדאי ניט, האַ-האַ, מענטש ! אַלץ איז קיין אױסגעבלאָזענע
איי ניט ווערט...

דער געפערלעכער קול פון דער איינזאַמקײט איז דאָס געווען, דאָס

שלאַנגישע שיפּען, װאָס העצט צו זעלבסט-פאַרניכטונג, צו שכורן, צו
הולטאיעװען און צו ערגערע זאַכן אויך. אַ דרייענדיקער קאַמף איז דאָס
געווען פאַר דויד ברין. אַן אָפּגעבן עקזאַמען פאַר שטרענגע אױבער-
לערער. און ער האָט דעם עקזאַמען אויסגעהאַלטן. /

גי

דער ערשטער עקזאַמען, װאָס ער האָט אױסגעהאַלטן, ביי אָט די
שטרענגע שופטים, איז געווען אַ מאַלעריש-פּעיזאַזש, וועלכן ער האָט
מער אַרױסגעשײלט פון זיין איינבילדונג, וי פון דער נאַטור, געווען
איז דאָס אַ ניט-גרויסער לײװנט צוויי איילן אױף אנדערטהאַלבן
אַ װינטער-פאַרנאַכט, אַ מענטש פון שניי אויף אַ בערגל. איינער פון
יענע ,מענטשן", װאָס קינדער קייקלע-צוזאַמען און ליאַפּען אויס מיט
זייערע ניט-געניטע הענטעלעך. קנויל אויף קנויל, דער אונטערשטער --
ברייט, דער צווייטער -- קלענער, דאָס קעפּעלע -- נאָך קלענער.
אָנשטאָט אָרעמס -- אַ פּלאָקן פון אַן אָפּגענוצטן בעזעם דורכגערוקט
אין מיטלסטן קנויל,. דריי שװאַרצע האָלץיקױלן אָנשטאָט אויגן מיט
אַ נאָז, אַ בלוי רויכעלע ציט זיך פון ווייטע הייזקעס, פון הינטערן בערגל,
בוימלעך-סקעלעטן צווישן זיי. אין איין הייזקע רויטלט זיך אַ פענצטער,
נאָר עס איז ניט קלאָר, צי דאָס איז דאָס ערשטע אָװונט-פייערל, צי דער
לעצטער שטראַל פון דער זון, וועלכע פאַרגייט אין קאַלטן פּורפּל און
אין בלוילעכן רויך, הינטער די הייזקעס, און צעפעכערט דערביי, אַרום
בערגל, רויטלעכע פּאַסן און בלויע שאָטנס...

די גאַנצע וינטער-קאָמפּאָזיציע איז דאָ געװוען אי סימבאָל, אי
נאָטור,. מיט אַנדערע ווערטער : וירקלעכקייט און איינבילדונג האָבן
זיך דאָ גלײכמאָסיק אויסגעמישט. עס איז שװער געוען אָפּצוטײלן
איינס פון דאָס צווייטע, און אנגענעם איז דאָס פאָרט געווען. וי אַ פיינער

8

געטיש פון זיס און זויער, פון קעלט און װאַרעמקײט, ניט קוקנדיק אויף
דעם אַ קאַפּעלע-סטיליזירטן שניי-מענטש און אויף דער דעקאָראַטיוער
צעפעכערונג פון די לעצטע שטראַל, האָט דאָ אַלץ געאָטעמט מיט
פּשוטקײיט און מיט דער קראַפט פון איבערצייגונג. עס האָט זיך
איינגעשניטן אין זכרון װוי אַ מוזיקאַלישע פראַזע װאָס פאַרפאָלגט. וי אַ
סימפּאַטיש געזיכט װאָס איז פאַרשוואונדן און ס'איז שווער צו פאַרגעסן,

אויסגעשטעלט איז דאָס בילד געווען אונטערן נאָמען , מאָן איווער"
-- מיין ווינטער, הייסט דאָס, -- אין איינער פון יענע א ומ-
אָפּהענגיקע אױיסשטעלונגען אין פּאַריז, וואו צענדליקער און הוג-
דערטער לייוונטן, פון פאַרשיידענע קינסטלער, טאַלאַנטירטע און טאַ- .
לאַנטלאָזע, גיסן זיך צוזאַמען אין איין פאַרביקן מישמאַש פון אַלערלײ
ריכטונגען און שולן, אָבער די קריטיק האָט דאָס פאָרט באַמערקט,
באַמערקט װי אַ לעבעדיק עופעלע, װאָס שווימט אַרום אין אַ רעמל, אויף
כװאַליעס פון מאָלערישע שטיפערייען און פאַרביקע קאַפּריזן, זי האָט
דאָס אַרױסגעפישט און אָנגעשריבן עטלעכע װאַרעמע נאָטיצן אין דער
פּאַריזער פּרעסע. דעם קינסטלער, ברין, וועלכער שטאַמט פון רוסלאַנד,
האָט זי באַצײכנט, ניט מער און ניט װײיניקער, וי אַן עכטן סלאַוו מיט
אַן ,אַם סלאַװ", מיט אַ סלאַװישער נשמה, הייסט דאָס...

נאָך אַזאַ און ענלעכע נאָטיצן האָט זיך דויד ברין אָנגעקוקט אין ‏
שפּיגל און קאָמיש, מיט איין אויג, צוגעוואונקען זיך אַלײן:

--- וי געפעלט דיר, דוידל, דיין סלאַװישע נשמה ? דיין מאַמע
האָט געזאָגט תחינות און דיין טאַטע האָט געהייסן זעליק. דאָס האָט
זי אָבער ניט געשטערט צו ברענגען אַ ,, סלאַװ* אױף דער װעלט...

ענלעכע חכמהלעך האָט ער געהערט פון זיינע קאָלעגן... אָבער
וועמען גייט דאָס אָן, אַז דער לוקסענבורגער מוזעאום, דער באַשיצער
פון מאָדערנער קונסט אין פּאַריז, האָט ביי דויד ברינען אָפּגעקױפט
זיין לייוונט און צוגעשיקט אים אַ ספּעציעלן פּאַפּיר מיט גאָלדענע
בוכשטאַבן, --- אַן אַטעסטאַט פון אָנערקענונג, :

ברין איז געװאָרן באַקאַנט איבערן בולװאַר מאָנפּאַרנאַס און סען-
מישעל. איבער די דאָרטיקע קאַפעס, וואו יונגע קינסטלער קומען זיך
צוזאַמען, איז דורכגעלאָפן אַ רוישל פון קנאה, אָבער ניט אויף אַזױפיל
עס זאָל פון אים אָפּקערן דעם גוט-מוט פון זיינע פריינט,. אַ סך גוטע
ברידער, וועלכע האָבן נאָענט געקענט זיין פּריװואַטן לעבן און די שטילע
דראַמע מיט סאָניאַן, זיין פרוי, האָבן אין דעם פּרעמירטן לייוונט ,מאָן
איווער" דערפילט די פּאָטענץ פון איינזאַמקײט, װאָס קאָלעגע דוד ברין
האָט געבראַכט צום אויסדרוק אין זיין ווינטער-קאָמפּאָזיציע, ער אַלײן,

9

הייסט דאָס, ניט דער ,שניי"מענטש", שטייט דאָס אויפן בערגל. די
יוגנט-ליבע פאַרגײיט װי די װוינטערדיקע זון מיט צעפעכערטע קילע
שטראַלן, װי אַ מעלאָדיע פון אומעט ציט זיך דאָס בלויע רויכל פון די
ווייטע הייזקעס און ער, דער גולמדיקער שניי-העלד, האַלט אױיסגע-
שטרעקט זיינע פלאָקנדיקע אָרעמס האָפנונגסלאָז, פאַרגליווערט, פאַר-
שטאַרט. ער קען אַפילו קיין באַװעגונג ניט מאַכן צו ענדערן זיין לאַגע,
בייטן זיין לעבן. היינט -- אַ װינטער-טאָג, מאָרגן -- אַ וינטער"-
טאָג... |

אַ נאָענטער פריינט זיינער, גאַבראָנסקי, אַ כעמיקער און דענקער,
האָט אים איבערגעגעבן וי אַזױ ,מאָנטפּאַרנאַס" טייטשט אויס דעם
,מאָן איווער", װאָס דער לוקסענבורגער מוזעאום האָט ביי אים אָפּגע-
קויפט. דאָס האָט ביי ברינען אַרױסגערופן אַן אויפרייסן ביידע אױגן
נאָך אַ וויילע טראַכטן האָט ער אַ הויב געטאָן מיט די פּלײצעס און זיך
ביטער צעלאַכט :

--- הען, קאַנאַליעס ! װאָס פאַראַ פיינע נעזער זיי האָבן דאָס...
זיי האָבן מיין קאָמפּאָזיציע פאַרשטאַנען בעסער װי איך אַלײן...

און וירקלעך,. דער קאָמענטאַר*), װאָס בולװאַר מאָנפּאַר-
נאַס האָט פאַרעפנטלעכט, האָט ברינען קלאָרער געמאַכט זיין אייגענעם
קינסטלערישן שוואונק. בשעת ער האָט דאָס געמאָלן האָט ער זיך אַלײן
קיין חשבון ניט אָפּגעגעבן װאָס, אייגנטלעך, עס טרייבט אים צום
איינזאַמען שניי-מענטשן און װאָס ער וויל דערמיט זאָגן.

3

זיין דערפאָלג האָט אים אַ ביסל געטרייסט און געמוטיקט נאָך
סאָניאַס פאַרלאָזן אים. כאָטש אַ סך גלייכער װאָלט געווען, ווען זי און
ער װאָלטן דאָס געטיילט צזאַמען. זיין פּרעמירטער לייוונט, װאָס
הענגט אין לוקסענבורגער מוזעאום, האָט אים אַצינד אויסגעזען װי אַ
שלאָפּעדיק קינד, װאָס ער האָט געפונען אין וויגעלע נאָך סאָניאַס
אַװעקגײן. פאַראַן אַזעלכע מאַמעס, װאָס צוליב אַ פאַרבייגייענדיקער
ליידנשאַפּט, צוליב אַ שטימונג, װאָס זעט אויס זייער וויכטיק און זייער
טיף, פאַרלאָזן זיי, ניט נאָר דעם מאַן, נאָר אַפילו זייער אייגן קינד
פאַרלאָזן זיי... אין ד עם פאַל איז דאָס קינד געװען דעם מאַנס
טאַלאַנט, וועלכן זי האָט, ווייזט אויס, גרינגיגעשעצט, אַזױ וי אים

*) פירוש.

10

אַלײן. נאָך איר אַװעקגײן האָט ער דאָס מיט אַ ראָזשיק אויסגע-
קאָרמעט, געמאַכט פאַר אַ שטיקל מענטשן און טרייסט זיך דערמיט
אויף וויפיל עס לאָזט זיך טרייסטן אין אַזאַ לאַגע...

שווער אויפן האַרצן איז אים נאָר געװאָרן, ווען ער האָט, אױפן
מאָנפּאַרנאַס, געטראָפן סאָניאַן, װי זי גייט געאָרעמט מיט יענעם
פאַרװועלקטן פּאַרשױן, מיט װעלכן זי אַליין טרײיסט זיך, אַפּנים,
נאָך איר פאַרלאָזן דאָס ,קינד"... נאָר אַ ניט-געזונטע וייבערישע
איינריידעניש קען מאַכן אַזאַ בייט, נאָר אַ פּראָװינציעלע פושעריי קען
אָננעמען אַזאַ ביליקע פּאַטשערקע פאַר אַ בריליאַנט. ער, דוד ברין
קען דעם דאָזיקן נפש. ער טראָגט אַ שיינע פאַמיליע -- האַרקאַװע.
נאָר דער מאָנפּאַרנאַס האָט אים שוין לאַנג פאַרקלענערט אויף האַר-
קאַװוקע. דערמיט אַרױסגעבלאָזן פון אים זיין פּוסטע װאָג און געגעבן
צו פאַרשטין, אַז , מען לאָזט זיך ניט נאַרן..,"

מאַקס האַרקאַװוע איז געווען איינער פון יענע אייביקע ,יונגש-לייט",
װאָס צו פערציק יאָר זעען זיי שוין אויס װי נאָך פופציק, װאָס זייער
שװאַכלײביקײט און פאַרוועלקטקייט פילן זיי אויס מיט , שליאַכעטנע"
מאַנירן פאַר אַ גראָשן און מיט עלעגאַנץ פאַר אַ צווייטן גראָשן,. הויכץ
קאָרקעלעך, געפּאַסקעטע הייזעלעך, אַ גוט-ראַזירטער און ניט-פרישער
פּנימל. אַ צוגעפּודערטע נאָז. פוילע באַװעגונגען און אַ זױערלעכע
מינע פון אַן אַנטושטן. קורץ, אַ צוגעלעגענער העלד פון לאָרד בײיראַנס
פּאָעמען.... נאָר עס איז גענוג ער זאָל דערשפּירן לעבן זיך אַ פּאַרפיום
פון אַ ווייבערישן קליידל --- לעבט דאָס גלייך אָפּ און ווערט זשװאַװע.
ער הויבט זיך אָן דרייען אויף די קאָרקעלעך, שאַרן מיט די פיסעלעך,
גלאָצן מיט די אייגעלעך, קושן די צו אים אויסגעשטרעקטע פינגער.
און מאַכן מאַכט ער דערביי אַן אָנשטעל, אַז בטבע פאַלט ער אַזױ אויך
פאַר אַלע דאַמען צו די פיס, נאָר זיין לעצטע באַקאַנטשאַפּט האָט אים
פּשוט אַרײנגעבראַכט אין אַ רעליגיעזן עקסטאַז... מיט אַנדערע ווער-
טער: ער דעמאָנסטרירט אַלע יענע שליאַכעטנע שטיקלעך, פון וועלכע
מאַנצבילן קערט די גרינע גאַל און װאָס דאַמען נעמען דאָס אָן אַלס
אמתע באַגײיסטערונג, װי קלוג און געפּרואװט זיי זאָלן ניט זיין, דאָס
ליגט שוין אין זייער נאַטור. אַלץ קענען זי ביישטיין, נאָר ניט אַ העראַ-
אישן אָנגריף, אָדער אַ קנעכטישע אונטערװאַרפונג. אַ וירדיקע באַ-
ציאונג פון אַ מאַן, ועלכע שטייט צװישן אָט די צויי עקסטרעמען,
לאָזט זיי, מייסטנס, גאַנץ גלייכגילטיק,

ניט בעסער און ניט העכער איז האַרקאַװקע געשטאַנען מיט זיינע
טאַלאַנטן. ביז אַ יאָר זעקס-זיבן-און-דרייסיק איז דאָס געווען אַ אדיכ-

11

טער אָנפאַנגער?, אָפּגעלאָזן אין זיין אָנטועכץ און אין זיין באַנעמען
זיך, ניט בעסער און ניט ערגער װי די אַנדערע אײביקע קאָנפאַנגער"
פון זיין סאָרט. אַרומגעשלעפּט האָט ער זיך אויפן מאָנפּאַרנאַס אין
אַ שװאַרצער, אָפּגעטראָגענער פּעלערינע און אין ווייסע לייוונטענע שיך,
מיט אַ צעקנייטשטן סאַמעטענעם קאַפּעליושל אויף די צױלאַנגע האָר,
דער לאַנגער, ביינערדיקער פּנים --- זעלטן"װען ראַזירט. גערויכערט
מיטן מויל-ווינקל, גערעדט האַלבע ווערטער. דאָס אַלץ האָט געדאַרפט
אונטערשטרייכן זיין טיפקייט, זיין פאַראַכטונג צו דער פוסטער װעלט
און זיין גרינגשאַצן די בירגערלעכע אַלטעגלעבקײט.

וי אַלע , אָנפאַנגער* פון זיין סאָרט, האָט ער אונטערגעהונגערט,
געשריבן לידלעך און געגעבן האָפענונגען... נאָר ויפיל איז דער
שיעור צו געבן האָפענונגע? און װער האָט דאָס כוח צו האָפן אַזױ
לאַנג ? בפרט ווען מען גיט אַ קלער, אַז מיט עטלעכע און צװאַנציק יאָר -
איז שוין שעללי געווען באַרימט און מיט זיבן און דרייסיק יאָר פון זיין
לעבן, פונקט אַזופיל וויפיל מאַקס האַרקאַװע אין אַלט, איז שױן
אַלעקסאַנדער פושקין געפאַלן אויפן דועל מיט דאַנטעסן און איבער"
געלאָזן דעם גרויסן רוסישן פאָלק אַ ירושה, וועלכע ס'איז ניט מעגלעך
צו פאַרשװוענדען ביז צו היינטיקן טאָג... כ'מיין, מען קען דאָך
בלייבן אַן ;אײיביקער אָנהויבער* אַזױ וי אַן אײיביקער סטודענט,
וועלכער טראָגט ביז גרויע האָר זיין סאַמעטענע בערעט-היטעלע מיטן
קאַלירטן אָקאָלישעק און האַלט קיינמאָל קיין איינציקן עקזאַמען ניט אויס,.

איז אָט, כדי ניט צו דערלאָזן אַזאַ מיינונג וועגן זיך, האָט דיכטער
מאַקס האַרקאַװע אָנגעצױגן, אויף זיין צודפרי פאַרװעלקטן געזיכט,
אַ ספּעציעלע מינע מיט דין געשלאָסענע ליפּן און מיט צוויי ענערגישע
פאַלדן פון ביידע זייטן נאָז, דאָס האָט געזאָלט באַדײטן, אַז ניט היינט --
מאָרגן. .. יאָ, אין דער שטיל גרייט זיך צו אַ זאַך, אַ שאַפונג, װאָס ווען
דאָס װעט דערשיינען... װעט... הכלל, אַלע װעלן שטױנען. עס
װעט זיי ניט העלפן!..

קעגן וועמען די דאָזיקע שפּאַנונג איז געצילט, װער זיינען דאָס
די ,, זיי? און װאָס איז דאָס פאַר אַ שאַפונג אַזאַ? דאָס איז קיינעם
ניט געווען קלאָר,. האַרקאַװע הּאָט דעם דאָזיקן געהיימניספולן אָנשטעל
ניט שלעכט דורכגעפירט. ער האָט זיין ראָלע גוט איינגעחזרט. זי האָט
שוין, דערנאָך, װי אַ גראַמאָפּאָרפּלאַטע, געשפּילט ביי אים פון זיך
אַליין,.,. און מערקװוירדיק ! דאָס האָט היפּנאָטיזירט. נייגעריקע נפשות
האָבן- גענומען גלויבן אַז דאָ שטעקט עפּעס. שלאַבערדיקע, אין זיך ניט"
זיכערע טאַלאַנטלעך, האָבן שטילערהייט מקנא געווען דעם דערפאָלג

19 : | יי

פון אַ װערק, װאָס האָט נאָך אַפילו דעם שיין פון טאָג ניט געזען
;דער יונג האָט עפּעס אין זיך", האָבן זיי זיך איבערגעשעפּטשעט.
;נאָר עס מאָג אַ רוח אין זיין טאַטן אַרײין! אפשר איז ער פאָרט
אַ קאָמעדיאַנט,.,,"

יאָרן זיינען דערווייל געגאַנגען. דאָס געהיימניספולע שאַפעכץ.
איז ניט דערשינען. די וועלט האָט ניט געשטוינט. די שװאַרצע פּעלערינע
איז געװאָרן גרינלעך, אין די לאַנגע האָר, אונטערן צעקנייטשטן קאַ-
פּעליוש, האָבן זיך אַריינגעשמוגלט ויסע פעדעם. און מיטאַמאָל,
אין מיטן הין-או-צוריק שפּאַצירן אויפן מאָנפּאַרנאַס, װאָס האָט גע-
דוערט שיינע עטלעכע יאָר, האָט האַרקאַװקע שניידיק פאַרקערעװעט
און איז געװאָרן אַ קונסט-פאַרמיטלער,. דאָס הייסט: אַ געבעטענער
און ניט-געבעטענער אָנבאָטער און פאַרקויפער פון מאָלערײיען,

אויפן יידישן מאַרק און אויף יאַרידן, אין די קליינע שטעטלעך,
זיינען אַמאָל די יידישע מעקלער אַרומגעלאָפן מיט שטעקעלעך אין די
הענט. דאָ, אויפן פאַרביקן יאַריד פון מאָנפּאַרנאַס, האָבן זיי אָנגענומען
אַן אַנדער געשטאַלט. געפליגלטע שניפּטן האָבן זיי געטראָגן, גע
פּאַסקעטע הויזן און גוט זיצנדיקע שװאַרצע רעקלעך. גערעדט האָבן
זי זייער העפלעך און געקושט ביי דאַמען די לאַקירטע נעגל,. דאָס
האָט שטאַרק אויסגענומען אין די הייזער פון אויפגעקומענע גבירים
און סנאָבן, וואו די דאָזיקע קונסט-מעקלערלעך האָבן זיך געדרייט די
ערשטע צייט פון זייער קאַריערע. איינער פון זיי איז געװען מ אַ קס
ה אַרק אַווק עי

4

ניט מיטאַמאָל, נאַטירלעך, איז מיט אים פאָרגעקומען אַזאַ גרינט-
- לעכע ענדערונג. אין אָנהויב האָט ער זיך גענומען אַרומדרײיען מיט
ניט-גרויסע לייוונטן פון מאָלערס אונטערן פּאַכװע, וי אַן אָרעמער
מחבר --- מיט זיינעם אַ זאַץ ביכער. די בילדער זיינען געווען איינגע-
וויקלט אין צייטונגס- פּאַפּיר און איבערגעבונדן מיט אַ שפּאַגאַט. ביס.-
לעכוויין איז דאָס צייטונגס-פּאַפּיר פאַרשוואונדן און פאַרטראָטן געװאָרן
דורך אַ פלאַכן סשעמאָדאַן, איינער פון יענע טשעמאָדאַנעס, װאָס זיינען
ענלעך צו אַ גרויסער טעקע און װאָס אַרױפגעאַרבעטע קאָמי-װואָיאַזשאָרן
סראָגן מיט זיך מיט, שפּעטער, אַז דער טשעמאָדאַן איז געװאָרן צו"
שווער, האָט מען האַרקאַװען אָפטמאָל געזען פאָרנדיק אין אַ דראָזשקע,
מיט זיינע מאָלערישע סחורות --- צופוסן... דאָס אין געװוען דער
ערשטער עטאַפּ פון זיין איבערגאַנג פון אַ באָהעמע-דיכטער צו אַ קונסט-

מעקלער ...
13

| צוזאַמען מיט אָט די פאַרװאַנדלונגען און ערשטע פאַרדינסטן,
האָבן פון מאַקס האַרקאַװען גענומען פֿאַלן די אַלטע שאָלעכצן, דאָס
הייסט: דער דיכטערישער מאַסקאַראַד פון סוף ניינצנטן יאָרהונדערט,
װאָס ער האָט אַזױ עקשנותדיק אָפּגעהיט, װי אַ חסיד -- זיינע פּאות
און קאַפּאָטע, די לאַנגע, פאַרגרויטע האָר, זיינען אַ סך קירצער געװאָרן.
דער בלאַסער נאַקן איז געװאָרן פריי און די געלבלעכע אויערן --- אויך.
די פּעלערינע איז פאַרשוואונדן, און אָנשטאָט די ברודיקע לייוונטענע
שיך האָבן אויפגעגלאַנצט שװאַרצע לאַקירקעס אויף די דינע פיס.
אַ פיינער אָנצוגל האָט אַרומגעכאַפּט דעם פאַרװעלקטן גופעלע: אַ
שװאַרצער רעקעלע --- מיט טאַשמעס אויף די לאַצן, הויזן מיט גרויסע
פּאַטקעס, אַ ווייסע געקראָכמאַלעטע העמד. דער צעקנייטשטער קינסטלער-
הוט, מיט די גרויסטע פאַרפעטסטע ברעגעס, איז פאַרביטן געװאָרן אויף
אַ האַרטן דערבי-קאַפּעליושל --- אַ גרוי קאַפּעליושל צוגעפּאַסט צו דער
פאַרב פון די הויזן, דאָס איינציקע װאָס איז נאָך האַרקאַװוען פאַרבליבן
פון זיין פריערדיקן באָהעמע-אָנצוג איז געווען דער שװאַרצער פליענדיקער
שניפּס, אין געשטאַלט פון אַ גרויסן פלעדערל מיט אָנגעבלאָזענע פליג-
לען, נאָר אַצינד איז ער געווען אױסגעבונדן פון עכטן זייד און מיט
אַ באַזונדער נאָכלאָזיקער עלעגאַנץ. איין פליגל גרעסער, דער צװיי-
טער --- קלענער. און פּונקט אַזױ --- די עקן. האַרקאַװעס מאַנירן, וי
שוין געזאָגט, האָבן זיך אויך גענומען בייטן. אָנשטאָט דער זױערער
מינע -- אַ שמייכעלע, אָנשטאָט דאָס שלאַבערדיקע דערלאַנגען די האַנט
-- אַ שטאַרקן דריק מיט די פינגער און אַ צושאָקלען מיטן קעפּעלע..
ער האָט אַפילו אַ קאַפּעלע איבערגעטריבן דעם פראַנקאָירוסישן געברויך
צו קושן באַקאַנטע דאַמען די הענט. ער האָט זיך דערביי געהויבן אויף
די שפּיצן לאַקירטע שיכעלעך. דאָס האָט אָבער שטאַרק אויסגענומען
דאַמען האָבן אים מוחל געווען זיין פאַרװעלקט געזיכט, זיינע געלבלעכע,
צו-גרויסע אויערן, די ניט-אַפּעטיטלעכע קנייטשן פון ביידע זייטן נאָזי
מען האָט אים גענומען איינלאַדן צו טיי, צוהערן זיך צו זיינע עצות
וי אַזױ צו פאַרשענערן ניי-מעבלירטע וואוינונגען. אָט דאָ, למשל, אין
עס-צימער, זיינען נויטיק אַ פּאָר נאַטור-מאָרטס*) אױף די וענט.
דאָס איז נויטיק.., נו, װי זאָל ער זאָגן? װי אַ פאַרביקער שניפּס
צו אַ נייעם אָנצוג... און דאָ, ביים מאַן אין קאַבינעט, פעלן
מיניאַטורן, בילדער-מעדאַליאָנען. עס איז װי אַ בראָשע צו אַ שי"
נעם האַלדז, -- האָט ער טיפזיניק געגעבן צו פאַרשטיין. און דאָ,

*) געמאָלטע , טויטע זאַכן? --- שטיל-לעבּנס,

14

איבערן טיר -- אַ פּיזאַזש. אין קינדער'צימער -- דער מוטערס
פּאָרטרעט. . . שאַ, ער קען רעקאָמענדירן זיינעם אַ פריינט, אַ באַרימטן
מאָלער, וועלכער װעט דאָס מאַכן. און װאָס אָנבאַטרעפט דעם געזעל-
שאַפּט-צימער און שלאָף:צימער --- װעט מען זיך אויך געבן אַן עצה.
ער האָט ביי זיך גראָד עטלעכע קליינע ליװונטן... מאָלערייען אַ לאַ
סוטין, אַ לאַ פּיקאַסאָ. .. און דעם נאָמען פוזשיטאַ האָבן זיי דאָך מסתמא
געהערט ?.. נו, געוויס, אַן עכטער פוזשיטאַ אויפן מאָנפּאַרנאַס איו
יאיצט מיט גאָלד גלייך. נאָר אַ גוטע אימיטאַציע איז אױיך שיין...

די באַקאַנטע נעמען פון דער יונגער מאָלער:װעלט האָבן אין זיין
דינעם מויל געקלונגען געהיימניספול, מיט אַ שושק, וי אַמאָל, אין
דער אַלטער היים, ביי די יידישע מעקלער, וועלכע רוימען איין אַ סוד
וועגן תבואה, נאָר עס וערט אַזױ איינגערוימט, אַז אַלע זאָלן האָרכן :

--- איר הערט, איך האָב פאַר אייך אַ װאַגאָן ליינזוימען... מצ...
| מצ.. ! אַ מציאה ! טרוקן וי ביין. .,

אַצינד, מיט אַ דור שפּעטער, אין האַרקאַװוקעס דינע ליפּן, האָט דאָס
אָנגענומען אַן אַנדער שעפּטשענדיקן טאָן :

----. איך האָב פאַר אייך אַ בילד אַ-לאַישאַגאַל... אַן אַנטיק!...

דאָס האָט געווירקט אויף די בירגערלעכע סנאָבן, װאָס ווילן װײגיק
אויסגעבן און שעמען זיך אױיסצואָגן, אַז זיי פאַרשטייען זייער וייניק,
װאָס עס פּאַסט פאַר די ווענט פון זייער גאַסט-צימער און װאָס --- ניט;
אַז זי הויבן ניט אָן צו וויסן דעם אונטערשייד צװישן די נעמען װאָס
קלינגען אויפן פּאַריזער בולװאַר; אָפּטמאָל -- דעם אונטערשיד
צווישן עכטע לייוונטן און נאָכגעמאַכטע. דער פּלאַכער טשעמאָדאַן פון
אַ קאָמי-װאָיאַזשאָר קריכט גלייך אַרױיס אויף דער סצענע. האַרקאַװקע
סייטשט אַרין. מען מאַכט אַן אָנשטעל, אַז מען פאַרשטײט, מען
שטיצט די הייליקע קונסט. מען קויפט און עס גייט אַ גאַנג.

ביסלעכווייז איז מאַקס האַרקאַװע געװאָרן דער פאַרזאָרגער פון
ניט-באַהאַװנטע יונגע קינסטלער. אַ מין אימפּרעסאַריאָ, װאָס העלפט
מאַכן אויסשטעלונגען, דרוקן קונסט-אַלבאָמען, פאַרבינדן מיט קליינע
און גרויסע בילדער-גאַלערײען. לכתחילה, געטאַפּט מיט זיינע באַמער-
קונגען און אָנוייזונגען, װי אַ בלינדער -- מיטן שטעקן. דערנאָך,
פּאַװאָלינקע, אויפגעעפנט די קורצזיכטיקע אױגן; אָן פרעמדע גע-
שמאַקן און קריטיק-נאָטיצן אָנגעשאַרפט דאָס טעמפּע צינגעלע, אַ בער
לערנט זיך אויך אויס טאַנצן, און ווערן אַ שטיקל מבין אויף קונסט-
סחורה, וויסן װאָס עס איז גאַנגבאַר און װאָס --- ניט, איז ניט ווער ווייסט
װאָס פאַר אַ קונץ... דער סוף איז געווען, אַז מען האָט זיך גענומען

15

צוהערן צו זיין מיינונג. הונגעריקע מאָלער האָבן אים גענומען חנפענעןי
בעטן אים ער זאָל זיי אַרויסהעלפן, ער זאָל זיי רעקאָמענדירן. און דעם
האָנאָראַר ?.. דעם האָנאָראַר טיילן העלפט אױף העלפט. המ...
מיט פאַרגעניגן!...

אַזעלכע אָנבאָטן האָט ער אָנגענומען מיט אַ מינע פון אַ גע"
פיעשטשעטער קראַסאַװיצע, װאָס דערלויבט מען זאָל זי ליבן. אויס-
געקליבן דאָס בעסטע אין יעטװעדער אַטעליע, מיט אַ צווייטער איינגע-
חזרטער מינע פון אַ מענטשן, װאָס האָט זיך איבערגעזעטיקט מיט קונסט
און טאַלאַנטן ביז איבערן האַלדז, נאָר ער קען ניט זען דעם צער פון דער
יוגנט, פון די ניט-פּראַקטישע מייסטער, ניין, דאָס קען ער ניט !

פון דעם דאָזיקן צער האָט ער זיך געמאַכט אַ גאַנץ פיינעם לעבן, די
פאַרדינסטלעך זיינען געװאַקסן. אַ מטבעלע אין באַנק האָט זיך אױך
געזאַמלט,

אָפּגעשפּאָרט די ערשטע צען טויזנט פראַנק, האָט זיך האַרקאַוקע
מיישב געווען: אויף װאָס טויג אים טיילן זיך מיט די יונגע קינסטלער
האַלב אויף האַלב, אַז ער קען פאַרדינען פינף-או-זיבעציק פון הונדערט ?
און פאַר װאָס טאַקע ניט די גאַנצע אַכציק?1... האָט ער מים זיין
קליינעם קאַפּיטאַלכעלע גענומען אויפקויפן אַזעלכע בילדער, וועלכע
ער קען אָפּזעצן, ביי פושערס און סנאָבן, אַלס מאָדערנע קונסט, אין אַ
סאָוס פון אַ גרויסן מאָלערישן נאָמען,. ניט מאָדעליאַני -- נאָר מאָדע-
ליאַניס אַ תלמיד, ניט פוזשיטאַ --- נאָר פון פוזשיטאַס חדר. דאָ ס
איז אַ פּרימיטיװו ניט ערגער וי רוסאָ. און יענץ איז פון פּיקאַסאָס
אַ נאָכפאָלגער... אַזױ זאָגן אַלע.

די דאָזיקע ;אַזױ-וי*-בילדער האָט ער אויפגעקויפט ביי די יונגע,
אָפּטמאָל זייער טאַלאַנטפולע מאָלער ; אויפגעקויפט פאַר אַ זייער באַ-
שיידענער סומע, אַ ציפער מיט צוויי נולן. און ביים פאַרקויפן צוגע-
שטעלט נאָר איין נול... אין די הייזער פון די אויפגעקומענע נגידים
האָט ער דערביי געמאַכט דעם מידן שמייכל פון אַ מענטשן, װאָס
זיין גאַנצער מיין איז נאָר צו שטיצן קונסט און פּראָטעזשירן טאַלאַנטן,
מער װי דאָס װויל ער ניט... און זיינע געשעפטן האָבן זיך צעבליט,

5

ניטאָ אָבער קיין דויערנדיקע סודות אויפן מאַנפּאַרנאַס. אינגיכן
האָט מען זיך דערוואוסט פאַר וועלכע פּרייזן האַרקאַװקע קויפט אויף
אַלע זיינע מציאות און פאַר וועלכע ער פאַרקויפט זיי. די אָפּגענאַרטע

16

מאָלער זיינען געװאָרן צוריקגעצויגענער. אין זייערע אױיגן האָט דער
בעל-טובה גענומען באַמערקן דעם בליאַסק פון באַהאַלטענער שנאה,
אייניקע האָבן אויך גאַנץ אָפן געסטראַשעט אַז זיי װעלן זיך וענדן
צו די קונדן, זאָלן יענע אויך וויסן דעם ריכטיקן פּרייזן... האָט זיך
האַרקאַווקע דערשראָקן און גענומען פאַרלויפן דעם וועג. דאָס אין באַ-
שטאַנען אין דעם, װאָס איינהאַנדלענדיק אַ מציאה, האָט ער זיך אַלײן
פאַרענטפערט ביי דעם אָדער יענעם אָרעמען מאָלער, אַז... געוויס !
קיין ריכטיקער פּרײיז איזן דאָס ניט, דער ריכטיקער פּרייז װעט קומען
שפּעטער, ביים צווייטן און דריטן פאַרקויף. צום ערשטן מאָל, אָבער,
מוזן נאָך אויפן לייװװונט געליגט װערן ספּעציעלע הוצאות, עס מוז
אַגיטירט ווערן, עס מוז, װי געהעריק, איינגעראַמט װערן, כדי מען זאָל
דאָס קענען אָנבאָטן אויפן ריכטיקן אָרט. אָט, אַז דאָס בילד װעט בלייבן
הענגען אין אַ ‏ ג עוויסער הױז, וואו עס פאַרקערן געוויסע לײט
פון דער בעסטער געזעלשאַפט, דעמאָלט..,

װאָס דעמאָלט װעט געשען האָט האַרקאַװקע קיינמאָל ניט דערזאָגט,
ער פלעגט נאָר פאַרגלאָצן די זויערלעכע אויגן צו דעם אױבערשטן
פענצטער פון דער מאַנזאַרדע ; און דער ,, באַאַרבעטער* מאָלער האָט שוין
פאַרשטאַנען,. מיט זיין אייגענעם שכל, װאָס דעמאָלט װעט זיך טאָן
אַ באַזונדער צויבער האָבן געהאַט די געהיימניספולע ,געוויסע* הייזער
און די ;געוויסע? לייט. ניט מיט געלט צו באַצאָלן אַזאַ פּערמאַגענטע
אויסשטעלונג, אַזאַ שטענדיקע רעקלאַמע !

ניט נאָר קליינע העכט, נאָר אויך גאַנץ באַדײטנדיקע טאַלאַנטן כון
מאָנפּאַרנאַס, גוטע מאלער און שלעכטע סוחרים, זיינען געגאַנגען אויף
האַרקאַװעס ווענטקע. זיי האָבן זיך פאַרשאַכערט פאַר מאָגערע פראַנקן
און אַוועקגעזעצט זיך וװאַרטן אויף כבוד און פאַרדינסטן, זיי האָבן
לאַנג געװאַרט. דערוויילע -װאָס זיינען די ווענט פון די , געוויסע? הייזער
באַדעקט געװאָרן מיט זייערע בעסטע קאָמפּאָזיציעס, און האַרקאַװעס
קאָנטאָ אין באַנק איז געװאַקסן,

אַצינד האָט ער זיך שוין מיט פּאַריז אַליין ניט באַנוגנט. קיין
לאָנדאָן איז סך-הכל זעקס שעה צו פאָרן. און די שווערש ענגלישע פונטן
זיײנען אַ סך אינטערעסאַנטער װי די פּאַפּירענע פּראַנקן. עױ האָט
דאָרטן פאַרבונדן באַקאַנטשאַפּט, געפירט קאַסטנס מיט פּאַריזער לייוונטן,
געצאָלט גרענעץ-טאַקסע און איינגעראַמט די בילדער אין לאָנדאָן. עס
האָט זיך געלױנט... פון די ענגלישע פונטן האָבן די מאָלער פונקט
אַזױ װײיניק געהאַט, וי פון די פּראַנצויזישע פּראַנקן,

17

אַצינד איז געקומען די צייט אַרױסצוטראָגן אין דער עפנטלעכקייט
יענעם סוד, װאָס ער, האַרקאַװוקע, האָט געטראָגן אויפן פּנים, נאָך איידער
ער איז געװאָרן אַ מעקלער פון קונסט-בילדער. דאָס הײיסט: אַז ער
אַלײן שאַפט עפּעס אויך שטילערהייט. און ניט הײינט-מאָרגן װעט זיך
די וועלט דערוויסן און שטוינען.י.

די דאָזיקע שאַפּעכץ, פון וועלכער מאָנפּאַרנאַס האָט, אין משך פון
יאָרן, געהערט מיט ביידע אויערן און ניט זוכה געװוען צו זען אַפילו
מיט איין אויג, האָט זיך באַװיזן אין פאָרם פון אַ דינעם קװאַרטאָ-ביך,
ניט קיין אַלבאָם, ניט קיין לידער-זאַמלונג, נאָר ביידע זאַכן צוזאַמען.
יעדער בלאַט רעכטס --- אַ ליד פון דריי ביז פינף קופּלעטן, און יעטוועדער
לינקער בלאַט -- אַן אילוסטראַציע צום ליד. אַרוֹם און אַרום --
אַ וועלכענע פינף-און-צװאַנציק לידער און פּונקט אַזויפיל קינסטלערישע
אילוסטראַציעס, אויסער דעם שער בלאַט און אײנבאַנד,. די צוויי
און אַ האַלב צענדליק לידער --- דאָס זיינען געווען די ,פרוכס" פון
האַרקאַװעס פעדער, אָדער דאָס שאַפעכץ װאָס האָט זיך ביי אים לאַנג-
לאַנג געשאַפן ; די באַגולדעטע איער װאָס ער איז אויסגעזעסן אין משך
פון צװאַנציק יאָר, פריער אין אָרעמקײט, דערנאָך אין וואו{ילהאַבענקײט.
און די אילוסטראַציעס ? יאָ, די אילוסטראַציעס זיינען, פאַרשטייט זיך,
געווען ניט זיינע, נאָר אױסגעשנאָרעטע, אָדער האַלב-אומזיסט באַשטעלטע
צייכענונגען פון באַקאַנטע מאָלער. דער הופּט-נדן, װאָס ער האָט יענע
מאָלער אָנגעגעבן, איז געווען דאָס, װאָס זײיערע צייכענונגען װעלן
פּראַכטפול געדרוקט וערן צוזאַמען מיט זיינע לידער און װעלן זיך
אין ;געוויסע* קרייזן צעגיין אין די טױזנטער... ניט קיין קליינע
רעקלאַמע !..

האַרקאַװוקעס אייגענער חשבון איז געווען אַ פּשוטער: אוב זיינע
לידער װעלן ניט אויסנעמען, װעלן אויסנעמען די אילוסטראַציעס...
און עס האָט זיך אַרױסגעװיזן אַלס ריכטיק. מען האָט שטאַרק געלויבט
די אױסגאַבע און די צייכענונגען און אַגב דערמאַנט דעם דיכטערס
נאָמען אויך. מאַנכע נאָטיצן האָבן אַפּילו באַטאָנט, אַז די לידער זייגען.
ווייזט אויס, געשריבן געװאָרן צוליב די צייכענונגען און ניט פאַר-
קערט... דאָס איז געווען אַ ביסל ניט-אנגענעם. נאָר דער דיכטער
האָט דאָס אַראָפּגעשלונגען און געמאַכט אַ שווייג. דער זאַמלבוך-אַלבאָם
איז דערווייל געגאַנגען ניט שלעכט. אַנדערש האָט דאָס גאָר ניט געקענט
זיין. װאָרעם די אַלע יענע קונדן, וועמען האַרקאַוװוקע האָט אַמאָל פאַרקויפט
אַ בילד, האָט ער צוגעשיקט אַ קאָפּיע פון בוך ,פאַר האַלבן פּרײז".

* 18

כמעט קיינער האָט ניט אָפּגעשיקט צוריק און פריער אָדער שפּעטער
באַצאָלט. און סתם אַזױ, בשעת מעקלערן אין די ;,געוויסע" הייזער,
מיט ,געוויסע" לייט, וועגן קויפן אַ נייעם לייוונט, רוקט מען אונטער
די אילוסטרירטע לידער-זאַמלונג אַלס אַ פּרעמיע, מייסטנס -- גאַנץ
אומזיסט, מיט אַ רעספּעקטפולן צושריפט און מיט אַ געצאַצקעטער

חתימה. אויך דערביי לייגט מען ניט צו. מיט סתם אַ פֿאַרמיטלער
דינגט מען זיך. ביי אַ דיכטער-פּאַרמיטלער שעמט מען זיך אַ קאַפּעלע
אַראָפּצודינגען. מען צאָלט פאַר דער מאָנפּאַרנאַסער סחורה אַ ביסעלצ.
טייערער און די אילוסטרירטע לידערזאַמלונג לייגט מען אַװעק אױף

אַ ווינקל-טישעלע, אין גאַסט-צימער, זאָלן לייט בלעטערן.

די אריגינאַלן פון די אילוסטראַציעס זיינען אוױיך עפּעס וערט,
האַרקאַווקע לאָזט קיין זאַך ניט גיין אין ניוועץ. די בעסטע נעמט ער צו
פאַר זיך, באַפּוצט מיט זיי זיין דירהלע אין פּאַריזער לאַטײנישן קװאַר-
טאַל, די אַנדערע --- ראַמט ער איין, אין באַגולדעטע רעמעלעך אונטער
גלאָז, און פאַרקויפט זיי. דאָס דעקט אַלע הוצאות פון זיין לידער-
אױיסגאַבע. עפּעס בלייבט אים נאָך צושטייער.

אַזױ אָרום צעגייט זיך די ערשטע אױפלאַגע, פון דער לאַנג-
יאָריקער שאַפעכץ, גאַנץ גיך. פאַר האַרקאַװעס פּרעסטיזש איז דאָס
מער וי גענוג. זיין מידער שמייכעלע פון אַ מאָדערנעם ;טשאַילך-
האַראָלד?"*) --- אַ צוגעלעגענער העלד, װאָס האָט זיך, כלומרשט, איבער-
געגעסן מיט אַלע וואױילטאָגן און גדולות פון דער וװועלט, דער דאָזיקער
שמייכעלע ווערט נאָך מאַטער, צעצויגענער. דער פליענדיקער פלעדערל-
שניפּס --- נאָך אָנגעבלאָזענער,

מיט צוויי קרוינען גייט ער אַצינד אַרום אויפן מאָנפּאַרנאַס: מים
אַ דיכטער-קרוין און מיט אַ קרױינדל פון אַ קונסט-פאַרזאָרגער. זיין
קאַריערע הייבט זיך ערשט אָן. איז גראָד אַצינד מאַכט זיך אַזױ, אַזֹ
סאָניאַ, דויד ברינס שיינע פרוי, באַקענט זיך געענטער מיטן העלד. זי
פאַראינטערעסירט זיך מיט זיין אילוסטרירטער פּאָעזיע. זי האָט אויך
כדעה צו פּראָטעזשירן דורך אים די אַרבעט פון איר שטאָלצן מאַן
אַזױ לאַנג, אַזױ ברייט, ביז מאַקט האַרקאַװקע וערט אַריינגעפירט
אין דויד ברינס אַטעליע און גייט אַ טריט ווייטער.

*) לאָרד בּיוראָנס א בּאַרימטע פּאָעמע.

9

צווייטער קאַפּיטל
סאָניא
1

ביי דעם זעלבן מאַקס האַרקאַװקע, װאָס האָט די לעצטע צייט
געהאַט צו פאַרצײכענען אַזױ פיל דערפאָלג, סיי אַלס קונסט-מעקלער
און טיי אַלס דיכטער, האָבן די קאָלעגן פון מאָנפּאַרנאַס באַמערקט נאָר
איין ניט-נאָרמאַלע זאַך : דער דריטער דערפאָלג זיינער, וועלכער שפּילט
אין דער קאַריערע פון באַגאַבטע מענער די גרעסטע ראָלע, דאָס הייסט :
דער דערפאָלג ביי ווייבער, דער דאָזיקער דערפאָלג-פון-אַלע-דערפאָלגן
האַלט ביים גליקלעכן דיכטער ניט אָן, עס שטייגט נאָר ביז אַ געװיסן
גראַד און ביז אַ געוויסן מאָמענט. דערנאָך פאַלט דאָס וי קוועק-זילבער
אין טערמאָמעטער, ווען דער װעטער שלאָגט אום. די פרויען, וועלכע
האַרקאַװוע באַצױבערט, לכתחילה, מיט זיין ;שליאַכעטנער" באַנעמונג,
מיט דער דיכטער-קרוין פון פינף-און-צװאַנציק אילוסטרירטע לידער
און מיט דער קלינגענדיקער קעשענע פון אַ פאַרדינער, --- די זעלבע
פרויען ווערען עפּעס, נאָך אַ געוויסער צייט, שװייגנדיק;: דערנאָך --
קיל, דערנאָך זעצן זיי זיך ניט מער ביי זיין טישל אין קאַפע ראָטאָנד?
אָדער אין קאַפע ,דאָם*, נאָר מיט עטלעכע טישלעך ווייטער. זיי זיצן
און ריידן מיט אַנדערע באַקאַנטע און אָבסערװירן האַרקאַװען פון דער
ווייטנס, מיט אַ קרומינקן קוקעלע און מיט אַ שמייכעלע װאָס האָט אין
זיך אַ קאַפּעלע ווייבערשע רחמנות און אַ ביסעלע גרינגשאַצונג,

און ווען באַקאַנטע וואונדערן זיך אויף אַזאַ ענדערונג: סטייטש?
נאָך גאָר דאָ ניט לאַנג זענט איר דאָך מיט מאַקסן געווען װי אַ טיר מיט
אַ קליאַמקע... לאָזן די אויסגעפרעגטע דאַמען אַראָפּ די שיינע אױגן
און אַ. װאָרט לאָזן זיי פאַלן: אַז זיי, פון זייער זייט, פאַרגינען דאָס
אַנדערע דאַמען, וועלכע האָבן דאָס גליק צו באַצױבערן און באַצױבערט
צו װערן פון דעם אָפּגעפאָרענעם דיכטער און גרױסן קונסט-מבין.
,אואי, מאָסיע !*) ווער איז זיי מקנא. . . װער עס איז מקנא אפילו אָט
יענער בלאָנד-האָריקער, וועלכע קוקט אים אין די אױגן אַרײן און
גאַפט... יאָ, װער עס איז איר מקנא, ביי יענעם זאָל װאַקסן האָר
אויף די דלאָניעס +.. | |

--- אַזױ, אַזױ ?7.. און װער איז דאָס, די הױכע דאַמע מיטן
קליינעם קאָפּ, מיט די שווערע גאָלדענע צעפּ אונטערן שװאַרצן היטעלע ?

*) אין פֿראַנצויויש דאָס ועלבּע וי ,יעס, סערן" אין ענגליש. .
20

-- אַ נייער קרבן איז דאָס. גאַנץ מאָנפּאַרנאַס װייסט דאָס שוין,
אויסער איר אייגענער מאַן. דאָס איז דאָך סאָניאַ, דעם מאָלער ברינס
ווייב. װאָס שניידט זיך אַלײן אויף אַ מאָלערין. דער מאַן גלויבט ניט
אין איר מאָלעניש, זוכט זי קרעדיט ביי אַנדערע...

נאָך דער באַגייסטערונג, װאָס די זעלבע דאַמען האָבן זיך, נאָך
אַנומעלטן, באַגײסטערט פון האַרקאַװקעס באַנעמען, פון זיינע ברייט-
האַרציקע קאָמפּלימענטן, זיינען אַזעלכע שטעכווערטלעך געווען אַ מאָד-
נער צוריקפאַל, אַ בומעראַנג װאָס װערט געװאָרפן און געכאַפּט צוריק,
מיט איין און דעם זעלבן געלעכטערל ביי די אַנטוישטע מאָנפּאַרנאַס-
העלדינען. דאָס איז לסוף געװאָרן אַזױ אױפפאַלנדיק, אַז אָרעמע
קינסטלער, וועלכע זיינען געװוען אָנגעוויזן אויף האַרקאַװעס טובות,
האָבן אויפגעהערט מורא צו האָבן פאַר אָט דעם צווייפלהאַפטן ,פאַר-
פירער". פאַרקערט, זיי האָבן נאָך צוגעגעבן מוט זייערע שטיפערישע
מאָדעלקעס, זייערע אייגענע פרויען. מיטן פריילעכן ציניזם, װאָס איז
אַזױ באַקאַנט אויפן מאָנפּאַרנאַס, געגעבן זיי פרייע הענט, זיי זאָלן .
ווירקן אויפן , צוגעלעגענעם? קונסט-קענער, ער זאָל גיין פאַרקויפן
עטלעכע פון זייערע נייע בילדער... עט, ער איז ניט געפערלעך!
העכסטנס קען דאָס אויסגיין צו אַ ביסל מער אָדער װייניקער פלירט,
ס'איז װי פרעמדע ליפּן אויף אַ גלאָז. מען גיט אַ שוענק אָפּ און מען
גיסט אָן פרישן טיי, אַלע זאָלן געווען זיין איבער-עמפינדלעך, װאָלט
מען געדאַרפט צומאַכן אַלע קאַפע-הייזער און אַלע וייך-קעלערס...

האָט זיך אָבער גראָד געדאַרפט מאַכן אַזױ, אַז ווען אָט דער צו-פרי-
פאַרװעלקטער קאַװאַליער און מידער דיכטער האָט אָנגעטראָפן אויף
ברינס ווייב, האָט זי זיך דעמאָלט געפונען אין אַ צושטאַנד פון גייסטיקער
צערודערונג. די וואונקען, וועלכע ווערן געצילט צו איר און האַרקאַװעס
טישל אין קאַפע ,ראָטאָנד", האָט זי ניט געמערקט : די שטעכווערטלעך
און זייער צװויידייטיקן מיין האָט זי ניט פאַרשטאַנען. אַ דורשטיקע
האָט זי אויפגעכאַפּט און איינגעזויגן אין זיך האַרקאַװעס װאַסערדיקע
קאָמפּלימענטן, און איר באַקאַנטשאַפט מיט אים האָט באַלד אָנגענומען
אַ גאַנץ אַנדער ווענדונג. אַ קער אויף לינקס האָט דאָס אָנגענומען.

דער שאַרף-אויגיקער מאָנפּאַרנאַס האָט איר צושטאַנד ריבטיק
אָפּגעשאַצט. פריער, וי איר מאַן און וי זי אַלײן, האָט דאָס די באָהעמיצ -
פאַרשטאַנען,. סאָניאַ האָט, זינט אַ געוויסער צייט, געלעבט מער אין
אַ וועלט פון איינבילדונג וי אין ווירקלעכקייט. זי האָט איבערגעטריבן
אירע אייגענע פעאיקייטן און איר דענקען, געהאַט אַפילו פאַרדאַכטן
| אויף איר מאַנס אויפריכטיקייט בנוגע צו איר און צו איר טאַלאַנט...

21

האָט זי דערפאַר אָנגענומען מעש פאַר גאָלד און יערונג פאַר קאָכעדיק
בלוט. איר איינגעליבטקייט אין האַרקאַװוקען איז דערפאַר געגאַנגען טיפער
וי ביי די אַנדערע, און איר גלויבן אין אים האָט אָנגעהאַלטן לענגער.
אַזױ אָרום איז דאָס װיינגלאָז ניט נאָר באַפלעקט געװאָרן, נאָר אויך
אָנגעשפּאָלטן געװאָרן. ביים ערשטן שווענקען דאָס, מיט הייס װאַסער,
איז עס אינגאַנצן צעפאַלן, און מיט דעם צזאַמען -- דאָס לעבן פון
דויד ברין און סאָניאַן אַלס מאַן און ווייב,

.2

אין דער נאַטוד איז דאָס קיין נייס ניט, אַז אַ הייסער שטראַל גיט
אַ לעבלעכן רעפלעקס, און אַ ליכטיקע פאַרֹב -- אַ טאָפּל אָפּשײן, אַ הע-
לער רעגנבויגן רופט אַרױס אַ צוייטן. אמת, דער ,צוייטער" איז
אַלעמאָל שיטער, ניט-ממשותדיק. עס איז אָבער פאָרט אַ צוייטער
רעגנבויגן. קינדער זיינען דערפון פאַרחושט; פּראָסטע מענטשן, װאָס
קענען ניט די נאַטור-געזעצן, קוקן דאָס אָן װוי אַ וואונדער, עפּעס װי דער
אמתער רעגנבויגן גופא װאָלט קיין וואונדער ניט געווען...
| = אין לעבן בלייבט עס ניט ביי באַוואונדערונג אַלײן. אין לעבן
נעמט זיך, אָפּטמאָל, אָן דער אָפּשײן מיט ואַזשנעקײט, הויבט זיך אָן
אַלײן אָנקוקן אין שפּיגל װי דאָס עכ ט ע; און דעם אָריגינאַל, װאָס
גיט אים דאָס טאָפּל-ליכט און קראַפט צו זיין עקזיסטענץ, באַטראַכט ער
אַלס דעם ניט-ממשותדיקן טייל, דעם מיטגייער, דעם שאָטן פון עפעקט.

עס איז קיין נייס ניט, אַז אַ ברודער פון אַ באַגאבטן חזן ציקלט
זיך אויך און האַלט, אַז דער עכטער איז ער, די בעסערע שטים האָט ער }
נאָר זיין ברודער האָט מער גליק, קען זיך בעסער אַרײנפּאַסן און מאַכן
זיך באַליבט, . . קרובים פון באַרימטע מאָלער שמירן אויך, מיט די
זעלבע פּינזלעך, דאַכט זיך, און מיט די זעלבע פאַרבן באַדעקן זיי אויס-
געצייכנטע נייע לייוונטן, און כעסן זיך דאָס גאַנצע לעבן װאָס קיינער
קוקט זיך אויף זיי ניט אום. דאָס זעלבע קומט פאָר מיט זין און קוזינס,
מיט נאָך ווייטערע קרובים פון טאַלאַנטן. דער דראַנג פון נאָכטאָן דעם
;עכטן* ליגט אַפּנים אין בלוט, אין דער דערציאונג, אָדער דאָס געפינען
זיך תמיד אין דער אַטמאָספער פון די זעלבע געוואוינהייטן און געשמאַקן.
מען קוקט אויף אַזעלכע אָפּשײנונגען מיט אַ שמייכל. מען פאַרשטײט
זיי, ' און פאַרשטיין הייסט : מוחל זיין,
אַ סך ערגער איז, ווען דער ;אָפּשײן" איז דאָס אייגענע װײב;

ווען דאָס ליכט רופט אַרױס אַ רעפלעקס ביי דער בעסערער העלפט,

22

וועלכע שטאַמט, מייסטנס, פון אַן אַנדער סביבה און פון אַן אַנדער וועלט.
שלעכט איז, ווען די פרוי פון אַ באַרימטן מוזיקער דערפילט אין זיך
מיטאַמאָל שעפערישע קרעפטן: װען די איבערגעגעבענע לעבנס'באַ-
גלייטערין פון אַ דיכטער הויבט אָן שרייבן שלעכטע לידער: װען די
געליבטע פון אַ באַגאַבטן מאָלער פאַרשאַפט זיך אַ פּאַליטרע מיט פאַרבן
און הויבט אָן פּינזלען פונקט װי איר געליבטער, און גראָד דעמאָלט,
ווען ביים געליבטן חלשט דאָס האַרץ. מיטאָג:צײיט, צום ביישפּיל,,.
אָ, אַזעלכע רעפלעקסן קען מען שוין ניט אָפּפּטרן מיט אַ שמיכעלע,
מיט אַ גוטמוטיקן קאָפּישאָקלען. און קיין גוטס קומט פון דעם קיינמאָל
ניט אַרױס,

הויבן הויבט זיך דאָס אַלעמאָל אָן מיט אַ צייט-פאַרטרייב, מיט אַ
שפּיל, דערנאָך װוערט דאָס ערנסטער. דער מאַן לערנט מיט זיין ווייב
די ערשטע צייט, װי מען לערנט אלף-בית מיט אַ קינד. אַ מלאך װאַרפט
צוקערקעס. זיסע לויב:ווערטער פאַלן װי פון הימלאַראָפּ. דערנאָך
ווערט דער לערער שטרענגער. ער דעקט אויף פעלערן. ער בייזערט
זיך און בעט זיך איבער, נעמט אָן דאָס אומזיכערע הענטעלע און פירט
און בעסערט אויס און פאַרקיילעכדיקט. סוףכליסוף װערט ער מיד
פון אַזאַ מלמדות און לאָזט דאָס גיין װי עס גײט. שלאָג זיך דורך,
הייסט עס, אַלײן! איך אַלײן האָב זיך אויך דורכגעשלאָגן...

דאָס דורכשלאָגעניש הויבט זיך אָן און פאַרסמט ביסלעכווייז דאָס
לעבן-צוזאַמען, עס הויבט זיך אָן מיט לייכטער קנאה פון דעם שװאַכערן
צד, גייט איבער אין שטעכווערטלעך און דערגייט ביז קריגערייען. דער
שטאַרקערער צד באַהאַלט פריער זיין אָפּלאַכערישע באַציאונג, דערנאָך
לאָזט ער פאַלן אַ װאָרט, דערנאָך װאָרנט ער, אַז ;פון דעם" װעט גאָרנישט
אַרויסקומען. אַן עבירה די צייט... בי דעם שװאַכערן צד איז דער
אָפּקלאַנג אַ גאַנץ אַנדערער. פריער --- טרערן און קווענקלעניש, דער"
נאָך --- פאַרדרוס, דערנאָך --- באַהאַלטענע פאַרדאַכטן, אַז דער מאַן
פאַרגינט ניט; אַז ער און נאָר ער שטייט דאָ אין וועג מיט זיינע ספּע-
ציעל-מאַנצבילשע רעכט, מיט זיין ווילן פון עלטערן און אור-עלטערן
צו הערשן איבערן שװאַכערן מין, נעבעך... דאָס פולע גייסטיקע לעבן
פון דעם פריער-באַוואונדערטן מאַן הויבט אָן, אַזאַ פרוי, צו ווערן לאַנג-
ווײיליק, זיין ערנסטקייט הויבט איר אָן אויסצוזען וי אָנגעבלאָזנקײט,
זיין הומאָר --- וי ציניזם, זיין ווילן -- װי ברוטאַלישקײט און די
פלייסיקייט און עקשנות, װאָס ער לייגט אַריין אין זיין אַרבעט --- װי
ריינער עגאָאיזם. מער וי זיך אַלײן, הייסט דאָס, זעט ער קיינעם ניט..,

די פיזישע שװאַכקײט און גייסטיקע אומבאַהאָלפנקײט, וועלכע

מאַכן געוויינטלעכע פרויען טאָפּליליב און צווייפאַך אָנציענדיק, הויבט
אַזאַ פרוי אָן צו פילן וי אַ פוסטקייט, אין וועלכער עמעצער איז שולי
דיק, און װער איז דער עמעצער, אוב ניט דער איגענער מאַן! ער
און נאָר ער האָט זי עקספּלואַטירט פון דער חתונה אָן, געמאַכט זי פאַר
זיין דינסט, אויסגעזויגן און איבערגעלאָזן איר די פּוסטע שאָלעכץ פון
װירטשאַפט און אַנדערע ווייבערישע פליכטן, כדי באַרימט צו װערן,
האָט ער זי קליין געמאַכט; כדי אַלײן צו לױכטן -- באַהאַלטן זי אין
שאָטן, מוחל אויפן מוטערלעכן שטאָלץ צו דינען אַזאַ געהויבענעם זכר !
גענוג צו ניאַנטשען זיך מיט אָט דעם גרויסן, אין גרונט גענומען --
אומבאַהאָלפענעם און ניט אַלעמאָל זויבערן קינד, איך, זיין ווייב, וויל
אים מער ניט דינען װי אַ פּאליטרע, אויף וועלכער ער לייגט זיינע רויע
פאַרבן און פאַרשמירט און פאַרפעטסט מיין פּערזאָן. איך וויל אַליין זיין
די לעבעדיקע האַנט מיטן פּינזל. איך װיל אַלײן שאַפן... 7

3

דאָס ענלעכע האָט אויך געטראָפן אין דוד ברינס אַטעליע.
סאָניאַן, זיין ווייב, האָט ער, מיט דריי יאָר צוריק, אויסגעזוכט צװישן
צענדליקער פרויען און מיידלעך, װאָס ער האָט געקענט. ער האָט זי ליב
באַקומען פאַר איר קלוגשאַפט, פאַר איר פרישקייט און פאַר דער באַזונ"
דערער ווייבלעכקייט װאָס איז געווען אױסגעגאָסן אויף איר גאַנצן וועזן.
קיין באַזונדערע שיינהייט איז זי ניט געווען. דער קאָפּ -- אַ ביסעלע צו"
קליין, די נאָז --- ניט פּראָפּאָרציאָנעל מיטן לענגלעכן געזיכט., נאָר דער
שאַרם אירער, אין געשלענגל פון די ליפּן, אין פריילעכן קוק, אין דער
ווייכער באַװועגונג פון די היפטן, איז געווען יענס פעפערל, װאָס גע"
פעלט מענער אַ סך מער װי קלאַסישע אָבער קילע שיינקייט. אין
סאָניאַס אָנטאָן זיך איז קיין איבעריק גוטער געשמאַק ניט געװעף
ברין האָט אַפילו געהאַט פאַרדאַכטן, אַז דאָס שטאַמט, ביי סאָניאַן,
פון בירגערלעכע געוואוינהייטן, פון באַלעבאַטישן קאָנסערװאַטיזם. און
פון דער צווייטער זייט --- די אביקע ווייבערישע מורא ניט יוצא צו זיין
פאַר דער מאָדע... פון דעם האָט זיך ביי סאָניאַן באַקומען אַ געמיש
פון איבערגעטריבענער פּראָסטקײט און שרייענדיקע פאַרבן. גלאַטע
שװאַרצע אָדער גרויע אָנצוגן פון אַ קורסיסטקע און פּרעטענציעזע שיך
און היטעלעך מיט שרייענדיקע שאַלן, אָבער ער האָט דאָס איר מוחל
געווען, ווייל ער איז געווען פאַרליבט. אָט, נאָך דער חתונה ועט זיך דאָס
אויסגלייכן, האָט ער געטראַכט, זי װעט לערנען דעם װײיכן איבער"

24

גאַנג פון שאַטירונגען און ניואַנסן, װאָס איז אַזױ וואונדערבאַר אין דער
נאַטור אַזױ װי אין דער קונסט. די קאָמפּאָזיציע פון יאָדער און שאָלעכץ
וװועט זי לערנען, פון לייב און קלייד, װאָס די פראַנצױזן האָבן דערפירט
צו אַזאַ ראַפינירטער פיינקייט,

אָבער אויך נאָך דער חתונה האָט זי דאָס ריכטיק ניט געלערנגט...

אַזױ ווייט פאָרויס-צו-זען האָט ברין ניט געקענט. דער מאַטעריאַל
איז געווען אַ גוטער. שלאַנק איז סאָניאַ געווען און בױגיק, אַ ביסעלע
העכער פאַר אים. האָבן אים דערפאַר אירע גרויע אויגן אָנגעקוקט וי
דורך שפּעלטעלעך. זייער פריילעכער גנאָד האָט זיך אויף אים געגאָסן
װי. פון אויבן אַראָפּ, פון אַ העכערער װעלט... אַזױ װײיניקסטנס האָט
זיך אים אויסגעדוכט אין זיין הייסער פאַרליבטקייט, די קליינע אויערן
און די יידיש-לענגלעכע נאָז זיינען געווען אַזױ צאַרט און דין, אַז יעדע
מער"װייניק שטאַרקערע ליכטיקייט האָט זיי דורכגעדרונגען, געמאַכט
דורכזיכטיק װוי רויטלעכן אַלעבאַסטער. די האָר --- גלאַטע, גאָלדיקע
מיט אַ קופּערנעם שימער, און שווער און קיל, וי פון אַן איידל-מעטאַל
געצויגענע פעדעמער. זי האָט זײי בשום אופן ניט געװאָלט אָפּשנײדן
לויט דער מאָדע נאָך. בײטאָג האָט זי זיי געטראָגן װי אַ קונציקן,
אַלטפרענקישן געפלעכט, אונטער איר שװאַרצן מאָדערנעם היטעלע מיט
קונסט"רויזן באַפּוצט. און בײינאַכט פלעגט זי זיי, צוליב באַקװעמלעכקייט,
פאַרפלעכטן אין איין לאַנגן דיקן צאָפּ,. פון דער בײטאָגיקער קרוין איז
אין עטלעכע מינוט געװאָרן אַ שווערער צעפּטער. און ער פלעגט אַזױ
רייך אַראָפּהענגען איבער איר לאַנגן זיידענעם נאַכט-העמד, אויספילן
דעם ווייכן שרונט צוישן אירע שלאַנקע לאָפּעטקעס,

דאָס צוזאַמענגעפלאָכטענע גאָלד, פון אַזאַ מאַסע האָר, האָט אַלעמאָל
אַראָפּגעבױגן איר לייכטן קאָפּ אויף צוריק. דאָס האָט געוועלבט אירע
בריסט און גראַציעז געמאַכט איר הויכע פיגור. אַזאַ נאַכטיקע געשטאַלט,
װאָס איז אין אייניקע מינוטן אויסגעװאַקסן, אין דער האַלב-טונקעלער
אַטעליע, וי אַ ריזיקע ליליע, פלעגט אָפּטמאָל דויד ברינען טרעפן װי
אַ בליץ, פון װאַנען האָבן זיך צו אָט דער ווייב גענומען מיטאַמאָל
אַזעלכע מאַיעסטעטישע ליניעס, אַזאַ קלאַסישע איינפאַכקײט, אַזאַ האַר-
מאָניע פון גאָלד-טענער און ווייס, פון לעבעדיקע האָר און זיידיקן שטאָף ?
אַלטע מייסטער פון האָלביינס שול האָבן אַמאָל געמאָלן אַזעלכע מאַ-
דאָנעס, צו וועלכע מען האָט זיך דערנאָך געבוקט, די ראַמען געקושט,,,.
אַ דעליגיעזער, אומבאַקאַנטער שרעק פלעגט ברינען באַפאַלן, אַ פרעמ-
דער, ניט-יידישער עקסטאַז. און אַ זיס-אונטערטעניקטער פלעגט ער זיך
אַראָפּלאָזן צו די נאַקעטע פיס פון זיין פרוי און זיי געקושט, דערנאָך

29

אויפגעהויבן זיך ביז די קני אירע און וידער געקושט, דערנאָך --
די היפטן, די בריסט, די פּלייצעס. געוויקלט אין די ווייכע פאַלדן פון
נאַכט-:העמד האָבן זיי אַלע געהאַט אַ באַזונדערן רייץ. דאָס איז געווען
אַ גאַנצע גאַמע פון לײדנשאַפטלעכע טעמים, װאָס זיינען נאָך האַלב-"
פאַרבאָטן, האַלב-פאַרשלײערט און שטייגן אַלץ העכער און העכער...
אַזױ פלעגט זיך ברין דערקלייבן צו זיין ווייבס צעשמייכלטע און דאָך
שטרענגע ליפּן -- דער העכסטער פּונקט פון איר נאָכגיביקער און דאָך
װידערשפּעניקער שיינקייט. און געדוכט האָט זיך אים דערביי, אַז זיין
פאַרליבטקייט דערהויבט זיך און ואַקסט צוזאַמען מיט זיין דער"
הויבן זיך פון אירע קילע פיס ביז אירע האַלב-אָפענע הייסע ליפּן:
פריער מיט מורא, דערנאָך מיט האָפענונג, דערנאָך מיט זיכערקייט,
דערנאָך מיטן האַרטן ווילן פון אַ מאַן, וועמען עס איז אַלץ דערלויבט,

ער האָט דערביי, אין קורצן, איבערגעלעבט אַלע פאַרװאַנדלונגען
פון זיין ליבע צו איר ביז צו דער חתונה. לכתחילה שרעקעודיק, ניט
געגלויבט אַז זי װעט זיין זיינע, װי אַ גײסטיק-אָרעמער פאַרלאָרן זיך
אין איר שאָטן, דערנאָך איר ערשטער דאַנקבאַרער שמייכל, ווען זי האָט
גענומען באַמערקן זיין איבערגעבנקייט, זיינע באַגײסטערטע אױגף
שפּעטער --- דאָס שפּילן זיך מיט אים, אָט איז זי הייס און אָט איז זי
קאַלט; אָט ויל זי אים און אָט וויל זי פון אים ניט וויסן; אָט מאָלט
זי אים פּלענער פון זייער קומענדיקן צוזאַמעגלעבן און אָט איז זי פאַר-
טראַכט און עצהט אים ער זאָל זי פאַרגעסן, עס איז גלייכער זי זאָלן
זיך באַ צייטנס צעגיין... פֿאַרװאָס באַצײטנס ? און װאָס מיינט
זי דערמיט צו זאָגן ? זי מיינט גאָרנישט. זי האָט עפּעס אַ געפיל אַזאַ.
געפיבערט האָט זי און געמאַכט אים פיבערן, ביז זי האָט באַװיליקט
די ערשטע באַרירונג זיינע, דעם ערשטן קוש אין האַנט, די ערשטע
מתנה צוגענומען פון אים, די ערשטע טרער פון וייבערשער רירונג
געלאָזן פאַלן...

די דאָזיקע עטאַפּן, װאָס האָבן זיך פֿאַר דער חתונה געצויגן גאַנצע
צוויי יאָר, פלעגט ער איצט, פאַרן לייגן זיך שלאָפן, דורכמאַכן אין
עטלעכע מינוט, בשעתן באַגלײטן זי פון דער האַלב-באַלױכטענער אַטעליע
צום ברייטן געלעגער אויפן באַלקאָן, וועלכער דינט אין קינסטלער-
וואוינונגען אַלס שלאָף-קאַמער,. דאָס אַרױפגײן אויף די האַלביקײלעכ-
דיקע טרעפּן איז געווען וי אַ שטייגן צו אַ דערהויבענעם גליק, װאָס
ניט אַלעמען איז דאָס געגעבן געװאָרן. און דאָס אַװעקלײגן זיך אַזױ
הויך, איבער אַלע מעבל-שטיק אונטן, איבער אַלע בילדער אויף די ווענט,
איז געווען וי אַ מין שוועבן איבער דער נאַכט, איבער דער אייביקער

96

שטאָט, איבער אַלץ און אַלעמען. צוויי גליקלעכע יתומים אויף דער
גרויסער וועלט. ביידע שטערבלעך פאַרליבט און דאַרפן קיינעם ניט, נאָר
זיך אַלײן..,

ביים געפּיעשטשעטן אויסציען זיך פלעגט סאָניאַ האָבן אַ געוואויג-
הייט אָפּצואװאַרפן איר דיקן לאַנגן צאָפּ פון האַלדן אַװעק אָן אַ זייט,
זי פלעגט דאָס אָבער טאָן מיט זעלטענער לייכטקייט, װי אַ גרויסע
אַנגאָרישע קאַץ --- מיט איר רייכן עק. און ער בלייבט וידער שטיין
אויף די קני אַ פאַרגאַפטער, אַ פאַרוואונדערטער איבער יעדער באַװעגונג
אירער, װאָס זי דיכטעט אויס מיט איר װײבערישן אינסטינקט און
װויײיסט אַז דאָס איז שיין. ער באַטראַכט זי װי אַ ווייבלעכן קרבן פון
אַ פאַרגעסענעם קולט, װאָס ברענגט, צום ערשטן מאָל, איר אומשולך
אויפן ווייסן געלעגער. אים צוליב טוט זי דאָס. דער פּריסטער --
איז ער... אין זיין הייסן באַגער, װאָס דערגייט ביז צו אַ רעלי-
גיעזן עקסטאַז, מישט זיך אַ ריי-העלעניסטישער גענוס פון אירע
איידעלע ליגיעס, װאָס בלייכן זיך און פאַרלירן זיך אין דער טונקלקייט,
און ער לעכצט און איז פאַרשעמט און קען דעם בליק ניט אָפּװענדן...
מיט שמאָלע לאַכנדיקע אויגן דערכאַפּט זי זיין שטאַרע באַוואונדערונג,
דאָס זעט איר אויס לעקישעװאַטע. זי װיל אים איצט זען אַלס מאַן און
כװאַטסקן אָנגרייפער, אַלס אַ קלאַסישן רויבער פון אַ סאַבינערין וויל זי
אים זען, אין דער געהיימניספולער האַלב-טונקלקײיט אויפן שלאָף-
באַלקאָן. כאַפּט זי צוריק איר שווערן צאָפּ, צעוויגט אים און גיט איר מאַן
אַ שמיץ איבערן אויסגעצויגענעם פּנים, װי מיט אַ גאָלדענער בייטש.
דאָס וועקט אים אויף פון זיין טרוימערישקייט, די ווירקלעכקייט בלאַנקט
דאָ פאַר זיינע אויגן מיט אירע צאַרטע פאָרמען, אָטעמט צו אים מיט
טיפער בענקשאַפט, כאַפּט ער זי אַרום, וי נאָר אַ פאַרליבטער מאַן טוט
דאָס, װאָס האָט פאַר קיינעם קיין מורא ניט און דאַרף קיינעם קיין חשבון
ניט אָפּגעבן פאַר זיין געזונטן דורשט. קיינער װעט אים דאָ ניט שטערן,
וי אין די בחורישע ליבע-אַװאַנטיורעס, און קיינער טאָר אים ניט שטערן,
אַ קװאַל האָט אַ װאַנדערער געפונען אין די הויכע בערג און טרינקט
פון אים, װי אים געפעלט און וויפיל ער וויל. אין הייס-באַרושטן קאָפּ
פליסן פאַרגעסענע פּסוקים, װאָס ער האָט אַמאָל אין חדר געלערנט,
פאַלן אויף אים וי מוטערלעכע ברכות פון אַ גייסט װאָס שוועבט איבער
אים ;

,טרינק װאַסער פון דיין אייגענער ציסטערנע און פליסיקייט פון
דיין אייגענעם ברונעם !"
| ;זאָלן אַריבערשטראָמען דיינע קװאַלן דרויסן, אין די גאַסן --
טייכעלעך װאַסער, "

27 |

,זאָל דאָס דיר אַלײן געהערן און פרעמדע זאָלן אין דיינס קיין חלק
ניט האָבן."

,זאָל דיין קװאַל זיין געבענטשט און פריי זיך מיט דער באַגלײטערין
פון דיין יוגנט,* | |

;אַ געליבטע הירשין, אַ חנעוודיקע סערנע --- אירע בריסטן װעלן
דיך זעטיקן צו יעדער צייט. נאָר פון איר ליבשאַפט זאָלסטו זיך לאָזן
פירן.. ."

4

און ער האָט זיך געלאָזן. .. פירן און פאַרפירן האָט ער זיך
געלאָזן, און וי האָט דאָס אַנדערש געקענט זיין? װאָס סאָניאַן האָט
געפעלט אין גײיסט, האָט זי אויסגעפילט מיט איר שטאַרקן אינסטינקס,
שעמעוודיק און האַלב-פּאַסיוו, אין אָנהײב, האָט זי אינגיכן איבער"
גענומען די איניציאַטיוו, אירע טאַלאַנטן, אַלס געניסערין, האָבן זיך
אַנטװיקלט און איבערגעשטיגן ברינס כוחות. איר דערפינדערישקייט,
פון אַלץ נייע און נייע געשמאַקן, איז געװאַקסן. האָט זי אײינמאָל גע"
שפּילט די נייגעריקע, אַ צווייטן מאָל --- די גלייכגילטיקע; איינמאָל
געווען ברײיטהאַרציק, אַ צווייטן מאָל --- קאַרג. צעפעכערט זיך אין
נאַקעטער צעלאָזנקייט און באַהאַלטן זיך אין שאָטן פון צניעות, איינ"
מאָל ווילד געשלונגען די פרוכט פון עץיהדעת און אַ צווייטן מאָל גענאָגט
פּאַמעלעך, מיט פֿאַרמאַכטע אויגן פון אַ בעל-תשובהטע, װאָס גיט דאָס
לעבן אָפּ פאַר אַזאַ הייליקער זאַך.. . קורץ, װאָס ביים מאַן -- אַ געזונטער
באַדאַרף, איז ביי איר געװאָרן דאָס ציל ; װאָס ביים מאַן אַ צעשטרייאונג,
ביי איר --- דאָס עסענץ פון לעבן. דאָס האָט אינגיכן געבראַכט צו איבער" .
זעטיקונג און אינערלעכער פּוסטקייט. |
| דויד ברין האָט די דאָזיקע פוסטקייט אויסגעפילט מיט זיין פליי-
סיקער אַרבעט, מיט זוכן נייע פאַרבן און נייע וועגן אין זיין מאָלערײי.
ביי סאָניאַן איז דער רעזולטאַט געװאָרן --- לאַנגװײלע. דעם מאַנס
פאַרהאַװעטקײט האָט איר גענומען אויסזען װי פיזישע און גייסטיקע
אָפּקילונג צו איר. אָט, הייסט דאָס, מיט װאָס ער צאָלט איר אָפּ פאַר
איר פּאַרליבטקייט, פאַר איר איבערגעבנקײיט!.. זי איז געװאָרן
אייפערזיכטיק אויף זיין פּאליטרע און אויף זיינע פּינזלען. מיט פאַרי
טאַיעטן האַס האָט זי באַגלײט די פייכטע פאַרבן װאָס לייגן זיך אויף
זיינע לייוונטן. די בילדער אין די ראַמען, װאָס מערן זיך אויף די ווענט,
האָבן זיך גערייצט מיט איר, איזדעקעוועט זיך, . . זי האָט זיך דערפילט
פאַרלאָזן, |

8

די רעאַקציע פון אַזאַ צושטאַנד איז געקומען. דער ערשטער גענעץ
איז דאָס געווען. ניט אַזױ דער פיזישער גענעץ, װי דער גייסטיקער,
איר לעבעדיקייט אין דער גרויסער אַטעליע, אַלס בעל-הביתטע און טרייע
העלפערין פון מאַן, האָט גענומען נאָכלאָזן. און באַלד האָט ברין באַ-
מערקט, אַז. זיין ליכטיקע ווייבל איז עפּעס ניט מיט-אַלעמען, אַז אַן
עקשנותדיק קנייטשל האָט זיך געלייגט צװוישן אירע פיין-אויסגעבויגענע,
טונקל-גאָלדיקע ברעמען, וועלכע זי פאַרבט נאָך אַ קאַפּעלע צו צוליב
קאָנטראַסט מיט די העלערע וויעס,

האָט ער עפּעס מיטאַמאָל מורא געקראָגן, ער ווייסט אַלײן ניט
פאַרװאָס. אַ וייטע געפאַר האָט ער דערשפּירט און גענומען זוכן
מיטלען צו צעשטרייען זיין שװײיגנדיק-געװאָרענע ווייבל. אין אָפּערע
געפירט זי, קיין פ אָנ טען- בל אָ געפאָרן מיט איר און צו די שפּריץ-
ברונעמער פון ווער סייל; געוויזן איר אין ק אָ מ פּיען די מיט-
גאָלד-באַדעקטע בעט וואו נאַפּאָלעאָן איז געשלאָפן, און אין ווענסען
--- די קליינע צימערלעך וואו מאריא אַנטואַנעטע האָט זיך אויפגעהאַלטן
מיט אירע קינדער אין דער לעצטער נאַכט ווען מען האָט זי אַרעסטירט,
און ווען ער איז מיד געװאָרן פון אָט די אַלע עקסקורסיעס און מיט שרעק
דערזען זיינע ניט-פאַרענדיקטע לייוונטן, האָס ער גענומען איינריידן
זיין סאָניאַן, זי זאָל אויף אים ניט װאַרטן, זי זאָל ניט זיצן איינע אַלײן,
זי זאָל אַװעקגײן אויפן מאָנפּאַרנאַס. אַ סך באַקאַנטע קינסטלער װעט זי
דאָרטן געפינען אין די קאַפּעס, װעט זי זיך צעשטרייען. שפּעטער, ווען
ער װעט פאַרטיק װוערן, װועט ער צוקומען.., |

לכתחילה האָט זי ניט געװאָלט הערן, געדונגען זיך מיט אים.
דערנאָך געפאָלגט, איין מאָל און צוויי מאָל, ביז זי האָט זיך דערצו
צוגעוואוינט און איז געװאָרן אַ טעגלעכע איינגייערין אין קאַפע , דאָם",
וואו די קינסטלער-באָהעמיע קומט זיך צוזאַמען, אין אַ באַשטימטער שעה
און ביי באַשטימטע טישלעך. דאָרטן האָט זי געכאַפּט אַ שמועס מיט
באַקאַנטע, אויסגעלערנט זיך טרינקען אַן איבעריקן ליקער, רויכערן
אַ פּאַפּיראָס.. . |

=

אָבער הרגענען די גאַנצע פרייע צייט האָט זיך איר פאָרְט ניט
איינגעגעבן, אויסער דעם איז דויד ברינען גופא געװאָרן אומעטיק,
דער װאַרעמער אָטעם פון זיין ווייב אין דער גרויסער אַטעליע איז אַװעק,
דאָס זיסע רוישן פון איר קלייך האָט אים געפעלט. דאָס פלעגט אים
אָפטמאָל אַרײנװאַרפן אין אַ פּלוצלעכער אומרואיקייט. ער פלעגט זיך

29

אומבאַהאָלפן אַרומקוקן, װי פון חלום אויפגעוועקט. אַ װאָרף געטאָן דעם
- פּינזל און געלאָפן זוכן זי.

האָט מען עפּעס װוידער געמוזט צוקלערן, ביידע זאָלן זיין צופרידן,
ביידנס געמיט זאָל זיך אױיסגלייכן. און ברין האָט געקלערט און
צוגעקלערט. ער האָט זי גענומען לערנען צייכענען מיט קויל אויף ווייס.
און דאָס שפּיל מיט פאַרבן האָט ער איר דערנאָך באַװיזן. די געזעצן פון
פּערספּעקטיווע דערקלערט איר, וי אַזױ ליניעס און פאַרבן צעשווימען
זיך אין דער ווייטנס; װאָס ווייטער --- אַלץ קלענער ווערן זיי און נעפּל-
דיקער. און אויף דער ווירקונג פון ליכט געצויגן איר נייגעריקייט:
קאָלירן און שטריכן זיינען רעלאַטיוו. אַלץ הענגט אָפּ פון דער באַ-
לויכטונג, דאָס שטאַרקסטע רוט און געל און גרין גײיען איבער אין
שאַטירונגען, ווען דאָס ליכט ווערט שװאַכער, ביז זיי לעשן זיך אינגאַנצן
אויס, װאָס האַרט ווערט ווייך אין האַלבן שאָטן און װאָס ס'איז רעליעף
ווערט פּלאַך, וי פון קאַרטאָן אויסגעשניטן, און געלערנט האָט ער זי,
אַז אויב זי װויל גוט צופּאַסן אַ פאַרב, זאָל זי זיך ניט אַלעמאָל שרעקן
פאַר שאַרפע קאָנטראַסטן עס מוזן ניט אַלעמאָל זיין ווייכע איבער-
גאַנגען צווישן איין קאָליר און אַ צווייטן. צום בײישפּיל: אַזאַ עפעקט
װי דאָס פעט-גרינע לאַנגע בלאַט און דער פלאַמענדיקער קאָפּ פון
טיולפּאַן, װאָס שטעקט פון אים אַרױס וי אַ קליינער פאֲַקל --- קאָמ"
בינירט פון געל און רױיט... אָדער דאָס ברוין-לאַקירטע צווייגל בעז
און די רויט-פיאָלעטע טענער פון רייכן בליעכץ... און דאָך איז דאָס
אַזױ האַרמאָניש,. ניטאָ קיין שענערע זאַך װי די ברענענדיקע קאַנװעס
פון גרויע און שװאַרצע װאָלקנס, בשעת די זון גייט אונטער. און דאָך
איז דאָס נאַ טור, און ניט אױסגעטראַכטע עפעקטן ניט קאָמבינירטע
פאַרבן . ..

און מיטאַמאָל, אין היציקן דערקלערן איר, מיט ברױיך"גליענדיקע
אויגן, צעלאַכט זיך דוד ברין, אַז אַלע געזעצן זיינען אין דער מאָי
לעריי קיין אוסגעבלאָזענע איי ניט ווערט, אַז אַן אמתער טאַלאַנט דאַרף
זיך מיט זיי ניט רעכענען. דער אמתער טאַלאַנט פאַרבעסערט די נאַטור,
גייט קעגן איר, אָנערקענט זי ניט און שאַפט זיך זיין אײגענע
נאַטור, וי אַ קליינער גאָט, אָט, צום ביישפּיל, האָבן די כינעזער הונ"
דערטער יאָרן געמאָלט זייערע גרויסע פּאַנאָס, און די פּערסער --
זייערע מיניאַטורן, אָן שאָטנס און אָן שום פּערספּעקטיװוע, און עס איז
ביי זיי אַרױסגעקומען גוט. װאָס גוט ? וואונדערלעך ! די באַװעגונגען
פון מענטשן און חיות און רעפּטילן, אויף די עגיפּטישע סאַרקאָפאַגן, זיינען
פאַראייביקט מיט צוויי"דריי שטריכן, זיי זיינען גאַנץ פלאַך װי סילועט-

0

לעך, וי פון פאַרביקן פּאַפּיר אויסגעשניטן. און מיר שטייען מיט אָפעגע
מיילער פאַר זייער מייסטערשאַפט, אַזױ לעבעדיק און אַזױ פּראָפּאַרציאָ-
נעל זיינען זיי. מאָלער-פּרימיטיוון, פון מיטלאַלטער ביז צו אונדזער
צייט, האָבן געמאָלט פלאַנצן און חיות װאָס זיינען גאָר אין דער נאָטור
ניטאָ, אָן שום פּראָפּאָרציעס אַפילו; בלעטער װאָס זיינען גרעסער פאַרן
בוים און קעפּ -- ברייטער פֿאַרן גוף ; שטיינער, װאָס זעען אויס וי באַ-
שעפענישן און װאָלקנס --- װי קיילעכדיקע לעבלעך ברויט. און פונ-
דעסטוועגן זיינען דאָס מאָלער. אין דער געװאַלטיקער משפּחה פון וועלט"
קינסטלער, שפּילן זיי זיך, אָט די פּרימיטיוון, אָט די גרויסע קינדערשע
נשמות, מיט זייערע פאַרביקע צאַצקעס װאָס זיי אַלײן האָבן באַשאַפן
זיי שפּילן זיך צופוסן פון האָלביין, װעריקאָ, באטיטשעלי, מיקעל-
אַנדזשעלאָ און על"גרעקאָ. און זייער מאָלערישע אומבאַהאָלפנקײט רירט
אונדז ביז טרערן. מיר פילן אין זיי אָפּטמאָל אַ סך גרעסערע טאַלאַנטן
וי ביי אַקאַדעמיש-גלאַטע, פּולירטע און באַלאַקטע מאָלער, ביי וועלכע
אַלץ איז אויף אַן אָרט, אַלץ איז אױיסגעמאָסטן מיט אַ שניידערישן סאַנטי-
מעטער, צו וועלכע מען קען גאָרנישט האָבן. איינער פון אַזעלכע
מאָלער-פּרימיטיוון אין אונדזער צייט, ;ביי אונדז אין פראַנקרייך",
איז געווען דער צאָל-באַאַמטער ר וסאָ, אַ קליינינקער גריאינקער
טשינאָװוניק, מיט אַ גרויסער קינדערשער נשמה...

סאָניאַ האָט זיך צוגעהערט צו איר מאַן און לערער, באַמיט זיך
צו פאַרשטיין אים, געסטאַרעט זיך פאָלגן זיינע עצות. נאָר אַ מאָדנע
זאַך: װאָס װײטער זי איז געגאַנגען אין צייכענונג, װאָס זיכערער
זי האָט געלייגט פאַרבן, אַלץ שטרענגער איז ער צו איר געװאָרן און
אַלץ אָפּלאַכערישער האָט ער זיך באַצױגן צו איר אַרבעט. ער האָט פון
איר אַפילון ניט באַהאַלטן אַז עס איז שפּילערײ, אַז צו דערפאָלג קומט
דאָס נאָך ניט און צו מאַלערײי --- אַװודאי ניט, אָט מיט דער צייט, ווען
זי װעט פלייסיק אַרבעטן, װעט זי דערגיין מיט אירע פאַרבן צו פיינער
דעקאָראַציע, ליבלעך באַמאָלטע פלאַכן, װאָס זיינען אָנגענעם פאָרן אויג,
װי שייךגעדרוקטע שטאָפן, װי מאָדערנע מאָזאַאיק אױף די וענט.
דאָס איז נאָר דער אָנהױב פון מאָלערײ. װאָרעם די טרעפּ פון אָריגינעלער
קונסט איז הויך. איר נידעריקסטער שטאַפּל געפינט זיך אין קינדערשן
שפּיל-קאַמער, און איר העכסטער --- אין רעמבראַנדס ,נאַכט-װאַכמף"
און אין דאַיװוינטשיס פרויען-געשטאַלטן. דאָס איז אַ מיליאָן טרעפּן,
וועלכע קיינער דערשטייגט ניט, װי טאַלאַנטפול און עקשנותדיק מען
זאָל ניט זיין. איינער אין עטלעכע הונדערט יאָר דערגרייכט דאָס,
שעפּט אויס און לאָזט איבער, פאַר גאַנצע דורות, אַ פּוסטן באַהעלטער

1

פאַר געניאַליטעט. אָבער דווקא יל עס איז ניט צו דערגריכן
רייצט דאָס. קונסט איז אױך אַ מין ספּאָרט. אַ דערהיבענער, אַ
ספּאָרט פון גײיסטיקע קלעטערער. יעדער וויל שלאָגן רעקאָרד, טויזנטער
ווערן מאַט אויפן מיטן לייטער. איינצלנע גײען העכער, װי װער עס
האַלט אויס. יעדער טאַלאַנט דאַרף דערפאַר שטענדיק זיין געשפּאַנט,
האַלטן פריש די כוחות, אויב ער וויל װאָס דערגרייכן. אַפילו מען איז
זייער און זייער באַגאַבט, איז דאָס נאָך גאָרנישט. טאַלאַנט איז געצייג,
און װאָס טאַלאַנטפולער מען איז, אַלץ פיינער און פאַרשײידנאַרטיקער
זיינען די מיטלען. און אויך דאָס איז װײניק, דער מייסטער מיט זיינע
פיינע מכשירים דאַרף נאָך קענען דורכזעצן זיין ווילן. װאָס פיינער
עס זיינען די דלאָטעס פון סקולפּטאָר און די פּינזלען פון מאָלער, אַלץ
גיכער ברעכט ער זיי, און ער טאָר אַ מינוט ניט פאַרצוייפלען און
שאַפן אַנדערע אויף זייער אָרט, נאָך פיינערע, נאָך פולקאָמענערע.
אַ סך גייסטער האָבן פאַרשלאָפן זייערע טאַלאַנטן, פאַרשפּילט אין קאָרטן,
דערטרונקען אין וויין, צעטאַכלעװעט אין הולטאַיסטװע. יעדער טאַלאַנט
איז אַ רייכטום, און רייכטום איז רעלאַטיו. װאָרעם דעם גרעסטן
קאַפּיטאַל קען מען אין איין נאַכט פאַרשפּילן אין רולעטקע. מאָנטע"
קאַרלאָ קען אַ סך אַזעלכע געשיכטעס. און אויך דעם גרעסטן טאַלאַנט
קען מען לייכט פאַרשװענדן, הכלל, װאָס רייכער מען איז, אַלץ
קאַר גע ר מוז מען זיין אין אַ געוויסן זין, און װאָס טאַלאַנטפולער ---
אַלץ צוריקגעהאַלטענער און קילער צו גראָבע לײידנשאַפטן... מיינט
סאָניאַ, אַז ס'איז אַזױ לייכט ? װאָס גרעסער דער מענטש, אַלץ שטאַרקער
דער יצריהרע, דער בייזער גייסט װאָס זיצט אין אונדז. שאַפן איז
דערפאַר אַן אײיביקער קאַמף מיטן טייוול, מיט זיך אַלײן, מיט דער
גאָרער וועלט... :

6

סאָניאַ האָט זיך, לכתחילה, צוגעהערט מיט פאַרשפּיצטע אויערן
און מיט אַ פאַרכאַפּטן אָטעם. וי אַ פּאָעט האָט איר מאַן גערעדט, װי
אַ מענטש פון װאָרט. דערנאָך האָט זיך איר גענומען דוכטן, אַז דאָס
שרעקט ער זי נאָר אָפּ, כדי,. . כדי װאָס, צום ביישפּיל ? איינגעבילדעט
און מיט פאַרטאַיעטע אַמביציעס, װי זי איז פון דער נאַטור געװען
האָט זי נאָך פון קינדווייז אָן געשמט פאַר אַ חכמה. דאָס בעליהביתשע
הױיז, פון װאַנעט זי שטאַמט, האָט דאָס נאָך, װי דער שטייגער איזי
צעבלאָזן. אַלס עלטערע און שענסטע אין שטוב, האָבן זי די עלטערן און
ברידער געפּיעשטשעט און געפונען, אַז אַלץ װאָס זי טוט איז גוט און שײַן

52

און קען גאָר בעסער ניט זיין. דאָס אַלץ האָט זיך איצט אָפּגערופן,
בשעת דעם איבערברוך אין איר אינערלעכן לעבן. און דעם מאנס וי"
טערדיקע לעקציעס האָט זי שוין גענומען אויפנעמען מיט איין אויער.
דערנאָך איז זי אינגאַנצן געװאָרן אומגעדולדיק ביי זיינע קונסט-דרשות
און באַמערקונגען, איר האָט זיך גענומען דוכטן, אַז ער באַהאַנדלט זי,
וי אַ שלעכט-געשטימטער לערער -- אַ נאַרישע שילערין, אַז ער טשעפּעט
זיך... און, ס'טייטש! זי טוט דאָך מער וי זי קען. זי ווייזט דאָך
וואונדער פון פלייסיקייט. עפּעס וי גוט מאָלן װאָלט געווען אָפּהענגיק
פון פלייסיקייט אַליין...

און װאָס אמת איז אמת! זי האָט זיך צוגעכאַפּט צו דער נייער
שפּילערײ מיט אַ גראָבלעכן דורשט פון אַ קאָרט-שפּילערין. געצייכנט
מיט קויל און געליאַפּעט פאַרבן מיט אַן אויסדויער, מיט וועלכן פרויען
לערנען שפּראַכן בעסער וי מענער, זיצן אויס לאַנגװײליקע קורסן,
שטריקן אויס סוועטערס פון פאַרביקע קניילכלעך װאָל און גײיען אויס
גאַנצע טישטעכער מיט זייד, סאָניאַ האָט דאָ אַרײנגעלײגט די מאַרודנע
פּראַצע און דריבנעם געדולד פון אונדזערע מוטערס און שװעסטער,
וועלכע מאַכן שטוינען אונדז מאַנצבילן אין די בחורשע יאָרן, בשעת
דאָס בלוט קאָכט און עס גלוסט זיך אונדז לױיפן, װען זיי זיצן וױײ
קוואקוכעס אויף איער ; אויסלעבן זיך און צעװאַרפן די קראַפט, וען
זי זאַמלען און שפּאָרן טאָג איין טאָג אויס. אמת איז, אַז פון די גראָשג-
דלעך געדולד װאַקסן ביי זיי, אָפּטמאָל, אויס גאַנצע פאַרמעגנס;
אָבער געדולד אַלין איז נאָך ניט קיין שוואונק, און מאַטעריאַלן אַלײן
זיינען קיין בנין ניט,

קיין יאָר איז נאָך ניט אַריבער און סאָניאַ האָט שוין נישקשהדיק
געמאָלן, זי האָט גיך געכאַפּט די אויבנאויפיקע טעכניק: דעם צװאַי
מענהאַנג פון אַ געניטער האַנט און אויסקלערעכצן; די עפעקטן װאָס
מען קען אַרױיסברענגען, ווען מען מישט כלומרשטע נאַטור און פאָר-
שטעלונג. האָט זי דאָס פלייסיק געקנאָטן צוזאַמען, װי איר מוטער --
צעשלאָגענע אייער מיט האָניק און מעל, כדי צו מאַכן טייגלעך...
דאָס האָט ביי איר צוגענומען די בעסטע צייט פון טאָג. די בעסטע
לייוונטן האָט זי פאַרברויכט. אויף די װענט האָבן זיך געטריקנט
כלערליי געמעלדעכצן מיט אויל געמאָלטע, מיט טרוקענעם פּאַסטעל און
מיט װאַסער-פאַרבן, און פון דעם אַלעם האָט מען נאָך אַלץ ניט געקענט
וויסן אין וועלכער ריכטונג זי צילט, װאָס זי וויל זאָגן און וועלכער זשאַנר
עס געפעלט איר בעסער. משמעות, אַז אַלע מאָלערישע ריכטונגען
זיינען איר געפעלן...

9

דאָס װאָלט נאָך געווען אַ האַלבע צרה. אַ גרעסערע צרה איז געווען
דאָס, װאָס ביי דויד ברינען אין קעשענע איז, פון די נייע, ניט-פרוכטבאַרע
הוצאות, געװאָרן שיטערער. דאָס ביסל נדן אין באַנק, װאָס סאָניאַס
עלטערן האָבן איינגעלייגט נאָך דער חתונה, האָט זיך גענומען שמעלצן.
אויסער דעם האָט די װירטשאַפט אין אַטעליע מער גיט געקלאַפּט אַזױ
וי פריער. סאָניאַ האָט זיך מיט דעם ניט גענוג אָפּגעגעבן און געהאַלטן
אַז אַ מאָלערין, װי זי איז איצט, דאַרף זיך דערמיט ניט צופיל אָפּגעבן...
אַ גרויקייט פון שטויב האָט זיך געלייגט אין די ווינקעלעך. דער ביפשטיק
איז איצט אַרױסגעקומען צוגעברענט און לעדערדיק, די פיש -- ניט"
דערבאַקן. קיין ריינער האַנטעך איז קײינמאָל ניט געװען אונטער דער
האַנט. און ווען ברין האָט געדאַרפט אָנטאָן אַ נייע העמד האָט אַלעמאָל
געפעלט אַ קנעפּל אין מאַנזשעט אָדער אין קראַגן. דאָס האָט געבראַכט
צו צייטװוייליקער צערייצטקייט, דערנאָך איז אַזאַ צושטאַנד געװאָרן
פּערמאַנענט. אין דויד ברינס אויגן איז אוױיסגעלאָשן געװאָרן די פרייד,
אָבער אין סאָניאַס אויגן האָט זיך עפּעס צעטענצלט אַ פייערל פון אייג-
געהאַלטענעם נצחון. נצחון פון דער פרוי איבערן מאַן. און ניט נאָר
איבער זיין האַרץ, נאָר אויך איבער זיין טאַלאַנט,

דערזען דעם נייעם פייערל אין זיין ווייבס אױיגן, האָט זיך ברין
געכאַפּט, אַז מיט די שפּילערײען אין ,פּינזֹל און פּאָליטרע* איז ער
מיט איר צו-ווייט פאַרגאַנגען; אַז זי איז אין אַטעליע געװאָרן זיין שאָטן
װאָס מאַכט אים נאָך ,בעסער און העכער" וי ער. אַזױ וי אַלע ניט-
ממשותדיקע שאָטנס טוען דאָס. ער -- אַ הויב דעם פּינזל, זי --- דער"
לאַנגט דעם סופיט; ער -- אַ לייג אַװעק אַ פאַרב, זי -- צוויי. און
דערזען האָט ער, אַז פאַרלאָרן האָט ער אַ געטרייע ווייב און אַן אשת-חיל ,
און געוואונען אַ צווייפלהאַפטיקע קונסט-מאַכערין. געכאַפּט זיך --
האָט ער אַ ביסעלע גענומען ציען צוריק,

--- ווייסט, טייערינקע, --- מאַכט ער, -- ס'איז ניט גוט װאָס דו
האָסט מיטאַמאָל אַװעקגעלײגט אויף איין װאָגשאָל אַלץ, אַלץ װאָס איז
דיר פריער געווען ליב און טייער. האַלב:מאָלערין און האַלב:ווייב
פאַרשטיי איך נאָך; אָבער אַלץ...

--- װאָס הייסט ביי דיר אַלץ ?

-- הם... אין יעדער בעל:הביתשער הז שטייט אַ פּיאַנאָ און
אַ כלה-מיידל שפּילט אויף איר. דאָס איז נאָך אָבער זייער ווייט פון זיין
אַזאַ װױירטואָז װי פּאַדערעװסקי, וי עגאָן פּעטרי... און בכלל, וען
אַלע כלה-מיידלעך און יונגע ווייבלעך זאָלן שפּילן אַ גאַנצן טאָג פּיאַנאָ,
װועט דאָך די וועלט אונטערגיין....

4

אויף דעם האָט זי אים געענטפערט אין זיין טאָן: אַז זאָרגן זיך
פאַר דער גאַנצער װעלט קען זי ניט; און צו אַ וייבל, װאָס שפּילט
פּיאַנאָ ;אין יעדן הויז", לאָזט זי זיך ניט פאַרגלײיכן..,

--- פון װאַנעט נעמט זיך ביי איר אַזֹאַ זיכערקייט ?

--- און פון װאַנעט -- ביי אים ? עס שטאַמט פון זעלבן אָרט.
| פון זעלבן קרייז... איבעריקסטנס, אויב ער איז זייער נייגעריק, קען זי
אים זאָגן : זינט אַ געוויסער צייט פילט זי... יאָ, זי פילט, אַז אַ קװאַל
האָט זיך אין איר אױפגעשפּאָלטן, אויב מען קען אַזױ זאָגן...

--- זאָגן, --- מאַכט ער, --- קען מען; אָבער קװאַלן שפּאַלטן זיך
אויף נאָר אין חומש, אונטער משהס שטעקן. . . ניטאָ קיין פּלוצלעכקייט
אין דער קונסט. מען דאַרף האָרעווען, האָרעוען, האָרעװען...

-- נו, אָט דאָס טוט זי דאָך! אָט דאָס וויל זי...

--- נאָר האָרעווען אַלײין איז נאָך װײיניק. כדי צו געפינען דעם קװאַל,
מוז ער פריער זיין. מאַנכע האָרעװען אָפּ דאָס גאַנצע לעבן און
בלייבן ביי זאַמד און שטיינער...

--- וי דיר פּאַסט, אַזױ זאָגסטו. איינמאָל זאָגסטו, אַז אַן אמתער
טאַלאַנט קריכט ניט מיט שאַר-טריטעלעך, נאָר ער שפּרינגט, בליצט-
אויף, איצט זאָגסטו, אַז מען דאַרף האָרעװען, האָרעװוען, האָרעװעף
מיט אַנדערע װערטער: אַז מען דאַרף קריכן און קריכן וי אַ װאָרעם
ביז מען ווערט אַ פלעדערל...

--- צי באַדײט דאָס ניט, אַז דו ביסט דער בליץ, און איך, דיין
אָרעמער מאַן, דער. .. נו, זאָג שוין!

-- איך זאָג מער גאָרנישט. . . איך זאָג נאָר, אַז מיט װירטשאַפט
אַ גאַנצן טאָג װועל איך זיך ניט אָפּגעבן. און אין קיך פאַרברענגען, אַזױ-
פיל צייט וי פריער, װועל איך אויך ניט,

--- צוליב װאָס, סאָניאַ, אַריינפאַלן אין אַזעלכע אױיסערלעכקייטן ?
און צוליב װאָס וויילסטו אויס דעם פּיינלעכסטן אָרט אין לעבן פון אַזאַ
ניט-רייכער פּאָר, װוי מיר זיינען, און שלאָגסט מיך דערמיט ?...
דו ווייסט דאָך, אַז מיר ביידע װאָלטן געהאַט די מעגלעכקייט,.. און
ביסטו ניט געווען גליקלעכער פויער, ווען דו ביסט געווען איבערגע-
געבענער, געגלויבט אין מיין צוקונפט...

-- אַך, דיין צוקונפט!..

--- אוין דיין צוקונפט, סאָניא, פאַרשטײיט זיך. איך האָב דיך
און מיך קיינמאָל ניט געטײלט,.. געדענקסט אננדזערע אָװנטן?
אונדזער אַרױיפגיין געאָרעמטע אויף אָט דעם טרעפל צום באַלקאָן!
וי טויבן האָבן מיר געלעבט. איצט איז געװאָרן צופיל טאַלאַנטן אין

5

| אַטעליע. מען טרעט זיך איינער דעם אַנדערן אויף די נאַגניאָטקעס...
--- איך ווייס, מיין טאַלאַנט איז דיר דאָ איבעריק...
-- הם.. , |
--- צוליב װאָס ;הם" ?.. װאָלטסט מיר בעסער געדאַרפט דע"
קלאַמירן דאָס, װאָס היינע האָט דעקלאַמירט צו זיין דייטשקע :
דיין לייב וויל איך נאָך האָבן
דיין לייב, אַזױ צאַרט און יונג ;
דיין נשמה קענסטו באַגראָבן ---
כ'האָב אַלײן נשמה גענונג?...
--- דו רעדסט שוין גאָר װוי אַ סופראַזשיסטקע. ווער וויל באַגראָבן
דיין זעל ? און ווער ווייסט דאָס אַזױ גענוי וואו עס לאָזט זיך אויס לייב
און סיהייבט זיך אָן זעל? זינדיקע מאָנאַכן האָבן דאָס אַמאָל אויס-
געקלערט, ווען זיי האָבן געװאָלט אָפּטױטן זייערע גראָבע גלוסטענישן
און באַהערשן די וועלט. און ביז צו היינטיקן טאָג באָלעבט מען דאָס נאָך.
ניט איין דיכטער, און ניט דו אַלײן... פאַר דער קונסט און נאַטור-
װיסנשאַפט איז דאָס אַלעמאָל געווען און װעט בלייבן איין,זאַך: לעבן!
איך, סאָניאַ, האָב ליב דיין קלוג װאָרט, פּונקט אַזױ וי דיין מינדסטן
נאָגל, לאָז מיך ליבן דיך, דיך אַרומנעמען....
אָבער זי פלעגט זיך אַרױסגליטשן פון זיינע אָרעמס וי אַ שלייען,
אַפּילו די פריזור אירע ניט געזשאַלעװעט:
--- פילאָזאָפיע איז איין זאַך און די ווירקלעכקייט --- אַ צווייטע
זאַך... לאָז / |
אַ ביסל שפּעטער פלעגן זיי זיך, פונדעסטוועגן, איבערבעטן. דער
האַלב-געצוואונגענער שלום. פלעגט, אָבער, ניט לאַנג געדויערן. אַ טאָג,
צוויי, אָדער דריי, ניט מער.

ד ריטער קאַפּיטל

צוישן מאן און וייב
1

אין אַזעלכע טעג פון ,װאָפּנשטילשטאַנד", פון לעבלעכן פרידן,
פלעגט זיך דויד ברין היטן צו רייצן סאָניאַן זיין ווייב, צו דערמאָנען
איר װי גוט זי איז געווען פריער, איידער זי האָט זיך פאַרבלאָנדזשעט
אין דער מאָלעריי. . . פאַרקערט, ער האָט זי געמונטערט, און כדי צו

6

דערווייזן איר, אַז ער מיינט דאָס ערנסט, האָט ער זיך באַמיט צו הויבן
אירע פאָדערונגען צו זיך אַלײין: ערלעך געוויזן איר די פעלערן װאָס
זי מאַכט, די פאַרבן װאָס זי טרייבט-איבער, די עפעקטן אירע, וועלכע
זיינען פאַלש און פאַרדעקן נאָר דאָס ניט-גלויבן אין זיך אַלײן

דעם ערשטן טאָג האָט זי דאָס, מער-װייניקער, נאָכגעביק אויס-
געהערט, אָפטמאָל פאַרריכט אויך. דעם צוייטן טאָג -- געקנייטשט
זיך און געשוויגן. דעם דריטן טאָג --- געענטפערט אַקעגן. שפּעטער איז
זי אינגאַנצן געװאָרן אומגעדולדיק און מער ניט גענומען אין אַכט דעם
מאַנס באַמערקונגען, נאָר אַ הױב געגעבן מיט אַן אַקסל און וייטער
געפינזלט דאָס איריקע. אָפּטמאָל, אין אַזאַ שטימונג, ביי דער קלענסטער
באַמערקונג אָנגעכמורעט זיך, אַרױפגעכאַפּט אויף זיך דאָס היטעלע און
זשאַקעטל און אַװעקגעגאַנגען, געזאַמט זיך עטלעכע שעה, וועלכע האָבן
זיך אין ברינס פאָרשטעלונג געצויגן װי טעג.

צוריק, נאָך אַזאַ שטומען ברוגז, איז זי, אָבער, אַלעמאָל געקומען
ומיט אַן אויסגעלייטערטן פּנים און מיט שטראַלנדיקע אויגן. צום מאַן
איז זי, נאָך אַזאַ אַװעקגײן, געװאָרן אַ סך פריינדלעכער, באַדינט אים
און געוויצלט זיך. ברין פלעגט דערפון לייכטער אָפּאָטעמען:

--- גוט, סאָניטשקע, װאָס דו ביסט זיך דורכגעגאַנגען. האָסט זיך
צעשטרייט. זעסט בעסער אויס,

ער האָט נאָך דעם אמתן גרונד פון אַזאַ צעשטרייאונג ניט געוואוסט ;
ניט געוואוסט, אַז דאָס לויפט זי זוכן הסכמות און באַקומט זיי זייער
ביליק.... ער האָט אויך ניט געוואוסט, אַז זיין ווייבל, װי יעדער ניט-
ערנסטער ;אָנהויבער", איז געקומען צו דער איבערצייגונג, אַז דאָס
אויסגעטראַכטע אין דער מאָלערײ קאָסט אַ סך װייניקער אָנשטרענגונג,
וי דאָס מאַרודנע קאָפּירן פון מאָדעלן, װי דאָס אַרױסכאַפּן מאָמענטן
פון דער נאַטור, װי דאָס פּרעציזע צייכענונג פון אַ שטיק נאַקעטקײט.
מיט אַנדערע װערטער: אַז עס איז לייכטער צו מאָלן שקרים און געבן
דאָס, װאָס מען פאַרמאָגט ניט, װי דאָס, װאָס מען פאַרמאָגט יאָ.
און די אַלערלײ פאַרזעענישן, וועלכע קומען דערפון אַרױס, צוצושרייבן
שוואונק פון נייע זוכענישן און מיני רעװאָלוציעס פון גײיסט. אָדער,
וי דאָס הייסט אויפן מאָנפּאַרנאַסער זשאַרגאָן, אַלע מאָנטאג און דאָי
נערשטאָג מיט אַ נייעם ;איזם". איין סעזאָן : קוביזם אָדער דאַדאַאיזם ;
אַ צװוייטן סעזאָן --- סור-רעאַליזם, אימאַזשיניזם; אַ דריטן -- סימ-
באָליזם, סאַטאַניזם, און אַזױ ווייטער.

האָט מיט איר דוֹיד ברין גענומען איינטענהן זייער פאָרזיכטיק,
פאַר אַ הענטעלע געװאָלט אַרױספירן זי אויפן גלייכן װעג:

7

--- װוייסטו, סאָניאַ ? געווען ביי מיר אַ יונגער פריינט, אַ שרייבער,
געשריבן האָט ער אַ סך. און געהאַלטן פאַר זיין הײליקן חוב פאָר-
צולייענען מיר אַלץ װאָס ער שרייבט. זיינע דערציילונגען און ראָמאַנען
האָבן געהאַט איין קליינעם חסרון: אַלע עטלעכע בלעטלעך האָבן זיינע
העלדן געחלומט. האָב איך אים איינמאָל אַ פרעג געגעבן: .פאַרװאָס
עפּעס חלומט מען ביי דיר אַזױ פיל 1..* מאַכט ער צו מיר מיט אַ קלן-
גיטשקן שמייכעלע : ,קוים געכאַפּט זיך ! אָט דאָס איז דאָך דאָס גאַנצע
זאַלץ אין מיין שרייבן, וייסטו דען ניט, אַז דאָס לעבן איז גרוי און
מענטשן זיינען ניט אינטערעסאַנט. דערזע איך, אַז מיינע העלדן
פּלאָנטערן זיך מיר אונטער די פיס, האָבן ניט װאָס צו טאָן און האָבן ניט
װאָס צו ריידן --- נעם איך און לייג ויי אַוועק שלאָפן...
און אַז זי שלאָפן, אַ רוח אין זייער טאַטן, חלומען זיי ביי מיר און טוען
װאָס איך ויל, ניט װאָס זיי וילן..,"

צעלאַכט זיך סאָניאַ און קוקט אים אָן:
-- יאָ, נאָר אַקעגן װאָס, אייגנטלעך, דערצײלסטו דאָס מיר ;

--- איך דערצייל דאָס אַקעגן דעם, אַז חלומות, וויזיעס און אַפּאָקאָ-
ליפּסיסן איז לייכטער צו שרייבן װי אַ שטיק לעבן. דאָס האָט געטאָן
אונדזער דניאל אין דער ביבל, און יוחנן, אין נייעם-טעסטאַמענט, האָט
דאָס נאָך ק;בעסער" געמאַכט. דאָס הייסט, ער האָט איבערגעטריבן...
גאָטספאָרכטיקע מאָנאַכן אין מיטלאַלטער האָבן געמאָלן פאַרזעענישן,
דראַקאָנען, רוחות װאָס טאַנצן אין פייער ; און גרינע שדים מיט שװאַרצע
גאָפּלען, אַלץ אַזעלכע זאַכן װאָס זיי האָבן קיינמאָל אין די אױגן גיט
געזען. געטאָן האָבן זיי דאָס מיט איין הייליקן ציל: אָפּצושרעקן די
זינדיקע מענטשן. און עס האָט זיך זיי, אָפּטמאָל, ניט שלעכט אינ-
געגעבן... אָבער די אומלאָגישסטע וויזיע אַזאַ און די אומגעלומפּערט-
סטע שרעקעניש איז, מייסטנס, לייכטער צו שרייבן און צו מאָלן, װו..,
אָט דאָס שטיקל פּאַפּיר, סאָניאַ, װאָס װאַלגערט זיך דאָ אויפן טיש,
לעבן אַשיבעכער: לייכטער װי אָט דעם האַלבן, פאַרלאָשענעם ציגאַר;
דאָס שטיקל שאָלעכץ פון אויפגעגעסענעם פּאָמעראַנץ און אָט דעם
טינטער... ס'איז נאָר איין שטיקעלע אַלטעגלעכקײט, אָבער ויפיל

- געניטקייט, טעכניק און שאַרפקײיט פון אױג מוז מען דערצו האָבן)
דאָ גייען קיין קונצן ניט אָן. גיב דאָס איבער, אוב דו קענסט. מאַך ניט
קיין פּירושים !'.. נאָר אַו מען קען גיט, כאַיכאַ, יאָ, אַז מען קען
ניט -- נעמט מען און מען ,לייגט זיי אַװעק שלאָפן". דאָס הייסט:
מען מאָלט אַ פיר-עקיקן פּאָמעראַנץ, מען לאָזט פליען אַ קו איבער אַ דאַך,

58

! אַ קאַלאָש װאַקסט אויף אַ מאַאיס-זאַנג און מען איז שוין דערמיט אַליין
אומאָפּהענגיק, אַנטיאַקאַדעמיש און פאַרטיק...

שפּיצט זיך סאָניאַ אָן:

--- איך פֿאַרשטײי שוין ואוהין דו צילסט... איז װאָסיזשע
װוילסטו? מיר אַלע זאָלן פאַרװאַרפן יעדער דערפינדערישקייט,
יעדער שאַפן ;עפּעס פון גאָרנישט* און אָפּגעבן זיך מיט נאַטיור-מאָרט ?
מאָלן געבראָכענע טעלער לעבן רויטע רעטעכלעך, אַ פּאָלקע פון אַ הון
לעבן אַ צעקנייטשטן קאַפּעליש ?...

--- חס ושלום ! איך זאָג נאָר, אַז די װאָס האָבן די קראַפט און
שאַרפקײט פון אויג אָפּצומאָלן אָט די צעבראָכענע טעלער און צעקנייטשטן
קאַפּעליוש מיטן שטיקל הון, די זעלבע האָבן דאָס רעכט צו מאָלן וויזיעס
און אפּאָקאָליפּסיסן,. ביי זיי װעט אויך דאָ ס גוט אַרױסקומען...

--- און וואו קויפט מען דאָס אַזעלכע רעכט ? -- האָט זיך סאָניאַ
אַ שטעל געגעבן אין אַ פּאָזע פון אַרױספאָדערונג,

--- דו ווילסט מסתמא זאָגן: מען נעמט זי ?..

--- יאָ. מיר נעמען זיי און מיר פרעגן ביי קיינעם קיין דער"
לויבעניש ניט, '

--- און די אייביקע ווארהייט מיטן גוטן געשמאַק קומען און גיבן
איבער די הענט פון אַזעלכע נ ע מ ע ר. מען שליסט זיי איין אין טורמע
און מען פאַרגעסט אָן זיי...

מיט אַ ביטערן שמייכעלע אויף די ליפּן האָט אים סאָניאַ אָנגעקוקט
און מיטאַמאָל אויסגעשאָסן :

--- ביסט איינפאַך אייפערזיכטיק. דאָס איז אַלץ,

ברין האָט זיינע אויערן ניט געגלויבט:

--- סאָניאַ, אַן ערלעכן לערער איז שווער צו זיין אייפערזיכטיק אויף
זיין שילערין, בפרט, ווען זי איז נאָך אַן אייגענע וייב...

--- זאָג בעסער, אַז דאָס איי לערנט ניט די הון, אַז די זון קען ניט
מקנא זיין די לבנה, װאָרעם דאָס ליכט דער לבנה גיט זי דאָך, די זון...
זאָג, זאָג ! |

--- אַזױ איז אפשר ריכטיקער! -- האָט איר ברין שאַרף אַרײנ-
געקוקט אין די אויגן, געװאָלט וויסן פון װאָס פֿאַר אַ זייט אַזאַ פייל
קומט און וואוהין זי צילט,

נאָר סאָניאַ האָט גלייך אַרױסגעלאָזץן אַ צװוייטע פייל:

--- אַך, דו ביסט נאָך אַליין קיין זון נישט ! אויסער דעם איז די זון
קיין בת-יחידקע ניט. עס זיינען פאַראַן זונען און זונע-סיסטעמען

9

אָן אַ שיעור,. עס זיינען אַפילו פאַראַן זונען װאָס האָבן אינגאַנצן קיין
אָרעמינקע לבנות ניט אַרום זיך, וועלכע זאָלן זיך נייטיקן אין פרעמדער
ליכטיקייט, נאָר איין זון דרייט זיך אַרום דער צווייטער...

2

דאָס איז געווען מער וי אַ דייטלעכער וואונק, אַז זי איז שוין אויך
געװאָרן אַ ,זון" און נייטיקט זיך ניט מער אין קיינעמס ליכט, נאָר איר
אויפגערעגטע פּאָזע, די גריווע פון אירע צעשויבערטע גאַלד-רױטע האָר
און אירע שאַרפזיניקע װערטער האָבן אים מער דערשטױנט װי װיײ
געטאָן, האָט ער געמאַכט אַ לעפּישן פאַרזוך אַרומצוכאַפּן זי און אויס-
קושן איר דאָס געזיכט, אויפוועקן אין איר די געװעוענע פאַרליבטקייט,
װאָס לייגט זיך װוי אַ בוימלדיקער פלאַסטער איבער אַ וואונד, אָבער

| זי האָט זיך ניט געלאָזן,. און דאָס מאָל עקשנותדיקער וי פריער. אַ בייז-

קייט פון אַ באַהאַלטענער חיה האָט ער דערפילט אין איר קאַמף . . . אַרױס-
געריסן זיך פון זיינע אָרעמס -- האָט זי נאָך אויף אים אָנגעשריען:

--- הער אויף צו שפּילן זיך מיט מיר ! איך בין מער קיין ליאַלקע
ניט פאַר דיר..,

ענטפערט ער איר גוטמוטיק אָפּ: |

-- האָסט זיך אָנגעלײענט, סאָניאַ, מיט איבסענס אַלט -מוידישע
דראַמען. האָסטו אויף אַ וויילע אָנגעצויגן בלויע זאָקן און װוילסט שפּילן
די העלדין פון ,ליאַלקע:הױז?...
: -- חכמע זיך ניט ! --- מאַכט זי. --- ס'איז זייער ערנסט...

--- אַזױ, אַזױ ? ערנסט., . ביי מיר ברעכסטו זיך אין אָפענע טירן,
ביסט דאָך אינגאַנצן פריי,

זי טרייסלט מיט דער צעפּאַטלטער שיינער גריװװוע אױף ;ניין"
און נעמט זיך פאַרריכטן דעם קודלאַטן קאָפּ. זי היבט דערביי אויף
די ברייטע אַרבל פון איר גרינעם שטובקאַפּאָט און ער דערזעט אירע
פּאַכװוע:הײלן, האַלב-טונקעלע, געהיימניספולע, מיט אַ גאָלדענעם פוך
באַװאַקסן, און דערפילט אַן אומרואיקייט. עפּעס וי אַ גרויסער גליק
גליטשט זיך אים אַװעק פון אונטער די הענט און ער ווייסט ניט וי אַזױ
דאָס צו פאַרהאַלטן, זעצט ער זיך מיד אַװעק און זיפצט אָפּ.

אָבער זי, סאָניאַ, אנשטאָט אַרײנצוקוקן אים אין די אויגן און
פרעגן פאַרװאָס ער זיפצט, זעצט-פאָר איר פּאַלעמיק, באַמיט זיך צו
ריידן האַרט און קיל װי נאָר מעגלעך :

--- פריי, זאָגסטו, בין איך דאָ ? איז גוט,. איך ויל דאָס אויס-
פּרואוון. איך װויל מאָלן ניט כדי דיר צו געפעלן ווערן +..

40

-- מאָל, --- ענטפערט ער איר אָפּ שטיל און מיד, --- מאָל וי דו
װוילסט!.. | |

--- איך וויל אויך מער ניט װאַרטן ביז דו װועסט מיך רעקאָמענדירן
צו דער אָדער צו יענער אויסשטעלונג. איך װעל דאָס אַלײן טאָן

-- טו ! |

--- און זען װעסטו װי די קריטיק װעט זיך אָפּרופן... /

--- וועלכע קריטיק ? -- פאַרקוועטשט ער איין אויג, אפשר
יענע, וועלכע איז גרייט אויפן שרייבטיש פון געוויסע שמירער נאָך
איידער די אויסשטעלונג עפנט זיך ?

--- װאָס איז דער אונטערשייד ?

--- ס'איז אַ גרויסער אונטערשייד, מייסטנס זיינען דאָס נאָטיצן,
װאָס ווערן באַצאָלט פון פאָרנט אַרײן, ביי מענער -- מיט געלט, און
ביי פרויען --- |

--- און ביי פרויען?.. פרעגט זי איבער און ווערט פּונץירויט,

--- מיט ;נאַטור"... --- מאַכט ער גאַנץ שטיל און קוקט אַװעק
כדי געבן איר צייט זיך צו באַהערשן,

זי טוט דאָס, זי פּינטלט אַ רגעלע מיט די אויגן און ציט איר ענטפער
פאַרלעגענערהייט : |

--- אַזעלכע זיינען דאָ ?.. עס איז ניט מעגלעך...

-- עס איז זייער מעגלעך, סאָניאַ!.. מייסטנס באַשעפטיקן זיך
דערמיט יענע פּאַרשױנען, װאָס ווילן בעסער זיין אייביקע קאַװאַליערן,
איידער אײיביקע מענער. װאָרעם צוליב װאָס טיג דעם אײביקן קאַ-
װאַליער צו טראָגן אויף זיך דעם יאָך פון אַ פאַמיליע, מקריב זיין דאָס
לעבן פאַר ווייב און קינד און ערשט דערנאָך זיין אַן אָפּגענאַרטער
אײיביקער מאַן ? אַז ער קען בעסער לעבן וי אַ פּאַראַזיט, װוי אַ עפרייער"
- פּאַראַזיט װויל איך זאָגן, אויב עס גליקט ניט אין דע ר פאַמיליע,
איז אין אַן אַנדערער... קיין גרויסער איבערקלייבער איז אַזאַ איינער
ניט. זאָלן זיך אַנדערע מענער מאָרדעװען, בויען אַ משפּחה, זוכן
פּרנסה. ער, דער פּאַראַזיט, נעמט נאָר צו דאָס ביסל פאַרגעניגן. דאָס
איז זיין באַשטימטער חלק. און אויב עס זיינען דאָ קינדער אין דער
משפּחה, וואו ער זויגט זיך איין, דינען זיי אים נאָר אַלס אַ בריק;
אָדער פון קינד צו דער מאַמען, אָדער פאַרקערט... דאָס הייסט, מען
מאַכט קאָמפּלימענטן דער טעכטערל און מען מיינט די מאַמע. דערנאָך,
אַז די מאַמע ווערט אַלט און די טאָכטער וערט אַ כלה-מיידל, מאַכט
מען קאָמפּלימענטן דער מאַמען און מען מיינט די טאָכטער,. ס'איז
אַ קאַראַהאָד װאָס ענדיקט זיך קיינמאָל ניט...

41

-- יאָ, אָבער ועמען מיינסטו דערמיט? דו רעדסט וי אידױ
װאָלט... וי דו װאָלטסט...

--- איך מיין, אייגנטלעך, קיינעם ניט. איך מיין נאָר צו װאָרענען
דיך, ווייל דו ביסט ניט געניט. קענסט װײניק מענטשן. נעמסט אָן
גראַשענע גלעזלעך פאַר בריליאַנטן, קויף ניט, סאָניאַ, אַזעלכע מציאות
אויף דער גאָס. די פאַלשע דימענט:הענדלער װעלן פאַרשװוינדן און דו
וועסט בלייבן אָרעם און אָפּגענאַרט,

סאָניאָ איז מיטאַמאָל מיד געװאָרן. גענומען קלאָגן זיך, אַז דער
קאָפּ טוט איר וויי, און איז אַװעק צו זיך אין אַלקאָוו, דאָרטן וואו זי
טוט זיך איבער.

דויד ברין האָט לייכט אַ הויב געטאָן מיט ביידע פּלײיצעס און איז
געבליבן זיצן אַ פאַרטראַכטער, קיין איבעריקן פאַרדאַכט האָט ביי אים
איר פּלוצלעכע מידקייט ניט אַרױסגערופן. אַ דורכשניטלעכע פרױ
קען אַ צורגרויסע פּאָרציע געדאַנקען ניט פאַרטראָגן אויף איין מאָל.
מען דאַרף איר לאָזן צייט איבערצוטראַכטן, פאַרדײיען... טאָ זאָל זי!
און פונדעסטוועגן... װאָס פונדעסטוועגן?

כדי אַליין צופיל ניט טראַכטן, האָט ער זיך געכאַפּט פאַרן פּינזל
און פלייסיק גענומען אַרבעטן, אָבער קיין צוויי מינוט זיינען ניט
אַריבער און ער האָט דערהערט אַ שטיל געוויין, איינער פון יענע ויי-
בערישע געוויינען,. וען די נערון זיינען ביי זיי צעשרויפט, אַזאַ
געוויין ציט זיך אַ ביסעלע מאָנאָטאָן, װי דאָס ווייטע זשומזשען פון
אַ פליג װאָס איז אַרײנגעפאַלן צו אַ שפּין אין נעץ און ער נאָגט זי...

דויד ברין האָט גלייך אַראָפּגעװאָרפן פון זיך דעם אַרבעטס-כאַלאַט
און געלאָפן צו זיין ווייב. געפונען האָט ער זי װי זי ליגט אױיף איר
קושעטקע, מיטן געזיכט צום צוקאָפּנס, און כליפּעט. ער האָט זי גענומען
גלעטן און איבערבעטן זי. און זי האָט אים ניט אָפּגעשטױסן, וי ער
האָט זיך לכתחילה געריכט, און גאָר פּלוצלינג האָט זי אַלײן אַרומ-
געכאַפּט זיין האַלדז, פריער מיט איין אָרעם, דערנאָך מיט ביידע,
געטוליעט זיך צו אים און געװויינט, וי זי װאָלט ביי אים געזוכט
רעטונג,

--- װאָס איז מיט דיר 3.. האָט ער ניט אויפגעהערט צו
גלעטן זי און ניט געװאַרט אויף אַן ענטפער. װאָרעם געפילט האָט ער,
אַז טאַקע זיינע אייגענע ווערטער וועגן דעם משפּחה-פּאַראַזיט האָבן זי
אַזױ צענומען, הייוון האָט ער אַרײנגעװאָרפן אין טייג און עס יערט...
זאָל דאָס !

42

3

דער איבערגאַנג פון אַזאַ פאַמיליע-קריג צו שלום אין דאָס מאָל
געווען רירנדיק און פּיקאַנט, ס'איז געווען וי צוריק-געפינען אַ געליבטע,
נאָכדעם וי מען האָט זי פאַרלוירן. און ווען די ערשטע שטורעמדיקע
ליידנשאַפט פון צוויי אויסגעבענקטע זעלן איז אַװעק, האָט ברין, אַ גע
זעטיקטער, אַרומגענומען סאָניאַן און האַלביערנסט האַלב-שפּאַסיק גע-
זאָגט, אַז ווען די רעגולערע קריגערייען צוישן מאַן און ווייב װאָלטן
ניט עקזיסטירט, װאָלט מען זיי געדאַרפט דערפינדן, כדי אָפּפרישן דעם
גדעדן. גאָטס אײביקער גאָרטן װאָלט, אָן שטורעם און טרערן, אינגאַנצן
פּאַרװועלקט געװאָרן.. .

אויך פון דעם האָט סאָניאַ געהאַט אַן אַנדער מיינונג. די קריגערייען
האָבן זי אַלץ מער און מער דערװייטערט. פון זיינע באַמערקונגען
האָט זי געזען, אַז ער טראָגט מיט וידערוילן אַריבער איר נייע, אין
אָנדערטהאַלבן יאָר אױסגעװאַקטענע קונסט : אַז די געזיכטער, װאָס זי
מאָלט זעען אים אויס װי פון קאַרטאָן אויסגעשניטן און באַשמירט מיט
געלכל: די שיטערע האָר אױיף די געשװאָלענע קעפּ -- װי פאַרביקע
קעמעלעך: די פייערן --- וי רויטלעכע אייזן-װאַטע, און די פערד --
וי קעץ מיט אױסגעשטאָפּטע זאָקדפיס... דאָס האָט זי באַלײדיקט,
געגעסן טאָג און נאַכט, וי זשאַװער. אַ מידקייט האָט זיך געלײגט
אויף איר שיינעם געזיכט און שװואַרץ-בלױע קרועס אונטער די אויגן.
און ווען ער האָט זי געשטורעמט מיט זיין פּלוצלעכער פאַרליבטקייט,
איז זי געווען אַפּאַטיש; אין זיינע גרעסטע עקסטאַזן גערעדט צו אים .
וועגן דעם, אַז דאָס לעבן אין פּאַריז איז די לעצטע צייט טייער געװאָרן,
אַז זי מוז זיך מאַכן אַ נײי קלייד, אַז דאָס געלט אין באַנק גייט אויס
און פון זיינע, ברינס, פּלענער איז דערווייל אויך גאָרנישט געװאָרן. צו
די אויסשטעלונגען װאָס ער מאַכט לייגט עֶר צו, און דאָס פאַרקויפן ביל-
דער אין די קונסט-געשעפטן, אָן אַ פאַרמיטלער, קלעקט קוים אויף װאַסער
צו קאַשע... | |

אַזעלכע װאָכעדיקע טענות, אַזאַ פּראָזאַאיש יאַדען אים, אין די
הייסטע מאָמענטן, האָבן אים מוראדיק גערייצט. אים האָט זיך געדוכט,
אַז זי טוט דאָס אומישנע, כדי צו פּראָפאַנירן זיין לײידנשאַפט, מיט
בלאָטע לעשן זיין פייער... אַ צעקאָכטער פלעגט ער אויפשפּרינגען:

--- פון וועלכע פאַרמיטלער רעדסטו דאָס ? אפשר פון מאַקס האַר-
קאַווקעס סאָרט ?

--- און אַז פון אים איז װאָס ? אַנדערע מאָלער קומען מיט אים
זײער גוט אויס. לייגן ניט צו... /

49

דאָס האָט זיך נאָך װאָכעדיקער אָנגעהערט וי אַ ניי קלייד, וי די
טייערקייט אויף פּראָדוקטן... אין איין פּידזשאַמע לויפט דױד ברין
אַראָפּ צו זיך אין אַטעליע און כאַפּט זיך צו זיין נייסטער אַרבעט.

דער טייוול פון אָפּפרעמדונג און גערייצטקייט האָט זיך צעטאַנצט
צווישן דאָס פּאָר פאָלק. גאַנצענע טעג רעדט זי מיט אים ניט. איז
גראָד דעמאָלט ווען ברין װאַרט אױף אַ גאַסט, אָדער אױיף אַ קונה,
נעמט סאָניאַ איינע פון אירע פאַרטיקע בילדער, פאַרפּאַקט דאָס
צווישן צוויי קאַרטאָנען און טראָגט דאָס מיט זיך אַװעק, איבערלאָזנדיק
דעם מאַן אַלײן, זאָל ער מאַכן טיי פאַר זיינע געסט, זאָל ער זײ
אַמוזירן, זאָל עער בעסער פאַרקויפן װי זי. זי מישט זיך ניט...

דער ווייטער פאַרדאַכט, אַז עמעצער שטעקט דאָ הינטער איר, איז
ביי ברינען געװאָרן בולטער, די לעצטע צייט האָט זיך אים אַפילו גע-
! נומען דוכטן, אַז זי רעדט ניט מיט אירע אייגענע ווערטער. דאָס טוט
פאַר איר אַ.מין סופליאָר פון אַ פּראָװינץיטעאַטערל. אַ ביסעלע קוויטשיק
און אַ ביסעלע ניט-זיכער. . . יענער לייענט פון אַן אױסגעדראָשענעם
טעקסט און זי זאָגט נאָך, לוט דעם וי איר געהער דינט איר, זי מאַכט
אָפטמאָל טעותן און איבערחזרט זיך, און קוקט זיך אַרום מיט אַ ביסל
צעשראָקענע אױגן, צי דאָס ,פּובליקום", װאָס באַשטײט פון איין
איינציקן ‏ מ אַן, האָט דאָס ניט באַמערקט.+. |

כדי צו קאָנטראָלירן זיין פאַרדאַכט, האָט זיך דויד ברין געווענדט
צום בולװואַר מאָנפּאַרנאַס. דאָרטן, אויף די וװועראַנדעס פון קאַפע ;דאָם"
און ,,ראָטאָנד" ווערט טאָג-טעגלעך פאַרשפּרײט אַ לעבעדיקער זשורנאַל.
דאָרטן ווייסט מען אַלץ, מען מוז נאָר האָבן אויערן און אַרױסגעפינען
װאָס מען דאַרף. /

לכתחילה האָט מען אים אויף יענע װעראַנדעס באַגעגנט מיט
אַ שמייכעלע : אַזױ, אַזױ, ביסט אויך בעסער געװאָרן ?' װי קומט דאָס,
װאָס אַזאַ אַסקעט וי דו ביסט, װאָס צייט איז ביי דיר ,שאַפונג?, װאָס
ביז פיר אַזײגער נאָכמיטאָג האַלטסטו זיך אָפּגעשלאָסן און לאָזסט קיינעם
ניט אַרײן, װי קומט דאָס װאָס דו בטלסט בײטאָג אַרום אויף אונדזער
ציגיינערישער טעריטאָריע ? זעסטו שױן, אַז מען קען ניט אַלעמאָל
גיין קעגן דער באָהעמיע! די באָהעמיע, הע-הע, איז שטאַרקער.
אַלע אַטעליע-העלדן קומען צו איר +..

ער האָט געענטפערט מיט אַ פּאַרעװען שמייכעלע אויף די ליפּן און
די ברוינע אויגן זיינע האָבן שאַרף אָבסערװירט. ער האָט געפילט, אַז
עפּעס װאָס דערזאָגן זי ניט. אַ באַהאַלטענע נקמהלע האָט ער געפילט
אין זייער כלומרשט גוטמוטיקן רייצן זיך מיט אים, אין זייער איבער"

44

קוקן זיך. ביסלעכווייז האָט ער זיך פונאַנדערגעקליבן אין אָט די
שיפרירטע צייכנס און זיינע פאַרדאַכטן האָבן זיך מער-װייניקער אוים-
געקלערט : דער סופליאָר פון סאָניאַן, זיין פרוי, אין ה אַ ר ק אַ ווק ע,
דער פאַרשפּעטיקטער דיכטער פון פינף און-צװאַנציק סאָנעטן מיט
דרייסיק אילוסטראַציעס : דער זעלבער האַרקאַװוקע, וועלכן זי האָט אים
שוין איינמאָל רעקאָמענדירט, בשעת אַ קריגעריי, אַז ער, האַרקאַװקע,
הייסט דאָס, איז דאָס דער פאַרמיטלער, פון וועלכן מען קען געהאָלפן
ווערן : פאַרדינען אויף אַן איבעריק קלייד און האָבן צושטייער אויף
יקרות.

ברין האָט זיך אויך דערוואוסט, אַז סאָניאַ טרעפט זיך מיט אים,
ניט דאָ אין ,דאָם", אָדער אין דער אַנטקעגנאיבערדיקער ,ראָטאַנדע",
נאָר ווייטער אַראָפּ, לעבן מאָנפּאַרנאַסער באַנהױף, אין א זיײיטיקן
קליינעם קאַפע, נאָר אויך דער דאָזיקער אָרט איז ניט אַ באַשטימטער.
זיי בייטן אַלעמאָל דעם טרעף פּונקט. וי צוויי װאַנדערנדיקע נשמות
טרעפט מען זיי אַמאָל דאָ, אַמאָל אױיף די גרויסע בולװאַרן, אַמאָל
אויפן מאָנמאַרטר, |

| האָט דאָס ברין מער ניט אױסגעהאַלטן,.. און ווען זי האָט זיך
איינמאָל, שפּעטער וי געוויינלעך, אומגעקערט אַהײם, האָט ער איר
פֿאָרגעװואָרפן, אַז זי הויבט זיך אָן אויפפירן אַזױ,.. . אַזױ וי זי װאָלט
דאָ געוואוינט אין אַ האָטעל. ער װעט דאָס וייטער ניט דולדן...

האָט זי ניט פֿאַרשװיגן און געגעבן צוריק: צום בעט, וי אַ צויגל,
וויל ער זי אפשר צובינדן?, |

|איצט האָט די קריגעריי אָנגענומען אַ גאַנץ שאַרפן כאַראַקטער,
מיט אַ בייגעמיש פון שנאה און מיט װײטאָגיאויפשרייעניש, וי וען
איינער דעם צווייטן װאָלט שווער אָנגעטראָטן אויף די הינעראויגן
אַ שלעכטער צייכן איז דאָס געווען.

4

בשעת אַ וייטערדיקער קריגעריי האָט זי אים שוין גאַנץ אָפן
כמעט ציניש, פאָרגעװאָרפן, אַז ער, איר אייגענער מאַן דױד ברין,
פאַרגינט איר ניט, װאָס זי, סאָניאַ, האָט זיך אַרױסגעװיזן אַלס אַזאַ
אױסגעשפּראָכענער טאַלאַנט,. אמת איז, אַז ער האָט זי דער ערשטער
אַרױיסגעפירט אויפן וועג פון מאָלערײי. ער האָט, אָבער, געמיינט, אַז עס
װועט נאָר זיין אַ שפּיל אַזאַ, כּדי ,דאָס קינד* זאָל װאָס מער זיצן
אין שטוב. נאָר אױיסגעלאָזן האָט זיך אַן ערנסט, אַ צו-גרויסער ערנסט,

"=

45

איז ער ניט צופרידן.... ער אַליין האָט אַרױסגערופן דעם טיול און
אַלײן דערשראָקן זיך. קיין ;.שמע-ישראל" און קיין שום וויירויך-רויכערן
וועט אים שוין איצט ניט העלפן. דער טייל גייט מער ניט צוריק
אין לאָך אַרײן, |

און נאָך האָט סאָניאַ געגעבן אָנצוהערעניש, אַז איר סימבאָליזם
און אירע פאַרביקע פאַנטאַזיעס זיינען נייע, אומיסטנע ניט-אָנערקענטע
וועגן,.. די ;אַלטע שול", צו וועלכער ער, דויד ברין, געהערט, אָדער
ריכטיקער געזאָגט: צו וועלכער ער רייסט זיך, וויל די נייע וועגן ניט
פאַרשטיין,. די אַקאַדעמיע און איר עלטער-זיידע, ,קלאַסיציזם", אַ ליכ-
טיקן גױדעדן זאָל ער האָבן, האָבן אַלעמאָל קאַליע געמאַכט די וװועלט
פון קונסט, געשאַפן שולן פון מאַסךפּראָדוקציע און אַזױ אַרום דער"
שטיקט יעדע אָריגינאַליטעט. ;שולן" פון קונסט זיינען איבערהױפּט
פּאַרדעכטיקט, װיבאַלד מען קען אַ זאַך נאָכמאַכן, אין דאָס ניט קיין
אמתע קונסט, אָריגינאַליטעט קען מען איבערהױיפּט ניט נאָכמאַכן...

עס האָט ביי אים געקלאַפּט וי אַ גראַמאָפאָן, מיט פרעמדע אַרײ1-
גערעדטע און אַריינגעזונגענע רעקאָרד-פּלאַטן, זי האָט זיך דערביי
אַפילו ניט אָנגעשטוענגט, קיין קנייטשל איז איבער איר גלאַטן שמאָלן
שטערן ניט אַריבערגעלאָפן, די אונטערשטע שורה פון אַזעלכע, אין
ברינס פּנים געװאָרפענע, רעפּליקעס איז געווען זעלבסטפאַרשטענדלעך,
כאָטש ס'איז ניט דערזאָגט געװאָרן. זעלבסטפאַרשטענדלעך איז געווען,
אַז זי, סאָניאַ ברין, מיט אירע גאַנץ מאָגערע קענטענישן אין ליכט און
שאָטן, מיט אירע משונהדיקע ליניעס און אומגעלומפּערטע פאַרבן אויפן
לייוונט, איז איינע פון די דאָזיקע אָריגינאַליטעטן, װאָס איז געבוירן
געװאָרן פון זיך אַלײן, אָן מוטער-אַקאַדעמיע און אָן פאָטער-קלאַסיציזם,
נאָר וי אַ הײײליקער גייסט אַרױסגעפלױגן. אָבער דער מאַן אירער,
פון דער אַלטער שול, זוכט כלערליי אויסריידענישן, צו פאַרשמירן זי
מיט כינעזישן טוש, כדי ער און זיין נעבעכדיקער טאַלאַנט זאָלן בעסער
לויכטן.. .

--- סאָניאַ, --- האָט נאָך ברין געפּרואװוט ריידן צו איר וי צו אַ ניט-
דערװאַקסענער, קאַפּריזנער יינגערער שװעסטער, -- דאָס װאָס דו
האָסט דאָ געזאָגט, איז פון יענע פאַלשע קריטעריומס און אָנגענומענע
ליגנס, צו וועלכע עס ווערט מיט א כיוון צוגעמישט אַ געוויסער פּראָצענט
ווארהייט, כדי עס זאָל אַ ביסל גלאַנצן און אויסזען וי אַן אמת, פאַר
פּראָפאַנען, נאַטירלעך... . אַזױ טוען אַלע פאַלסיפיקאַטאָרס: זיי מישן
צו אַ גאַנץ קליינע דאָליע גינגאָלד צו בראָנדז, כדי עס זאָל אויסזען
;אַזױ וי" גאָלד. ‏ ,טאָמבעקע* הייסט אַזאַ געשמעלץ. אָרעמע חתנים

1

40

באַקומען צו דער חתונה אַזעלכע טאָמבעקענע זייגערס, און אָרעמע כלות ---
טאָמבעקענע האַלדז-באַנדן. אינטערעסאַנט איז דאָס, אַז אַזאַ פאַלש-גאָלד
הייסט אויך ;,ניי". ;נײגאָלד* הייסט דאָס, אַזױי װי פאַלסיפיצירטע
קונסט הייסט ,ניי-קונסט?... און זיכער בין איך, סאָניאַ, אַז די עבייף"
ווערטעל דיינע געהערן אױך ניט דיר..,

--- נאָר וועמען ?

--- די פּלאַטן, מיט די פאַרשריבענע סקאַרבאָװע געדאַנקען, גע
פינען זיך ביי עמעצן אויפן מאַנפּאַרנאַס... |

זי איז רוט געװאָרן װוי פּונץ, װי דעמאָלט, ווען זי איז אַנטלאָפן
צו זיך אין אַלקאָוו און געװויינט דאָרטן, אָן שום גרונד, װי עס האָט
געזאָלט אויסזען... דערפילט האָט זי איצטער, אַז דער מאַן אירער
ווייסט עפּעס מער וי ער זאָגט אַרױס, נאָר ער וויל זי ניט באַלײידיקן.
איז זי װוידער ברוגז געװאָרן און איז װוידער אַװעק צו זיך אין אַלקאָװ
און אויסגעצויגן זיך אויף איר קושעטקע. נאָר דאָס מאָל האָט זי שוין
ניט געװיינט. מיט טרוקענע אויפגעריסענע אויגן איז זי געלעגן, די הענט
פאַרװאָרפן הינטערן קאָפּ און מיט עקשנות געקוקט אין איין פּונקט --
אויפן האַלב-טונקעלן, שוין לאַנג ניט געקאַלכטן סופיט. און אויך ברין
האָט זיך פאַרעקשנט. ער איז איר ניט נאָכגעלאָפן, געלאָזן זי אַזױ ליגן
וויפיל איר האַרץ געלוסט און געטאָן זיין אַרבעט,

סאָניאַ איז אָבער געװען אַ צױשטאָלצע נאַטור זי זאָל קענען
גנבענען... אָט, גזלנען, מיט קראַפט אָפּנעמען --- דאָס יאָ. האָט זי אים
בשעתן אָװנט-טיי גאַנץ אָפּן דערקלערט און אָן שום הקדמות, וי מען
קניפּט אָן אויף איין וויילע אַן איבערגעריסענעם שמועס:

--- יאָ, איך באַגעגן זיך מיט מאַקס האַרקאַװע. און ניט דערפאַר
ווייל איך בין אין אים פאַרליבט, װי דו מיינסט אפשר, נאָר ווייל לעבן
אים רו איך זיך אויס, ווייל פון אים הער איך אַ פריינדלעך װאָרט
אַלס מאָלערין, ווייל ער פאַרשטייט מיך און שאַצט אָפּ דאָס, װאָס איך
ווייז אים, דאָס װאָס דו װוילסט ניט פאַרשטיין און ווילסט ניט אָפּשאַצן.. .

--- יאָ, -- מאַכט דויד ברין, שװערמוטיק, --- געגנבעטע סחורח
איז אַלעמאָל ביליקער.. .

--- ער איז אַן ערלעכער מאַן...

--- געוויס. נאָר אַלײן אַ מאָלער איז ער דאָך ניט. פרעמדע
געבורט-ווייען ! װאָס אַרט דאָס אים ?

--- אָבער מאָלערײי פאַרשטייט ער פאָרט. מען רעכנט זיך מיט אים.

--- ער פאַרשטייט מאָלעריי װי איך פאַרשטײי שווימען. און ניט
מען רעכנט זיך מיט זיין מיינונג, נאָר מיט זיין אייגנשאַפט דורכ"

47

צוקריכן אין אַלע לעכער און פאַרקויפן. ניט אַלע זיינען פעאיק צו זיין
אַ ,קאַמלאָ*..,*)

--- איך זע שוין. דו ביסט אייפערזיכטיק,

--- אויב דו זאָגסט אַזױ, כדי איך זאָל דאָס ניט זיין, מאך איך
דיך אויפמערקזאַם, אַז איך בין ניט פון יענע, װאָס זאָגן זיך אָפּ פון
האָניק, כדי ניט צו שמען פאַר אַ נאַר. איך האָב אַלײן ליב זיסע זאַכן
און װעל מיין חלק ניט איבערלאָזן די קלוגעטשקע, וועלכע האָבן דאָס
אױיסגעטראַכט... |

זי האָט שװאַך אַ שמייכל געטאָן, ניט געענטפערט, נאָר טיפער
אַרײנגעקוקט אים אין די אויגן און דערזען אַנטשלאָסנקײט. ער האָט.
דערכאַפּט איר פאָרשנדיקן קוק און איזן צוגעפאַלן מיט הייסע ליפּן
צו איר האַנט ;

-- סאָניאַ, דו ביסט גענוג קלוג צו וויסן װאָס עס איז אמת
און װאָס ניט. מער זאָג איך דיר גאָר ניט..,
= ברין איז דערנאָך געווען אומעטיק אַ פּאָר טעג נאָכאַנאַנד, זי האָט
אויף אים רחמנות געהאַט, נאָכגעטראַכט... נאָר דער, וועלכער האָט שוין
איינמאָל און צװיימאָל פאַרזוכט אָפּיום און האָט אַ שװאַכן כאַראַקטער,
װעט זיך שוין צום סם אומקערן. סאָניאַ האָט זיך ווידער פאַרבענקט
נאָך די חניפות פון דעם אָפּגעפאָרענעם קונסט-קענער און ווידער גענומען
פאַרשװוינדן פון שטוב, און גראָד אין יענע שעהן, וען ברין האָט זיך,
מער װי אַלעמאָל, גענייטיקט אין איר הילף און אָנװעזנהײט,

5

כדי צו באַקעמפן אַ געפאַר, איז אָפטמאָל נייטיק ניט צו װאַרטן ביז
זי קומט, נאָר גיין איר אַקעגן און אָפּשנײדן איר דעם וװעג... דעם
דאָזיקן פאָרזוך האָט אויך געמאַכט דויד ברין ווען ער האָט באַשלאָסן
איינצולאַדן דעם ה ע צ ער צו זיך אין אַטעליע. עס איז בכלל בעסער
צו האָבן אַ שונא פאַר די אויגן, זען װי אַזױ ער האַנדלט, הערן װאָס ער
זאָגט, איידער צו האָבן אים ערגעץוואו הינטער טױערן. וי געמין
אַ שונא זאָל ניט זיין, װויל ער עפנטלעך שפּילן דעם ריטער, ניט דעם
טכויר... /

האָט ער, אײינמאָל בשעת אַ קורצן שלום-בית, געלאָזן פאַלן אַ

װאָרט, אַז.. . ער, ברין, איז אַלעמאָל גרייט אויסצוהערן אַ ניי װאָרט

*) אַ גאַסן-פאַרקויפער און רעקלאַמע-מאַכער פון בּיליקע פתורות.

48

וועגן קונסט. און אפשר איז זי, סאָניאַ, גערעכט, אַז ער, ברין, האַלט
זיך אָן דער זייט פון דעם גאַנצן מאָנפּאַרנאַסער יאַריד, מיידט אויס די
קונסט-פאַרמיטלער, למשל,.. מאַקס האַרקאַװען. מען זאָגט, אַז ער
האָט טאַקע אַ סך פאַרבינדונגען און אַז ער וויל, קען ער עפּעס אױפטאָן,
װעט אפשר געלינגען, דורך אים, לייכטער צו מאַכן דעם פאַרקויף..,
וי מיינט זי ? |

-- װאָס זי מיינט ? הלװאַי װאָלט ער איר פריער געפאָלגט..,
איצט וײיסט זי ניט, צי מאַקס האַרקאַװוקע איז שוין דערגאַנגען, װאָס ער,
ברין, האַלט פון אים... | |

-- אַך, װאָס האַלטן!., אוב זי װיל, קען זי אים אײינלאַדן
אַדרבא, זאָל ער קומען פאַרברענגען אַ נאָכמיטאָג. מען װעט אים ניט
אויפעסן....

סאָניאַ איז לעבעדיקער געװאָרן. זי האָט גלייך נאָכדעם אָנגעטאָן ‏
איר ניי חיטעלע, אָנגעפאַרבט די אַזױ אויך רױיטע ליפן, אַװעק אױיפן
מאָנפּאַרנאַס און איבערגערעדט מיט דעם דיכטער פון גאַנצע פיר-און-
צװאַנציק אילוסטרירטע לידער און מיטן פאַרזאָרגער פון יונגע קינסטלער,

מאַקס האַרקאַװקע האָט װי אַ ראַץ אַ צי געטאָן מיטן טעמפּן שפּיץ
פון זיין בלייכער נאָז, אַ צאַפּל געטאָן מיט די ליפּן, געמאַכט אַ מינע
פון אַ געבוירענעם אַריסטאָקראַט, װאָס לאָזט זיך אַראָפּ צו פּלעבעיען,
און איז פונדעסטוועגן איינגעגאַנגען אויף אַזאַ באַזוך. דער פאַרביסענער
דויד ברין אַליין האָט אים איינגעלאַדן. אַזאַ נצחון קען מען ניט אַװעק-
מאַכן מיט דער האַנט... יה |

אָנגעקלאַפּט אין טיר פון דער אַטעליע האָט ער אינמאָל, וען
מען האָט זיך אויף אים ניט געריכט. דאָס הײיסט: אין אַ צייט װען
ברין נעמט, מייסטנס, ניט אויף -- פאַר פיר אַזײגער... האָט דאָס
דער קונסט-קענער געטאָן אומישנע צי אומגערן ? אומישנע --- כדי צן
באַטאָנען װי גרינג ער שאַצט ברינס געװאױנהייטן! אָדער איז ער
געקומען צופעליק, סתם"אַזוי, אַזױ װי די באָהעמיע פון מאָנפּאַרנאַס
איז זיך נוהג ? שער געוען, אין דער ערשטער מינוט, צו וויסן װאָס
פאַראַ כוונות ער טראָגט דערביי אונטער זיין האַרטן דערבי-קאַפּעלישל,
ברין האָט אָבער געמאַכט אַ גוטע מינע צום שפּיל און אים זייער.
העפלעך אויפגענומען. האַרקאַװוקע איז, אַגב, געווען אָנגעטאָן זייער
עלעגאַנט, אויסער דעם האַרטן קאַפּעליושל, האָט ער געטראָגן געפאַ-
סקעטע הויזלעך, לאַקירטע שיכעלעך, אַ שװאַרצן װויזיט-רעקעלע
מיט טאַשמעס. דער קינסטלער-שניפּס איז געװען אָנגעבלאָזן
און די לאַנגע נאָז -- אָנגעפּודערט: די בלױלעכע באַקן -- אױַך,

;49

8

אָקערשט, ווייזט אויס, האָט ער זיך ראַזירט. געגרײט זיך צום ניטי
געוויינלעכן וויזיט... אמת, זײיער פיל חן האָט ים דאָס פרישע
ראַזירן און פּודערן זיך ניט צוגעגעבן. פאַרקערט, עס האָט זיך בולטער
געמאַכט די שלאַבערדיקע לאַנגע קגייטשן פון ביידע זייטן נאָז, די סטע"
ציעלע בלאַסקײט פון געשיילטע קאַרטאָפּל, װאָס איז אױסגעגאָסן אויף
זיין ניט-געזונטער הוט --- אַלץ סימנים פון אַ גופעלע װאָס האָט זיך
דערלויבט צו לעבן ניט לוט די כוחות נאָך, גענומען צופיל קרעדיט
און איז אַ קאַפּעלע באַנקראָט. דעם זעלבן באַנקראָט האָט ביי אים ברין
דערקענט אויך לויט יענעם שװאַרצן, מיט זיך אַלײן אומצופרידענעם
בליאַסק אין די גרויסע, ניט-מיאוסע אויגן.

מיט דער איבערגעטריבענער פיינקייט פון אַ סנאָב, װאָס האַרקאַװקע
האָט זיך אויסגעלערנט ביי זיינע אויפגעקומענע קונדן אין די פאָדער"
צימערן, האָט ער זיך אַ צי"געגעבן צו סאָניאַן, וועלכע איז אַ ביסעלע
אַ צעמישטע אַרױס פון איר אַלקאָו, אַ הויכע, אַ רױטלעך-בלאַנדע,
אַ פרישע, האָט זי, ניט-ווילנדיק, נאָך מער באַטאָנט די אָפּגעבליאַקע-
וועטקייט פון איר גאַסט. ;הם.. .* האָט דאָס ברין פעסטגעשטעלט מיט
אַן אומגעריכטער צופרידנקייט אין האַרצן: ;װאָס פאַר אַ פּאָר זיינע
זי און ער !.." |

אָבער וועדליק דאָס שטעלן זיך אויף די שפּיצן לאַקירקעס, װאָס
האַרקאַװוקע האָט זיך געשטעלט, כדי צו דערגרייכן סאָניאַס וואוקס, און
לויט דעם פּנים װאָס ער האָט געמאַכט, קושנדיק סאָניאַס שפּיצן פינגער
--- אַ מינע פון אַ דורשטיקן צאַפּ מיט אױסגעגלאָצטע אויגן, און לוט
דעם צעמישטן און דאַנקבאַרן שמייכל, מיט וועלכן סאָניאַ האָט דאָס
אויפגענומען, האָט ברין גלייך דערקענט, אַז ;די זאַך* איז פאַרגאַנגען
פיל ווייטער, וי ער האָט געמיינט. פון זיינע אויגן איז אויך ניט פאַר"
שוואונדן געװאָרן סאָניאַס לייכטע באַװעגונג מיט איר צווייטער האַנט,
עפּעס װי זי װאָלט זיך, ניט-ווילנדיק אַ צי געגעבן אַ גלעט צו טאָן די
פּליכעװאַטע פּאַטילניצע װאָס איז אַזױ גאַלאַנט פאַרבויגן איבער אירע
געקושטע פינגער. נאָר זי האָט די דאָזיקע באַװעגונג באַצײטנס אוב"
טערגעדריקט ...

ג;הם..,* -- האָט דוד ברין לייכט אַ שוידער געגעבן. דאָס מאָל
האָט שוין דער ,הם* געהאַט אַן אַנדער באַדייטונג: פאַרזעןייי
פאַרשפּעטיקט. . .* אַ זומפּ פון פאַלשער פאַרגעטערונג און זיסיקלעפּיקע
קאָמפּלימענטן האָט. זיך אַנטפּלעקט פאַר זיינע שאַרפע, האַלב-פאַר-
זשמורעטע אויגן. וי דורך אַ שליסל-לאָך האָט ער דערזען דעם אײביקן

50

זומפּ, פון וועלכן ווייבער, פון אַ געוויסן טעמפּעראַמענט, קריכן זעלטן-
ווען אַרױס, ניט פאַרלירנדיק די שיכעלעך, אָפּטמאָל --- דאָס העמד אויך,

,אפשר געבן איר גאָר אין באַק!.. -- איז ברין אױפגעקאָכט
געװאָרן, --- וי ער שטייט אַזױ איינגעבויגן, דער קונסטקענער, איבער
סאָניאַס האַנט. , איין פּאַטש נאָר. און אַזאַ -- אַז אַ פייכטער אָרט זאָל
דאָ פון אים בלייבן ..,* ,

עגיין, גייך", האָט ער זיך אַלײן צוריקגעהאַלטן, ,דאָס טוג ניט !
דאָס װעט אים נאָר מאַכן פאַר אַ קדוש און סאָניאַן --- פאַר אַ באַרמ- -
הערציקער שװועסטער. . . װי ער קען זי, איז ער כמעט וי זיכער אַז זי
װועט גלייך אָנטאָן אַ ווייסן פאַרטעך און אַװעקגײן היילן איט, און אפשר
אינגאַנצן מער צוריק ניט קומען., ,"

איז ברינען געלונגען צו דערשטיקן אין זיך דעם פּלוצלעכן כעס
און מאַכן אַ גאָר פריינדלעכע מינע. ער האָט געשטעלט כיבוד ‏ -
קאַװע, ליקערן און מאַנדל-בײיגעלעך, און צווישן איין פאַרבייסן און
צווייטן אַרומגעפירט זיין גאַסט איבער דער אַטעליע, געוויזן אים די נייש
און אַלטע אַרבעטן אױף די װענט: פאַרענדיקטע בילדער, האַלב-
געמאָלענע און סקיצירטע,

יענער האָט געמאַכט אַ קאַפּעלע אַן אָנגעבלאָזענעם געזיכט פון
גאָר אַ גרויסן מבין, וועלכער היט זיך אָבער דערוויילע מיט אַן
ענדגילטיקער מיינונג, כדי ניט צאָלן מיט אומדאַנקבאַרקײט פאַר דער
גאַסט-פרײנטשאַפט, וועלכע מען וייזט אים דאָ אַרױס... ער האָט זיך
נאָר בגנבה איבערגעקוקט מיס סאָניאַן, איינמאָל און צװײימאָל. אַ באַ-
זונדער קוקעלע מיט אַ פאַרטאַיעטער אָפּלאַכערישקײט איז דאָס געווען.
פון דעם, וי אַזױ סאָניאַ האָט דעם גאַסט אָפּגעענטפערט, מיט אַ פערטל
אויג און מיט אַן אַכטל שמייבט, האָט ברין דערפילט אַ שטאָך אין
האַרצן. עס איז אים קלאָר געווען, אַז ביידע האָבן אַ גאַנץ אנדער
מיינונג פון דעם, וי אַזױ און װאָס מען דאַרף ,היינטיקע צייטן? מאָלן...
און ביידנס קוים-באַמערקטע מינעלע האָט געהאַט יענעם פאַרשמיצטן
און געזעטיקטן אויסדרוק פון אַ יונג פּאָרל, באַלד נאָך דער חתונה, ווען
דער געזעצטער פעטער, אויף װעמעס חשבון זי האָבן חתונה געהאַט,
קומט זיי באַזוכן און באַטראַכט זייער נייע מעבל, זייער שלאָף-צימער.
כי"כי... ניין! ואָס זיי ווייסן, װייסט קיינער ניט... װי קומט
דער אַלטער באָק צו פאַרשטיין אַזעלכע זאַכן !

און ווידער האָט ברינס האַרץ אויפגעקאָכט, און טאַקע װי ביי דעם
זעלבן פעטער, ווען ער באַמערקט אַזעלכע שטוקעס. ,יאָלדן!* --- האָט

91

זיך אים פאַרגלוסט אויסצושרייען אין די נאַרישעװאַטע פּנימער אַרײן,
---דעם סוד װאָס איר ווייסט אַצינד, ווייס איך שוין, געלויבט דער
אויבערשטער, אַ יאָר דרייסיק, אויב ניט מער... ו:

ערשט שפּעטער מיט אַ שעה איז ברין מיד געװאָרן פון דער
מאַסקע, װאָס ער האָט אױף זיך אָנגעצױגן. ער האָט זיך געפילט וי
אַ טרעגער, װאָס איז אַרױף, מיט אַ שװערער משא אויפן רוקן, צום
זיבעטן עטאַזש און געטראָפן די נייטיקע טיר געשלאָסן... דערפאַר,
ווען האַרקאַװע האָט זי ביידן איינגעלאַדן צו עסן אָװנט-ברױט אין
אַ שװעדישן רעסטאָראַן מיט ספּעציעלע סקאַנדינאַװישע האָר'ד'עװוערס,
האָט ברין באַשלאָסן אַראָפּצואװאַרפן פון זיך די משא מיט איין מאָל
און אָפּגעזאָגט זיך.

--- אויב דו, סאָניאַ {,, --- מאַכט ער, און קוקט אַװעק אָן אַ זייט, --
אוב דו וילסט, גי און זשעניר זיך ניט. עפּעס בין איך ניט אין
דער שטימונג, י-

ער האָט געװאַרט אַ מינוטעלע: אפשר װעט זיך סאָניאַ אױך
אָפּזאָגן און בלייבן מיט אים אין שטוב. אָבער זי האָט געשויגן. נאָר
לייכט אָפּגעזיפצט האָט זיי

--- זיפץ ניט! --- גיט ער צו איר אַ שמייכל. --- ווייסט דאָך, איך
האָב נאָך היינט מיין פּאָרציע אַרבעט ניט דערפירט ביזקל סוף. עס
פעלט מיר... אָבער דו דאַרפסט זיך ניט לאָזן שטערן. טראַכט ניט
צופיל!..

ניין, זי האָט צופיל ניט געטראַכט. פאַרקעמט די האָר, אַרױפ-
געזעצט דאָס היטעלע און גענומען אַרופציען אויף זיך יענעם מאַנטל
פון זילבער-פוקס, וועלכן זי. פלעגט שטענדיק אָנטאָן צוליב אַ פייערלעכן
אָװונט און װעלכן ברין האָט שטאַרק ליב געהאַט. מאַקס האַרקאַװקע
האָט איר געהאָלפן און, װי ברינען האָט זיך אויסגעדוכט, מיט די קנעכלעך
פון די ראַפינירטע פינגער געגלעט דערביי, פון אונטן אַרױף, די שלאַנקע
פּלײיצעס פון זיין דאַמע.

| -- אַ גוטע נאַכט !

-- אַ דאַנק פאַר כיבוד !

--- אַמוזירט זיך גוט !..

די טיר איז געפאַלן אין שלאָס. די קליאַמקע האָט ציניש אַ קלימפּער
געגעבן,. און דערמיט איז פאַרענדיקט געװאָרן אַ. צװײיײאָריקער אַקט
צווישן מאַן און ווייב. "אַ שווערער פאָרהאַנג איז אַראָפּגעפאַלן און זי
אויף אַן אמת צעטיילט.

52

פערטער קאַפּיטל
די אנטוישונג
4

ערשט שפּעטער האָט ברין איינגעזען, אַז מיט זיין בלייבן איינער
אַלײן אין אַטעליע, נאָך אַן אינערלעכן קאַמף און נאָך אַזאַ באַהערשן זיך,
איז געווען פונקט אַזױ נאַריש, וי אויפצוגעבן אַ קריג, אַזױ גיך װי מען
הויבט אָן צו זיגן. .. מיט אַנדערע װערטער: אַז דאָס שיקן זיין ווייב
אין אַ נאַכטירעסטאָראַן, מיט אַ פּאַרשױן, נאָך װעמעס אַװעקגײן ער
האָט געשפּיגן װי פון פאַרזוכן פוילע פיש, איז געווען אַן איבערגעטרי-
בענע ברײיטהאַרציקייט, און דעריבער אַ פעלער: מער װי אַ פעלער --
אַ געשענקטש אױבערהאַנט,

ערשט שפּעטער איז אים קלאָר געװאָרן, אַז דאָס אַװעקגעגאַנגענע
פּאָרל האָט אין דער דאָזיקער ברייטהאַרציקײט בכלל ניט געגלויבט און
זיין פאַרטרויען ניט אָפּגעשאַצט. פאַרקערט: ביי זיין קאָנקורענט האָט
אַזאַ באַנעמען זיך אַרױסגערופן אַ גאַנץ אַנדער מיינונג: ניט אַז ער,
ברין, האָס די קראַפּט. צו שמייכלען ווען אַ באַקצאָן רייסט אים אָן, נאָר
אַז ער איז געמאַכט פון זעלבן ניט-טייערן מאַטעריאַל, װי אַ סך אַנדערע
קינסטלער פון מאָנפּאַרנאַס... פעסטן כאַראַקטער און אײינגעשפּאַרט" ‏
קייט װייזט ער אַרױס נאָר ביי זיין אַרבעט, װאָס ער היט אָפּ װי אַן
אויג אין קאָפּ: אָבער וען עס קומט צו פּרנסה, איז ער ניט בעסער
און ניט שטאָלצער וי די גאַנצע באָהעמיע, אויף וועלכער ער קוקט פון
אויבן"אַראָפּ. מיט איין צוזאָג, צו טאָן עפּעס פאַר זיין פּאָפּולאַריטעט
און פאַר דעם פאַרקויף פון זיינע בילדער, קען מען אים קנעטן אַזױ וי
קױים-אָנגעװאַרעמטן װאַקס. מען קען אַפילו איינלאַדן זיין פרוי צום
אָװונטיעסן און אים איבערלאָזן אַלײן אין דער נודנער אַטעליע, און ער
שלינגט דאָס אויך אַראָפּ,

צו ניט קיין בעסערן באַשלוס איז געקומען זיין אייגענע סאָניאַ.
ביים היינטיקן באַזוך פון איר פאַרערער האָט זי זיך כמעט װי איבער-
געצייגט, אַז איר מאַן איז שאַרפזיניק, אַנטשלאָסן און האָט אַ גראַדן כאַ-
ראַקטער נאָר אין באַציאונג צו איר, סיי זיי לעבן גוט און סיי זיי קריגן
זיך. אָבער אין דער אָנוועזנהייט פון מאַקס האַרקאַװע האָט ער די אַלץ
אייגנשאַפטן פאַרלוירן, ער האָט זיך אַרױסגעװיזן אַ ביסל לעקישעװאַטע,
געפּלאָנטערט און ווייך וי אַ קליאָטשע ; און אין געשפּרעך --- זיסלעך-

59

זויערדיק, ניט אינטערעסאַנט... דערפון האָט איר עכטיוייבערישע
לאָגיק אַרױסגעדרונגען, אַז מאַקס האַרקאַװע האָט גרעסערע מעלות,
שטייט גייסטיק העכער פאַר איר מאַן און באַזיצט די ריכטיקע קראַפט
צו אונטערדריקן זיינע קעגנער, װאָס הינטער די פּלײצעס לאַכן זי
אים אויס ...

אַז אויפגעפירט אַזױ האָט זיך דויד ברין נאָר פון אירטוועגן און
נאָר ווייל ער איז אין איר אַזױ פאַרליבט -- דאָס איז איר אַפַילו
ניט איינגעפאַלן, און אַז עס װאָלט איר יאָ איינגעפאַלן, װאָלט דאָס
װײיניק געהאָלפן. װאָרעם אַלץ אין דער וועלט איז אַ פרוי מוחל, אויסער
געפאַלנקייט, אַזױ, װײניקסטנס, האָט זי פאַרשטאַנען דאָס באַנעמען
זיך פון איר מאַן. דאָס האָט זי, אין יענעם אָװנט, געבראַכט צו אַ מין
לייכטזיניקער פאַרצווייפלונג, בשעת וועלכע ווייבער ברעכן דורך יענע
שװאַכע צוימען פון טריישאַפט און געוויסן, איבער וועלכע זיי האָבן
נאָך ביז איצט געקװענקלט: ;ברעכן, אָדער ניט ?* |

אין יענעם אָװנט האָט זיך סאָניאַ געלאָזן באַטרינקען צום ערשטן
מאָל אין איר לעבן, פריער מיט שװעדישן קאָרן צום פאָרשפּײז, דער"
נאָך --- מיט ווייסן סעמיור-וויין צו די גרינע אויסטערס, דערנאָך --
מיט שווערן פייער-רויטן פּאָמאַרד ביים סטעיק, מיט זיסן כערעס צום
טאָרט און מיט אַ ברויזנדיקן האַלב-טרוקענעם מיום-שאַמפּאַניער -- צו די
פרוכטן און געזאַלצענע מאַנדלען. אַ קעלישאָק גרינער שאַרטרעז צום
שװאַרצן קאווע האָט אויך ניט געפעלט, האַרקאַװקע האָט געשפּילט
איבער די אַלע געטראַנקען, װי אַ קאַבאַרעט-יכלײזמר איבער פּױקן
צימבלען, טאַצן און גלעקלעך, און האָט זיך ניט שלעכט ספּראַװעט.
מיט ביידע הענט האָט ער זיין דאַמע אונטערגעגאָסן און סאָניאַ האָט,
פאַר אירע פאַרשוואומענע אױיגן און, אין לויף פון גוטע צװיי שעה,
געזען אַ פולע גלאָז, אָדער באָקאַל, אָדער קעלישאָק. די קאָלירן האָבן
זיך געביטן און די געשמאַקן --- אויך. אַ זיסע שווינדלעניש איז דערפון
געװאַקסן אין קאָפּ און אַ פריילעכע אױסגעלאַסנקײט אין האַרצן
אַלץ װאָס זי זעט און הערט האָבן אָנגענומען מערקווירדיקע מאָסן: די
קעלנערס זיינען געווען גליקלעך װאָס אַזאַ פּראַכטפולע בלאָנדע דאַמע
לאָזט זיך וואוילגיין אין זייער לאָקאַל, און די עלעקטרישע ליוסטרעס
האָבן געלויכטן וי אין אַ טעמפּל, פון מאַקס האַרקאַװקע איז שוין אָפּגע-
רעדט, זיין פאַרוועלקטער פּנים, מיט די צוויי פאַלדן פון ביידע זייטן נאָז,
האָט געהאַט אַ מעפיסטאָפּעליש-טיפן אויסדרוק, און די אויגן האָבן פונ"
דעסטוועגן גוטמוטיק געלויכטן, די דאָזיקע קאָנטראַסט, אין אין
און דעם זעלבן געזיכט, האָבן זי גאַנץ פאַרגאַפט, זיין צוזאַמענשטעלן

24

דאָס מעניו און די געטראַנקען האָט איר אויסגעזען וואונדערבאַר, אַ מין
געניאַלע קאָמפּאָזיציע פון אַ לעבך-געניסער, דאָס װאָס סנאָבן לערנען
זיך אויס אויפן שפּיץ מעסער, ביים טיש פון אויפגעקומענע נגידים,
האָט איר איצט אויסגעזען װי די אויבערשטע חכמה...

איר ווילן איז צעשוואומען געװאָרן אין אָט די אַלע איינדרוקן,
געשמאַקן, און אין דעם רויט-און-געל-און"גרין פאַרשלײיערטן אַלקאָהאָל,
דאָס גאַנצע וועזן איז געװאָרן שװאָמיק, פעאיק אויפצונעמען אין זיך אַלץ
װאָס עס לאָזט זיך : נאַרישקייט און קלוגע רייד, ציניזם און כלומרשטע
פאַרליבטקייט, ס'איז אַלץ איינס. אַלץ גייט פון איין שפּונט, אַזױ
וי כלערליי מינים וויינען ביים טייוול, אין דער ,פאַוסט"-אָפּערע...

אין דעם דאָזיקן צושטאַנד האָט סאָניאַ. געלאָזן גיין איבער זיך
האַרקאַווקעס זלידנע מיינונג, אַז דער מאַן אירער איז אַן אומהײילבאַרער
שמירער און אַז זי, סאָניאַ, מיט איר ,שוואונג", מיט אירע ,טרומיי-
טערנדיקע פאַרבן", מיט איר סור-רעאַליסטישן זען זאַכן, איבער
די אַקאַדעמישע ברילן װאָס מען האָט איר אָנגעזאָטלט אויף דער נאָז,
מוז זיך ענדגילטיק באַפרײיען פון איר מאַנס אַטעליע, פון זיינע מעטאָדן
אין מאָלן, פון זיין פּעדאַנטיזם אין יעדן שטריכעלע. און אויך פון אים
אַלײן.., פון ד עם, אייגנטלעך, דאַרף זי אָנהױבן. אָפּרײסן זיך פון
אַ שטריקל, מיט וועלכן מען האָט זי צוגעבונדן צו אַ פרעמדן גייסט
און צו אַ פרעמדער פּסיכיק. כדי זי זאָל פון דעם ריס גיט ליידן --- װועט
ער, האַרקאַװע, זאָרגן. ער זאָרגט שוין דערפאַר... ער גרייט שוין
פאַר איר אַ סיורפּריז. די בילדער אירע, וועלכע זי האָט אים איינציקוויין
געבראַכט צו טראָגן, װי קאָנטראַבאַנדע, צווישן גרויע קאַרטאָנען, אין
דעם און אין יענעם קאַפע, האָט ער איינגעראַמט. זיי געפינען זיך שוין
אין אַ באַקאַנטער בילדער-גאַלעריע אויף די דע"לאַ באָעסי, עס װעט
זיין אַ שטילער װערניסאַזש..,*) און פאַר װאָס גראָד אַ שטילער ?
די בעסטע מבינים ועלן קומען, זי װעט זען ! ניין. ער וויל דערפון מער
ניט ריידן . . ,

דער דאָזיקער קאָקטעיל פון חניפה, געמישט מיט ממשותדיקע
געטראַנקען און געריכטן, האָט געשאַפן אונטער סאָניאַס שלאַנקע פיס
יענעם קלעפּיקן זומפּ, פון וועלכן דוד ברין, איר מאַ האָט שױן
אַנומלטן גערעדט מיט איר.,, נאָר דעמאָלט איז דאָס געווען הוילע
טעאָריע. איצט --- זומפּ אין דער פּראַקטיק, פון וועלכן זי איז ניט

*) אַן אינלאַדונג פון פרוונט און קריטיקער, איידער די אָפיציעלע
דערעפענונג פון אַ בּילדער-אויסשטעלונג קומט פאָר,

59

געווען בכוח אַרױסצוקריכן. זי האָט אָנגעהויבן פון דער לעצטער
באַפרײיאונג, אַזױ וי איר נייער עצה-געבער האָט זי געלערנט. זי האָט
זיך פון האַרקאַװען געלאָזן אַװעקפירן אין אַ טאַקסי, ליגנדיק מיטן האַלב-
צעפּאַטלטן קאָפּ אין זיינע שלאַבערדיקע אָרעמס.

א

42

| די איינצלהייטן האָט זיך דוד ברין דערוואוסט ערשט שפּעטער...
אין דעם זעלבן אָװנט, שפּעט נאָך האַלבע נאַכט, האָט ער זיך נאָר דער"
וואוסט, אַז סאָניאַ, זיין ווייב, האָט שוין געמאַכט אַ טריט ווייטער, אין
איר נייער קינסטלער-קאַריערעי און באַקענט זיך מיטן גענוס פון
אַלקאָהאָל, נאָר אין אַ סך אַ גרעסערער מאָס װי עס פּאַסט פאַר אַן
אָנשטענדיקער דאַמע. ביים קומען צוריק און אױסטאָן זיך האָט זי גע"
מורמלט, געװאָרפן דעם קאָרסאַזש און העמד אויף דער ערד און געלאַכט.
דערנאָך -- אַ מוטער-נאַקעטע געשטעלט זיך איבער אים און גע"
שאָקלט זיך :

--- איז ווילסטו מיך גאָר ניט האָבן? װילסט ניט !1 נײן?
האַהאַ!... /

-- סאָניאַ, --- האָט ער זי אָנגענומעו פאַר אַ האַנט, --- לייג זיך
בעסער, שלאָף זיך אויס !

--- ניט שלעפּן מיך, דו! בעט מיך! צו די פיס פאַל אַנידעריי.
וי אַמאָל, דערנאָך אפשר... אוב דו װעסט װערט זיין|ייי

--- איך בין ניט װערט.., --- האָט ער זיך פון איר אַװעקגערוקט.

--- הם,.. -- איז זי ווידער ניט נתפּעל-געװאָרן, --- ווילסטו ניט ?
פּאַריז איז פול מיט מענער וועלכע.. , וועלכע האָבן געמיינט אַזױ װי
דו...

+-- אַז װאָס האָבן זיי געמיינט ?

--- אַז פרויען קענען אָן זי ניט אויסקומעוייי .

-- ביסט שיכור ! |

--- און אַז יאָ ? און אַז יאָ? ואו שטייט דאָס אַז מען מוז אַלעמאָל
זיין ניכטער ? אַפילו בינען זיינען שיכור איין מאָל אין יאָרייי
מוראַשקעס פליען אויך... אײנמאָל נאָר... האַ"האַ'

--- קרעציקע פּאֶעזיע איז דאָס !... האַרקאַװקע האָט דאָס אין דיר
אַרײינגערעדט. איך זע שויןייי

--- דו זעסט { אַלץ זעסטו 1 האַ-האַ, אַלץ !

ברין האָט דערזען, אַז אויסטענהן זיך מיט איר איצט האָט קיין

56

שום זין ניט. דער איבערגעברענטער וויין רעדט דאָס פון איר אַרױס
וי אַ גילגול, האָט ער זי וי ניט איז באַרואיקט און געלאָזן אויסשלאָפן
זיך.

ערשט צד-מאָרגן, נאָכן קאַװע, װאָס ער האָט פאַר איר צוגעגרייט,
איז צווישן זיי פאָרגעקומען איינע פון די מיאוסטע קריגערייען, מיט
אָפענע פאָרוואורפן און גראָבע ווערטער, וועלכע האָט אַריבערגעטראָפן
אַלץ, װאָס האָט זיי דאָס לעבן ביטער געמאַכט ביז אַהער. און פאַר-
ענדיקט האָט זיך די ניט-שיינע סצענע מיט װאַרפן אין אים די זעלבע
טאַסע, נאָר אַ ליידיקע, וועלכע ער אַליין האָט, מיט אַ האַלבער שעה
צוריק, סערווירט זיין צעלאָזענער ווייב,

ברין האָט באַװיזן אָפּצוקערן דעם קאָפּ באַצײיטנס, און די טאַסע איז
געפלויגן אין װאַנט אַרײן, ווייסע שערבלעך האָבן זיך צעשאָטן אַרום
אֹים... איז דאָס ניט אַ צעבראָכן לעבן ? איר לעב אָדער זיינס +,.
ער האָט זיך קיין צייט ניט געגעבן נאָכצוקלערן, אָנגעכאַפּט סאָניאַן ביים
אָרעם און שטרענג אַרײנגעקוקט איר אין די בלאָנדזשענדיקע אויגן,
עס איז קלאָר געווען, אַז דער נעכטיקער איינפאַכער אַלקאָהאָל האָט זיך
שוין אױיסגעװעפּט. אַן אַנדער אַלקאָהאָל איז איר געבליבן אין קאָפּ,
אַן אַלקאָהאָל פון גרינגשאַצונג און אומפאַראַנטװאָרטלעכקײט: און
ד ע ר דערלאָזט נאָך ניט זי זאָל זיך קאַנטראָלירן, אַזאַ שכרות, וועלכע
שטאַמט, וי עס ווייזט אויס, פון אַ פרעמדער פאַס אויך, איז די בעסטע
זאַך אַרױסצוטרײבן מיט אַ בייטש, אונדזערע אור-עלטערן האָבן דאָס
געברויכט מיט דערפאָלג, אָבער דויד ברין איז ניט געווען דער מענטש
פאַר אַזעלכע מיטלען. האָט ער נאָר פאַרביסן די ציין און אָנגעקוקט די,
וועלכע װײסט ניט װאָס זי טוט, כדי זי זאָל זיך אויסטשוכען. אין
פּאָטענץ איז דאָס געווען פּונקט אַזױ שאַרף, וי אַ שמיץ פון אַ צעפאָכעטן.
אַראַפּניק, |

און ווירקלעך, זי האָט זיין קוק ניט אױסגעהאַלטן און זיך צע-
וויינט. ער האָט לאַנגזאַם אָפּגעלאָזן איר פאַרקלעמטן אָרעם און פּונקט
אַזױ לאַנגזאַם געזאָגט ניט צו איר, ניט צום באַלקן, ניט צו זיך אַלײן;

-- נאַ, איצט ווייס איך, װײניקסטגס, וואו עס האַלט מיט דיף,..

ער איז אַװעק פון דער אַטעליע, איבערלאָזנדיק זי אַ גאַנצן
מעת-לעת איינע אַליין און איבערגענעכטיקט ביי זיין פריינט גאַבראָנסקין,
געמיינט האָט ער, אַז דערמיט װעט ער איר געבן אַ געלעגנהייט קומען
צו זיך, איבערטראַכטן װאָס זי ה אָ ט געטאָן און װאָס צו טאָן ווייטער,
ער האָט געמיינט, אַז איר צערודערונג וועט זיך לייגן, איר געוויסן װועט
זיך אָפּרופן . . . אָבער ווען ער איז צוריקגעקומען, אויף מאָרגן אין דער

57

זעלבער צייט, האָט אים, אויף זיין אָנקלאַפּן, קיינער ניט געענטפערט.
איז ער אַראָפּ צו דער קאַנסיערזשקע.*) יענע האָט אים גלײיך
געגעבן דעם שליסל, נאָר עפּעס מאָדנע אָנגעקוקט אים. ער האָט
אויפגעשלאָסן זיין אַטעליע, און, ביים ערשטן אַרײינטריט, דער"
שפּירט אַ פּוסטקייט. אַלץ איז, דאַכט זיך, געשטאַנען אויף אַן אָרט
און פונדעסטוועגן האָבן זיך זיינע טריט אָפּגעגעבן מיט אַ פּיינלעכער
הילכיקייט, וי אין אַ חורבה. ווען ער האָט זיך נענטער צוגעקוקט צו די
ווענט און צו די אָפּענע אַלמערס, האָט ער דערזען, אַז אַלע סאָניאַס
פּערזענלעכע זאַכן זיינען פאַרשוואונדן --- אירע קליידער, װאַליזעס,
בילדער און פאַרבן-דשאַכטלעך. אויפן ליידיקן מאָליברעט האָט ער נאָר
געפונען אַ צעטעלע, אויף וועלכן עס איז געווען אָנגעקרױזלט מיט אַ רויטן
בליישטיפט, אַז זי, סאָניאַ, ווייסט ניט װען ער װעט קומען צוריק
אַהײם, נאָר זי װייסט אויף געוויס, אַז זי װעט שוין מער ניט קומעױי
ער זאָל אויף איר ניט װאַרטן.

;צי האָט זי זיך דאָס לעבן ניט גענומען פון פאַרצווייפלונג ? אין
אַזאַ צושטאַנד, וי זי איז געווען...*

װי אַ פאַױסמטער האָט ער זיך געלאָזן לויפן צום מאָנפּאַרנאַס,
| הערן, זען. דאָרטן האָבן אים אַלע אָנגעקוקט, וי זיין הױיזיקאָנסיערזשקע,
מיט דער זעלבער האַלבירחמנותדיקער האַלב-אָפּלאַכערישער מינעי
דאָרטן האָבן שוין אַלע, וי אין אַ קלייןדשטעטל, געוואוסט דאָס, װאָס
סאָניאַ האָט ניט דערזאָגט אין איר איבערגעלאָזענעם צעטעלע. נגיין,
פאַרצווייפלט איז זי שוין גאָר ניט געווען און דאָס לעבן האָט זי אַפילו
ניט געטראַכט צו נעמען זיך. דער צווייטער, ניט-דערשריבענער טייל
אין צעטעלע איז באַשטאַנען פון דעם, אַז מאַדאַם ברין איז אַװעק פון
מאַן לעבן מיט איר געליבטן, וועלכער קען איר האַרץ בעסער און האָט
אַכטונג פאַר איר טאַלאַנט ,,. און אַז דער ,קענער* פון די ביידע זאַכן
איז ניט קיין אַנדערער וי מאַקס האַרקאַװקע. |

אויפן מאָנפּאַרנאַס האָט מען שױן אויך געוואוסט, אַז די לעצטע
און ענדגילטיקע קריגעריי, צווישן מאַן און ווייב, איז פאָרגעקומען אויפן
גרונט פון קנאה, דערפאַר װאָס אַ באַקאַנטע גאַלעריע אויף די דע-לאַ-
באָעסי האָט סאָניאַס בילדער אָנגענומען פאַר אַן אויסשטעלונג. און
ברינס --- ניט ... |

וי אַ פּאַטש אין בְאֵק האָט דאָס אָפּגעקלונגען אין ברינס אױיערן.
קיין װאָרט אמת איז אין דעם ניט געווען. פון אַזאַ אויסשטעלונג האָט

טיש

*) הויז-היטערין, אויף פּראַנצויזיש.

58

ער אַפילן ניט געהערט. ניט אַנדערש, אַז האַרקאַװקע, אָדער זי אַלײן,
אָדער ביידע צוזאַמען האָבן אַזאַ קלאַנג פונאַנדערגעלאָזן, כדי צו באַ-
רעכטיקן זייער ניט-שיינע האַנדלונג און כדי צוצוגעבן זייער פאַרראַט
אַ געוויסן גלאַנץ פון הייליקן קאַמף פאַר דער קונסט..,

בריגס שפּאַנונג און זיין שטאָלצע האַלטונג האָבן דערפון נאָכגש-
געבן. ביי זיין גאַנצער פיזישער און גייסטיקער קראַפּט האָט ער זיך
דערפילט שװאַך.. . שװאַך צו קעמפן קעגן שמוץ. ניט אַלע זיינען
פעאיק צו רייניקן אַ מיסט-קאַסטן, מיט קראַפט האָט דאָס גאָר ניט
צו סאָן. ער האָט נאָר פאַרשטאַנען, מער מיטן שכל װי מיטן האַרץ,
אַז פיל האָט ער אין סאָניאַן ניט פאַרלוירן, זי און האַרקאַװקע... איינע
איז ווערט דעם צווייטן, |

אָבער די איינזאַמקײט האָט געטאָן דאָס איריקע. די הילכיקע
טריט אין דער גרויסער אַטעליע, די קילקייט פון גרויסן אַלט-פראַג-
צויזישן בעט, די לאַנגע נעכט און דאָס לאַנגזאַמע טאָגן אין דעם גרויסן
דאַך-פענצטער, דער גאַנצער איבערברוך פון נאָרמאַלן לעבן מיט אַל
זיינע פאָלגן... ער האָט זיך דערפילט דערנידעריקט און איבעריק
אויף דער װעלט... פאַרלוירן דעם אַפּעטיט און דעם אינטערעס צו
דער אַרבעט. געװאָלט אַפילן איינמאָל אַראָפּװאַרפן זיך פון דעם הויכן
מאַנסאַרדע-פענצטער אויפן ברוק ; געװאָלט לויפן שלאָגן האַרקאַווקען
צום טויט, און זיך איך... זי דערשיסן וי אַ... װי אַ װאָס? וי
אַ צויג! נישקשה, איצט קען ער זיך דאָס זאָגן, ניטאָ װעמען צו
שאַנעוען. . .

אָבער זיין געזונטע נאַטור און זיין געזונטער שכל האָבן אים
וי באַװאָפנטע שומרים, אָפּגעהאַלטן פון אַזאַ אָדער ענלעכן טריט,
גיט דערלאָזן שפּילן מיט זיך, װי מיט אַ העלד אין אַ מעלאָדראַמע, צי
אין אַ ביליקן פילם, וואו דער מאַן כאַפּט דעם געליבטן פון זיין ניט-
טרייער פרוי אין פּאַדושאַמעס... ברין האָט אָפּגעשלאָסן זיין אַטעליע
און איז אַװעקגעפאָרן, אויף עטלעכע װאָכן, צו די אָװערניער בערג אין
צענטראַל-פראַנקריך, דאָרטן, ביי די אויסגעלאָשענע וואולקאַנען, קיי-
לעכדיקע אַזיערעס, חורבות פון ריטער-שלעסער, גאַנצע פעלדער פון
נאַרציסן, פאַלנדיקע װאַסערן, -- האָט ער זיך ביסלעכווייז גענומען
צעשטרייען, אַ סך צוגעהאָלפן האָבן אים דערביי דאָס פּרימיטיווע לעבן
פון די גוטמוטיקש פּויערים, וועלכע ריידן אויף אַ שרייענדיקן דיאַלעקט,
װאָס קלינגט וי אַ ווידער-קול אין די בערג : דער לייכטער ראָזעװוער
וויין, די ריזיקע ברויטן מיט אַ מעליקן זיץ, אַזױ גרויס װי מילשטיינער,
די רויט-געפּינטלטע לאַקס-פאָרעלן פון די בערג-טייכלעך, אין ווייסן

59

וויין געקאָכט, װאָס ווערן סערווירט אַלס פאָרשפּײז צו ביידע מאָלצײיטן
און מיט אַ ברייטער האַנט; די אויסגעצייכנטע אָרטיקע קעזן, וועלכע
זיינען דרויסן פאַרשימלט און אינעװײיניק געלבלעך-קלאָר װי העלפאַנט-
צאָן, מיט אַ זעטיקן און פּיקאַנטן טעם פון געפּרעסטער און געווירצטער
סמעטענע ; די שמעקעדיקע גאָרטןיאַגדעס, וועלכע די פּויערים לאָזן
פליקן און עסן וויפיל דאָס האַרץ געלוסט פאַר אַ האַלבן פראַנקייי
דאָס אַלץ האָט אים סוף-כל-סוף געבראַכט צום פאַרלוירענעם גלייכ-
געוויכט,

ניט אַזױ לייכט, װי עס רעדט זיך, איז דאָס געשען. לאַנגזאַם,
וי נאָך אַ שווערער היץיקרענק, איז די גלייכגעוויכט געקומען. מיט קאָפּי
װײיטאָג און שלעכטע שטימונגען אינדערפרי, און מיט ניט װיסן ואו
אַהינצוטאָן זיך אין די דאָרפישע פאַרנאַכטן. די קורצע זומערדיקע
, נעכט האָבן זיך. מוראדיק און אומנאַטירלעך-לאַנג געצויגן. פון נאָענטן
שענק אין דאָרף האָבן דערגרייכט שכורע אויסגעשרייען און געזאַנגען פון
רייכע פּויערים, װאָס איילן זיך ניט גיין שלאָפן, װאָרעם זייערע געדונגענע
געהילפן שטייען פאַר זיי אױף... אַ האַלב-אָנגעטאָנענער פלעגט דוד
ברין אַנטלופן פון די גראָבע קולות אַרױף שליאַך, אין די בערג אַרײן,
צו דער קיילעכדיקער אָזערע אין אַ קראַטער פון אַן אויסגעלאָשענעם
וואולקאַן. און דאָרטן בלייבן זיצן ביז נאָך האַלבער נאַכט. דער בלויער
בליאַסק פון װאַסער, די שטילקייט און דער געדיכטער ריח פון פעלד"
נאַרציסן פלעגט ווירקן וי אַ לאַנגזאַמער שלאָף-טרונק,

ביסלעכווייז איז געקומען די גענעזונג. די קערפּערלעכע אַזױ וי
די גייסטיקע. און מיט אַ זאַפּאַס פון צוריק-געוואונענער קראַפט האָט
זיך ברין אומגעקערט קיין פּאַריז און אָנגעהױיבן לעבן און אַרבעטן
איינער אַלײן.

3

גלייך װי ער האָט זיך אומגעקערט, איז ער אַרײינגעפאַלן אין אַ
נייער אומרואיקער שטימונג. װאָרעם גראָד דעמאָלט, דאָס הײיסט:
סוף-זומער, האָבן זיך אויף דעם מאָנפּאַרנאַס באַװויזן בלויע איינלאַדונג-
קאַרטן מיט אַ מין פּיפּערנאָטער אויף דעם שער-בלאַט, װאָס האָט געזאָלט
סימבאָליזירן די נייע קונסט. אינעװײיניק, אין דער צוזאַמענגעלײגטער
קאַרטע, איז געווען מיטגעטיילט, מיט וילד-געצאַצקעטע אָנהייב-
בוכשטאַבן, אַז דעם און דעם דאַטום עפנט זיך די ערשטע אויסשטעלונג
פון סאָניאַ גערשינס בילדער אויף רי דע-לאַיבאָעסי, אין דער גאַלעריע
פון די ברידער פּאַטרו, און אַז דער ;װערניסאַזש*, דאָס הייסט: דער .

00

צוזאַמענטרעפן זיך פון דער קינסטלערין מיט אירע פריינט, קריטיקער
און קינסטלער, קומט פאָר מיט אַ טאָג פריער, דריי אַזײגער נאָכמיטאָג...

גערשין --- איז געווען דער מיידלשער פאַמיליען-נאָמען פון מאַדאַם
ברין. איר חתונה-נאָמען איז געווען פאַרשוויגן. די חוצפּה, אָדער די
נאַרישקײט, אָדער ביידע צוזאַמען, האָבן געמאַכט אַזױ, אַז ברין, אין זיין
אַטעליע, אויף די װאָזשיראַרד, זאָל אויך באַקומען אַזאַ אײינלאַדונג,
אין אַזאַ מאָמענט פון איבערברוך אין זיין פּריװאַטן לעבן, איז דאָס
געווען מער וי אַ געשמאַקלאָזע אַרױספאָדערונג מצד יענע, וועלכע האָבן
דעם איבערברוך געמאַכט, און ברין האָט דאָס בלויע בריוועלע צעריסן .
און אַרײנגעװאָרפן אין קאָרב. אַלע אויסשטעלונגען הויבן זיך אַזױ אָן
אָבער ניט אַלע ענדיקן זיך אויף איין מאַניער... איז ער געווען נייגעריק
צו וויסן, וי אַזױ די איבערגעאיילטע אויסשטעלונג, פון אַזעלכע ניט-
דערבאַקענע מאָלערייען, װעט זיך ענדיקן. און צי האַרקאַװקעס באַמי-
אונגען װעלן דאָ לאַנג קענען העלפן,

אין עטלעכע טעג אַרום האָט ער אין קונסטזשררנאַל ,לאַ
פּאָליטר?*) געפונען אַ נאָטיץ, מיט פּעטיט אותיותלעך געדרוקט, וועגן
;װערניסאַזש? פון מאַדאַם גערשין. מיט אַ באַזונדער בלומע-סטיל
איז דאָס געווען געשריבן; ניט פרישע, נאָר פּאַפּירענע בלומען, אין
וועלכע ברין האָט גלייך דערקענט האַרקאַװקעס געשמאַק און זיינע
סיפזיניקע ווערטלעך, וועלכע זיינען באַשאַפן כדי צו שיטן זאַמד אין די
אויגן פון פּראָפאַנען,. די אויסגעזוכטע טערמינען, וועלכע זיינען
מייסטנס געווען געליען פון מוזיקאַלישע צייטונג-נאָטיצן, האָבן דאָ
געדאַרפט געבן אַ נייעם אױסטייטש און אױיסשעפּן דעם מאָלערישן
זשאַנר פון מאַדאַם סאָניאַ ג. ביזקל דנאָ. עס זאָל פאַר קיינעם מער
גאָר ניט בלייבן...

נאָך די געוויינלעכע פראַזן, אַז אויפן װערניסאַזש פון דער זייער
באַגאַבטער מאָלערין איז זיך צוזאַמענגעקומען ,די בליעכץ פון דער
פּאַריזער קינסטלער- און שריפטשטעלער-וועפלט", איז געווען אויסגע-
רעכנס אַ צעטל פון נעמען, װאָס לױט שטאַנד, געזעלשאַפטלעכן
זוערט און טאַלאַנט האָבן זי זיך איינער צום צװוייטן ניט געקלעפט
און פון ,,בליעכץ? געווען זײער ווייט. נְאָך דעם איז געווען געשריבן
אַזױ צו זאָגן: |

,;מאַדאַם . סאָניאַ, געבוירענע גערשין, איז אַ זעלטענע לירישע
מאָלערין, אַ דיכטערין פון אַבסטראַקציעס, |

;אירע ליניעס זיינען מוזיקאַליש, זי דערמאַנען די טענער פון

*) די פּאַליטרע.
1

לידער װאָס ווערן געזונגען אין רוסלאַנד -- אַ לאַנד, פון װאַנען זי
שטאַמט. אירע סיוזשעטן זיינען פּונקט אַזױ ניט אָנצוכאַפּן מיט דער
האַנט, וי לאַנג-פאַרגעסענע מאָטיוון פון דער יוגנט,

-, פילע פון אירע אויל-בילדער, גואשען און פּאַסטעל-קאָמפּאָזיציעט,
טראָגן ריין מװזיקאַלישע נעמען ;כראָמאַטישע סימפאָניע", ,סאָנאַטע
פון געל און גרין", ;נאָקטורן פון אַ שעה פאַר טאָג?, ,עמאָציע --- זיבן,
קאָזדמאָטאָ?, און אַזױ ווייטער...

;די ,כראָמאַטישע סימפאָניע' פון דער גייסטרייכער מאָלערין איז
פול מיט פאַרבן פון עפּעס אַ ניט-דערזאָגטקײט, די איבערגאַנגען פון די
קאָלירן צווינגען דאָס אױיג צו גליטשן זיך פון איין גרופע קאָלירן
צו דער צווייטער. דער ;נאָקטורן פון אַ שעה פאַר טאָג" איז אַ געלוג-
גענער געפלעכט פון שװאַרץ, ווייס און גרוי --- אַן אילסטראַציע, מיט
וועלכער שאָפּען װאָלט זיך ניט געדאַרפט שעמען אין זיינע ווערק.

,דאָס לייוונט ,קװאַרטעט', מיטן געלן לייט:מאָטיוו, איז מערק-
ווירדיק מיט דער פליסיקייט פון זיין צייכענונג, און דאָס זעלבע /די
סאָנאַטע פון געל און גרין". בעטהאָװונס נעפלדיקע מאַסקע, וועלכע
פאַרלירט זיך דאָ אין גרינעם שימער, גיט-צו דער דאָזיקער קאָמפּאָזיציע
אַ באַזונדער שוואונק, טראָגט אייך אַװעק אויף די פליגלען פון זיינע
אומשטערבלעכע טענער פון זיין זיבצענטער סאָנאַטע... די דאָזיקע
ביידע לייוונטן זיינען די בעסטע שאַפונגען אויף דער אויסשטעלונג,.,,"

ברין האָט זיך געריבן די אויגן און קיין װאָרט ניט פאַרשטאַנען
ער האָט פאַרשטאַנען, אַז געשריבן האָט דאָס האַרקאַװקע מיטן סטיל
פון אַ גריכישן אָראַקול, צעשוואומען און ניט ממשותדיק; אַזױ, אַז װאָס
יעדער איינער וויל קען ער אין דעם אַרײנטײטשן, אַזױ וי אין אַ שװי"
מענדיקן נעפּל קען מען זען אי אַ פיש, אי אַ קאָטשערע, אי אַ פערד,
אי אַ װאָגן מיט היי. , . מען דאַרף נאָר האָבן אַ ביסל פאַנטאַזיע. קלאָר
איז ברינען אויך געווען, אַז געשויבן איז דאָס געװאָרן נאָך איידער
דער װערניסאַזש האָט זיך געעפנט, אַז ניט, װאָלט האַרקאַװוקע קיין צייט
ניט געהאַט צו סטיליזירן אַזױ זיין פון-פינגער-אויסגעזויגענעם לױב-
געזאַנג,

כדי צו מאַכן דעם איינדרוק, אַז געשריבן איז דאָס אָביעקטיו,
אַז דאָס זיינען ניט בלויזע קאָמפּלימענטן װאָס מען מאַכט אַ דאַמע,
מיט וועלכער מען טיילט טיש און בעט, און כדי לצים זאָלן ניט זאָגן,
אַז דאָס זיינען בלויז אויסטערלישע ווערטער, וועלכע מען רוימט אַריין
פּראָפאַנען אין די לאַנגע אויערן, כדי יענע זאָלן זיך שעמען מודהזיין
אַז זיי פאַרשטייען לחלוטין גאָרניט מִיט ניט, -- זיינען אין סוף פון

02

דער דאָזיקער קריטיקעכץ, אויף איין פוס, געווען צוגעגעבן פאָלגנדיקע
כאַראַקטעריסטישע שורות ;

;דער בלויער כישוף" פון מאַדאַם סאָניאַ ג., װי אויך , דער פיאָ-
לעטער צירק פון טרובעס", זיינען די שװאַכסטע זאַכן אין דעם דאָזיקן
אָרקעסטער פון קאָלירן, בלויע און פיאָלעטע טענער גיבן זיך מאַדאַם
סאָניאַ ג. ניט איין. װי. נאָר זי גייט איבער צו קאָבאַלט-בלױ, צו סאַפּ-
פירענעם-אינדיגאָ און אַפילו צו רויטלעכן פיאָלעט, אַזױ װעפּט זיך אויס
איר גאַנצע עמפינדלעכקייט, און מיר זעען נאָר דעם כאַאָס פון וועלכע
פאָרמען ווערן געשאַפן, אָבער ניט די פאָרמען גופא,, ."

--- איך שטעל זיך פאָר װאָס זי האָט דאָרטן אָנגעליאַפּעט, - -
האָט ברין ביטער אַ שמייכל געטאָן, --- אויב האַרקאַװוקע מיט זיין אייגענעם
כבוד לאָזט פאַלן אַזאַ געפערלעכן װאָרט: ,כאַאָס", װאָס איז גראָד
דאָס קעגנזאַץ פון מאָלעריי, איז עק וועלט.. .

יוצא געווען פאַר דער הייליקער אומפּאַרטײאישקײט מיט אַזאַ
סיפזיניקן קנייטש און מיט אַזאַ געזאַלצענעם אמת, מאַכט דאָרטן האַר-
קאַװקע ווייטער אַ זיסן פּיסקל און פאַרענדיקט, גאַנץ אומגעריכט, אַזױ;

;באַצױבערנדיק זיינען דערפאַר מאַדאַם גערשינס קליינע לייוונטן,
װי: ,דער מזרח אין טריאומף" און ;דער טעפּעך פון פּאַדישאַך". וי
האָבן אין זיך אַ סך וינקען פון כינעזישע און פּערסישע מיניאַטורן,
די באַגאַבטע מאָלערין װעט זיך מיט אירע זוכענישן געוויס אויסקעמפן
אַ בכבודיקן אָרט אין דער מאָדערנער קונסט און שאַפן אַ מזיקאַליש-
פאַרביקן סינטעז צוישן מערב- און מזרח-מאָטיון,*

בכן, װאָסיזשע איז פאָרט סאָניאַ ברין, געבוירענע גערשין? איז
זי מוזיקאַליש אָדער כאַאָטיש 1 כינעזיש און פּערסיש ?,,.

אַ ווידערווילן און אַ רחמנות האָט ברין דערפילט צו אָט דער גאַנצער
פּאַטשקערײ. אַ בלינדע צו פאַרב און פאָרמע, האָט זי זיך דאָ אָנגעשפּאַרט
אויף אַ הינקעדיקן קאַליקע ער זאָל זי פירן, און גייט אויסקעמפן פאַר
זיך אַ סינטעז צװישן מזרח און מערב, .. ניט מער און ניט ווייניקער !
אַפילו די אויסטערלישע נעמען פון די געמעלדעכצן זיינען ניט אירע,
בשעת זי האָט געשמירט אירע גרינע און געלע קאָמפּאָזיציעס און אירע
;סאָנאַטעס? פון קאָבאַלט-בלױ און אינדיגאָ, האָט זי ניט אָנגעהױיבן צו
וויסן װאָס פאַר אַ נעמען זי זאָל געבן די דאָזיקע פאַרזעענישן. צוגעקלערט
האָט זי האַרקאַוקע . . . אָט, אַז די זעלבע נעמען זיינען שוין באַפּעסטיקט
געװאָרן און געװאָרן אָפּנעדרוקט אויף דער פּראָגראַם, האָט סאָגיאַ אַלײן
גענומען גלויבן, אַז טאַקע דאָס האָט זי געװאָלט זאָגן. מיט ציין און נעגל
איז זי דאָס, אַװדאי, גרייט צו באַהױפּטן איצטער, ער, ברין, קען זייער
גוט איר כאַראַקטער...

02

פון דער פּראַקטיק האָט ער, אָבער, אויך געוואוסט, אַז מיט דעם
טובה-נאָטיץ אַלײן איז נאָך ניט געענדיקט. אויפן װערניסאַזש זיינען
אַוודאי געווען אמתע קונסט-קריטיקער אויך, אין דעם צעטל פון
,פּאַריזער בליעכץ", װאָס האַרקאַװוקע רעכנט אויס אין אָנהױיב פון זיין
אַרטיקעלע, האָט ברין געפונען אַ נאָמען פון זייער אַן ערנסטן קונסט"
רעפּאָרטער, וועלכן ער קען פון זיינע אייגענע אויסשטעלונגען און װאָס
ער האָט פון זיי געשריבן. זיין נאָמען איז זשאַן דעלבאַק. די פראַגע
איז נאָר, צי דער זעלבער דעלבאַק וועט איבערהויפּט געפינען פאַר נויטיק
צו שרייבן וועגן די סימפאָניעס פון ,געל און גרין", װאָס מען האָט
אים דאָ אונטערגעטראָגן אין דער גאַלעריע פון די ברידער פּאַטרה
נאָר אויב יאָ -- דעמאָלט װעט זיין אַ גרויס רחמנות אויף דעם פּאָרל ...

ברין האָט ריכטיק געטראָפן, אין דעם זייער-ערנסטן װאָכן-זשורנאַל
ענאָטר אַר'ט"*) איז אין גיכן דערשינען אַ קליינער נאָטיץ, אָן
שום רעפּראָדוקציעס און אונטערגעשריבן נאָר מיט די איניציאַלן פון
דעם באַקאַנטן נאָמען: זש. ד. און געווען איז דאָרטן געזאָגט גאָר עפּעס
אַנדערש, וי דאָס, װאָס האַרקאַװע האָט דעם עולם געװאָלט אַרײנלײגן
אין מויל, אין נאָטיץ איז געשטאַנען אַזױ:

,אויף רי דע-לאַיבאָעסי האָט זיך אַנומלטן געעפנט אַן אויסשטעלונג
/פון מאַדאַם סאָניאַ גערשין און אַ פאַרזוך איז געמאַכט געװאָרן, אַ טענ"
דענציעזער פאַרזוך פון איינעם, װאָס װיל פאַר איר דאָס בעסטע, צו
אָנרופן זאַכן ניט מיט דעם ריכטיקן נאָמען, פאַרבן הייסן דאָרטן --
מוזיקאַלישע טענער, און קינדיש-געמישטע געלע און גרינע, פירעקיקע
און אָװאַלע פלעקן --- סימפאָניעס, סאָנאַטן און שערצאָס. נעמען זיינען
ניט וויכטיק, אין ענציקלאָפּעדישן ווערטער-בוך זיינען דאָ נאָך מער
נעמען. דער עיקר איז, אַז דאָס אַלץ זיינען פּרואוון פון קינדער"צימער,
װאָס האָבן מיט קונסט ניט צו טאָן, עס איז יעדנפאַלס צודפרי אויס"
צושטעלן אַזעלנע זאַכן און מאַכן דערפון אַ וועזן. עס איז בעסער צו
זאָגן דאָס דער געערטער מאָלערין באַצײטנס: אין קונסט, אַזױ װײ
אין דער נאַטור, איז ניטאָ קיין רחמנות און קיין פריינטשאַפט. אַלץ איז
דאָ אונטערגעװאָרפן צו מאָס און פאַרב, צייט און רוים, אַנטװיקלונג און
רייפקייט. אונדז איז באַקאַנט, אַז מאַדאַם סאָניאַ ג. איז די פרוי פון
אַ זייער באַגאַבטן מאָלער. עס איז אַ וואונדער, װאָס דער מאַן האָט דערצו
דערלאָזן. אַ מענטש, וועלכער שאַפט, טאָר ניט דערלאָזן צו פּראָפאַנירונג
פון דער זעלבער שאַפונג, וועלכע ער אַליין שעצט אַזױ הויך און האַלט
אַזױ טייער.*

*) אונדוער קונסט.
64 |

4

דאָס איז געווען אַרײנגעזאָגט, און ניט אָן אַ מיין. אין דעם שניידיקן,
אַ ביסל-פּערזענלעכן טאָן האָט ברין דערפילט די איראָניע פון אַ גייסטיק-
נאָענטן מענטשן, וועלכער ווייסט מער-װוײיניקער װאָס צווישן מאַן און
ווייב איז פאָרגעקומען און װאָס פאַר אַ בייט דאָס ווייב האָט געמאַכט,
כדי אױיסצוכאַפּן ביי איר מאַן די באַרימטקײט. זשאַן דעלבאַק האָט דאָס
נאָר פאַרשלייערט, אין די לעצטע פּאָר שורות פון זיין נאָטיץ, מיט
כלומרשטן ניט-וויסן, פאַרװאָס דויד ברין האָט דערלאָזן צו אַזאַ אויס-
שטעלונג. אַנדערש װאָלט דאָס שוין געהייסן: אַרײינמישן זיך אין
פּריװואַטע אָנגעלעגנהייטן. ווען ברין האָט זיך דערנאָך געטראָפן מיט
דעם זעלבן דעלבאַקן אויף אַ קאָנצערט, האָט דאָס אים יענער באַשטע-
טיקט נאָך אַ קורצן און אינטימען געשפּרעך.

--- איך האָב נאָך געדאַרפט צוגעבן, --- האָט דעלבאַק פאַרענדיקט,
--- אַז מאַדאַם סאָניאַ, מיט דער הילף פון איר נייעם פאַרזאָרגער, האָט
דאָ געהאַנדלט וי אַ כינעזישער גענעראַל אין בירגער-קריג, װאָס קויפט
אַ האַרמאַט און מאַכט זיך זעלבסטשטענדיק... אָנמאַליעװען אַ גוזמא
פירקאַנטיקע שטיקער לייוונט און קאַרטאָן און דערקלערן זיך אַלס וועג-
ווייזערין אין דער נייער קונסט -- איז דאָס זעלבע. נאָר עס איז דאָך
פאָרט אַ דאַמע, וועלכע איך האָב געקענט, האָב איך דאָס דורכגעלאָזן,
עס וועט אַזױ אויך זיין גענוג,

עס איז ווירקלעך ;אַזױ אויך געװען גענוג". דער מאָנפּאַרנאַס,
וועלכער איז, װוי אַ באַראָמעטער, אונטערגעװאָרפן אַלערלײ שטימונגען,
האָט זיך פּלוצלונג געכאַפּט, אַז מ'האָט דאָ ניט פיין געהאַנדלט קעגן דעם
| ,פאַרלאָזעגעם? מאַן, מיט כלערליי איראָנישע באַרמערקונגען, צוויי-
דייטיקע ווינקען און פוילע וויצן, און דערמיט אַלײן געשטאַרקט די הענט
פון שונדיסטישן אונטערנעמער, אין געשטאַלט פון מאַקס האַרקאַװע,
וועלכער גראָבט אונטער, מיט זיין קויפלעכער רעקלאַמע און מיט כל-
ערליי טריקס, די אמתע טאַלאַנטן און די פאַרדינטע מאָלערישע װערטן,
און קרוינט די, ועלכע ער געפינט פאַר גױיטיק... דױד ברין האָט
גענומען באַמערקן, אַז די איראָניע פון זיינע באַקאַנטע און האַלב-
באַקאַנטע קאָלעגן גייט ביסלעכווייז איבער אין אַ פריינטלעכן שמייכל,
מען קומט אים אַקעגן, מען לאַדט אים איין צום טיש אין קאַפע, מען
טרעט אים אָפּ אַ באַזעצטן אָרט,

לכתחילה האָט ער דאָס אָנגענומען זײיער קיל. איר וילט מיך,
הייסט דאָס, איבערבעטן מיט אַ צוקערקל, פאַר די ניט-פאַרדינטע שמיץ

65

װואָס איך האָב געקראָגן ? נאָר איך בין דאָך ניט קיין חדר-יינגל, און
זשעדנע נאָך אַ שטיקל צוקער בין איך אויך ניט ... |

שפּעטער האָט ער זיך איבערגעבעטן, געוען אַפילו גערירט פון
זייער חרטה, , גרויסע קינדער !* -- האָט ער זיך געטראַכט. די נייגערי"
קייט, וועלכע צווינגט זי אָפּצורײסן די הינטערשטע פיסלעך ביי אַ גריל,
כדי צו זען וי אַזױ ער װעט שפּרינגען ;אָן זיי", די זעלבע נייגעריקייט
גייט איבער אין גרויס ליבשאַפט, ווען זיי געפינען אַ פאַרחלשטן פלאַטערל
אין גראָז און קושן דאָס און גלעטן, מיינענדיק אַװדאי, אַז דאָס איז אים
זייער אָנגענעם, אַז דערפון װעט דאָס אויפלעבן און אָנהױבן פליען*..

כדי אויסצומיידן אַזאַ קינדישע ליבשאַפּט, פלעגט ער זעלטךוען
אַרײינקומען אין די קאַפעס פון דער קינסטלער-באָהעמיע, נאָך זעלטענער
וי דעמאָלט, וען סאָניאַ איז געווען מיט אים. אױסער דעם האָט
דאָס אים שטאַרק דערמאָנט, אַז איצט איז ער אַלײן. און דער
געדאַנק, אַז די שטאָלצע, שיינע און קלוגע פרוי זיינע, װעמעס
פיט ער האָט געקושט, װעלכע האָט אַזױ לאַנג געקעמפט פאַר
איר מיידלשאַפט, ביז זי האָט זיך אים אָנפאַרטרױט אַלס באַגלײ-
טערין אין שווערן לעבן פון אַ קינסטלער, אַז די זעלבע האָט זיך
אַזױ לייכט אַװעקגעװאָרפן דעם טויגעניכץ אין גרויען דערבי-קאַפּעליושל
מיט אַ פאַרגאַנגענהײט פון פינף-און-צװאַנציק אילוסטרירטע לידער...
גװאַלד, װאָס איז דאָס פאַר אַ פאָלק אַזאַ! דאָס ווייבערשע פאָלק!
מיט לײדנשאַפט און טיפער ערנסטקייט אָפּפערן זיי זיך אויף פאַר דעם,
וועלכן זיי ליבן, ווערן באַרעמהאַרציקע שוועסטער פון קראַנקע און האָפע-
נונגסלאָזע, פאַרלירן דערביי זייער אייגענע יוגנט, זייער פּערזענלעכן
גליק, זיינען פעאיק אַריבערצוטראָגן אַ סך מער צרות און יסורים װוי די
מענער, און מיט די זעלבע באַרעמהאַרציקע פינגער זיינען זיי. קאַפּאַבל
אַרױסצורײסן לעבעדיקע הערצער ביי זייערע מענער און געליבטע, איבער
אַ קאַפּריז, איבער אַ פאַלשער מיינונג; זיי גײיען אַװעק אָן באַדױערן
פאַרברענען די בריקן הינטער זיך ++.

האָט זיך ברין גענומען קילן דאָס האַרץ מיט לאַנגע פוס-װאַנדע"
רונגען איבער פּאַריז. ער פלעגט בלעטערן דעם גרויסן שטיינערנעם
שפּיצן, פּרימיטיווע פיגורן איבער די איינגאַנגען און טייװלאָנישע ציהערן
אויף די רעגןדרינעס --- איז געווען דער מיטלסטער קאַפּיטל, און דער
רעשטן פון די רוימישע בעדער אויפן בולװאַר סען"ימישעל זיינען פאַר
אים געווען די ערשטע האַלב-אָפּגעריבענע שורות אין דעם דאָזיקן בוך,
דער נאָטר-דאַם מיט זיין וואונדערבאַרער גאָטיק --- צעמענטענע קונסט"
שפּיצן, פּרימיטיווע פיגורן איבער די איינגאַנגען און טײיוולאָנישע כימערן

60

אויף די רעגן-רינעס -- איז געווען דער מיטלסטער קאַפּיטל, און דער
אַכצנטער און ניינצנטער קאַפּיטל, אָדער: די דערינערונגען פון סוף
אַכצנטן און אָנהױב פון ניינצנטן יאָרהונדערטער מיט אַלע זײיערע פאַר-
שטיינערטע גרויסע לײדנשאַפּטן פון דער גרויסער רעװאָלוציע און פון
דער נאַפּאָלעאָנישער עפּאָכע, האָבן זיך געצויגן פון טיולערי גאָרטן ביזקל
דעם טריאומפאַלן-טויער װאָס נאַפּאָלעאָן דער דריטער האָט פאַרענדיקט,
דער שענסטער אױסקוק"פּונקט איבער דעם דאָזיקן שטיינערנעם קאַפּיטל
איז פאַר אים געווען אין גאָרטן, צווישן טיולערי און לואוור, לעבן דער
קליינער אַרקע פון לואי דעם פערצנטן, און דער בעסטער מאָמענט .--
פאַרן אונטערגאַנג פון דער זון. דער גװאַלדיקער פּראָסטעקט, װאָס
ציט זיך פון דאַנען איבער די עליזעי-פעלדער ביז דער געוועניו פון דער
גרויסער אַרמײ* איז דעמאָלט פאַרגאָסן מיט גאָלד און פּורפּור. אינמיטן
פון פּראָספּעקט --- דער קאָנקאָרד-פּלאַץ מיט ,קלעאָפּאַטרעס נאָדל" ---
אָט דער אַרכאַאישער אָבעליסק פון דער אור-אַלטער חרוב-געװאָרענער
עגיפּטישער ציװויליזאַציע, וועלכן דער פראַנצויזישער געניוס האָט אַרײג-
געפאַסט אין דער מאָדערנער צייט, אַזױ קונציק און מיט אַזויפיל נעשמאַק,
אַז עס איז געװאָרן איינס ; אַזױ מאָנאָליטיש און אױסגעהאַלטן וי דער
אָבעליסק אַלײן,. און דאָרט ווייטער אויפן שטאָט:האָריזאָנט --- דער
ריזיקער טויער פון טריאומף, אַ טױער אין אַן אַנדער װעלט אַרין, אַן
איינגאַנג אין דער ווייטער צוקונפט. וועלכע וואונדער לויערן אויף אונדז
דאָרטן הינטער דעם איינגאַנג! עלדאָראַדאָ --- דאָס לאַנד פון גאָלד ?
אָדער זעלטענערע מענטשישע גליקן! דאָס קאָן מען איצט ניט זעף
די אונטערגייענדיקע זון הענגט אין גרויסן טויער און בלענדט די אויגן,
לאַכט פייערדיק און געזעגנט זיך מיט דער אײיביקער שטאָט ביז מאָרגן,
ווען די פּראַנצויזן װאָלטן ניט געווען קיין קאַטאָליקן, נאָר אָנהענגער
פון מיטואַיקולט און װאָלטן פאַרגעטערט די זון, װאָלטן זי אַ שענערן
אָפּשײיד-טױער פאַר זייער גאָט אויך ניט געקאָנט צוקלערן, װי אָט די
אַרקע אין עק פון זייער מלוכה-שטאָט...

שטיין אויף אָט דעם פּונקט אין טיולערי-גאָרטן און קוקן וי די זון
פאַרגײט, איז פאַר ברינען געװאָרן איינע פון די אינטימסטע און טיפסטע
פאַרגעניגנס, װוי באַגעגענען זיך מיט אַ געהיימניספולער געליבטע. ביי
אים האָט דאָס געהייסן : ,,מאַכן אַ לוויה דעם טאָג?...

אָפטמאָל פלעגט ער זיין פאַרנאַכטיקן שפּאַציר-גאַנג איבערבייטן
און אַװעקלאָזן זיך מיטן ברעג פון דער סענע, מיטן רעכטן ברעג, פון
פּאָןדנעף, פון נייעם בריק, הייסט דאָס, ביז אַרוף-צו, צו די הערלעכע
פּאַלאַצן, וועלכע זיינען איבערגעבליבן פון דער גרויסער אויסשטעלונג

07

אין יאָר 1900. די קיילעכדיקע און פאַרשפּיצטע טורעמס פון דער
ק אָ נסיערזשערי פלעגן אים באַגלײטן מיט אָנגעכמורעטער שטרענג-
קייט, די שמאָלע מיטל-אַלטערלעכע פענצטער האָבן אים ניט"פאַרגינע"
ריש נאָכגעקוקט: ,ביסט מיר צו-פריי, יונגערמאַן! בויען און שאַפן --
איז דיסציפּלין"... אין איינעם פון די האַלב-טונקעלע צימערלעך אין
דער קאָנסיערזשערי, אונטער איינעם פון די טורעמס װאָס קוקן אים נאָך,
האָט מען אַמאָל, פאַרטאָג, ראַזירט דעם בלאָנדן גרױ-געװאָרענעם נאַקן
פון מאַרי אַנטואַנעטע פאַרן פירן זי צו דער גיליאָטינע. ד אָ ס, מאָלט
אייך אויס, איז געווען אַ צייט פון ליידנשאַפטן, פון עפּאָכן װאָס שטויסן
זיך צוזאַמען, פון וועלטן װאָס ווערן חרוב און שטייען אויף תחית-המתיט,
פון מענטשךמאַסן װאָס פאַרגײיען אין בלוט כדי צו שאַפן אַ בעסערן
לעבן פאַר זיך און פאַר אַלע פעלקער פון דער וועלט. ד אָ ס זיינען געווען
דראַמען, מיליאָנען טראַגעדיעס װאָס גיסן זיך צואַמען אין איינער,
וועלכע פאַרענדיקט איר לעצטן אַקט מיט דער מוטיקער מאַרסעליעזע.
און ער, ברין דער מאָלער, לעבט אויך איבער אַ דראַמע: סאָניאַ, האַר"
קאַװוקע, מאָנפּאַרנאַס.... כאַיכאַ! ער לעבט דאָס איבער וי אַן אָרעמער
אַרטיסט אין אַ פּראָװינץ-טעאַטערל אין אַ שפּײכלער, מיט אויףגיך
אויפגעמאַליעװעטע דעקאָראַציעס --- ענלעך צו די, וועלכע סאָניאַ האָט
אויסגעשטעלט אין דער גאַלערעיע פון די ברידער פּאַטרו...

אַ ביטערער געלעכטער פלעגט אין אים אױפבריזן און מאַכן
לייכטער זיין גוף. פליגלען פלעגן אים אױסװאַקסן בשעת אַזאַ און
ענלעכן שפּאַציר-גאַנג, נאָכלופנדיק נאָכן טאָג אויפן ברעג פון דער
סענע. |

ווען עס פלעגט פינצטער ווערן, פלעגט ער, אַ מידער און אַ גייסטיק-
אָפּגעפרישטער, אַרײנכאַפּן זיך אין דער ערשטער בעסטער טאַװערנע.
באַשטעלן אַ האַלב פּלאַש שאַמפּאַניער מיט גרינע אֶליוון. די פּריקל-
דיקע שאַרפּקײיט פון האַלב-זיסן וויין, זיין אַראָמאַט פון מוסקאַט און
פיאָלעטבלומען, זיין גאָלדענער גלאַנץ, דאָס פריילעכע שושקען און גע"
טענצל פון פּערלדיקן שוים און דער פּיקאַנטער פעטלעכער געשמאַק
פון גרינעם פאַרבייסן --- די צייטיקע, זוניקע אָליוון, פלעגן אים ברענגען
צו יענעם טרוימערישן צושטאַנד, אין וועלכן דאָס פּערזענלעכע װערט
צעשמאָלצן און צערונען װי שוימענדיקע שטיקלעך נעפּל באַגינען,
און דאָס אַלגעמײיןדמענטשלעכע לויכט-אויף, גיט נייע האָפענונגען אח ,
רופט צו אַרבעט און קאַמף אין אַ מאָרגנדיקן טאָג, וועלכער שיינט צו זיין
גרויס, וועפלכער מוז זיין גרעסער וי דער טאָג װאָס איז שוין פאַר"
גאַנגען, אַז ניט איז דאָס לעבן קיין אױסגעבלאָזענע איי ניט װערט.

8

5

אינגיכן האָט אויך סאָניאַ דערפילט אַ ווידערווילן צו איר אינטימען
לעבן מיטן דיכטער פון די פינף-און-צװאַנציק אילוסטרירטע סאָנעטן,
וי אַלע אַנדערע פרויען, וועלכע האָבן מיט אים געהאַט צו טאָן. װאָרעם
אויסער איר אַנטישונג אין דער עולם-:הבא, װאָס ער האָט איר צוגעזאָגט,
אויסער איר דערשרעקן זיך פאַרן גליטשיקן וועג, אויף וועלכן ער האָט זי
אַרױסגעפירט, מיט אַ צוד-פרי געמאַכטער און האַמעטנער רעקלאַמע,
איז זי נאָך אַנטױשט געווען פון אים גופא. זי האָט דערפילט, אַז זיין
ליבע באַשטײט מער פון ווערטער װי פון קראַפט, מער פון עפעקטן וי
פון געזונטער ליידנשאַפט. קורץ, אַז אין פיזישן זין האָט זי, די פרישע
און פולבלוטיקע, געמאַכט אַ זייער פּיינלעכן בייט,

זי האָט אויסגעביטן איר נאַכט אויף טאָג. אין פריעריקן צוזאַמענ-
לעבן האָט זי געהאַט אַ געזונטן מאַן. ברין, לוט איר מיינונג, האָט זיך,
אָבער, ניט גענוג אָפּגעגעבן מיט איר טאָג. צופיל איז ער געווען פאַר-
נומען מיט זיין מאָלן און איר ,טאַלאַנט? געלאָזן אין שאָטן...
אַ פרוי איז דאָס קיינמאָל ניט מוחל... דערפאַר האָט זי אים אַװעק-
געװאָרפן.

איצט האָט איר מאַקס האַרקאַװע, מער-ווייניקער, אויסגעפילט דעם
טאָג --- און געלאָזן אַ פּוסטע נאַכט. אַפּנים --- ביידע זאַכן קאָן מען ניט
האָבן.... די ערשטע צייט האָט זי זיך דערמיט באַנוגנט, די האָפענונגען
אויף פאַרערער אין סאַלאָנען און גרויסע פאָטאָגראַפיעס אין די קונסט"
זשורנאַלן האָבן נאָך!:געבליט. באַלד, אָבער, האָט זי איינגעזען, אַז
האַרקאַװקעס פאָרויס-צוגעגרייטע נאָטיצן, זיינע טיי-נאָכמיטאָגס, װאָס
ער פּראַװעט צוליב איר, און דאָס אַרומפירן זי אין די סנאָבישע הייזער
אויף באַקאַנטשאַפט, זיינען פּונקט אַזױ פּוסט וי די נעכט, פאַרשאַפן איר
ניט קיין איבעריקן כבוד און באַרימט מאַכן זי געוויס ניט, פון איין-
נעמען דעם בולװאַר מאָנפּאַרנאַס מיט שטורעם האָט זיך אױסגעלאָזן
אַ טייך... כדי ניט צו זאָגן: אַ בלאָטע. און דאָס ערשטע אויסגליטשן
זיך אין מוטנעם ואַסערל איז געװוען זשאַן דעלבאַקס אַרטיקעלע.
אַ היפשע צייט נאָך זיין דערשיינען אין ,נאָטר-אַריט? האָבן זיי זיך
ביידע געשעמט צו באַװײזן די נאָז אין דער באָהעמיע.

האַרקאַװוקע האָט נאָך אַלץ ניט נאָכגעגעבן, הינטער אַלעמענס פּלײי-
צעס געאַרבעט מעשים, אָפּגעלאָזן אַלע זיינע געשעפטן מיט אַנדערע
מאָלערס און, װי מיט אַ כינעזישן פּאַראַװאַן, געװאָלט פאַרשטעלן מיט
סאָניאָס בילדער אַנדערע װערק פון אמת-באַגאַבטע און מער-װייניקער

69

אָנערקענטע קינסטלער. עס האָט איר אָבער ניט געהאָלפן. מען האָט
איר געמאַכט זיסע שנעבעלעך, טראַקטירט מיט טי און שאָקאָלאַד,
געלאָזן פאַלן אַ פּאָר ווערטער וועגן מאַדאַם סאָניאָס, געבוירענע גערשינס,
טאַלאַנט. נאָר װי עס איז געקומען צו קויפן אירע געמעלדעכצן, מיט די
געלע און רויטע סימפאָניעס, מיט קי װאָס זעען אויס וי קעץ און מיט
ביימער װאָס סטאַרטשען װוי מיעטלעס, האָט קיינער ניט געװאָלט צאָלן.
און טאָמער האָט מען אַמאָל יאָ געלאָזן אויסגעבן אַ פּאָר הונדערט פראַנק,
כדי אָפּצוטשעפּען זיך פון האַרקאַװעס אַגיטירן פאַר דער נייער-קונסט
און פון זיין שלעפּן אין קרעמל אַרין, האָט דערנאָך סאָניאַ געפונען
אירע בילדער אַרױסגענומען פון ראַם און אויפגעהאַנגען אין אַ ווינקל
פון קינדער-צימער, אָדער גאָר ביי דער דינסט פון ‏ דער באַטרעפנדיקער
שטוב,

האָט זיך האַרקאַװע מיישב-געווען און גענומען שענקען אין בעסערע
הייזער, , צוליב דעקלאַמע?, װי ער האָט סאָניאַן געגעבן צו פאַרשטיין,
בלויז כדי עס זאָל הענגען אויף אַ בכבודיקן אָרט... נאָר אויך דאָס
האָט װייניק געהאָלפן,. די בילדער מיט די פריינדלעכע אױיפשריפטן
האָט מען אָנגענומען מיט אַ העפלעכן שמייכעלע, וי מען איז זיך נוהג
אין פראַנקרייך, נאָר אויף ;בכבודיקע ערטער* ניט אױפגעהאַנגען.
זיי זיינען פאַרשוואונדן געװאָרן. מען װאָלט געקאָנט זאָגן, אַז דאָס
טונקעלע אָפּפאַל:צימערל האָט זיי איינגעשלונגען. אַפּילו אויף ואויל.
טעטיקע אָװונטן, צו דער לאָטעריע, האָט מען זי ניט געװאָלט אָננעמען.
און אויב יאָ אָנגענומען -- ניט אַרױסגעשטעלט זי אין צעטל פון די
הויפּט-געווינסן... | :

דאָס האָט געדויערט אַזױ לאַנג, ביז סאָניאַ האָט, מיט אַ געבראָ-
כענעם האָנאָר, גענומען איינזען, אַז זי שטייט נאָך אַלץ אונטערן לייטער,
אויף וועלכן אַנדערע מאָלער, װאָס האָבן אָנגעהױבן זייער קאַריערע
גלייך מיט איר, קריכן שוין, וער אויף די אונטערשטע, ווער אויף מיטעלע
שטאַפּלען,. אירע הענט האָבן זיך אינגאַנצן אָפּגעלאָזן און דעם שלעכט"
באַלױכטענעם ווינקל, װאָס האַרקאַװקע האָט איר פריי געגעבן, אין זיין
בחורישער דירה, צו מאָלן דאָרטן, האָט זי פאַרשטעלט מיט אַ סיטצענעם
פּאַראַװואַן און מער קיין פּינזל אין האַנט ניט גענומען. נאָר טאָג און
נאַכט געזעסן אין די קאַפע-הייזער און, ווילנדיק, ניט-ווילנדיק, אויפ-
גענומען אין זיך אַלע איראָנישע בליקן, װאָס האָבן זיך פריער געהאַט
געצילט אין דויד ברין; און אָפּלאַכערישע באַמערקונגען האָט זי אויפ-
געכאַפּט,מיטן שפּיץ אויער, װאָס מאָדעל-מײדלעך און לייביכעס פון דער
באָהעמיע שיקן אויף איר אַדרעס און אויפן אַדרעס פון איר נייעם

70

אױיסדערװויילטן... לכתחילה האָט זי דאָס געװאָרפן אין היץ, געהויבן
פון שטול, שיר ניט געטריבן זי צו רייסן די דאָזיקע חוצפּהניצעס פאַר
די האָר. נאָר שפּעטער איז איר קלאָר געװאָרן, אַז יענע זיינען בלױז
די זעלבע אַנטױשטע נשמות אַזױ וי זי אַלײן. אויך זיי זיינען אַמאָל
פאַרפירט געװאָרן פון האַרקאַװקען, אָדער פון ענלעכע מאָנפּאַרנאַסער
העלדן. נאָר יענע האָבן מוט צו לאַכן איבער זיך און איבער אַזעלכע
קרבנות וי זיי אַלײן, און זי --- האָט ניט אַזאַ מוט,

דאָס שענסטע און ריכטיקסטע װאָלט איצט געװוען: אומצוקערן
זיך צוריק צום פריערדיקן לעבן, װי נאָך דער חתונה, בעטן ביים מאַן
וועלכן זי האָט אומגליקלעך געמאַכט, ער זאָל איר מוחל-זיין, און אויב
ער װעט אויף דעם איינגיין --- אויפבויען מיט אים צוריק דאָס הױיז,
װאָס זי האָט חרוב-געמאַכט. שטעלן אַלץ צוריק אויפן אָרט, אָפּװישן דעם
-אָנגעפאַלענעם שטויב ... נאָר כדי אָנצודערקענען די אייגענע באַגאַנגענע
פעלערן מוז מען אויך האָבן מוט, און קראַפט מוז מען דערצו האָבן
און סאָניאַ האָט דאָס אין זיך קיינמאָל ניט געהאַט און איצט, נאָך אַזאַ
ביטערן עקספּערימענט, אַװודאי ניט. זי האָט איר, פון קינדװוייז-אָן גע-
פּיעשטשעטן שטאָלץ און איר קאַפּריז אָנגענומען פאַר כאַראַקטער,. איצט
האָט דאָס געפּלאַצט וי אַ קאָלירטער זײיפנבלאָז. גיי, נעם-צוזאַמען די
זייף-טראָפּנס !..

אין איר אומבאַהאָלפנקײט האָט זי זיך אַרינגענומען אין קאָפּ,
אַז ער, דער באַלײדיקטער און באַשפּײיטער, װעט מאַכן דעם ערשטן
גרויסמוטיקן טראָט. ער װעט דערכאַפּן איר פאַרשעמטן בליק, ער װעט
לערפילן װי דאָס האַרץ קלאַפּט ביי איר, ווען זי דערזעט אים פונדער-
ווייטנס. מען זאָגט דאָך, אַז נשמות האָבן זייער שפּראַך. װי איז דאָס
מעגלעך, אַז ער, וועלכער האָט זי אַזױ פיל געהאַלטן אין די אָרעמס
און יעדער גליד אויסגעקושט, זאָל ניט דערהערן פאַר אַ מייל, וי זי רעדט
צוֹ אים, וי זי װאַרט אױיף זיין װאָרט. זי װעט זיך, אפשר, צוליב
קוראַזש, לאָון בעסן. אָן דעם איז ניט שיין און ניט מעגלעך. אָבער
דערנאָך, דערנאָך .. .

ער האָט דאָס אָבער ניט געפילט און ניט געהערט, ניט פון דער
ווייט און ניט פון נאָענט. ער פלעגט פאַרבייגיין, וי פאַרביי אַ טעלע-
גראַף-סלופּ. די דראָטן הודזשען, נאָר די טעלעגראַמע גייט צו אַן אַנדערן.
ער פאַרשטייט איבערהיפּט מער ניט די טעלעגראַמע-שפּראַך פון איר
ווייבערשער איינזאַמקײט. שפּעטער האָט זי זיך דערוואוסט, אַז מען
האָטס אים געזען אויפן פּלאַץ פון ,האָטעל דעוויל" מיט עפּעס אַן
עקזאָטישער שיינהייט. און נאָך שפּעטער -- אַז ער מאָלט זי...

71

דעמאָלט איז ביי זיך סאָניאַ אינגאַנצן אַראָפּגעפאַלן. ניין, מיט מאָדעל-
מיידלעך פאַרמעסט מען זיך ניט! זי, סאָניאַ? דאָס געװעזענע וייב
און הערשערין פון ליכטיקן אַטעליע, אויף רייװאָזשיראַרדד! דאָס ניט!
מאָג אַלץ אונטערגיין... אויף אײיביק.

אומבאַמערקט פאַר איר אַלײן, האָט אויך דאָס באָהעמיע-לעבן
גענומען ווירקן, אָן פליכטן צו וועמען ניט איז, אָן שום צוגעבונדנקייט
צו זאַכן און באַשטימטע שעהן, אָן גרענעצן צװישן אַרבעט און רה
דאָס האָט זי אינגאַנצן שלאַבערדיק געמאַכט, אַװעקגענומען דעם טעם
צווישן גוט און שלעכט. דער ווילן איז צערונען געװאָרן

עס איז געװאָרן אַ לעבן אָן אַ פאַרגאַנגענהײט און אָן אַ צוקונפט,
מיט אַן אַבסאָלוטער פרייהייט, װאָס איז ענלעך צו פּוסטקײט, צו טאָן
מיט די טעג און נעכט און מיט איר אייגענעם קערפּער װאָס זי וויל.
דאָס האָט זי טאָג-איין טאָג-אױס געהאַלטן אין אַ צושטאַנד פון שכרות,
די זעלבע שכרות װאָס זי האָט אַרױסגעטראָגן פון שװועדישן רעסטאָראַן
און פון האַרקאַװעס חניפות אין יענער שיקזאַלינאַכט; די זעלבע
שכרות װאָס האָט זי געבראַכט צו פאַרלאָזן איר מאַן און דאָס רעגולירטע
אַרבעט-לעבן אַרום אים.

ניט קוקנדיק, דערפאַר, אויף איר פיזישער אַנטױישונג מיט איר
נייעם באַשיצער, אָן חופּה וקידושין, האָט זי מיט אַ געוויסער ווידער"
לעכקייט גענומען טראַכטן פון דויד ברינס סטודיע, וואו עס ווערט, ביז
פיר נאָכמיטאָג, געאַרבעט, וואו עס הערשט אַ קאָנצענטרירטער וילן,
באַהאַלטענע אייפערזוכט און קאַרגשאַפט פון צייט און מיטלען, וואו
יעדער מאָלערישער איינפאַל ווערט װי אַ קערנדל פאַרזייט אין דער
טונקלקייט פון מאָרגנדיקן טאָג, װי אין דער שװאַרצער ערד אַרײן
אפשר װעט דערפון װאָס ניט איז אױיסװאַקסן... ניין, ניט צו דעם
איז אַ מענטש באַשאַפן געװאָרן און זי --- אַװודאי ניט... נאָר צוליב
װאָס יאָ באַשאַפן געװאָרן ? סוף-כל-סוף מוז זי דאָך אַלײן וויסן, אָדער
וועלן וויסן, װאָס זי וויל. נאָר וועגן דעם האָט זי אַטילו טראַכטן ניט
געװאָלט, די פאַלשע קאָמפּלימענטן און ניט-זיכערע פּלענער, מיט וועלכע
דער נייער אױיסדערװיילטער האָט זי באַדינט, זינט זיי האָבן זיך באַקענט
אויפן מאָנפּאַרנאַס, האָבן אין לויף פון חדשים געטאָן דאָס זייעריקע.
די מיינונג, אַז אַ טאַלאַנט קאָן אויפבליצן אָן יאָרןדלאַנגער אַרבעט, האָט
זיך אין איר איינגעגעסן וי אַ קליפּה. אַי, פאַרװאָס האָט זי אַליין ניט
געבליצט ? פאַר אַזאַ ענטפער האָט מאַקס האַרקאַװקע אויך געזאָרגט.
כדי װי ניט איז צו באַרעכטיקן דעם פעלער, װאָס ער איז באַגאַנגען, מיט
אָפּרײסן זי פון איר מאַן און פון אַ געזונטן לעבן און ניט געבן איר

72

די צוגעזאָגטע, אינטערעסאַנטערע וועלט, וואו ביימער װאַקסן אויס אין
איין טאָג און אַ געניוס --- װי אַ שװאָם נאָך אַ רעגן. כדי ד אַָ ס צו
פאַרענטפערן, האָט ער צוגעקלערט אַן אַנדער אויסרייד, אַז קומען אין
דאָס אַלץ געקומען דערפון, װאָס זי, סאָניאַ, איז אַ נאָװאַטאָרשע, אַ נייעס-
ברענגענדיקער גייסט. נאָר דער נאַן אירער, מיט זיין קלאַסיציזם,
אַקאַדעמישע געזעצן און רוטין אין זיין מאָלערישער אַרבעט, האָט אין
איר אָפּגעטױט די ערשטע בעסטע כוחות. איצט קאָן זי זיך שוין אַלין
מער ניט אָניאָגן, קאָן ניט דערכאַפּן איר אָנערקענונג אין דעם בירגערלעכן
אַרום. ברין, נאָר ער אַלײן, איז אין אַלץ שולדיק..,

דאָס האָט זיך אין איר, פריער געזונטער זעל, פאַרװאַנדלט אין
אַ קרענקלעכער פּרעטענזיע, אין אַ יערנדיקן כעס צו איר נאָענטער פאַר-
גאַנגענהײט, און אין אַ פאַרביסענער נקמה צו אירע, כלומרשטע, , פאַף
לאָרענע יאָרן"; צום געוועזענעם מאַן און צו זיך אַלײן,

אונטער דעם דרוק פון דער דאָזיקער אַנטישונג איז זי געגאַנגען
אַלץ טיפער און טיפער, געזונקען אין מאָנפּאַרנאַסער באָהעמיע-לעבן.
פון אַ קװעלנדיקער בויה געװאָרן אַן אײביק-מידע, צוגעפאַרבטע
פּוסטאָפּאַסניצע. געשלאָפן ביז איינס נאָך האַלבן טאָג, געגעסן מיטאָג
װען אַלע טרינקען שױן זײער פינףאַזייגערדיקן אַפּעריטי*),
געזעצט זיך בטלנען אין קאַפע ווען אַלע גייען אַהײים צום אָװונט-:ברױט,
קורץ, זי איז איצט יוצא"געווען פאַר אַלע כללים פון אויבער-מענטשלעכ-
קייט און אָריגינאַלישקײט, דאָס װאָס איז צו דויד ברינען קײינמאָל
ניט צוגעשטאַנען װי צו אַ גוטן מעטאַל, האָט זיך אין איר איינגעגעסן
וי אַ זשאַװער אין ברעכיקן טשוהון. און די פאָלגן פון אַזאַ לעבן און

אַזעלכע געוואוינהייטן האָבן אויף זיך לאַנג ניט געלאָון װאַרטן...

פינפמער קאַָפּיטל

די באקאנטשאפט

4

דער קריזיס, װאָס דויד ברין האָט איבערגעלעבט אין זיין פּריװאַטן
לעבן, האָט אים געגעבן די שפּאַרקראַפט צו שאַפן זיין ,מאָן
איווער"**), וועלכער איז אָנערקענט געװאָרן אַלס אַ קליינער שעדעווער

*) קאָקטעיל.
**) מוין ווינטער,

75

און אים געבראַכט דעם פאַרדינטן דערפאָלג. ער איז, אָבער, ניט געווען
פון די, װאָס קייען-איבער אַ מאָטיוו נאָר דערפאַר, ווייל דער ערשטער
איז געווען אַ דערפאָלג. דווקא, ווייל דער רוסישיידישער ווינטער,
מיטן שניי מענטש אויפן בערגל, איז אים אַזױ געלונגען, האָט ער די
ווינטער-קאָמפּאָזיציעס פאַרװאָרפן; און יל אים האָט זיך, נאָכן
דערפאָלג, אַזױ געגלוסט נאָכצומאַכן זיך אַלײן און פאַרטיפן דעם מאָטיוו
פון איינזאַמען ,שניי-:מענטש", האָט ער מיט זיך אַלײן געקעמפט, כדי
ניט אומצוקערן זיך צו דער זעלבער טעמע, פון אַ געריכט װאָס שמעקט
צויגוט, זאָגן גאַסטראָנאָמען,. טאָר מען קיין צוויי פּאָרציעס ניט באַ-
שטעלן. מען דאַרף בלייבן ביי דעם אַ ביסל-ניט:געזעטיקטן גענוס...
אין באַציאונג צו קונסט אין אפשר אַזאַ פאַרגלייך פּראָפאַנאַציע:
אָבער ער גיט דעם זעלבן רעזולטאַט, וועלכן ברין האָט אין זיין שאַפן
אָנגענומען אָלס אַ פּרינציפּ, און איז אויך ד אָ ס מאָל, אַזױ וי אַלעמאָל, -
געבליבן ביי זיין ניט-:געזעטיקטן ווילן צו פאַרטיפן דעם געלונגענעם
מאָטיוו. ריכטיקער געזאָגט: צו איבערחזרן זיך...

ער האָט איצט געמאָלט אַ גרינע נאַכט... דוקא אַ גרינע. און
ווידער געמאָלט זי אַלס סימבאָל, וואו נאַטור און איינבילדונג פילן-אויס
איינס דאָס צווייטע און גיסן זיך צוזאַמען אין איין האַרמאָניע. די נאַכט,
אין געשטאַלט פון אַ וואונדערלעכער, ניט-ממשותדיקער פרוי, שװועבט
איבער אַ בערג אָזערע און שפּיגלט זיך דאָרטן אין אַ גרינעם ציטער
פון פאַרביקע טענער. פון אירע אויגן טריפט אַ גרינלעכער לבנה-שיין
װאָס גיט-צו דעם װאַסער און די בערג אַרום אַ געהיימניספולע באַ-
לויכטונג; און אין אירע רױיכיקע האָר, װאָס דערגרייכן דעם נאַכט-

הימל, שימערן שטערן...

אַזאַ ,גרינע נאַכט* האָט ער געזען בשעת זיין אַנטלױפן. פון פּאַריז
און פון זיין ברענענדיקער בענקשאַפט, כדי צו קילן דאָס האַרץ, אין די
אָװערניער בערג, אין מיטל-פראַנקרייך. אויף אַ קראַטער-ראַנד פון אַן
אויסגעלאַשענעם ואולקאַן,. װאָס איז איצט אויסגעפילט מיט טיפע
װאַסערן, איז ער דאָרטן איינמאָל געזעסן אַ פאַרטראַכטער און ניט באַ-
מערקט וי די נאַכט איז אָנגעקומען. די לעצטע שטראַלן פון טאָג זיינען
שוין לאַנג אױיסגעלאָשן געװאָרן אויף די שפּיצן חורבות פון מ יר אָל ער
מיטל-אַלטערלעכן שלאָס ווייט-ווייט, אויף אַ באַרג. די פולע לבנה אין
אַרױיסגעשװאומען פון הינטער אַן אַקעגנדיקן באַרג און איר ליכט האָט
זיך ווייך צוזאַמענגעגאָסן מיט דער בלויקייט פון װאַסער און הימל און
צוגעגעבן דער זומער-נאַכט אַ גרינלעכע שאַטירונג. עס איז געווען וי די

74

גרינע סובסטאַנץ, דער כלאָראָפּיל, װי די נאַטוריװיסנשאַפּט רופט דאָס
אָן, װאָלט אַרױסגעלױכטן פון די באַװאַלדעטע בערג אַרום און אַרום,
צעגאָסן זיך און אָנגעזאַפּט די לופט, די װאָלקנדלעך, די גאַנצע נאַכטיקע
באַלויכטונג,

- באַגײסטערט פון אַזאַ עפעקט, האָט זיך דויד ברינען איין מאָמענט
אויסגעדוכט, אַז אַ ריזיקער ווייבלעכער שאָטן וויגט זיך לייכט און
ריטמיש איבער די שטילע פאַליעס פון דער האַלב-קײלעכדיקער אָזערע
אונטער אים, איר טונקל-גרינלעכע נאַקעטקײט גיסט זיך צוזאַמען מיטן
װאַסער, אירע רױיכיקע האָר פון אַ פּאָלינעזערין דערגרייכן ביזקל הימל,
און דער אקליינער בער" איז, װי אַ פינקלדיקע דיאַדעמע, אַרײנגערוקט
אין די דאָזיקע האָר. . +

די נאַטור אָן דעם מענטשן איז פאַר ברינען אַלעמאָל געווען ניט
פולקאָם, מיט פּוסטקייט און קעלט האָט אים אומעטום געװוייעט פון די
שענסטע פּיזאַזשן, אוב דאָס מענטשלעכע װעזן האָט דאָרטן ניט
פיגורירט, אָדער ווייניקסטנס דאָס, װאָס דערמאָנט אָן דעם מענטשן
וי צום ביישפּיל: זיין ,שניי-מענטש?" אין זיין פּרעמירטן לייוונט װאָס
הענגט אין דער לוקסענבורגער גאַלעריע. . . דאָרטן, וואו דאָס מענטש-
לעכע איז לחלוטין ניט געווען און ניט געקאָנט זיין, האָט דאָס אים די
פאַנטאַזיע געבוירן, זיין באַגלײטערין װאָס איז אים טריי געבליבן אין
זיין טיפסטער איינזאַמקײט. אויך דאָ, אויפן ראַנד פון דער וואולקאַני-
שער האַלבקיילעכדיקער אָזערע, האָט זי אים געבוירן אַ הערלעכע גע-
שטאַלט, אַזױ גרויס װי די נשמה פון דער נאַכט, און צװישן װאַסער
און הימל געלאָזן הוידען-זיך, אין דער גרינלעכער ליכטיקייט.

אומקערנדיק-זיך דערנאָך צוריק אין פּאַריז, צו זיין אַטעליע, האָט
ער פון דער דאָזיקער וויזיע געמאַכט אַ סך סקיצן, פריער מיט שװאַרץ
אויף ווייס, דערנאָך --- מיט אַ בייגעמיש פון גרינלעכע טענער, אַרײנ-
אַרבעטנדיק אין זיי יענע גאַטור-צייכענונגען, װאָס ער האָט געמאַכט
אויף אַן אָרט, אין די אָװערניער בערג. פאַרזיכטיק און עקשנותדיק
איז ער פאָרגעגאַנגען מיט זיין אַרבעט. ער האָט זיך שטאַרק געמווט
היטן ניט אַרײנצופאַלן אין ליטעראַטור, ניט צו ווערן דידאַקטיש, װוי די
אַמאָליקע נאַאיווע דערציילער . .. אויף אַ גרונט פון ריינער אימפּרעסיע,
און ניט דווקא זייער טריי דער נאַטור, האָט זיין נאַכטוויזיע געמוזט
געשאַפן ווערן, כדי צוזאַמענצוגיסן זיך אין איין גאַנצע: דאָס געזעענע
און פאָרגעשטעלטע אין איין בילד,

דאָס איז געווען ניט אַזױ לייכט. און וען דאָס איז אים ענדלעך

75

געלונגען, די קאָנטורן פון דער ווייבלעכער פיגור זיינען געווען אָנגע-
װאָרפן, די רונדיקע היפטן און די דינע פינגער זיינען געווען צעשוואומען
אין דעם ציטער פון די גרינלעכע פאַליעס אויף דער אָזערע, ערשט דעמאָלט
האָט דויד ברין באַגריפן, אַז דאָס געזיכט פון זיין וויזיע איז אים אַלײן
ניט קלאָר, איינמאָל האָט זי זיך פאָרגעשטעלט אַלס אַ מולאַטין, מיט אַ
ברייטלעכער נאָז; א צווייטן מאָל --- אַלס אַ מאַיעסטעטישע כינעזערין,
מיט שמאָלע קרומלעכע אויגן,. דורך וועלכע עס קװעלט די גרינלעכע
באַלױכטונג איבערן גאַנצן בילד . .,

ער איז פון זיי ביידן ניט געווען צופרידן, געקווענקלט, געגעסן זיך
אַלײן, ביז ער האָט איינגעזען, אַז די פאָרשטעלונג אַלײן װעט דאָ ניט
זיין גענוג. דאָס איז דיר ניט דער פאָרמלאָזער שניי-מענטש פון ;,מאַן
איווער? !... די נאַכט-וויזיע, די נשמה פון דער ,גרינער נאַכט*, אַזױ
װי ער האָט דאָס בִילד פאָרויס אַ נאָמען געגעבן, מוז ציען איר יניקה
פון דאָ ס געזעענע, פּונקט אַזױ וי דער גאַנצער פּייזאַזש פון דער
אָזערע מיט די נאַכטיקע בערג אַרום איר. ערשט דאַן װעט זיך די וויזיע
אַרײנפּאַסן אַהער מיט איר הױיטפאַרב אַזױ װוי מיט איר אויסדרוק, וי אַ
בוים צו אַ פאַרנאַכטיקער לאָנקע װועט זי זיך דעמאָלט פּאַסן...

פאַראַן עקזאָטישע שיינקייטן אין פראַנקרייך, זיי שטאַמען פון די
פּאַסיפישע אינדזלען, פון סענעגאַליען און פון די אַנטילן. די הייסע
כװאַליעס פון עקװאַטאָר האָבן זיי אַװעקגעיאָגט צום קילן צפון, אַרױס-
געשליידערט אויפן מאַרסעליער ברעג, געמאַכט זיי פאַר טענצערינס
און זינגערינס אין די פּאַריזער נאַכט-קאַבאַרעטן. די קרעאָלינען, וועלכע
שטאַמען פון מאַרטיניק און פון גװאַדעלופּ, מיט אַ שטאַרקן בייגעמיש
פון ווייס-בלוט, האָבן ווירקלעך אַ גרינלעכע הויט פון איבערגעצייטיקטע
טונקעלע אָליוון, זיי האָבן אויך פיינע, אויסגעאיידלטע געזיכט-שטריכן,
פּושיקע האָר פון פּאַפּואַסן, רויכיקע און מיט אַ גלאַנץ. אַזאַ איינע װאָלט
זיך גוט געפּאַסט צו דעם טיפּ, װאָס דויד ברין האָט געדאַרפט צו זיין
נייער מאַלערײי. האָט ער געזוכט און ניט געפונען. פון יעדער אַזאַ באַ-
קאַנטשאַפט איז ער געווען מער אַנטױישט וי באַגײסטערט. די איבער"
געפאַרבטע באַקן און ליפּן, די אויסגעצויגענע, גומירטע וויעס און דער
איבערגעברענטער אָטעם זייערער איז אים געווען ווידערלעך. האָט ער
זיך שוין געהאַט מיאש געווען פון פאַרענדיקן זיין אַרבעט, געהאַט בדעה
איבערצוקערן דעם ניט-געלונגענעם לייוונט צו דער װאַנט און פאַרגעסן
אויף אים, ביז עס װעט זיך מאַכן אַ געלעגנהייט. דערויילע:װאָס ---
ניט לאָזן אָפּקילן דעם דראַנג פון שאַפן און אָנהויבן אַן אַנדער זאַך.

76

2

די געלעגנהייט האָט זיך געמאַכט אַ סך גיכער וי ער האָט גערעכנט,
אַ גליקלעכער צופאַל האָט ניט דערלאָזן צו אַזאַ איבעררייס. דאָס װאָס
ער זוכט האָט ער געטראָפן אין אַ קאַפע, און דווקא אין אַן אָרט וועלכער
איז אַבסאָלוט ניט אָנגעפּאַסט פאַר עקזאָטישע ליידיקגייערינס, װאָס
זוכן אַװאַנטיורעס.

לעבן טומלדיקן, ווימלדיקן און האַנדלענדיקן , האָטעל-דע-װויל"-
פּלאַץ האָט זיך איינמאָל דוד ברין דערפילט שטאַרק מיד. האָט ער זיך
אַרײנגעכאַפּט אין אַ זייטיק געסל און איז אַרײן אין ערשטן בעסטן
קאַפע אויסצורוען זיך. אין אַ ווייטן ווינקל האָט ער זיך פאַרקליבן,
געזעסן איבער אַ ב ריאָש, דאָס הייסט איבער אַ פראַנצויזישן אייער-
פּלעצל מיט אַ גלאָז קאַװע, און אין האַרצן געבענטשט דעם פװאַנצויזישן
געניוס פון גאַסט-פרײינטשאַפט, װאָס האָט געשאַפן אַזאַ אינסטיטוציץ
פאַר יעדן ,פרעמדן", ער זאָל פאַר עטלעכע קופּערנע מטבעות זיך פילן
וי ביי זיך אינדערהיים, ניט ערגער וי יעדער אָנשטענדיקער בירגער.
גיב אויס וויפיל דו קענסט און זיץ וויפיל דו װילסט! עס גלוסט זיך זיר
טרינקען ? טרינק. װילסטו צו-בייסן ? בייס-צו! אָנגעבראַקטע אױיבסט
און אַ גלאָז שאַמפּאַניער איז אַ דערקוויקעניש. גרינע אויסטערס אַ טוץ
און אַ פערטל קאַלטער ווייס-וויין לענען אונטער יעדער אָפּנעשװאַכט האַרץ,
ווילסט אפשר שרייבן בריוו, דערליידיקן דיינע געשעפטן ? אין אָט ליגן
פאַר דיר גרייט כלערליי אויסקונפט-ביכער, טינט און פעדער, פּאֲפיר
און קאָנװערטן. מאַך זיך באַקוועם און אַרבעט, אָדער.., אפשר חלשט
זיך דיר גאָר אַ קוש צו טאָן דיין געליבטע, מיט וועלכער דו האַסט זיך דאָ
באַשטעלט ? איז שעם זיך ניט און קוש וויפיל דו װילסט. קיינער װעט
זיך אַפילו ניט אומקוקן אין דיין זייט. ביי פראַנצויזן איז דאָס, וי אַרײ1-
קוקן אין יענעמט טעלער. פאַרקערט, סיי די געסט ביי זייערע אַפּערי
טיוון*), סיי דער בעליהבית ביים צינענעם שטיי-טיש, סיי די דיקע
בעל-הביתטע ביי דער קאַסע --- זיי אַלע פאַרגינען דיר דיין גליק מיטן
גאַנצן האַרצן. טאָמער כאַפּט אַ פאַרליבט פּאָרל אַריבער די מאָס --
שעפּטשעט מען זיך נאָר אַ קאַפּעלע דורך, אָבער אַלעמאָל מיטן גרעסטן
דרך"ארץ: ;אָן ס'עס ביען...* דאָס הייסט: ,מ ען האָט זיך שטאַרק
ליב ...?* ווער---וועמען ווערט ניט געזאָגט. און מען קוקט װידעראַמאָל
אין צפון זייט. |

אַרײנגעטאָן אין זיך אַלין, האָט דאָ דויד ברין געזופּט זיין גלאָז

*) קאָקטעילם.
77

קאַװע און אַפילו קיינעם ניט אָנגעקוקט. זינט זיין פרוי האָט אים פאַר" -
לאָזן, איז ער געװאָרן נאָך שטרענגער צו זיך, אַזױ וי צו אַלעמעף
צו פרויען --- געקראָגן אַ באַהאַלטענע פאַראַכטונג. די צעבאַלעװעטע
מאָדעלקעס ביי זיינע קאַמעראַדן און די סתם לוסטיקע מיידלעך אויפן
מאָנפּאַרנאַס האָבן אים איצט נאָך מער אָפּגעשטױסן וי פריער, וען
סאָניאַ איז געווען מיט אים. עלנט, װוי ער האָט זיך זינט דעמאָלט געפילט,
האָט ער אַפילו ניט געטראַכט צו פאַרגעסן זיך אין זייערע אָרעמס. ער
איז פון דער נאַטור געווען אַ מאָנאָגאַם, אַן איינװוייבערניק. און אין די
פּאָר יאָר, װאָס ער האָט געלעבט מיט זיין ווייב, האָט זיך די געוואוינהייט,
צו פילן לעבן זיך אָט דעם איינציק-געליבטן, אויסגעצערטלטן און אויס-
געקושטן לייב, אַזױ איינגעגעסן אין אַלע פּאָרן פון זיין הויט, אַז יעדער
אַנדער פרוי האָט אים פיזיש אָפּגעשטױסן. און ניט נאָר די באַרירונג,
אַפילו די פאָרשטעלונג האָט אים גערייצט נאָר ביז אַ געװויסן גראַד,

עס ליגט אַ גרויסער צויבער אין אָפּװאַרפן די הילעס פון אַ שיינעם
מענטשלעכן קערפּער. ער רעדט, אַז דאָס איז נאָך אַ באַגערטע פרו.
דער דאָזיקער אַקט, פאַר זיך אַלײן, איז אַ שטיק ניט-געװאָלטע רעװאָ-
לוציע, אַ ניט-באַוואוסטזיניקער פּראָטעסט קעגן די אַלע שמאַטעס, װאָס
די מענטשלעכע ציװויליזאַציעס האָבן יאָרטױזנטער געװויקלט אַרום דעם
ריינעם קערן פון דער נאַטור: פאַלשע שעמעװדיקייט, קלימאַטישע גע"
וואוינהייטן, רעליגיעזע פאַרבאָטן... אַלץ אַראָפּ! מיר ווילן די יאָדער,
דעם ליכטיקן תוך. אַזױ וי מיר ווערן געבוירן, אַזױ וי די ערשטע מענטשן
זיינען אַרומגעגאַנגען אויף דער ניט-זינדיקער ערד. עס איז אַן אומקערן
זיך צום גרויסן אָנהױב, אַ סוד װאָס שלייערט זיך ביסלעכוייז אױף.
און מיר שטייען פאַרגאַפטע פון טיפער נייגעריקייט און פון געהיימער
מורא. מען לאַדט אונדז דאָ איין צו ווערן שותפים אין מעשה-בראשית...
האָבן מיר דאָט פאַרדינט ? קאָנען מיר זיך פאַרמעסטן מיטן שעפער ?
איז דאָס ניט אַ פּראָפאַנאַציע צו פאַראייניקן זיך מיט אַזאַ נאַקעטער
גאַָטהײט? װעלן מיר דערפאַר באַלױנט צי באַשטראָפט װערן?..
ניין, ניט אומזיסט האָבן פּרימיטיווע פעלקער אױסגעהאַקט זייערע ערשטע
געצן, פון שטיין און האָלץ, אין געשטאַלט פון אַנטבלױזטע פרויען. די
רעליגיעזע מורא האָט זיי דערצו געטריבן.

אַן ענלעכער עקסטאַז, בשעת באַטראַכטן אַ שיינעם וייבלעכן
קערפּער, איז דויד ברינען, דעם מאָלער, געווען גוט באַקאַנט. אָבער
מערקווירדיק ; אַלעמאָל ווען דאָס ריינע באַוואונדערן ענדיקט זיך און
גייט איבער אין אַן עראָטישן פאַרלאַנג, װי נאָר דער רשליגיעזער שרעק
פאַרשװוינדט און דאָס בלוט הויבט אָן שלאָגן אין קאָפּ, װוער רעדט נאָך

78

ווען די באַטרעפנדיקע ,גאָטהײיט? גיט אַ וואונק, מאַכט אַ ניט-פּאַסיקע
באַװועגונג, פאַרלייגט די ליפּן אין אַ פאַרשמיצטן שמייכעלע, --- דע-
מאָלט... דעמאָלט קומט פלוצלונג אָן אַן אומדערװאַרטעטער איבער-
ברוך, די װאָכעדיקײט קריכט אַרױס וי אַ שרץ. אַ װידערווילן באַפאַלט
דאָט גאַנצע וועזן.

,מלמד איינער !* -- פלעגט דויד ברין, אין אַזעלכע מאָמענטן,
אויסזידלען זיך אַלײן, ;שוין ווידער-אַמאָל דער איינגעגעסענער מוסר
דיינער? װי אַ פאַרשמאָלצעװאַטן טלית האָסטו אים געבראַכט פון
טאַטנס היים און וויקלסט און פאַרװיקלסט זיך אין אים, וי נאָר אַ נאַ-
טור-געפיל דערשיטערט דיך. האָסט מורא װי אַ שװאַך-לײביקער פאַר
אַ שטראָמענדיקן קילן טייך. זאָלן זיך אַנדערע װאַרפן אין די קלאָרע
פאַליעס און שווימען און שווימען: דו װעסט זיך נאָר צוקוקן. דו
פאַרשטייס ט שוימען... מלמד איינער ! אַ קאַמף אום געהיימניס
און אַנטבלױזונג, אום אַסקעטיזם און הײליקן ציניזם גייט שױן אָן
טויזנטער יאָרן, צוישן נאָענטן מזרח און די אינדזלען פון מיטללעגדישן
ים, צוישן יידנטום און גריכנטום. און דער קאַמף איז נאָך ווייט ניט
געענדיקט... און דו, מאָלער און באַוואונדערער פון דער נאַטור !
מיט מי און נויט האָסטו זיך דורכגעבראָכן אַ וועג, פון די געטאָ-מױערן
אַרױס און צום פעלד ניט געקומען. ווייסט נאָך אַלץ ניט וואוהין דו
געהערסט. מיט איין האַנט אַנטבלױזסטו דיין באַגער און מיט דער צװיי-
טער שלייערסטו, און קײינמאָל וועסטו ניט צוגיין צום געזונטן, נאַקעטן
לעבן אַזױ װי עס איז, אַזױ וי דו ביסט. נאָר גײיסט, גײיסט... פאַלשע
איינריידענישן . . ., פּלפּול . . . דרייען מיטן פינגער . . . אָ, מלמך !"

דאָס זידלען זיך אַזױ איז געווען גייסטרייך. מען קאָן ניט זאָגן!.,
אָבער דערביי איז דאָס געבליבן, אַן איינגעבוירענע יידישע צניעות האָט
אין אים געשטיקט אַלע עראָטישע פאַרלאַנגען, זיין באַדערפעניש צו
קילן דאָס הייסע בלוט, אויסלעבן און פאַרװאַנדלען אין מעשים זיינש
ברענענדיקע פאָרשטעלונגען. ער האָט דאָס אַלץ באַהאַלטן אין זיך,
פאַר אַ גרויסן יום-טוב אָנגעגרײיט,. און דער יום"טוב איז געקומען. ער
האָט חתונה געהאַט מיט סאָניאַן און איר אַלץ אַװעקגעגעבן. פאַר זיך
און פאַר קיין אַנדער פרוי גאָרניט איבערגעלאָזן, איצט, אַז זי איז אַװעק,
האָט זי אַלץ מיטגענומען. אָרעם איז ער. ער קאָן קיין אַנדער פרוי אַ גראָשן
ליבע ניט שענקען. און נעמען אומזיסט יל ער אױך ניט. נײן!
אַ בעטלער װועט ער קיינמאַל ניט זיין. ברעקלעך, װאָס פאַלן פון פרעמדף
טישן, װועט ער קײינמאָל ניט קלייבן, אויף ליבעדרעשטלעך, װאָס בלייבן

9

איבער פון פרעמדע שלאָף-צימערן, קוקט ער זיך אַפילו ניט אום. זאָלן
זיך דערמיט דערנערן אַזעלכע פּאַרשױנען װי מאַקס האַרקאַװקע עט
קאָמפּאַני.

מערקווירדיק איז אָבער געווען דאָס, װאָס די לייביכעס פון בולװאַר
מאָנפּאַרנאַס האָבן דאָס געפילט. אָט די מאָדעלקעס, לוסטיקע אלמנהלעך,
קונסט און קינסטלער ליבנדיקע, װאָס זוכן דאָס פריילעכסטע אין דער
באַהעמיע און גייען אַזױ לייכט איבער פון האַנט צו האַנט, האָבן מיט
זייער וייבערישן אינסטינקט גאָר גיך אַנטדעקט דעם פאַרטאַלעטן
, מלמד* אין דוד ברינען, וועלכן ער אַלײן האָט, פון צייט צו צייט, גוט
אויסגעזידלט. זיי האָבן אױיסנװײיניק געטראָפּן דאָס ווידערווילן, וועלכער
באַפּאַלט אים אומגעריכטערהייט און שטעלט אין אַ קאָמישן ליכט דעם
שטאַרקסטן מאָמענט פון דערנענטערונג און באַגער, פון רייץ און שפּילע-
רייען, אויף וועלכע די פראַנצויזישע פרויען זיינען אַזעלכע בריות.
געפילט האָבן זי דאָס פונדערווייטנס, און געהאַלטן זיך פונדערווייטנס,
זי האָבן זיך נאָר פילדייטיק איבערגעוואונקען, ווען זי האָבן אים דערזען,
אין קאַפע, איינעם אַלײן ביי אַ טישל :

- הם... ניט אומזיסט, אַװדאי, איז פון אים זיין שיינע סאָניאַ
אַװעק...

-- אַ שלאַק, מסתמא...

--- און נאָך אַזױי יונג ! אין די בעסטע יאָרן

-- אַך, יאָרן האָבן דערביי װײיניק װאָס צו זאָגן...'

-- נישקשה, כוח צו טראָגן ;הערנער" האָט ער יא...

דויד ברין האָט די אָפּלאַכערישע געשפּרעכן פון די אין האַרצן
באַלײדיקטע ווייבער ניט געהערט. ער האָט זיי אָבער אַראָפּגעלײענט
פון די לוסטיקע פייערלעך אין די צוגעפיקסטע אויגן. און גראָד דאָס
האָט אים װײיניק געאַרט. און ווען ;גוטע ברידער" האָבן אים דאָס
צוגעטראָגן אויף אַ טעלערל, דירעקט און אומדירעקט, איפפאָדערנדיק
אים, ער זאָל די אומזיסט-באַלײדיקטע דאַמען דערווייזן, אַז זיי האָבן
אַ טעות, פלעגט ער פון זיין זייט בעטן מען זאָל זיך ניט באַאומרואיקן
פאַר זיין מאַנסבילשן כבוד,

--- זאָגט זיי, אויב איר ווילט, --- פלעגט ער איראָניש בעט, --
אַז איך בין ניט איינער פון יענע יינגלעך, װאָס ווילן דערווייזן, אַז זי
פאַרטראָגן גוט דעם טאַבאַק, װאָס זיי האָבן געגנבעט ביים טאַטן און
רויכערן און בלאָזן מיט רויך בפרהסיה, כדי אין אַ וויילע אַרום, ווען
קיינער זעט ניט, אָפּגעבן דאָס גערויכערטע מיט אַ צוגאָב... זאָל יעדער
בלייבן ביי דאָס זייניקע.

80

3

גאַנץ אַנדערש האָט דאָס דױד ברין באַגריפן איצט, אינמיטן
טרינקען זיין אָפּגעקילטע גלאָז קאַװע, ווען ער האָט פּלוצלונג אויפם-
געהויבן זיינע פאַרקלערטע אויגן, אַ בלאָנדזשע געגעבן מיט זיי און
דערזען... ריכטיקער געזאָגט: דערפילט די, ועלכע ער זוכט.
אַ מאָדעל פאַר זיין ,גרינער נאַכט? האָט ער דערזען: פון ערשטן קוק
געוואוסט, אַז דאָ ס איז זי.

דאָס איז געווען אַ בליענדיקע פרוי, אין די בעסטע יאָרן, נאָענט
צו דרייסיק, פון עקזאָטישן אויסזען, מיט אַ גרינלעכער הוט פון אַ קרע-
אָלין, מיט רויכיקע, דריבנע געקרויזלטע האָר, וועלכע זיינען, אָבער,
דורך דורות מישונגען מיט ווייס-בלוט, געװאָרן ווייך און זיידיק און
לאָזן מיט זיך מאַכן אַלץ װאָס די אײיראָפּעאישע קונסט פון האָר-אַרבעט
געפינט פאַר פּאַסיק. און מערקווירדיק ! וען די שיינהייט האָט דער
פילט אויף זיך דעם דורכדרינגענדיקן קוק פון דעם פרעמדן און אין
אויפמערקזאַם געװאָרן, האָט דויד. ברין דערזען, אַז די אויגן אירע זיינען
אויך גרין, אָבער אַ סך העלער פון דער הויט. דער קװאַל פון דער צעגאָ-
סענער גרינער ליבלעכקייט איבערן גאַנצן פּנים איז, דאַכט זיך, געווען
קאָנצענטרירט אין אָט די פּאָר פראַכטפולע אויגן,. אויף דעם האָט זיך
שוין דויד ברין אינגאַנצן נים געריכט. אַזעלכע אױגן ביי אַ טונקל-
הויטיקער פרוי איז פאַר אים געווען אַ סיורפּריז, אַ זעלטנהייט אַפילן
אין פיל-פאַרבּיקן פּאַריז, וואו מען באַגעגנט שװאַרצע, ברוינע און געלע
מיש-טיפּן פון כלערליי קאָלאָניעס און פון אַלערלײ שאַטירונגען.

לוט אירע געזיכט-שטריכן און אויסגעאיידלטער טונקלקייט האָט
ברין דערקענט, אַז זי מוז שטאַמען פון די פראַנצויזישע אַנטילן
וועלכע זיינען באַרימט מיט זייערע שיינע פרויען, ואו די פֹּאָלי-
נעזישע ראַסע האָט זיך, דורך דורות, צװזאַמענגעשמאָלצן מיט דער
פראַנצויזישער, וואו דער האַלב-ווילדער טעמפּעראַמענט און די גאַלישע
קולטור האָבן געמאַכט בלוט-שותפות,.. דער גלאַנץ פון פראַנצויזישן
געשמאַק און פיינע מאַנירן איז געווען אױסגעגאָסן אויף אָט דער, אַזױ
אומגעריכט-אַנטדעקטער עקזאָטישער שיינהייט, אין איר אָנטועכץ אַזױ
וי אין אירע מינעס. די זיידיקע, די-געקאַרבטע האָר אירע פון אַ פּאַ-
פּואַסין זיינען געווען פאַרקעמט אַ-לאַ-שיניאָן און, וי מיט צוויי ראָבן-
פליגלען, פאַרדעקט אירע אויערלעך, דאָס קליינע שװאַרצע שטרי-
היטעלע איז דאָ שפּילעװדיק געזעסן אינמיטן, פאַרדעקט דעם שרונט.
און דער גרוי"ווייסער באַנד זיינער, מיטן ווייסן פעדערל ביי דער זייט,

1

האָט האַרמאָנירט מיט די פּערלדיקע ציין, װאָס האָבן אַלע וויילע אויפ-
געלויכטן צווישן די פולע ליפּן, דאָס היטעלע מיטן באַנד צוזאַמען האָבן
דעם קליינעם קאָפּ צוגעגעבן אַ גראַציעזע לייכטקייט, אַ יוגנטלעכע
לוסטיקייט װאָס גיט זיך איבער, װאָס צינדט אָן, אַזױ װי אַ ברענענדיקע
ליכט צינדט אָן פאַרלאָשענע...

און פּונקט אַזױ װי דער ווייסער באַנד פון היטעלע האָט באַטאָנט
די ווייסע ציין, אַזױ האָט איר אַטלאַסענע שװאַרצע קלייד, מיטן קורצן
זשאַקעטל פון זעלבן שטאָף, אונטערגעשטראָכן די זיסע פולקייט פון איר
יונגן קערפּער, װי אַ צווייטע טונקעלע הוט אַרומגעכאַפּט אירע קיילעכ-
דיקע אָרעמט, די שלאַנקײט פון איר האַלדז, די שפּראַצנדיקע קרעפטיקייט
פון איר ברוסט, אַלץ צוזאַמען װאָלט דאָס אפשר פאָרט געווען אַ ביסל
צויווייבעריש-זיס, ווען ניט דער נעזל אירער, אַ שטאָלצער מיט אַן
אָדלערישן בויג האָט ער דערי רונדיקער ליבלעכקייט צוגעגעבן יענעם
געווירץ, װאָס פּאַרפיומירט אַזױ און באַטעמט די צייטיקע מאַנגאָי
פרוכטן, די נאַטור אַלײן, דאַכט זיך, האָט דאָ געזאָרגט פאַר אַזאַ מאַיעס-
טעטישן שוואונג פון נעזל און צוגעגעבן די ווייכע ליניעס פון געזיכט
אַ פייערלעכן אויסדרוק,

אינגאַנצן, אַרומגעכאַפּט מיטן קוק, האָט זי דויד ברינען דערמאָנט
זשאָזעפינען --- נאַפּאָלעאָנס ערשטע פרוי, וועלכע האָט אויך געשטאַמט
פון די אַ נטילן און אױיך געהאַט העלע אויגן. דוד ברין האָט זי ניט
אייגמאָל באַוואונדערט אויף אַ סך מאָלערײען. דאָס בעסטע פון זײ --
זשאָזעפינעס קרוינונג אין נאָטר-דאַם קאַטעדראַלע -- פון באַרימטן
מאָלער דאַװיד,. נאָר די ד אָ האָבן אַרױסגעלױכטן, ביי דער טונקעלער
און פרעמדער שיינהייט, מיט גאָר עפּעס אַ באַזונדער חן, װאָס לאָזט
זיך ניט תופס זיין, דער דאָזיקער פאַרגלייך און דער נייער אויסדרוק
האָבן, דערפאַר, ביי ברינען, אַרױסגערופן אַ געפיל, אַז ער האָט שוין
דאָס געזיכט ערגעץ-וואו געזען, אויב ניט אין דער ווירקלעכקייט איז אין
טרוים. און אָט איז דער טרוים פאַרקערפּערט געװאָרן און זיצט דאָ
אַקעגן אים --- אַ לעבעדיקער וואונדער.

ברינס קינסטלערישע פאַנטאַזיע האָט זיך גלייך צעשפּילט. דורך
איױ אַטלאַסענער קליידונג האָט ער דערזען איר אידעאַלע נאַקעטקײט,
װוי זי שוװועבט איבער דער ;גרינער נאַכט?, װאָס ער האַלט אין מאָלן
און קאָן ניט פֿאַרענדיקן,. אירע טונקעלע שלאַנקע פיס זייגען אױסי
געמישט מיטן נאַכטיקן ציטער פונעם װאַסער. און אירע רױיכיקע האָר,
בלוי-שװואַרץ פון דער נאַטור, זיינען אויסגעמישט מיט דער בלויקייט
פון נאַכט:הימל און מיטן באַהאַלטענעם שיין פון דער לבנה הינטער אַ

82

װאָלקנדל, און גייען איבער פון אַזאַ מישונג אין אַ גרינעם טאָן. דער
,קליינער בער" שטעקט וי אַ דיאַדעמע אין דער בלוי-גרינער צעשוי-
בערטער האָר-מאַסע,

אַלײין ניט פילגדיק װאָס ער טוט, ניט טראַכטנדיק, אַז אָנקוקן אַזױ
אַן אומבאַקאַנטע דאַמע איז ניט העפלעך, האָט זיך אין איר ברין איי-
געגעסן מיט ביידע אױגן אַזױ, אַז יענע איז אומרואיק געװאָרן און
איבערגעריסן איר אינטימען געשפּרעך מיטן קאַװאַליער, וועלכער איז
געועסן מיט איר ביי איין טישל, אים האָט דױד ברין ערשט איצטער
באַמערקט, מיס אַ רגע פריער האָט פאָר אים יענער איבערהויפּט ניס
עקזיסטירט., ,

אויסגעזען האָט דער קאַװאַליער, וי איינער פון די פּאַריזער אָפּגע-
פאָרענע לעבעריונגען, אַן אויסגעצויגענער בלאַסער פּנים, שיטערע האָר
און קלוגע גלייכגילטיקע אויגן. איינער פון די װאָס האָבן שוין דאָס
בעסטע פון לעבן פאַרברויכט און האַלט אויס, אין זיינע פופציקער יאָרן,
א בליענדיקע שיינחייט, ניט ווייל ער איז ליידנשאַפטלעך פאַרליבט, נאָר
סתם אַזױ, צוליב סנאָביזם און באַרימערײ צווישן פּונקט אַזעלכע אָפּנץ-
פאָרענע לעבדיונגען װוי ער אַלין, אַזאַ פאַרגעניגן קאָסט ניט ביליק,
אָלער עס לוינט זיך.., בפרט נאָך ער קאָן זיך דאָס פאַרגיגען. די רענטש
װאָס ער ציט פון שניידן קופּאָנעס טראָגט. אַזאַ איינער קליידט זיך זייער
עלעגאַנט. טראָגט אַ גרויסע פּערל אין שאַליק און דימענטענע ספּאָנקעס
אין די מאַנזשעטױלעכער; עסט אין די בעסטע רעסטאָראַנען: נאָר
עס בלייבט נאָך גענוג איבעריק. גיט ער דאָס אויס אויף זיין געליבטער,
אויב ניט אויף דער געליבטער, איז אויף פערד"-געיעג. ס'איז אומגעפער
דאָס זעלבע... ער װעט קײנמאָל ניט ברוגז"ווערן אויפן פערד, ווען
ער קומט ניט דער ערשטער, און ווען ער פאַרלירט אויף דער געליבטער,
נעמט ער דאָס אויך אָן גוטמוטיק, ער איז גוט דערצויגן און קוקט דורך
די פינגער אויף אירע שטיפערייען, אַפילו ווען זי ווערט אים אומטריי, ,.

אָט, צום בײישפּיל, האָט אים די עקזאָטישע שיינהייט זיינע אַ וואונק-
געגעבן. האָט ער אױיך אָנגעקוקט דעם פרעמדן נייגעריקן יונגנמאַן
און האָט זיך צעלאַכט. ער האָט זיך צעלאַכט, אָבער ניט זי,,.
אַ שטרענגער קנייטשל האָט זיך געלייגט צווישן אירע דינע ברעמען,
אַ פאַלד פון איראָניש --- אויף אירע דיקלעכע ליפּן, זי איז, קאַנטיק, ניט
צופרידן געווען פון דעם דורכדרינגענדיקן בליק, װאָס גייט אױף איר
פון דוד ברינס האַלב-טונקעלן ווינקל, װי אַ שטראַל פון אַ גנבהשער
בלענד-לאַמטערנע האָט דאָס זי געטראָפן...

אָבער דער אָפּגעפאָרענער קאַװאַליער אירער האָט איר עפּעס צוריק

89

אַ שעפּטשע געטאָן אויפן אוער און איר לייכטע בייזקייט האָט זיך
גענומען שמעלצן אין אַ שמייכל, זי האָט גיך אַ װאָרף געטאָן מיט די
גרינע אויגן איין מאָל און צוויי מאָל און אַ גנאָד האָט זיך צעגאָסן
איבערן טונקעלן אָװאַל פון איר געזיכט, אָנגעפילט די גריבעלעך אין
אירע באַקן,. דאָס איז שוין געווען אַ שטילע צופרידנקייט פון אַ פּאַריזערין,
װאָס האַלט ניט שטאַרק פון איבערגעטריבענער צניעות און פון איר
אָפּגעפאָרענעם באַגלײטער --- אויך ניט; און איז אין האַרצן דאַנקבאַר
ווען מען קוקט זי אַזױ אָן. נאָר ניט אַזױ שטאַרק, סיל וואו פּלעי!*)
אַ ביסל וואיקער, רואיקער ! כיבין דאָך 'ניט אַלײן...

אָבער דוד ברין האָט ניט געפאָלגט. דאָס שטומע בעטן אים
האָט אים דאָס מאָל ניט גערירט. זיין נייגעריקייט איז געווען שטאַרקער.
ניט דעכענענדיק זיך אַפּילו מיטן קאַװאַליער, װאָס זיצט לעבן איר טישל,
האָט ער זי געשלונגען מיט די אױגן. יענער האָט, אַגב, קיין בייזע
מינע ניט געמאַכט. פאַרקערט, ער האָט, קאָנטיק, זיין שיינע באַגלײטערין
געהאָלפן אין איר פלירט אָן װערטער, געלאַבט, פילדייטיק צוגע-
וואונקען איר מיט די אויגך"װוינקלען... און גאָר פּלוצלונג האָט זי
אַראָפּגעלאָזן איר צעשטראַלטן קוק און זיך אויך צעלאַכט. פון װאָס
צעלאַכט זיך ? אַװדאי פון אים, פון ברינען, פון זיין אומבאַהאָלפענער
עקשנות, װאָס הויבט אָן איבערגיין אין אומגעלומפּערטקייט פון אַ פּראָי
ווינצלער. ער האָט אָבער אױיסגעהאַלטן איר גרינגשאַצונג, װי אים האָט
זיך אויסגעדוכט; ער האָט די אויגן ניט אָפּגעקערט.

האָט זי אויף אים נאָכאַמאָל אַ בליץ געגעבן מיט איר גרינעם קוק
און אַ וואונק-געטאָן צו איר מאַטן קאַװאַליער, װוי זי װאָלט אים עפּעס
געװאָלט זאָגן אויפן אויער. און ווען יענער האָט צו איר צוגעבויגן דעם
פּליכעװאָטן קאָפּ, האָט זי אים פעסט אַרומגעכאַפּט דעם לאַנגן רויטלעכן
האַלדז מיט איין אָרעם און גיך און קלינגענדיק אַ טשמאָקע-געטאָן אין
דער בלוי-ראַזירטער באַק.

ברין האָט אַזאַ פּלוצלעכן אַרױסטראָגן דעם ;שלאָף-צימער" אין
טאָגליכט אַריין אָנגענומען אַלס אַ רײךקאָקעטישע דעמאָנסטראַציעי
דאָס האָט געזאָלט באַדײטן: עדו קוקסם, פרעמדער, אַ ? קוק ויפיל
דיין האַרץ געלוסט ! אַדרבא, זיי מקנא ! איך האָב מיר ליב דעם דאָזיקן
מאַן, אַזױ וי דו זעסט אים, מיט די שיטערע האָר, מיט דער מאָגערער
אױיסראַזירטער באַק, מיט דעם פּאַרעװען אויסדרוק. כ'האָב אים ליב,
און טו מיר עפּעס!..* ‏ |

*) אויבּ איך דאַרף בּעטן.

54

און איז װוידער אַרױס מיט אַ געלעכטער... נאָר דאָס מאָל איז
דער געלעכטער אַרױסגעקומען וואולגאַר, ניט אױיפריכטיק: װי בי
אַ דריטראַנגיקער שױישפּילערין, וועלכע פאַרטרעט די פּרימאַדאָנאַ, ווען
די לעצטע ווערט קראַנק.. . ערשט איצט האָט זיך דויד ברין אַ קאַפּעלע
פאַרשעמט, דערפילט זיך אומבאַקוועם, וי פון אַן אומדירעקטער באַ-
ליידיקונג,

אָבער אויך דעם אָפּגעפאָרענעם קאַװאַליער ביי איר טישל האָט
די אויפפירונג פון זיין עקזאָטישער דאַמע אויפגעהערט געפעלן צו װוערן.
װאָרעם ער האָט אויף איר גאַנץ דייטלעך אָנגעשריען, וי אויף אַ צעבאַ-
לעוועטער בת-יחידהקע : |

--- סאָלאַנש, סואַ רעזאָנאַבל !*) |

און באַלד --- נאָך קורצער און שטרענגער, כמעט כעסדיק;

-- ססט !

און מיס אַ פינגער אָנגעוויזן, װי מען ווייזט אָן אַ קליינער שטי-
פערקע, אַז אין קאַפע-הויז קוקט מען זיך שוין אויף איר אום.

די שיינהייט איז פון אים, פון זיין בייזערן זיך, אַזױ װי פון זיין
דראָענדיקן צייג"פינגער, גאַנץ װײניק נתפּעל געװאָרן. פון איר ווייסער
האַנט-טאַש, װאָס איז, לויט פאַרב און סטיל, געווען צוגעפּאַסט צו איר
היטעלע מיטן ווייסן באַנד, האָט זי פלינק אַרױסגעכאַפּט אַ ליפּדשטיפט
און רוט אַ שמיר געגעבן איר קאַװאַליער איבערן באַק. זאָל מען, הייסט
דאָס, זען, אַז דאָ האָט מען אים געקושט!... דערנאָך האָט זי אַרױס-
געשלעפּט אַ קװאַסטע און אָפּגעפּודערט אים די אַזױ אויך בלייכע נאָז.
ער האָט זיך גענומען װישן און פּאָרשקען מיט די ליפּן, און זי האָט זיך
געטאָן דאָס איריקע. גלייך נאָכדעם האָט זי באַשטעלט אַ קאָניאַק אַ-לאַ-
גיקאָלאַי, דאָס הייסט צוזאַמען מיט אַ שטיקל לימאָן און מיט אַ ציגעלע
צוקער, אַזױ וי צאַר ניקאָלאַי דער לעצטער האָט, װי מען זאָגט, ליב
געהאַט אַזאַ ביסל משקה. אָבער װי נאָר דער סאַרװער האָט דאָס
אַראָפּגעשטעלט לעבן איר אויף אַ טעצל, האָט זי אים אַ שטויס געגעבן.. .
גיכער אומיסטנע וי אומגערן אַ שטויס געגעבן מיטן עלנבויגן, און איבער-
געקערט דעם פולן קעלישאָק איר קאַװאַליער אויף די קני, לאַכנדיק און
אָפּלאַכנדיק װי אומגעשיקט ער איז אויפגעשפּרונגען און װי פאַרלעגן
ער פּוצט זיך זיינע עלעגאַנטע הויזן,

ניין, ד אַ ס מאָל האָט דאָס דער קאַװאַליער מער ניט אויסגעהאַלטן,
אָנכמורענדיק דעם פאַרפּודערטן שטערן האָט ער אויפן טישל אַ װאָרף

*) סאָלאַנש, זיי פאַרנינפֿטיק |

85

געטאָן, פאַרן סאַרװער, אַ פּאַפּירענעם צװאַנציק פראַנק און, ניט װאַר" ‏
טנדיק אויף אױיסגאָב, אַװעק אָן אַ גוטן טאָג. די שיינהיט האָט אים
ניט צוריקגעהאַלטן, זי האָט נאָר צוגעוואונקען מיט איר טונקעלער
הענטעלע, אַזױ וי מען ווינקטיצו סתם אַזױ אַ באַקאַנטן, וועלכער פאָרט
אָפּ מיטן צוג,

4

באַלד נאָכדעם וי יענער איז אַרױס, האָט די צעשטיפטע סאָלאַנש .
אַ קער-געגעבן איר קעפּעלע צו ברינען און איינגעגעסן זיך אין אים מיט

די גרינע אויגן, אַזױ װוי ער האָט דאָס פריער געטאָן מיט איר, מיט איין
אונטערשייד: איר בליק איז געווען ניט נייגעריק, נאָר בייז: עפּעס
װוי זי װאָלט אים מיטן האַרטן קוק פאָרגעװאָרפן: ;נאַ, זע, פרעמדער !
איבער דיר צעקריגט זיך מיט מיין קאַװאַליער.. .*

וי אַ נאָדל צו אַ מאַגנעט, אַזױ איז דויד ברין צוגעצויגן געװאָרן
פון אָט די צוויי היפּנאָטיזירנדיקע אויגן. אַלײן ניט אָפּגעבנדיק זיך
קיין חשבון, האָט ער זיך ניט-זיכער אַ הויב געגעבן פון אָרט, געמאַכט
פּונקט אַזעלכע ניט-זיכערע צוויי-דריי טריטעלעך צו דער אומבאַקאַנטער.
אָט-אָט, דאַכט זיך, גליטשט ער זיך אַרײין אין אַ גרוב. נאָר דאָ איז ער
מיטאַמאָל מאָדנע רואיק געװאָרן. מיט אַ פֿאַרלעגענעם שמיכעלע
אָבער מיט זיכערע טריט איז ער צוגעגאַנגען צו דער אומבאַקאַנטער.

--- מאַדאַם, --- מאַכט ער, ניט קיין ציטער-געבנדיק מיט אַ וויע, ---
איך ווייס, איך בין צודרינגלעך. איך דאַרף דאָס ניט טאָן. נאָר עפּעס
האָב איך געפונען אין אייער געזיכט. דאָס װאָס איך זוך.. . איך בין
אַ מאָלער,

סאָלאַנש האָט קוים אַ צידגעגעבן מיט אירע געבויגענע ברעמען,
נאָר געמאַכט האָט זי אַ קאָמיש ,הערצעלע" פון אירע שיינע ליפּן:

--- אֵך, אַ מאָלער.. .

--- מיין נאָמען איז ברין, -- האָט ער רואיק פאָרגעזעצט, -----
מיין אַרבעט הענגט אין לוקסענבורגער מוזעאום...

-- יאָ. דער ,שגיי-מענטש",... -- שאָקלט זי צו מיט איר ווייס-
באַהיטלטן קעפּעלע און קוקט אים אָן מיט לאַכנדיקע אויגן. |

דויד ברין האָט זיינע אויערן ניט געגלויבט. לייכט:צעטומלט וי
ער איז דערפון געװאָרן, האָט ער אַ רוק-געגעבן אַ שטול און, ניט בעטנדיק
קיין דערלויבעניש, אַװעקגעזעצט זיך.

--- אַזױי, אַזױ. . . --- האָט ער צעפּינטלט ביידע אויגן. -- איר ?..
דאָס קענט איר אויך ?..

86

סאָלאַנש האָט אַ שמייכל געטאָן. דאָס מאָל מיט פריעריקן גנאָד
און גוטמוט אין די העלע אויגן : |

--- אַך, אַלע וועלכע באַזוכן די לוקסענבורגער גאַלערעיע קענען דאָס.
און מאָסיע לופּען, וועלכער איז דאָ ערשט געזעסן, קען דאָס אויך און קען
אייער געזיכט. אויף אייער װערניסאַזש איז ער אויך געוען...

-- װעד איז ער אייער ... כ'מיין : מאָסיע לופּען ?

-- ער איז אייערער אױך... ער איז אױך אַ מאָלער. ריב-
טיקער געזאָגט: אַ געוועזענער מאָלער. איצט האַנדלט ער נאָר מיט
- מאָלעריי, ער װעט זיין צופרידן צו באַקענען זיך מיט אייך..,

--- און איר ?

-- איך ? איך מאַך ניט קיין באַקאַנטשאַפטן אין קאַפע:הײזער.

--- פּאַרדאָן. נעמט דאָס ניט אָן אַזױ'... איך בעט אייך...

דוד ברין האָט איין רגעלע געזוכט ווערטער, וי אַזױ צו פאַרענט-
פערן זיך, און באַשלאָסן, אַז דער גלייכסטער וועג צו אַזאַ באַקאַנטשאַפט
איז זאָגן אָפן דאָס, װאָס ער וויל.

--- איך מיין גאָר ניט, מאַדאַם, צו... נו, צו פאַרלויפן דעם וועג
מיינעם אַ קאָלעגע. נאָר װי באַלד עס האָט זיך שוין אַזױ געמאַכט און
איר זייט נאָענט, װי איך זע, צו קונסט און קינסטלער, װאָלט איך ביי
אייך געװאָלט פרעגן... גײן. בע טן װאָלט איך אייך געװאָלט.
איך פֿאַרענדיק איצט אַ נייע זאַך ---

-- און עס פעלט אייך אַ מאָדעל...
געהאָלפן,

--- איר האָט געטראָפן, עס איז מערקוירדיק, װאָס פּונקט אַזאַ
וי איר פעלט מיר...

-- איך בין ניט קיין מאָדעלימײידל,,,

--- אויך דאָ ס מיין איך ניט. איר קאָנט בלייבן װוי איר זײט.
אפשר נאָר דאָס שיינע היטעלע אַראָפּנעמען.... ניט מער. דאָס גאַנצע
איז שוין ביי מיר אַזױ גוט וי פאַרטיק, אָט דער קאָפּ. דער קאָפּ אייערער.
דער וואונדערלעכער קאָפּ. .. אַנטשולדיקט !

--- אַך, יאָ! -- מאַכט זי און לאָזט דורך דעם קאָמפּלימענט פאַרביי
דעם אויער, איך ווייס שױן. מען הױבט אָן אָנגעטאַנענערהײט,
דערנאָך גייט מען איבער צו אַ רויטן אָדער בלויען ,כיטאָן? : דערנאָך
דראַפּירט מען נאָר די היפטן מיט אַ מאָלערישן טוך, דערנאָך טוט מען
זיך אויס אינגאַנצן.... ניט מיטאַמאָל, ביסלעכווייז. די קונסט פאָדערט.
ניט קיין קלייניקייט --- די קונסט...

--- אָבער, איך פאַרזיכער אײך!.. -- איז ברין רוט געװאָרן

האָט זי אים אונטער-

87

וי אַ יינגל אונטער איר לאַכנדיקן קוק. --- איך. פאַרזיכער אייך, מאַדאַם,
עס איז ערנסט געמיינט. איר קאָנט מיטנעמען אייער פריינט... מאָסיע
לופּען קאָן אויך קומען. ער װעט מיר ניט שטערן... אפשר נאָר דעם
ערשטן מאָל, --- האָט ברין צוגעגעבן אַ ביסל שטילער, --- ביז איך װעל
מיך געוואוינען. נאָר אַ צווייידריי סעאַנסןייי |

-- נאָ, נאָ, --- מאַכט סאָלאַנש, ניט אַראָפּנעמענדיק פון אים אירע
גאַנץ פריילעך-געװאָרענע אויגן. --- אויב שוין קומען, איז אַלײן, אָן
באַשיצער. איך קאַן זיך זייער גוט אַלײן באַשיצן +.. |

ער איז צוגעפאַלן צו איר טונקעלער שמאָלער האַנט, מיט דער
זיידיקער הויט, נאָר זי האָט אים לייכט צוריקגעשטויסן:

--- איר נעמט שוין אַן אויפגאָב 1... זיצט ;

-- איך צווייפל ניט... -- מאַכט ברין און זעצט זיך גאַנץ
מעכאַניש אויף לופּענס פריי-געװאָרענעם פּלאַץ נענטער צו איר. --
איך צווייפל אַ האָר ניט, מאַדאַם, אַז איר קאָנט זיך באַשיצן. איך זע
דאָס פון מיין ניטיגעלונגענעם האַנטיקוש. עס װעט אָבער ניט נױטיק
זיין...

--- אַזױ, אַזױ ? --- האָט זי אים נייגעריק אָנגעקוקט, און װוי ברינען
האָט זיך אויסגעדוכט, מיט אַ געוויסער אַרױספאָדערונג. --- אַזױ זיכער
זייט איר דאָס ? און, װער װעט אייך באַשיצן ? איר --- זיך אַלײן,
אָדער אייער ווייב ? |

-- הם... -- מאַכט ברין און ווערט אַנטשװיגן.

-- װאָס הם ?.. -- קרימט זי אים איבער אַ ביסל צו-פאַמיליאַר
פאַר דער ערשטער באַקאַנטשאַפט. --- איר זייט דאָך אַ באַװײיבטער ?

--- געווען ,{,, --- פאַרריכט דויד ברין.

--- געשיידן ?

--- אַזױ גוט וי געשיידן.

--- ווער פון וועמען ?

פון אָפּנעמען ביי אים די האַנט, ער זאָל צוישטאַרק ניט קושן, ביז
אַזעלכע ניט-דיסקרעטע פראַגן איז אַ נישקשהדיקער מהלך... ברין
האָט זיך אָנגעכמורעט :

--- װואָס איז דער אונטערשייד ? אויפן מאָנפּאַרנאַס װעט איר
זיך שוין דערוויסן אַלע איינצלהייטן,. נאָך מער איינצלהייטן, װי זײ
זיינען געווען אין דער ווירקלעכקייט.

--- זי, אַלזאָ, איז אַװעק?..

-- יאָ, זי איז די ;העלדין", ניט איך.

--- אָרעמינקער !

88

זי האָט דאָס לעצטע װאָרט אַ זאָג געטאָן מיט האַרציקער שטילקייט,
כמעט שעפּטשענדיק, מיט יענעם באַזונדערן טאָן פון אַ פרוי, װאָס די
מוטערלעכע רחמנות האָט זיך ביי איר צעשפּילט. ברין האָט אין דעם
ליבלעכן װאָרט דערשפּירט אַ פאַרטאַיעטן ווילן אַ גלעט צו טאָן אים
איבער זיין שװאַרצער טשופּרינע, מיט יענעם טיף-ווייבערישן גנאָד, װאָס
איז אָנגעגרײיט ניט גראָד פאַר אים, נאָר פאַר אַלע ניט-גליקלעכע מענער,
וועלכע נויטיקן זיך אין דעם.,, אָבער זיין מאַנצבילשער שטאָלץ האָט
זיך פּלוצלונג אויפגעשטעלט קעגן אַזאַ רחמנות, װי אַ צאַפּ מיט זיינע
הערנער אויפגעשטעלט זיך און אַ שטויס געגעבן:

--- מערסי ! איך בין ניט קיין ,אָרעמינקער?...

--- מיין לופּען, --- מאַכט זי מיט אַ שמייכעלע, -- זאָגט אױיך
אַזױ,. אַלע פאַרלאָזענע מענער זיינען אַזױ. דאָס האַרץ וויינט און די
פּנימער זיינען ביי זיי אָנגעבלאָזן װי ביי אינדיקעס...

--- לאָמיר דאָס לאָזן ! --- איז דויד ברין נאָך קילער געװאָרן, ---
איר רעכנט --- איער פריינט װעט דערלויבן ?

--- דערלויבן ? --- האָט סאָלאַנש אויפגעריסן די גרינע אויגן אירע,
--- איך דאַרף ניט קיין דערלויבענישן.. .

--- איז ער ניט . .. װי זאָל איך דאָס זאָגן ---

--- אייפערזיכטיק, ווילט איר זאָגן 1 ניין. אַזױ ווייט גײיען ניט
זיינע רעכט,

--- נו, אויב אַזױ, איז גוט.

--- ביי אייך איז שוין גוט, מאָסיע 1 --- האָט זי אַ לאַך-געגעבן. ---
איך האָב עפּעס אויך צו זאָגן,

--- אַך, געוויס, געוויס. אַנטשולדיקט !ּ

--- איר זייט אַנטשולדיקט, אַזאַ ‏ גרויס קינד וי איר זײט,,,
אייער אַדרעס ? |

ער האָט אַרױסגעכאַפּט אַ בליישטיפט און גענומען שרייבן מיט
גרויסע קלאָרע אותיות. די האַנט האָט ביי אים אַ ביסל געציטערט, נאָר
ער האָט זיך געסטאַרעט, שיר די צונג ניט אַרײנגעשטעקט אין באַק,
וי ער האָט דאָס געטאָן קליינערהייט, ווען ער האָט געװאָלט נאָכקומען
דעם לערערס שורה פון ,ריין-שרייבן" :

--- ארי װואָזשיראַריד 5, אַטעליע נומער זע קס"

זי האָט אַרײינגעקוקט אין צעטעלע, נאָך איידער ער האָט געענדיקט
שרייבן, און איר פּנים איז מיטאַמאָל געװאָרן אַשׂיג-גרין. דאָס װאָס ביי
|ווייסע מענטשן הייסט בלאַס-װערן.. . |
--; איך קען די אַטעליע, --- מאַכט זי אַ ביסל הייזעריקלעך, ---

וי לאַנג וואוינט איר דאָרטן ?
89

--- צוויי יאָר.... ,
--- מיט דריי יאָר צוריק האָט דאָרטן געוואוינט... אַ סקולפּטאָר
! האָט דאָרטן געוואוינט יי.

-- ניט מאָסיע דאַל ? אַנרי דאַל...

זי האָט אָפּגעקערט דעם קאָפּ און ניט געענטפערט. איצט האָט
ברין געהאַט אַ שטיקל נקמה : ביסטו, הייסט דאָס, אויך פון די אָרעמינג-
קע"... אַני דו שענקסט דעם ערשטן בעסטן דיין ווייבערישע רחמנות,
דו װאָלטטט דאָס געדאַרפט באַהאַלטן פאַר דיר אַלײן!..? |

-- הם.,. -- מאַכט ער און קוקט אויך אָן אַ זייט, --- איך שטויס
זיך אָן. אַנרי דאַל האָט געוואונען אַ פּרייז פאַר זיין שװאַרצער טענצערין
אין בראָנד... זייט איר ניט אַמאָל געווען זיין מאָדעלקע ?

זי האָט אים שטרענג אָנגעקוקט. ניט געענטפערט. און ערשט דער"
נאָך שװאַך אַ שמייכל געטאָן. דאָס האָט באַדײט: דו האָסט שוין באַװיזן
מיר אָפּצוצאָלן פאַר מיין ניט-דיסקרעטער פראַגע. איצט זיינען מיר
ביידע קוויט...* |

ער האָט דאָס פאַרשטאַנען און זיין פראַגע ניט איבערגעחזרט.

איר שמייכעלע איז באַלד איבערגעגאַנגען אין אַ דאַנקבאַרער מינעי

-- איז גוט, -- מאַכט זי נאָך אַ רגעלע שווייגן. --- איך קום צו אייך
מאָרגן, אויב איר ווילט...

-- אויסגעצייכנט. און אוב מעגלעך, פאַ ר מיטאָג.

--- איר שלאָפט דען ניט אַ גאַנצן פאַרמיטאָג ?

--- איך שטיי אויף זעקס-זיבן אינדערפרי.

-- דאָס איז פאַר מיר אַ נייס: אַ קינסטלער -- און אַזױ פרי
אויפשטיין ! |

--- אויב די קונסט הויבט זיך אָן מיט שלאָפן שפּעט, פאַרשלאָפט
מען זי...

-- האַיהאַ, און אָט דער לופּען, וועלכער איז אָקערשט אַװעק,
שלאָפט נאָך איצט ביז האַלבן טאָג. און אַלץ דערפּאַר, ווייל אַמאָל איז
ער געווען אַ מאָלער... נאַ, און איצט, מאָסיע ברין, גייט צוריק אויף
אייער אָרט. מיר קאָנען ביידע צוזאַמען ניט אַרױסּגײן. די סאַרװערס
קאָנען האָבן אַ פאַלשע מיינונג. איך זיץ דאָ כמעט אַלע טאָג...

ער האָט זיך אויפגעהויבן און זי האָט אים אױסגעשטרעקט איר
טונקעלע, שמאָלע האַנט מיט דער זײידיקער הויט. דאָס אָנרירן אַלײן
האָט ברינען פאַרשאַפט אַ טיפן פאַרגעניגן. פון שװואַרצן אַטלאַסענעם
אַרבל איז זי אַצינד אַרױסגעפאָרן אַ ביסל לענגער װי פריער. און ערשט
איצט האָט ברין באַמערקט, אַז סאָלאַנש טראָגט אַן אַנטיקן בראַסלעט --

90

פון פּערלמוטערנע שניצערייען און אַלטע געמעס צוזאַמענגעשטעלט.
אויך דאָס האָט די טונקל הויטיקע קראַסאַװיצע צוגעפּאַסט צום זילבער-
דיקן קאָליר פון באַנד אויף איר היטעלע, צו איר האַנט-טאַש... האָט ער
ניט-ווילנדיק אַ בלאַנדושע געגעבן מיט די אויגן אונטערן טישל, וואו זי
זיצט, און זי האָט גלייך דערכאַפּט זיין קוק און אַ לאַך געטאָן :

-- יאָ, מאָסיע ברין, מיינע שיכלעך זיינען אויך פון פּערל-קאָליר,
ווייסע שלאַנגען-הױט, און מיינע הענטשיקעס, אֶָט ליגן זיי... זיינען
אויך פון דער זעלבער פאַרֹב...

--- און אייער קלייך, -- האָט ברין נאָכגעזאָגט נאָך איר וי אַ באַ-
צויבערטער, --- אייער קלייך איז גלאַנציק-שװאַרץ, אייער פיגור שוועבט
אין אים צווישן צוויי גרוי-ווייסע ראַנדן... איר האָט אַ פיינעם
געשמאַק, מאַדאַט ! | |

--- מערסי !

די געוואוינהייט, צווישן זיינע פילע רוסישע באַקאַנטע, האָט ברינען
ווידער אַ בויג"געגעבן דעם קאַרק, ער האָט די שיינע אויסגעשטרעקטע
האַנט מיט פינף שפּינדל-פינגער געװאָלט אַ קוש געבן, נאָר סאָלאַנש
האָט איר הענטעלע אויך דאָ ס מאָל צוריקגעצויגן און ניט דערלאָזן.
דאָס האָט אויף ברינען געמאַכט אַן איינדרוק, אַז זי ש פּילט אַ ביסעלע.
אָט איז זי גוט און אָט --- ניט, זיין זיכערקייט, אַז די טונקעלע, קאַפּריזנע
שיינהייט װעט צו אים טאַקע מאָרגן קומען אין אַטעליע און לאָון זיך
מאָלן, האָט זיך אַ װואַקל:געגעבן,

--- איר װעט דאָך האַלטן װאָרט, --- האָט ער געמאַכט אַ בעטנדיקע
שטימע, -- ע... סאָלאַנש הײיסט איר דאָך... און װי נאָך ?

-- סאָלאַנש בירט,

-- עס קאָן ניט זײן!.. -- האָט זיך ברין געװאונדערט. --
װועדליק אייער אויסזען האָט איר געדאַרפט האָבן אַ מער עקואָטישע
פאַמיליע,. צום ביישפּיל ---

זי האָט אים לאַכנדיק געהאָלפן זוכן :

--- צום בײישפּיל : זאָרנאַסטרינאַ, מיראַנדאָלאַ, שעכעריזאַדאַ.. .

--- ניין. איך מיין, אַז בירט קלינגט אַפילו ניט פראַנצויזיש.
גיכער עלזאָס-לאָטאַרינגיש,

זי האָט זיך ווידער לייכט אָנגעכמורעט און אָפּגעשניטן :

-- נו, אַן אַנדערש מאָל,.. איצט לאָזט מיך אַלײן,

ער האָט געפאָלגט װי אַ יינגעלע, צוריקגעגאַנגען צו זיין טישל,
באַצאָלט, און איז גלייך אַרױס פון קאַפע-הויז. ער האָט זיך אַפילן ניט
אומגעקוקט, כדי ער זאָל איר נאָכאַמאָל ניט דאַרפן זאָגן ,אויף ווידערזען",

1

ניט צואווינקען אַפילו מיט דער האַנט... ער האָט זיך אַװעקגעלאָזן
צופוס איבער די פּאַריזער גאַסן, דערנאָך לאַנג שפּאַצירט אין לוקסעג"
בורגער גאָרטן, פּאַזע מיט רי-װואָזשיראַריד ביז צו זיין אַטעליע צו, אַזױ
האָט ער ,/אױסשפּאַצירט? זיין אומרואיקייט און באַגײסטערונג נאָך דער
היינטיקער באַקאַנטשאַפּט. ער איז אַרױף צו זיך און דערזעענדיק זיין
ניט-פאַרענדיקטן לייוונט מיט דער ;גרינער נאַכט*, האָט ער צו אים
גערעדט מענטשלעך, וי צו זיין גלייכן : '

--- מיון דיך שוין איצטער פאַרענדיקן.. . װעסט שוין אָן אַ קאָפּ
ניט בלייבן! דו הערסט ? נאָר מיין קאָפּ ניט פאַרקלאָגן מיר מער.. .
הערסט? =

זעקסטער קאַפּיטל
אין דער ארבעט

4

זינט דער באַקאַנטשאַפט מיט ס אָלאַנש בירט אין קאַפע-הויז,
לעבן פּלאַץ פון ,האָטעל-דע-וויל", האָט זיך דויד ברינס איינזאַם לעבן
באַרײכערט מיט אַ שפּיל פון ?אָדם און חוה* איידער זי האָבן געזינדיקט,
אויף װאָס ער אַלײן האָט זיך פריער ניט געריכט,

געקומען איז זי פּינקטלעך ניין אינדערפרי, אָפּגעואָגט זיך פון
| קאַװוע און געבליבך"-זיצן אַן אָנגעטאָנענע. נאָר דאָס קליינע שװאַרצע
היטעלע מיטן ווייסן באַנד אַראָפּגענומען פון דער פריזור, װאָס גלאַנצט
פּונקט אַזױ פעט וי דאָס שװאַרצע אַטלאַס פון איר קלייד,

דויד ברין האָט פיבערדיק גענומען אָנװאַרפן די ערשטע סקיצע,
מיט אַ קויל-ישטיפט אויף אַ ווייסן קאַרטאָן, און גלייך באַמערקט אַן אומ-
רואיקייט אין טונקעלן געזיכט פון זיין מאָדעלקע. די מויל-ווינקלען האָבן
געצוקט, די גרינע אויגן האָבן געבלאָנדזשעט. |

--- איר זוכט עפּעס? -- האָט ער העפלעך אַ פרעגיגעגעבן
אַ שפּיגל און אַ װאַסער-קראַן איז דאָ אובן. נאָר אַ טרעפּל אַרױפ-
צוגיין . +, יי

-- יאָ, דאָס זוך איך, --- מאַכט זי אַ קאַפּעלע פאַרלעגן, --- און
וואו דאָס טרעפּל איז ווייס איך אַלײן...

92

--- אַך, יאָ... -- האָט זיך ברין דערמאָנט. --- אייער באַקאַנטער
סקולפּטאָר האָט דאָך דאָ אַמאָל געוואוינט...

פון אונטן אַרױף האָט. ער נאָכגעקוקט וי זי שטייגט אויפן ברייטן
באַלקאָן, וועלכער דינט דאָ אין אַטעליע אַלס אַ צװוייטער עטאַזש מיט
אַ שלאָפצימער. מיט װאָס פאַר אַ זיכערקייט אירע קליינע ווייסע שיכלעך
האָבן אָנגעטאַפּט די קרומע האַלב-טונקעלע טרעפּלעך ! מיט דער זעל-
בער זיכערקייט האָט איר רעכטע האַנט, פאַרבײיגיײיענדיק, אויפגעדרייט
דאָס עלעקטריש לעמפּל פאַרן באַלקאָן...

אַרױפגעגאַנגען, איז סאָלאַנש געבליבן שטיין אַ וויילע וי אַ פאַר-
שטיינערטע. די ברייטע פראַנצויזישע בעט מיט נוס-האָלץ שניצערייען,
אינעם סטיל פון לואי דעם 14-טן, האָט צוגעצויגן איר בליק וי אַ מאַגנעט,
ד אָ ס, קענטיק, דער איר גוט:באַקאַנטער געלעגער, האָט זי צוגעצויגן
מער וי אַלץ. װוי איבער אַ קבר פון אַ נאָענטן איז זי אַ וויילע געשטאַנען
| איבערן בעט, איינגעבויגן, נאָכדענקענדיק... נאָר באַלד, אַפּנים, האָט
זי זיך געכאַפּט, אַז אונטן װאַרט מען אויף איר, האָט זי צוליב יוצא-וועגן
גיך אַ װואַש-געגעבן אירע הענט אונטערן קראַן, אָפּגעװישט און איז גיך
אַראָפּ צוריק, |

אירע אָקערשט-פרישע און גרין-ליכטיקע אויגן האָבן זיך נאָר איצט
מאָדנע געזשמורעט אויפן טאָגיליכט װאָס פאַלט פון דאַך:פענצטער.

--- כ'האָב זיך אָפּגעװואױנט פון אַזאַ העלן שיין, --- האָט זי זיך
פאַרענטפערט, ווישנדיק די קוים-פאַרטרערטע אויגן,

דויד ברין האָט געמאַכט אַן אָנשטעל אַז ער גלויבט, נאָר געוואוסט
האָט ער, אַז ניט די אומגעוויינטלעכע ליכטיקייט אַלײן האָט אַרױס-
גערופן אַזאַ ציטער און אַזאַ פייכטקייט אונטער סאָלאַנשס אויגן-לעפּלעך.
די שאָטנס פון אירע דערינערונגען, װאָס שוועבן דאָ אַרום --- ז יי האָבן
באַרירט, װוי ניט-ממשותדיקע פלעדערמייז, אירע אויסגעבויגענע וויעס,
די שאָטנס פון איר נאַקעטקײט, װאָס האָט דאָ אַמאָל פיגורירט און אפשר
די מאַנצבילשע נאַקעטקײט פון דעם סקולפּטאָר אַנרי דאָל -- אויך...

ערגעץ-וואו אין אַ האַרץ-ווינקל האָט דאָס אים אַ שטאָך געגעבן.
נאָר באַלד האָט ער דאָס דערשטיקט, אָנגעברוגזט זיך אויף זיך אַלײן און
צוריקגעכאַפּט זיך צו זיין קוױיל-שטיפט און צום וייסן קאַרטאָן
כ'מיין, װאָס פאַר אַ רעכט האָט ער, דער מאָלער ברין, צו מישן זיך אין
די דערינערונגען פון זיין מאָדעלימיײידל? דאַנקבאַר דאַרף ער זיין,
אָט דער ברײטהאַרציקער שיינהייט, װאָס האָט געהאַלטן װאָרט און
געקומען אַזױ פּינקטלעך. דאַנקבאַר --- און מער גאָרניט,

סאָלאַנש האָט, קענטיק, באַלד אָפּגעשאַצט זיין צוריקהאַלטונג און

99

זיין שווייגן און האָט זיך אויך באַרואיקט. אירע וויעס האָבן אויפגעהערט
צו ציטערן, אירע פאַרזשמורעטע אויגן האָבן זיך ברייט אויפגעעפנט,
אָנגעגאָסן זיך מיט גרינלעכן שיין, און זי האָט צוריק-באַקומען איר
פריילעכן קוים-שפּילעװודיקן אויסדרוק, װאָס גיט איר צו אַזױ פיל
יוגנטלעכן חן, פּונקט װי נעכטן, בשעת ער האָט זי געטראָפן אין קאַפע,

זי האָט זיך אַוועקגעזעצט קעגן זיין מאָלברעט אַזױ װי ער האָט איר
אָנגעוויזן,. געניט און געדולדיק איז זי געזעסן און געלאָון פאַלן דאָס
געהעריקע ליכט אויף דריי-פערטל פון איר טונקעלן געזיכט,. אױטגעהאַלטן
איז געווען די אײינמאָל אָנגענומענע מינע, וי ביי אַ מאָדעל, װאָס קאָן
זייער גוט די מאָלערישע דיסציפּלין, בשעת דער אַרבעט, און מען דאַרף
זי ניט לערנען.

ברינס קויל-שטיפט איז זיך צעלאָפן איבערן שאָרסקן קאַרטאָן,
דערנאָך איבער אַ צווייטן און אַ דריטן בויגן פּאַפּיר. ער האָט סקיצירט
איר שיינעם קאָפּ אין פּראָפיל, אין טרואַיקאַר*) און אַױפאַס**) און
זעלטן-ווען באַגלײט זיין אַרבעט מיט אַ באַמערקונג, דאָס זעלבע האָט
זי אויך געטאָן. |

צומאָרגנס האָט ער די זעלבע און ענלעכע סקיצן געמאַכט אין
פאַרבן,. און ערשט דערנאָך, פאָרזיכטיק און מעטאָדיש, גענומען אַרײג-
פּאַסן דעם סכום פון זיינע סקיצן אין זיין ניט-פאַרענדיקט בילד: /די
גרינע נאַכט*,

ביסלעכווייז האָט זיך דער עקזאָטיש-טונקעלער פרויען-קאָפּ גענומען
צוזאַמענגיסן מיט דער סימבאָלישער פיגור פון דער נאַכט איבער דער
האַלב-קײלעכדיקער אָזערע. אין די צעשויבערטע רויכיקע האָר פון דער
קרעאָלין האָט, װי אַ טײיערע דיאַדעמע, אויפגעלויכטן דער צלם פון
,קליינעם בער", און צוזאַמען מיט דעם האָט זיך די מאָדעלקע אַלײן
גענומען באַגײסטערן פון איר ראָלע אין דעם גרויסן בילד, איר אַלײן
האָט זיך פאַרגלוסט העלפן דעם קינסטלער, און ניט נאָר מיטן שיינעם
קאָפּ אַלײן... האָט זי גענומען אױיסטאָן זיך,

פריער, נאָר די גראָבע טיילן פון איר קליידונג און אויך דאָס --
הינטער אַ פּאַראַװאַן. דערנאָך -- אומזשענירטער, מיט אַ זידענעם
געבלומטן טוך דראַפּירט די טונקעלע היפטן, ביז איר אמתע, אָדער גע-
מאַכטע שעמעוודיקייט איז אינגאַנצן געפאַלן, און זי איז געבליבן שטיין
פּאַרן קינסטלער נאַקעט, װי די מאַמע האָט זי געהאַט. ברין האָט שוין

*) דריי-פערמל.
**) קעגן-איבער.

94

אױיסװײיניק געווען געטראָפן אירע פאָרמען, דורך איר אַטלאַס און
קאָמבינעזאָן געזען אירע ליניעס, פונדעסטוועגן האָט אים איר נאַקעטע
שיינקייט געטראָפן װי אַ בליץ. ער איז געבליבן שטיין אין אַ לעקישע-
װאַטער פּאָזע. זיינע אויגן ניט געגלויבט. איר פולקאָמענהייט איז
געווען אַזױ גרויס, אַז זי האָט אַפילן קיין באַגער ניט אַרױסגערופן, נאָר
אַ וואונדערלעכן טרויער, וועלכן דויד ברין האָט לכתחילה אַליין ניט
פּאַרשטאַנען, ניט געוואוסט פון װאַנעט עס קומט און וואוהין עט צילט,
גיז ער האָט זיך געכאַפּט, אַז דאָס איז דער טרויער פונעם סוף, וועלכער
מוז אַמאָל קומען: דער פּראָפעטישער טריער פון באַואונדערונג,
וועלכער ווייסט אַז דאָס איז ניט אײיביק, אַז אַלץ גייט פֿאַרביי, אַז דאָס
מוז זיך אַמאָל אומקערן צו דער ערד און צעפאַלן ווערן אין פאָױרמלאָזע
עלעמענטן... |

און צוזאַמען מיט דעם דאָזיקן מינאָר-געפיל װאָס קלינגט וי אַ װויי-
נענדיקע סטרונע, איז געקומען אַ באַשעמונג, װאָס ער, ברין, איו, אין
גרונט גענומען, געבליבן זיין טאַטנס קינד, אַן אייניקל פון פרומע זיידעס
און באָבעס, װאָס קאָן אָן אַ מוסר-פאָרטראג ניט געניסן און אָן איינטונקען
אין זאַלץ ניט מאַכן ,המוציא?; װאָס ער נעמט ניט דעם מאָמענט
איינפאַך, אַזױ װוי ער איז, אַזױ וי אַ גוי נעמט אים אוױף, נאָר ער קוקט
באַלד אַרײן אין דער צוקונפט, וי אַן אָרעמאַן אין אַ פרעמדן באַלױכטש-
נעם פענצטער...

ער איז אַזש רויט געװאָרן פון אַזאַ טאָפּלטקײט, אָנגעכמורעט זיך,
ניט באַדאַנקט דער שיינער פרוי פאַר אַזאַ ליבלעכן צוטרוי צו אים, נאָר.
צוגעכאַפּט-זיך מאָלן מיט אַ װוילדער זשעדנעקייט ; זיך אויף צודלהכעיס
דערטרונקען זיין באַגײסטערונג אין דער פייכטער פּאַליטרע; וי אין
אַ פאַרביקער בלאָטע דערטרונקען.

דערטרונקען דאָס געשריי פון זיין בלוט, זיין אויסגעהונגערטע
ליידנשאַפּט, נאָר די דערטרונקענע האָט, װי דורך אַ כישוף, גענומען
אויפגיין אין בילד, תחית:המתים אױפגעשטאַנען אין פאָרמען, וועלכע
זיינען ביז איצט געווען כימעריש, ניט דערגענצט, האַלב-טױט. דאָס
אינערלעכע לעבן פוֹן דעם פריעריאױיסגעטראַכטן קערפּער אין בילד
האָט גענומען אויפגיין איצט אין אַ גרינלעכער לבנה באַלויכטונג און
צוזאַמענגעגאָסן זיך מיטן האַלב-פאַרענדיקטן קאָפּ. דער אומגעויינט-
לעכער לבנה-שיין, װאָס קומט פון ערגעץ-וואו הינטער אַ שװאַרץ"גרינעם
באַרג-צאָן, מיט אַ װאָלקן פאַרשלײיערט, איז דאָ, װי אַ גרין פלאַנצן-בליט,
געווען צעשמאָלצן אין דעם סימבאָלישן ווייבער-גוף פון דער נאַכט,
און איז געווען שאַרף-צוזאַמענגעשפּיצט אין אירע גרויסע מאַנדל-פאָר-

95

מיקע אויגן. דאָ, הייסט עס, זיינען די גרינע ליכט-קװאַלן. ניט פון
הינטער באַרג און װאָלקן קומט דאָס אַרױס די מערקווירדיקע באַלױכטונג,
נאָר פון די אויגן +..

אויסגעטשוכעט זיך פון דער ערשטער שאַפערישער שכרות, האָס
דוד ברין אַ ביסל קלאָרער, ריכטיקער געזאָגט: אַ ביסל מאַנצבילשער
גענומען באַטראַכטן דעם הערלעכן קערפּער, װאָס דער הימל האָט אים
צוגעשיקט אַלס מאָדעל.

סאָלאַנש איז געווען אַ פולקאָמענע שיינהייט מיט אַ זיידיקער הוט
און מיט האַרמאָנישע פּראָפּאָרציעס צווישן הענט און פיס, האַלדז און
היפטן, דעטייל און אַלגעמײנקײט, װאָס די קאַפּריזנע נאַטור האָט דער"
גרייכט, צוזאַמענמישנדיק בלוט פון צוויי ראַסן, די האַלב-װילדע פּאָלי"
נעזיע מיט דער אויסגעפיינערטער אײראָפּעי זי האָט זיך אפשר אַלײן
ניט געריכט אויף אַזאַ רעזולטאַט, אַזױ װי דער גרעסטער כעמיקער
ריכט זיך אָפטמאָל ניט אויף אַ נייער פאַרב װאָס לויכט-אויף אין זיין
פּראָביר-קאָלבע, און דאָך איז דער רעזולטאַט געקומען אין דער װײב"
באַשעפעניש, װאָס שטייט דאָ אַ מוטער-נאַקעטע אַקעגן מאָלברעט און
הייסט סאָלאַנש בירט ...

זי איז געווען יוגנטלעך-שלאַנק און נאָר ב ע רך - מאָגערלעך, אָבער
ניט ,העכסט מאָדערן", אינעם געשמאַק פון די ספּאָרט-פיגורן, װאָס זיינען
אַזױ פּאָפּולער געװאָרן אין די צװאַנציקער יאָרן פון אונדזער יאָרהונדערט,
אין וועלכן דויד ברין האָט געלעבט און געשאַפן. ניט אַ געמיש פון מאַן"
אוןדווייב איז דער קערפּער געװען ניט דער ינגלש-מײײידלשער
אידעאַל װאָס דער צווייפלהאַפטער מאַן און דער אומצווייפלהאַפטער
גאון לעאָנאַרדאָ-דאַדװינטשי, צום בײישפּיל, האָט אַרױסגעבראַכט אין זיין
,יוחנן דער טויפער" .,, סאָלאַנש איז געווען אַן אױסגעשפּראָכענע, פאַר"
קערפּערטע ווייבלעכקייט פון העכסטן . גראַד, מיט פייך-אַנטװיקלטע
היפטן און אַ פעטלעכן-יונגן רוקן פון אַ ווענוס. די שטייפע בריסט זיינען
געווען וואונדערלעך צוזאַמענגעװאַקסן מיט די מוסקולן פון די פּלײצעס
און בויך, רעכטס און לינקס געשפּיצט זיך און תמימותדיק-שטאָלץ
דערקלערט, אויף דער שטום-שפּראַך פון בלומען, אַז זייער מוטערלעכע
קראַפט איז גאַנץ און אין ברוסט-שטיצער נייטיקן זיי זיך ניט. און איבער
איר גאַנצער קוים-ציטערנדיקער הויט איז געווען צעגאָסן אַ גרינלעכער
זיסער שימער, וי מיט גאָלד-גרינעם האָניק אויסגעשמירט. װאָס גענטער
צום געזיכט און צו די פולע ליפּן, אַלץ שטאַרקער איז געװאָרן די דאָזיקע
זיסקייט. איר ליבלעכער שמייכל איז, דאַכט זיך, געווען דער קװאַל
פון דעם, אַזױי װי אירע גרין-לויכטנדיקע אויגן -- דער קװאַל פון

96

איר גרינלעכער הויט-פאַרב. אינגאַנצן גענומען האָט דאָס געשאַפן אַזאַ
צוזאַמענשפּיל פון ליניע און אויסדרוק, אַז ברין האָט אַזױ גוט װי ניט
געדאַרפט אָנשטרענגען זיין איינבילדונגס-קראַפּט. עס איו וירקלעך
געווען דאָס, װאָס ער האָט געזוכט, װאָס ער האָט געװאָלט זאָגן אין זיין
לייוונט,. די נאַטור האָט שוין מיט קנאַפּע דרייסיק יאָר צוריק געזאָרגט
פאַר אים, און דער גליקלעכער צופאַל האָט אים באַזאָרגט מיט אַזאַ
מאָדעל,

זיין באַגעריקע באַטראַכטן דעם דאָזיקן גוף, זיין זשעדנע שלינגען
יעדע ליניע, פון קאָפּ בין די שפּיצן פוס-פינגער, האָט געדויערט נאָר
אַ קורצע וויילע. און באַלד האָט ער אין זיך אַלײן דערהערט אַן אָפּקלאַנג
פון יענעם פיל-אויסגעפּרואווטן געדאַנק, אַז פולקאָמענע שיינקייט וועקט
ניט אויף גראָבע וועלעכצן, נאָר זי טויט אָפּ יעדע אומריינע מחשבה...
װאָס ווייטער ער האָט זיין מאָדעל באַטראַכט, מיטן פאַרשטאַרטן פּינול
אויף דער פּאַליטרע און מיט פאַרשטאַרטע האַלב-אָפענע ליפּן, אַלץ רואי-
קער איז געװאָרן זיין הייסער האַרץ-קלאַפּן, אַלץ שעמעוודיקער זיינען
געװאָרן זיינע אויסגעקוילערטע אויגן און אַלץ זיכערער --- זיין מידע
האַנט, זיין פּינזל האָט אויפגעפלאַטערט וי אַ פליגל פון אַ פאַרחלשטן
פויגל און וידער-אַמאָל צעלאָפן זיך איבערן לייוונט,

42

נאָך יענעם סעאַנס האָט ער פון איר גענומען אָפּשײד וי גאָר אַ גוטער
פריינט, ברודערלעך באַגלײיט זי ביזקל אױיסגאַנג, װאַרעם געדריקט איר די
האַנט און געבעטן זי זיין אַזױ פּינקטלעך וי ביז איצט, דאָס מאָל האָט
זי איר זיידיקע האַנט מער ניט אָפּגענומען און האָט געפאָלגט, װאָס מען
בעט זי, מיט אַ קױים-באַמערקטן אָפּלאַכערישן פייערל אין די גרינע
אויגן, און מערקווירדיק ! װאָס מער איר אױסטאָן זיך פאַר אים מוטער-
נאַקעט איז ביי איר געװאָרן אַ געוואוינהייט, אַלץ מער איז ביי אים
געפאַלן דער אינטערעס צו איר ווייבלעכקייט, דאָס אָביעקטיווע שטודירן
און איבערגעבן אויפן לייוונט די שיינקייטן פון איר טונקעלן גוף האָט
אים אינגאַנצן פאַרכאַפּט, אַהיינגעדרונגען אין זיין באַגעגענען און בא-
גלייטן זי, אין זיין צוריקגעהאַלטנקײט, אין זיין ניט-נייגעריקייט צו איר
פאַרגאַנגענהײט און צו איר איצטיקן לעבן. דערפאַר, אָבער, װאָס אַ טאָג
מער און װאָס לענגער אַ סעאַנס, אַלץ פיבערהאַפטיקער איז געװאָרן זיין
האַנט, אַלץ אָנגעשטרענגטער זיין אויג און אַלץ עקשנותדיקער זיין וועלן
איבערגעבן, אין גרויע, גרינע און בלויע נאַכט-טענער, װאָס ער זעט

97

און באַנעמט אַקעגן זיין מאָלברעט. װאָס אַ סעאַנס מערער, אַלץ מער,
דאַכט זיך, האָט ער אױיסגעשעפּט דאָס חיות פון זיין מאָדעל און אַרײינ"
געטאָן אין דער וויזיע פון זיין בילד: די װײיכקייט און ספּעציעלן
שימער פון איר הויט, די זאַפטיקײט פון איר היפט, די שפּראָצנדיקע,
אַרױספאָדערנדיקע קראַפט פון אירע לענגלעכע בריסט, דעם צװאַמענ-
האַנג פון אירע זיסע ליניעס און איר אויסדרוק... אַלץ האָט ער אין
זיין ;גרינער נאַכט* אַרײנגעטאָן. דער עיקר איז אַװעק, פאַרברויכט
געװאָרן און געבליבן איז נאָר די שיינע שאָלעכץ. אויף װאָס קאָן אים
פּערזענלעך נוצן די פּוסטע שאָלעכץ ? וועגן דעם האָט ער ניט געטראַכט.
און סאָלאַנש ? װי האָט זי רעאַגירט אויף אַזאַ רייזדקינסטלערישער
באַציאונג צו איר ?.. לכתחילה איז דאָס איר, קענטיק, שטאַרק געפעלן
געווען. ברינס שווייגעדיקייט האָט איר אימפּאָנירט. ניט ער פרעגט זי
מער װוער ס'איז דער לופּען, מיט וועמען ער האָט זי צום ערשטן מאָל
געטראָפן אין קאַפּע:הױז, און צי זי באַגעגנט זיך מיט אים ; ניט ער איז
נייגעריק אויף אַנרי דאַל --- דער סקולפּטאָר, וועלכער האָט דאָ אַמאָל
געוואוינט און מיט וועמען, װי עס ווייזט אויס, זי איז געשטאַנען אין
גאָר נאָענטע באַציאונגען; ניט עס גלוסט זיך אים װיסן וואו זי איז
געבוירן געװאָרן, אויף װאָס פאַר אַן אינדזל, ביי וועלכע עלטערן און וי
אַזױ זי קומט קיין פּאַריז ; ניט ער אינטערעסירט זיך פון װאָס זי לעבט
דאָ און וואו זי נעמט אַזױ פיל מיטלען צו אָנטאָן זיך אַזױ אויסגעזוכט"
שיין און צו אויסזען אַזױ זאַט. גאָרניט אינטערעסירט אָט דעם געזעצטן,
היפּשן יונג מיט די שװאַרצע כװאַליעדיקע האָר און מיט די גרויסע
טרויעריקע אויגן. און ס'איז טאַקע בעסער אַזױ. זי איז פרייער אין איר
קומען און אַװעקגײן, ער איז זיכערער און פלייסיקער אין זיין אַרבעט.
ער האָט איר נאָר אַ פּאָר מאָל האַלב-שעמעדיק פאַרװאָרפן אַ װאָרט, אַז
איר פאַרלאָרענע צייט און איר ליבנסװוירדיקייט מיינט ער ניט, חס
ושלום, צו געברויכן אומזיסט, ער וועט זי באַלױנען לויט דעם, וי אַזעלכע
סעאַנסן ווערן באַצאָלט... אָבער יעטװעדן מאָל האָט זי זיך פון אַזאַ
אָנדייטונג אַװעקגעמאַכט מיט איר באַזונדער שמייכעלע: זי יל אים
נאָר דינען מיט װאָס זי קאָן. אין געלט נויטיקט זי זיך ניט. אָט, ווען
עס װועט אים געלינגען און ער װעט ,רייך-ווערן" פון בילד, װועט מען
זען. -+. אפשר וװעט דאָס פראַנסואַ לופּען אַלײן אָפּקױפן. ער, װי ברין
ווייסט שוין, איז דאָך אַ געוועזענער מאָלער. זיין בילדער-געשעפט איז
באַקאַנט. די שענסטע פּאַריזער סאַלאָנען זיינען זיינע קונדןייי
אָבער ביסלעכווייז איז זי עפעס געװאָרן גערייצט. אַ לייכטער קניי"
טשעלע פון אומצופרידנקייט האָט זיך געלייגט צװישן אירע געבויגענע

98

ברעמען. ברין האָט דאָס אָנגענומען אַלס אַ צייכן פון גײסטיקער און
פיזישער מידקייט, װאָס קומט אָפּטמאָל אָן אויף די בעסטע און געדול-
דיקסטע לעבעדיקע מאָדעלן, ווען זיי הויבן אָן פילן, אַז דער קינסטלער
הויבט זיי אָן אויסצושעפּן. זיי דערפילן אַלײן די געשאַפענע פּוסטקייט
און הויבן זיך אָן קנייטשן וי אַ לאַנגזאַם-געזױגענער צייטיקער אויבסט,
ער האָט, אָבער, ניט פאַרשטאַנען, צי ניט געװאָלט פאַרשטיין, אַז אַזאַ
געפּיעשטשעטע, קלוגע און שיינע באַשעפעניש, װי סאָלאַנש איז, קאָן
ניט אײביק בלייבן גלייכגילטיק צו זיין גלייכגילטיקייט. זי, וועלכע איז.
אַזױ רייך מיט לעבנס-דערפאַרונג און מיט אַלע שװאַכקײטן פון מענער;
זי, וועלכע איז געוואוינט געווען פון איר זעכצנטן לעבנס-יאָר, אַז דאָס
צווייטע געשלעכט זאָל זיך קלעפּן צו איר און זיך טרינקען אין איר, וי
פליגן אין האָניק, און זי --- זאָל זיי יאָגן פון זיך, רייסן פון לייב און אָפּ-
רייסן דערביי זייערע פליגעלעך און לאַפּקעס. . . ניין, זי איז ניט געווען
דער מענטש, װאָס זאָל קאָנען לאַנג פאַרטראָגן אַזאַ אַסקעטישע באַ-
ציאונג פון אַ יונגן, בליענדיקן מאַנצביל, און דערצו נאָך אַ פאַר.
לאָזענער און אָפּגענאַרטער מאַן אױך... בפרט איר דערפאַרונג,
איר דורכדרינגענדיקער גרינער קוק און איר קלוגשאַפט האָבן איר
אונטערגעשעפּטשעט אויף איר טונקעלן אוער פון אַ קרעאָלין אַז
ברינס צוריקגעהאַלטנקײט קומט ניט פון אַ קאַלטן טעמפּעראַמענט,
אָ ניין!.. זיין באַהאַלטענעם פייער האָט זי געפילט אין יעדער
באַװעגונג זיינער, אין די פאַרבן װאָס ער לייגט אויפן לייוונט, אין דעם
שעמעוודיקן גלאַנץ װאָס לויפט דורך אין זיינע אויגן, אין איר אייגענעם
געזיכט װאָס ווערט אַלץ בולטער אויפן בילד און שיינט אויף, פאַרפירע-
ריש און געהיימניספול, אין דעם שימערירן פון האַלבע און פערטל
נאַכט-טענער. זי האָט דערשפּירט זיין פאַרטאַיעטע ליידנשאַפט צו איר,
פון וועלכער ער אַלײן ווייסט אפשר ניט, און דאָס פיינסטע און רייצנדיק-
סטע װאָס ער נעמט אַװעק פון איר לעבעדיקן אויסדרוק, און װאָס זי אַלײן
דערזעט אין שפּיגל נאָר אין מינוטן פון אינערלעכער גלייכגעוויכט.
אָ, די דאָזיקע מינוטן זיינען פּונקט אַזױ זעלטן װי דאָס אמתע גליק, װי
אַ גײסטיקער יום-טוב אין דער גרויסער װאָכעדיקײט פון לעבן! |

דאָס אַלץ האָט ער אױפגעכאַפּט, אָט דער פרישער יונג מיט די
אומעטיקע אויגן, געזאַמלט װי זעלטענע עסענצן אויף זיין פּאַליטרע און,
מישנדיק, ציטערנדיק און קינסטלעריש-קאַרג --- אַרײנגעטריפט אין איר
צווייטן געזיכט --- דאָס געזיכט װאָס ער מאָלט, געזאַלבט דערמיט איף
גוף אויפן בילד, װי מיט אַ טייערן באַלזאַם, װי מיט אַ הײליקן אויל,
װי מיטן גרינלעכן לבנה-שיין װאָס קומט פון הינטער אַ פינצטערן באַרג-

צאָן.
9

דער אָנגעצױיגענער און פלאַכער לייוונט, װאָס האַלט אינגאַנצן
וועלכענע פיר פוס אויף דריי, איז דערווייל געװאָרן טיפער און אינ"
האַלטרײכער. אויסגעפילט מיט פינצטערע בערג-רעליעפן, מיט הימל-
הויכקייט און מיט נאַכטיקע װאַסעריגלאַנצן, איז ער פונדעסטװעגן
געווען ניט מער וי אַ ראַם פאַר דער נאַכט-װיזיע, װאָס שוועבט אינמיטן,
וועמעס וואונדערלעך-באַלויכטענע פיס עס גיסן זיך צוזאַמען מיט די
לייכטע פאַליעס פון װאַסער, און די פּושיקע האָר -- מיט די פּוכיקע
און טונקל-גרויע װאָלקנדלעך. די פיגור, װאָס ברין האָט אין זיין פאָר"
שטעלונג געזען אין די בערג, נאָך זיין ווייבס פאַרלאָזן אים, איז דאָ איצט
געװאָרן דער צענטער וואוהין אַלע שאָטנס און נאַכט-שימערונגען לויפן
זיך צוזאַמען און פון װאַנעט עס שטראָמט צוריק דאָס חיות און באַ"
לויכטונגען, װאָס די בערג און װאַסער און װאָלקנדלעך טראָגן אין זיך
און אויף זייערע רעליעפן. פון אירע אויגן טריפט דאָס גרי"צעגאָסענע
ליכט, און פון איר נאָפּל און בריסט --- די ברכה פון דער שלאָפנדיקער
ערד, מיט אַלץ װאָס שפּראָצט, געדייעט און צעוויקלט זיך אין איר טוי"
איקן שויס, | ה' |

פאַר קאַמף, באַװעגונג און וועט-געלויף אין דער נאַטור איז דער
טאָג באַשאַפן געװאָרן, און צום אויפנעמען די זוימען פון נייעם לעבן,
דערנערן און דערציען זי ---- די גרויסע נאַכט. ציטערנדיקע לייבער
באַהעפטן זיך אין שטילן עקסטאַז און די באַפרוכפּערטע פלאַנצן ציען
האַלב-שיכורע די זאַפּטן, װאָס דער פאַרגאַנגענער טאָג האָט פאַר זײ
אָנגעגרײט, װאָס די זון האָט פאַר זיי געזיסט און געיערט, די שעפּטשעג-
דיקע טענער פון גראָזן און בלעטער, דאָס צישען פון די גרילן --- דאָס
איז דער אײיביקער טאָן פון װאַקסן און שפּראָצן, דאָס איז דער אָפּקלאַנג.
פון ליבע און אייפערזוכט, אין פויגל-נעסטן, צװישן װאָרצלען, אין
וואוינונגען פון מענטשן און אונטער וואַסעריפעלזן --- וואו שרצים און
פיש קריכן אַרום. און איבער דעם אַלעמען שמייכלט די וועלט-מוטער"
שאַפט, אַזױ וי דאָס גרינלעכע לבנה-ליכט אויפן בילד, אַזױ װי דאָס
טונקעלע געזיכט פון דער וייבלעכער ויזיע, װאָס שװעבט דאָ אין
צענטער. | |

דאָט בילד האָט שוין געהאַלטן ביים פאַרענדיקט ווערן און סאָלאַנש
איז געווען אי באַגײסטערט אי אומצופרידן,. באַגײסטערט פון דעם
חיות, װאָס זי, מיט איר נאַקעטקײט, האָט געגעבן ברינס ויזיע, און
אומצופרידן איז זי געווען --- װאָס דאָס געמאָלטע ווערט וויכטיקער.
װי זי אַלײן,. אַ שטילע שנאה האָט זיך ביי איר אַזױ אַרום גענומען
אַנטװיקלען צו איר אייגענער טאָפּלטקײט, װאָס װערט דאָ איבערגעגעבן

100

מיט אַזעלכע טיפע און צאַרטע פאַרבן; אַ צוציאונג און אַ װעלן אַנט-
לויפן פון איר אייגענעם שאָטן. . . שפּעטער איז דערפון געװאָרן אַ טיפערט
ביטערקייט. עפּעס װי ברינס לײידנשאַפט צו זיין אַרבעט האָט זי באַ-
לײידיקט ; און זי, מיט איר עקזאָטישן טעמפּעראַמענט, װאָלט זיך פאַר-
שוואוירן צו קעמפן קעגן אָט דעם שטיק באַמאָלטן לייוונט, װאָס וויל
ביי איר אָפּנעמען די בכורה, די ווייבערשע מאַכט אירע, וועלכע זי האָט,
ביז אַהער, געהאַט איבער יינגערע און עלטערע מענער...

3

װאָס נענטער צום סוף פון דער מאָלערישער אַרבעט, אַלץ צוריק-
געהאַלטענער זיינען זי ביידע געװאָרן : דער מאָלער, אַזױ וי זיין מאָדעל.
איר האָט פאַרדראָסן זיין קאַלטקײט. און אים --- איר גלייכגילטיקייט
װאָס האָט אָנגעהױיבן אויסזען וי אומיסטנע. װאָרעם זי האָט אים אויפ-
געהערט צו. מאַכן קאָמפּלימענטן, אַזױ וי זי האָט עס געטאָן די ערשטע
צייט נאָך יעדן סעאַנס, ווען זי האָט באַטראַכט דאָס, װאָס ער האָט דער-
גרייכט פון דאָס ניי, די פאַרבן װאָס ער האָט פאַרטיפט, די ליניעס
װאָס ער האָט פאַראיידלט,

--- זי לאַנגװײליקט זיך . . . --- האָט ער פאַרדראָסיק געטראַכט, --
ס'האָט איר שוין דערעסן. אַ מאָדעל בלייבט אַ מאָדעל,

| און כדי אויפצומונטערן זי, האָט ער וידער פאַרװאָרפן אַ װאָרט,
אַז... ער מיינט ניט חלילה אומזיסט. דעם העכסטן פּרייז וויל ער איר
באַצאָלן פאַר דער פאַרלאָרענער צייט, , ,

-- אַך, רעדט ניט דערפון... --- האָט זי גרינגשאַציק אַ מאַך-
געטאָן מיט איר נאַקעטער האַנט און איר הויט פוֹן אַ קרעאָלין איז נאָך
טונקעלער געװאָרן. אַ סימן, אַז זי האָט זיך פאַררויטלט, --- צייט האָב
איך אַ סך...

--- און װאָס ניט קיין סך ?.,
אַ פרעג-טאָן. |

אָבער זי האָט נאָר אָפּגעקערט דעם קאָפּ און ניט געענטפערט.
אַ קנייטשל האָט זיך געלייגט צווישן אירע ברעמען.

-- שעמט זיך... האָט ברין געטראַכט מיט אַן אומבאַגרינ-
דעטער בייזלעכקייט --- לעבט אַװדאי אויפן חשבון פון אָפּגעפאָרענעם
לופּען און דאַרף קיין געלט ניט. אַװאַנטיורעס דאַרף זי. נאָר איך װעַל
זיך מער אויף דעם וועג ניט אַװעקלאָזן. איין סאָניאַ איז מיר אויך געווען
גענוג. אויך זי האָט זיך אויסגעזוכט אַזאַ ענלעכן קאַװאַליער, אַן אונטער-
געפוילטן, און מיך אַװעקגעװאָרפן.. ,

האָט ער שפּילעװדיק געפּרואװוט

101

אַזױ האָט זיך געצויגן נאָך עטלעכע טעג. זינט סאָלאַנש האָט זיך
אינגאַנצן אויפגעהערט צו שעמען מיט איר נאַקעטקײט זיינען די סעאַנסן
געװאָרן אַ ביסעלע מאָנאָטאָן און זיין אויג איז שוין אויך געווען געזעטיקט
פון איר שיינקייט אָן אַ שום הילע. ער האָט אַפילו גענומען טראַכטן,
אַז ווען קליידער װאָלטן ניט עקזיסטירט, װאָלט מען זיי געדאַרפט צו"
טראַכטן, כדי צוגעבן דער נאַקעטקײט מער פליישלעכן רייץ. און אפשך
איז די מוטער פון קליידונג טאַקע ניט די קעלט אַלײן, נאָר איך די
פּרימיטיווע לײדנשאַפט, ווען זי איז געװאָרן ראַפינירטער און גענומעך
זוכן נייע פאָרמען און נייע געשמאַקן... |

ברין האָט אויך גענומען באַמערקן, אַז דאָס צוריק אָנטאָךזיך,
װאָס סאָלאַנש טוט זיך אָן, נאָך יעדן פאַרענדיקטן סעאַנס, ווערט לענגער
און לאַנגזאַמער,. עפּעס װי זי װאָלט זיך געפוױילט און מיט די אױגן
געפרעגט, צי דאַרף ער זי היינט ווירקלעך מער ניט האָבן, אָדער אפשר
יאָ?..

--- צוליב װאָס ? --- האָבן זיינע אויגן קורץ און דייטלעך אָפּגע-
ענטפערט, נאָר זיינע ליפּן האָבן פאָרט געשמייכלט און געפרעגט איינע-
אוךךדיזעלבע פראַגע, אויף וועלכער ער האָט אַלעמאָל באַקומען אייךאון"
דעמזעלבן אָפּשניט :

--- טיי װעט איר טרינקען, סאָלאַנש ?

--- ניין,

און װי דערשטוינט איז ער געװאָרן, ווען ער האָט פּלוצלונג דער"
הערט אַן אויסערגעוויינטלעכן ענטפער און מיט אַ סך אַ ווייכערן טאָן
וי ביז-אַהער :

--- אַך, איין קליינע טאַסע אפשר ...

ער האָט זי אָנגעקוקט נאָר איין רגעלע מיט פאַרוואונדערטע אויגן
און, ניט ריידנדיק מער קיין װאָרט, געלאָפן אין זיין קליינער זייטיקער
קיך אין אַלקאָו, צו דער גאַזדמאַשינקע.

אין עטלעכע מינוט אַרום, ווען ער איז צוריקגעקומען מיט אַ פריש-
פאַרפּאַרעטער טאַסע טיי, האָט ער נאָך זיין מאָדעלקע געפונען אַ האַלב-
אָנגעטאָנענע. איר קורצע אָליווןדגרינע אַטלאַסענע אונטער-קליידל האָט
גלאַט אַרומגעכאַפּט אירע פולע היפטן ; און אירע נאַקעטע אָרעמס, װאָס
גייען אַרױס װי זעלטענע שװאַרצע פלאַנצן פון איר העלן זיידענעם
קאָרסאַזש, האָבן געהאַלטן אַרומגענומען אַ גרױסע פאָטאָגראַפיע אָן
אַ ראַם, דאָס איז געווען סאָניאַס געלונגענסטער פּאָרטרעט, װאָס ער, ברין,
האָט געהאַט פאַרשטעקט ערגעץוואו אין אַ ווינקל, צװישן ביכער און
קאַרטאָנען, באַלד נאָך איר אַװעקגײן צו מאַקס האַרקאַװקען. מיט איר

102 א

ווייבערישן שפּיר"געפיל האָט דאָס דאָ סאָלאַנש דערטאַפּט אויף דער פאַר-
שטויבטער עטאַזשערקע, אַרױסגעשלעפּט פון צװישן אַ סך אַנדערע האַרטע
פּאַפּירישטיקער און באַטראַכט מיט זשעדנער נייגעריקייט, געשלונגען
מיט דל גרינע לאַכנדיקע אױגן און ניט געקענט אָנזעטיקן זיך. אויף
דער אויסגעשטרעקטער טאַסע טיי האָט זי נאָר אומגעדולדיק אַ צי-
געגעבן מיט איין נאַקעטער פּלייצע און געהיימניספול אַ פרעג-געגעבן:

--- דאָס איז זי ?

געווען ניט שווער צו פאַרשטיין וועגן וועמען עס וװערט דאָ גע-
פרעגט.... אַראָפּגעשטעלט די געבראַכטע טאַסע אויפן טיש, האָט ער
רואיק אָפּגעװישט זיין פייכטע האַנט מיט דער פּאָלע פון זיין ווייסן
אַרבעט-כאַלאַט און פּונקט אַזױ רואיק אָפּגעענטפערט:

--- זי,

--- זי איז שיין!.. --- האָט סאָלאַנש צוגעשאַָקלט מיטן שװאַרצן
קאָפּ -- צו בלאָנד, אַביסל צו אײראָפּעאיש, אָבער זייער שיין...

ער האָט לכתחילה ניט פאַרשטאַנען פאַרװאָס סאָלאַנש באַטאָנט
אַזױ צוויי מאָל דעם ,, צו". נאָר גלייך נאָכדעם האָט ער זיך אָנגעשטױסן,
אַז זיין מאָדעלקע מיינט צו זאָגן, אַז פולקאָם אין פאַרב און האַלטונג,
וי זי אַלײן, איז זיין געוועזענע פרוי נ י ט, פונדעסטוועגן איז זי זייער
שיין. דאָס קאָן מען ניט לייקענען...

-- מ... יאָ -- האָט ברין געפּרואװט אַװעקנעמען די פאַטאָגראַפיע
פון סאָלאַנשעס טונקעלע אָרעמס. אָבער יענע האָט ניט דערלאָזן:

--- נאָך איין װײילינקע!... --- האָט זי זיך געבעטן, --- נאָך איין
רגעלע...

-- איר האָט דאָך געװאָלט טיי,
אָפּװוענדן פון פּאַרטרעט,

אָנשטאָט צו ענטפערן אים צו דער זאַך, האָט זי פּלוצלונג אױים-
געשריען מיט טיפער איבערצייגונג:

--- איר האָט זי ליב, ברין! איר האָט זי נאָך ליב,. איר האָט זִי
נאָך שרעקלעך ליב..,
| --- פון װאַנען נעמט איר דאָס ? --- האָט ער אָפּגעקערט די אויגן,

--- פון פּאָרטרעט. אַזאַ איינע קאָן מען אַזױ לייכט ניט פאַרגעסן,
אָ, ניין...

ער האָט דערשפּירט אַ שטעכיקן װײיטאָג ערגעץ-וואו אין אַ האַרץ- .
ווינקל, וואוהין ער האָט פאַרגראָבן זיין בענקשאַפּט און שוין געמיינט,
אַז זי איז געשטאָרבן. ערשט ניין, זי לעבט נאָך, די בענקשאַפט ! אַ פרעמ-
דע ניט-דיסקרעטע האַנט האָט אַ ריר געטאָן דעם קבר און די באַגראָבענע
האָט אויפגעשריען...

אָס ער זי געפּרואוװוט

102

אַפּנים סאָלאַנש האָט באַמערקט פון זיין לייכטער גרימאַסע, אַז זי
האָט אַ קאַפּעלע איבערגעכאַפּט די מאָס, אַריינגעמישט זיך אין פרעמדע
ליבעדענינים און וויי"געטאָן. װאָרעם זי האָט גלייך אָפּגעלײגט די פאָטאָ-
גראַפיע אָן אַ זייט און ליבלעך-טרויעריק אָנגעקוקט דעם מאָלעך.

--- איר האָט אַ גוטן געשמאַק, ברין ! זייער אַ גוטן געשמאַק.+.

-- אַ דאַנק, --- מאַכט ער, מיט פּונקט אַזאַ ליבלעך-טרויעריקן קוק
וי זי, --- שוין לאַנג ניט געהערט פון אייך אַ גוט װאָרט... דערוויילע-
װאָס טרינקט, מאַדעמואַזעל! אייער טיי ווערט קאַלט...

זי האָט צוגערוקט די טאַסע צו זיך, אַ צי-געגעבן מיט איר טונקעלן
נעזל און געוואונדערט זיך :

--- װאָס פאַר אַ פיינער אַראָמאַט !

אַ זופּ-געגעבן אײינמאָל און צװיימאָל און װוידער געלױבט:

--- אויסגעצייכנט! די רוסן פאַרשטײיען זיך אױיף טיי בעסער
וי מיר . +. |

ברין איז געווען צופרידן, װאָס זיין מאָדעלקע האָט פאַרגעסן אויפן
פּאָרטרעט און אויף אַזאַ קיצלדיקער טעמע, װאָס דער פּאָרטרעט האָט
אַרױסגערופן, און אַװעקגעלײגט איר אַ קורצע לעקציע וי אַזױי מען
מאַכט גוטן טיי,. מען דאַרף דערצו קיין רוס ניט זיין. מען קאָן זיך רואיק
בלייבן ביי דער פראַנצויזישער בירגערשאַפט און אויסלערנען זיך די
גאַנצע קונסט אין צוויי מינוטן, מען טאָר דעם טיי ניט ווייקן אין גרויסע
כלים, קאָכן, װי די שווייצער טוען, גאָט באַהיט! מיט מעטאַל טאָר זיך
דער פריש-געמאַכטער טיי ניט צוזאַמענטרעפן. אין אַ קליינעם טשאַיניקל
פון פּאָרצעלײ, אָדער, נאָך בעסער --- פון געגלאָזטן ליים, מוז עס פאַר-
פּאַרעט ווערן. װאָס װייניקער װאַסער און װאָס מער טעמפּעראַטור.
די קליינע כלי מוז פריער גוט אויסגעבריט ווערן מיט זוד, פאַרפּאַרעט,
לאָזט מען דאָס שטיין אַזױ, איינגעדעקטערהייט, עטלעכע מינוט נאָכ-
אַנאַנד, און די עסענץ איז פאַרטיק... די עסענץ -- אָבער ניט דער
געטראַנק. דאָס הייסע װאַסער װאָס מען גיסט-צו צו דער עסענץ אין
גלאָז אַרײן, מוז געקאָכט ווערן אין אַ ספּעציעלער כלי, װאָס דינט נאָר
צו דעם צוועק און פאַר קיין שום אַנדער געקעכץ. בעסער איז --- ווען די
כלי איז שוין אַ סך מאָל גענוצט געװאָרן אויפצוקאָכן װאַסער. דער אָנגע-
זאָטענער גרויער ,שטיין? אויף די ווענטלעך ציט אַװעק פונעם װאַסער,
ביים קאָכן, אַלע איבעריקע מינעראַלן און פילטרירט אים, װי די בעסטע
לאַבאָראַטאָריע. נאָר אין אַזאַ זוד פאַרלירט ניט די צוגעגאָסענע עסענץ
קיין טראָפּעלע פון איר פיינעם טעם און ריח...

זי האָט אים אויסגעהערט וי אַ שילערין הערט-אויס איר לערער,

104

און ווען ער האָט געענדיקט האָט זי שטילינקערהייט אַ פרעג געגעבן:

-- און אויסער טיי, שער מעטר*), װייסט איר נאָך עפּעס צו
קאָכן ? יו |
-- װי עס מאַכט זיך. ווען איך וויל, מאַך איך מיר אַלײן מיינש
מאָלצײטן,

--- איר עסט גאָרניט אין רעסטאָראַן ?

--- זעלטך"ווען. איין מאָל אין װאָך אפשר, -

--- און ווֹער װאַשט אייך דאָס געפעס ?

-- אַך, געפעס ! אַ צוויי טעלער, אַ מעסער און אַ גאָפּל...

--- אָרעמינקער,

--- פאַרװאָס ווידער אַמאָל ;אָרעמינקער? ?.... איר געדענקט ?
ביים באַקענען זיך אין קאַפע, לעבן ;האָטעל-דע-וויל", האָט איר מיך
שוין איינמאָל אָנגערופן , אָרעמינקער". נאָר דעמאָלט האָט עס אפשר
געהאַט מער זין.., |

-- איך מיין נאָר: װאָס קאָן מען אין איילעניש אַרױפלײגן אויף
איין טעלער אָדער צוויי 3.., :

-- ס'איז גאַנץ גענוג. איין געריכט. אַ גלאָז װיין. אַ שטיקל
ראָקפאָר-קעז, | |

-- זאָגט ניט! עסן אין אַ קונסט. ניט קיין קלענערע קונסט וי
מאָלן, װוי זינגען, װי טאַנצן. נאָר אַסקעטן און אַלטע בחורים פאַר.
װאַרפן דאָס .. .

-- און אַזעלכע וועמען די פרוי װאַרפט אַװעק:.. ‏ .

ער האָט דאָס איר דערזאָגט מיט אַ שניידיקן טאָן. זי האָט אָפּגעלאָזן
איר ניטידערטרונקענע טאַסע טיי און אים אָנגעקוקט מיט אויפגעריסענע
גרינע אויגן. ער האָט אוסגעהאַלטן איר קוק. מיט אַ וויע ניט אַ ציטער-
געגעבן. די אויגן האָטס זי, די ערשטע, אַראָפּגעלאָזן,

-- דאָס איז אמת, -- מאַכט זי מיט אַ פאַרלעגענער מינע, --
די קונסט פון עסן און סערווירן דאַרף דורכגיין דורך פרויעךהענט.
דורך הענט פון אַ פרוי, װאָס מען ליבט, דער וויין שמעקט דעמאָלט גאַנץ
אַנדערש. פון דער איינפאַכסטער ראַגו"*) װערט אַ געטער-שפּײז.,.

ער האָט אַראָפּגעלאָזן דעם קאָפּ;

--- יאָ, אַזױ איז דאָס. אַזױ איז דאָס געווען ביי מיר אויך. אָבער ---

--- װאָס אָבער ?

-- מאַכן אַ געליבטע פרוי פאַר אַ קעכין איז אויך ניט פּאַסיק,

*) ליבּער מייסטער.

**) אויריש-סמו.
105

--- אָבער ווען זי װויל! װען זי װיל!

--- ווער איז די /זי 3" + |

ער האָט אָנגעוויזן מיטן פינגער אויף דעם אָאַיזײטאָפּגעלײגטן
פּאַָרטרעט פון זיין ווייב :

-- זי האָט קײנמאָל ניט געװאָלט. נאָך דער חתונה אפשריי.
דערנאָך האָט זי דאָס געהאַלטן פאַר אַ דערנידערונג,

--- אָרעמינקע ! אַלע פּריצטעס פון דער ליבער פּראָװינץ זיינען
אַזױ... ווען מען ליבט --- גיסט מען דעם מאַן אָן דעם וויין אין בעכער
וי אַ ליבע-געטראַנק. מען גיט אים צו עסן דעם פּענעץ ברויט וי אַ שטיק
האַרץ. אַ הײיליקער מאָלצײיט ווערט יעדער אָװנט-ברויט. און וען מען
עפנט דערנאָך אויף דעם געליבטן מאַן ביידע אָרעמס, די ליפּן...
אַך, װאָס ווייסן זי !... יּ |

זי האָט פאַרדעקט דאָס געזיכט מיט אירע ביידע טונקעלע הענט
און געבליבן אַזױ זיצן,. אירע רויט-לאַקירטע נעגל זיינען זיך צוזאַמענ"
געלאָפן אין צוויי קורצע רייען און צוגעגעבן איר פּאָזע און איר טונקל-
קייט אַ דראַמאַטישן טאָן. דוד ברין איז אױפּגעשטאַנען װי אַ באַי
צויבערטער. זיינע ליפּן האָבן געציטערט.

--- איר זייט אַ מערקווירדיקע פרוי ! --- מאַכט ער. --- דאָס, װאָס
איר האָט דאָ געזאָגט... האָט דאָס עמעצער אָפּגעשאַצט ?

--- ניין, --- ענטפערט זי אָפּ שטילערהייט און נעמט אַװעק אירע
הענט פון די אויגן, --- איידער מען שאַצט-אָפּ מוז מען דאָך זען יי.

--- ווער איז דאָס אַזױ בלינד געווען?

--- אָט דער... וועלכער האָט דאָ אַמאָל געוואוינט. וועלכער איז
געשלאָפן אין זעלבן בעט וי איר, דאָ אויבן אויפן באַלקאָן. ער האָט
נאָר געזען דאָס שטיק בראָנדז װאָס ער האָט פון מיר געמאַכט. ניט מיך.

--- דאַל? דער... סקולפּטאָר ?

אין האַלדז ביי איר האָט עפּעס מאָדנע אַ קלונג'געגעבן. עפּעס
וי אַן אָנגעצױגענע סטרונע װאָלט דאָרטן געפּלאַצט. ניט קיין לאַך,
ניט קיין כליפּ איז דאָס געװוען. דאָס מאָל האָט זיך ברין מער ניט דער"
װאַרט אויף אַן ענטפער. זי האָט גיך גענומען אָנטאָן איר אַטלאַסענעם
קלייד, איר שימערדיקן מאַנטל. אַ שמייכל-געטאָן צו אים מיט טרייסט,
וי נאָר פראַנצויזינען קענען שמייכלען, אַפילו ווען זיי איז ביטער
אויפן האַרצן, און איז אַװעק, צוזאָגנדיק אַז מאָרגן װעט זי קומען צום
סעאַנס אַזױ װי ביז אַהער: ניין אַזײגער אינדערפריי |

106

זיבעטער קאַפּיטל
פראנסוא לופען

4

דאָס לעבהאַפטע געשפּרעך, װאָס איז אַרױסגעקומען צווישן דױד
ברין און זיין מאָדעלקע נאָך אַ לענגערן שווייגן, די אינטעליגענץ אירע,
װאָס זי האָט אַרױסגעװיזן אין צוזאַמענהאַנג מיט סאָניאַס בילד, האָט
אויף אים געהאַט אַ מאָדנע ווירקונג. לייכט באַטױבט און ואַקלדיק
איז ער געװאָרן, עפּעס װוי עמעצער װאָלט, מיט אַ שטעקן, טיף אַ מיש-
געגעבן זיין אָפּגעשטאַנענעם און אָפּגעקילטן וויין און אויפגערודערט.
דאָס גאַנצע הויוון פון דעק...

ער האָט זיך שוין געווען איינגעלעבט אין זיין איינזאַמקײט, גענומען
פאַרגעסן די טיפע באַלײידיקונג, װאָס זיין ווייבס אַװעקגײן האָט אים
פאַרשאַפט. און סאָלאַנש מיט אירע טונקעלע הענט און מיט איר ווייבע-
רישער נייגעריקייט האָט דאָס צוריק לעבעדיק געמאַכט,

| וי אַ יינגל, װאָס כאַפּט זיך-צו צו אַ פאַרבאָטענער נאַשערײ, ווען
די מאַמע גייט אַװעק, און לעקט און נאַשט און שמירט זיך אויס און קאָן
זיך ניט צוריקהאַלטן, כאָטש ווייסן ווייסט ער גוט, אַז שפּעטער װעט ער
דערפאַר באַשטראָפט ווערן, אַזױ האָט זיך דויד ברין צוגעכאַפּט צו זיין
ווייבס פּאָרטרעט, נאָך סאָלאַנשס דראַמאַטישן פאַרלאָזן זיין אַטעליע.
מיט די אויגן איינגעגעסן זיך אין דעם געליבטן אָװאַל פון געזיכט,
אין די פריילעכע אויגן, אין די בלאָנדע האָר. די מויל:ווינקלען האָבן
ביי אים דערביי געצוקט. , איר האָט זי ליב, ברין !* האָט ער פאַר זיך,
וי אַן אָטאָמאַט, איבערגעחזרט סאָלאַנשס דורכדרינגענדיקע ווערטער,
;איר האָט זי נאָך ליב!... איר האָט זי נאָך שרעקלעך ליב!?...
ער האָט אַזש די ציין פאַרקלעמט, כדי ניט אויפצושרייען פון װײטאָג,
אונטער די אויגזדלעפלעך איז אים הייס געװאָרן פון אַ צוריקגעהאַלטענער
טרער, ר
--- סאָניאַ, סאָניאַ... --- האָט ער צום פּאָרטרעט געמורמלט וי צו
אַ לעבעדיקן וועזן. פאָרוואורף איז אין דעם מורמלען געווען, ליבשאַפט,
באַדױערן. | |

און באַלד, קענטיק, האָט ער זיך פאַרשעמט פון אַזעלכע סענטימענטן,
װאָס געהערן צו אַ מעלאָדראַמע. ווייל ער האָט האַסטיק אַ גיי-געגעבן צו
זיין פאַרשטױבטער עטאַזשערקע אין ווינקל און פאַרשטעקט דעם פּאָר-

107

טרעט צװוישן די קאַרטאָנען, וואו סאָלאַנש'ס ווייבערישער אינסטינקס
האָט אים דערטאַפּט און אַרױסגעשלעפּט אויפן שיין פון טאָג. וען ער
װאָלט דאָס ניט געטאָן, װאָלט ער אים אויף שטיקער צעריסן. אַזױ גרויס
איז געווען זיין באַשעמונג. |

אָבער דאָס האָט אים ניט באַרואיקט. די אויפגעברױזטע הייון
פון דעק, די אויפגערודערטע שטיקלעך דערינערונגען האָבן געטריבט
דעם קאָפּ, די אויפגעריסענע וואונד האָט געטריפט מיט בלוט. ער האָט
אַזױ קלאָר דערפילט אויף זיין הוט די באַרירונג און נאָכגיביקײט פון .
איר יונגן שלאַנקן לייב, װאָס איז פאַרװויקלט אין ווייכן זייד פון לאַנגן
נאַכט-העמד, אויפהויבנדיק זי אַזױ מיט ביידע שטאַרקע אָרעמס, פלעגט
ער זי, פאַרליבטערהייט, אַרײנלײגן אין ברייטן בעט פון ,לואי קאַטאָרז*),
גוט איינדעקן, און צופאַלן מיט אַ לאַנגן קוש צו אירע ליפּן. אַזאַ שפּיל
האָט ביי זיי ביידן געהייסן: ,די גערויבטע סאַבינערין", נאָכגעמאַכט
לויט דער אַלטרױמישער געשיכטע. |

די אויפגעלעבטע דערינערונג איז געווען אַזױ שאַרף און ממשותדיק,
אַז זי האָט אינגאַנצן פאַרטושט און פאַרשלונגען די התפּעלות זיינע,
װאָס ער האָט היינט געהאַט פון זיין עקזאָטישער מאָדעלקע, פון איר
שיינקייט, אַזױ װוי פון איר קלוגשאַפט,

וי אַלעמאָל, ווען ער איז אויפגערעגט, אָדער שלעכט געשטימט,
איז ער אַװעק פון זיין אַטעליע אין נאָענטן לוקסענבורגער גאָרטן און
לאַנג אַרומגעלאָפן איבער די ברייטע אַלעען פון קאַשטאַנעױבײמער
| און פּלאַטאַנען,. װאָס האַלטן אין איין װעלקן; אָפּגעגעבן אַ ויזיט

דעם מאָנומענט פון פראַנצויזישן דיכטער ווערלען, מיט זיין מעכטיקן
שטערן און קרומלעכע אויגן; דערנאָך באַזוכט די שיינע גרופּע פון
אָדם און חוהן, מיט זייער ערשטן קינד. אוף אָדמס קודלאַטן קאָפּ
איז געשטאַנען אַ טויב, און אויפן קינד, װאָס קריכט צװישן זיינע פיס --
אַ צווייטע טויב. דאָס לעבן איז געווען אויסגעמישט מיטן שטיין פון
די פיגורן,. און עס איז שווער געווען, אין דעם ערשטן מאָמענט, פונאַנדער-
צוקלייבן זיך װאָס דאָ איז בלוט-און-פלייש און װאָס ס'איז מייסטער"
האַפּטע סקולפּטור. דערפאַר טאַקע האָט אים חוהס נאַקעטקײט אַזױ
שטאַרק געטראָפן, מיט איר לעבעדיקער עכטקייט, און װידעראַמאָל
אַרױסגערופן אַ פּאַרגלייך מיט סאָניאַס הוילן לייב אין האַלב-טונקעלן

אַטעליע אויפן באַלקאָן... און ער איז אַנטלאָפן ער איז װידער

5) לואי דער 14טער. אַ סטיל פון יענעמס עפּאָבעי

108

אַנטלאָפן, דאָס מאָל צום באַסעין אינמיטן גאָרטן, און מיד אָפּגעזיפצט
וי אַ פאַרפאָלגטער.

די קליינע זעגל -שיפלעך, װאָס די פראַנצויזישע קינדער האָבן דאָ
געלאָזן שווימען, האָט ביי אים גלייך אַרסגערופן אַ פּערספּעקטיו
פון אַ ים מיט מאַסט-שיפן אויפן האָריזאָנט. ער האָט אין זיך טיף אַרײנ-
געצויגן די ,, געזאַלצענע לופט", װאָס ער האָט אויך דערפילט ! אין זיין
בלויזער פאָרשטעלונג, און זיך אַלײן אויסגעמוסרט :
| -- די בעסטע רפואה איז... פאַרליבן זיך נאָכאַמאָל. און װאָס
גיכער אַלץ בעסער. אָבער אין וועמען ?
| - אפשר גאָר אין סאָלאַנש ביר ! -- האָט אים עמעצער
אַ שעפּטשע-געטאָן אויפן אויער.

נאָר באַלד האָט ער צו זיך אַלײן ביטער אַ לאַך געגעבן. אַזאַ
;ערזאַץ*" האָט אים אויסגעזען וי אַ שװאַרצע לאַטע אויף אַ ריס, אין
אַ העלן ריינעם אָנצוג. ער האָט גוט געקענט זיין איינגעבוירענע שע-
מעוודיקייט. אַזאַ טונקל-הויטיקע געליבטע וי סאָלאַנש װאָלט צו-דשטאַרק
אונטערגעשטראָכן זיין ,נייע טרייסט", װאָס ער האָט זיך אויסגעזוכט,
די גאַנצע מאָנפּאַרנאַסער באָהעמיע װאָלט דאָס גענומען אויף דער צונג,
און דער ערשטער װאָלט דערפון געמאַכט אַ וינעגרעט*) -- מאַקס
האַרקאַװוקע. ;אָט, הייסט דאָס, אַז עס איז ניטאָ קיין גאָלדיגער אתרוג,
וי סאָניאַ,. בענטשט מען מיט אַ שװאַרצן קאַרטאָפל*"... אויסער דעם
געהערט נאָך אַזאַ ‏ טרייסטןזיך צו אַ צוייטן צד אױיך. סאָלאַנש
איז ווייט ניט ,פריי", וי זי האָט שוין אַ פּאָר מאָל פאַר-
װאָרפן אַ װאָרט. זי ויינט נאָך וען זי דערמאָנט זיך אָן איר
סקולפּטאָר אַנרי דאַל, וועלכער האָט זי אַװעקגעװאָרפן. זי קאָן גלייכ-
גילטיק ניט אַ קוק"געבן אויפן בעט, וואו זי האָט אים מיט יאָרן צוריק
אַרומגענומען. און כדי פריי צו קאָנען באַװײינען איר געשטאָרבענע ליבע,
האָט זי זיך, װי יעדע פּראַקטישע האַלב-:װועלט דאַמע, פאַרקויפט אָט דעם
רייכן, אָפּגעפאָרענעם אַלטן בחור לופּען, צו וועלכן זי האָט קיין שום
אינערלעכע באַציאונג ניט, אויסער אַ ביסל דאַנקבאַרקײט װאָס ער האַלט
זי אויס און איז ניט איבעריק אייפערזיכטיק...

צווישן אָט די צוויי פּיפּערנאָטערן װאָס באַהערשן נאָך סאַָלאנשט
זעל און איר קערפּער, איר א י צ ט און איר פאַרגאַנגענהײט, זאָל ער,
ברין, אַרײנשטעקן זיין קראַנקן קאָפּ, כדי נאָך קראַנקער צו װערן?
גיין, אַזױ נאַריש איז ער ניט... ער װעט זיך מער צוזאַמענפּרעסן אין
זיין צוריקגעהאַלטנקײט, אין זיין קילבלעכער העפלעכקייט און לאָזן זי

*) אַ פּאָטראַווע מיט עסיק.
| 09 :

שווייגן אָדער ריידן, וי עס גלוסט זיך איר. ער װעט פאַרענדיקן דאָס

- בילד מיט איר הילף, צעגיין זיך װי גוטע פריינט, און אַ סוף ! מאָרגן
ווען זי װועט קומען, פּינקטלעך און ליבלעך, װוי איר שטייגער איז, װועט
ער לאָזן גיין איבער זיך איר שיינקייט און איר קלוגשאַפט, נאָר אויף
אַזופיל אויף וויפיל ער דאַרף דאָס האָבן צו זיין אַרבעט, אַזױ װי ביז
איצטער. אפשר נאָך אַ ביסעלע שטרענגער. עס שאַדט ניטייי

אָבער צו מאָרגן אינדערפרי איז סאָלאַנש ניט געקומען. צום
ערשטן מאָל, זינט ברין קען זי, האָט זי ניט געהאַלטן װאָרט. װי קומט
דאָס ? האָט זי אפשר נעכטן געװאַרט ער, ברין, זאָל זי אַרומנעמען און.
טרייסטן, נאָך איר קורצן ווידוי : וועמען און װי אַזױ זי האָט ליב
געהאַט { אױב אַזױ איז זי ניט קיין גרויסע מענטשױקענערין: אױב
אַזױ האָט זי ניט געטראָפן דעם ריכטיקן מאָמענט. לעקן האָניק בשעת
צייןרװײיטאָג איז אַ קנאַפּער פאַרגעניגן. ער האָט די דאָזיקע רפואה
נעכטן ניט געקאָנט געברויכן און היינט --- אַװדאי ניטיי.י

פאַרקלערט, און נאָך מער באַטריבט, װוי נעכטן נאָך איר אַװעקגײן,
האָט ער, שטייענדיק אין זיין זויבערן אַרבעט-כאַלאַט, געװאַשן זיין
שיסעלע, פון וועלכער ער האָט אָקערשט, לויטן פּראַנצויזישן שטייגער,
געטרונקען זיין פרימאָרגן קאַװע. עס איז שוין געווען באַלד צען אינ"
דערפרי. ערשט איצטער האָט זי אָנגעקלאַפּט אין טיר. אויף גאַנצע דריי"
פערטל שעה פאַרשפּעטיקט. | |

--- אַנטרע, סאָלאַנש !*) -- איז ער גלייך פריילעכער געװאָרן
און גענומען װישן זיך די פייכטע הענט,

ער איז אַרױסגעלאָפן פון זיין קליינער גאַזיקיך. נאָר אָנשטאָט
זיין טונקל-הויטיקער מאָדעלקע, האָט זיך גאָר אין אַטעליע אַרײנגעלאָזן
ניט קיין אַנדערער, װי פּראַנסואַ לופּען דאָס הײסט, יענער
עלעגאַנטער מאָסיע, מיטן אָפּגעלעבטן לאַנגן פּנים, װאָס איז געזעסן מיט
מאַדעמואַזעל סאָלאַנש אין קאַפע פאַר דער ערשטער באַקאַנטשאַפט.

-- המ,.. --- האָט זיך ברין אַ קאַפּעלע דערשראָקן, --- װאָס פאַר
אַ סיורפּריז!.. -- האָט ער באַלד אױיסגערופן האַלב-פּאַטעטיש,
זיינענדיק זיכער אין האַרצן, אַז לופּען איז געקומען מאַכן אַן ענדע צו די
סעאַנסן פון זיין געליבטער, וועלכע הױיבן-אָן ווערן געפערלעך. דערפאַר
טאַקע האָט ער זי היינט געלאָזן אינדערהיים און איז אַלײן געקומען
אָנשטאָט איר.

אָבער דער עלעגאַנטער לופּען האָט גאָר פריינטלעך אַ שמיכל

*) אַרין, סאָלאַנש !

100

געגעבן צו ברינען, צעצויגן דעם גלאַטיראַזירטן מויל, באַװיון עטלעכע
גאָלדענע ציין און אויסגערופן וי אַן אַלטער באַקאַנטער: |

--- באָנזשור, שער מעטר !*)

ברין האָט אים צוריקגעקערט דעם ;גוט מאָרגן* מיט אַ האַלבן מויל.
אָבער לופּען איז פון אַזאַ קילקייט אַ האָר ניט נתפּעל געװאָרן.

--- וואונדערט זיך ניט, --- מאַכט ער, --- װאָס איך קום צו אייך
אַזױ אומגעבעטן. ס אָלאַנש האָט מיך געשיקט. זי איז עפּעס ניט-
אינגאַנצן און בעט אום אַנטשולדיקונג... איך אַלײן וויל זיך באַנוצן
מיט אַזאַ געלעגנהייט, כדי אָנצוקוקן אייער אַרבעט. איך דאַרף אייך ניט
זאָגן, אַז איך בין דער פּראָטעזשירער פון אייער מאָדעל. איך בין פֿאַר-
אינטערעסירט סיי אין איר, סיי אין איר מיטאַרבעטערשאַפט. איך וויל
האָפן, אַז איר פּאָזירן איז אייך גוט צונוץיגעקומען...

נאָך אַזאַ פריינטלעכער און קורצער דרשה איז דויד ברינען געבליבן
ניט מער וי דריקן זיין גאַסט די טרוקענע, לאַנגיפינגערדיקע האַנט און
אַרײנזעצן אים אין אַ טיפן פאָטעל, פּונקט אַנטקעגן דעם היפּשן לייוונט
מיט דער ,גרינער נאַכט*, װאָס ער האַלט אין פאַרענדיקן.

2

פראַנסואַ לופּען האָט דאָס פרישע בילד אָנגעקוקט פריער זיצנדיק,
דערנאָך שטייענדיק. דערנאָך האָט ער זיך אַרײינגעשטעקט אַ מאָנאָקל
אין איין אויג און, דאָס מאָל, באַטראַכט דאָס בילד פון אַ זייט; וי אַ
האָן אויף אַ האָבערל געקוקט. דערביי האָט ער מיט די ראַזירטע ליפּן
געמאַכט כלערליי באַוועגונגען, צעצויגן און אַרײנגעצויגן און אַרױס-
געצויגן,. קורץ, פּאָסמאַקעװעט זיך וי אַ קענער נאָך אַ ביסל גוטן וויין,
װאָס האַלט נאָך לאַנג דעם לעצטן טראָפּן אויף דער צונג, װאַרעמט אים,
שפּילט זייך מיט אים און װויל אים ענדגילטיק ניט אַראָפּשלינגען.
זיינע בלאַסע באַקן האָבן זיך לייכט פאַררויטלט. דער גענוס פון דער
מאָלערישער אַרבעט, װאָס ער האָט אין זיך, וי אַ קאָקטעיל, אַרײנ-
גענומען אויפן האַלב-ניכטערן האַרצן, האָט אים, קענטיק, פאַרשאַפט
ניט נאָר אַ גײיסטיקן, נאָר אויך אַ פיזישן פאַרגעניגן,

--- פּראַכטפול ! --- מאַכט ער נאָך אַ היפּשער וויילע שווייגן.
אָט אַ שעלמאַ!.. סאָלאַנש האָט נאָך אַזאַ פולקאָמענקייט קיײנמאָל
ניט באַקומען, פון קיין פּאָזירונג, ניט אין ליים, ניט אין בראָנדו, ניט
אין פאַרבן...

*) גוט מאָרגן, ליבּער מייסטער |
וִ11

ער האָט דאָס האַלב-געמורמלט, וי צו זיך אַלײין. און אַ ווענד-
געבנדיק זיך צום מייסטער, איז זיין קול און זיין אויסדרוק טיפער
געװאָרן : /

-- איך גראַטוליר אייך ! דאָס טרעפט איבער אייער ,שניי-מענטש"
אין דעם לוקסענבורגער מוזעאום. יענס איז אַ קינדערישפּיל, די זײַ
כערקייט דאָ, די קנאַפּע מיטלען, די באַגרענעצטקייט פון די נאַכט-פאַרבן
--- און דאָך אַזאַ זאַפטיקײט ...

און ווידער איז ער איבערגעגאַנגען אויף אַ האַלב-מורמלענדיקן
טאָן: |

--- מען װעט דאָס אפשר שלעכט אויסטייטשן. געשװאױרענע
מבינים װעלן זיך טשעפּען אַז ס'איז דידאַקטיש. אָבער הערט זי נים !
פאַרענדיקט אַזױ. פאַרענדיקט װי איר האָט אָנגעהױבןיי.

לופּען האָט אַרױסגענומען דעם מאָנאָקל פון אויג און אַ האַרבלעכער
קנייטשל האָט זיך געלייגט צװישן זיינע שיטערע ברעמען. דער אַמאָלײ
קער מאָלער און קונסט-אָפּשאַצער איז אַװעק, געלאָזן אַן אָרט פאַרן
סוחר : |

--- איך וויל דאָס ביי אייך קויפן, מאָסיע ברין !

--- ס'איז דאָך ניט פאַרענדיקט ...

-- אַ געניטער סוחר דערקענט דעם טעם לױטן אויסזען.

--- און האָט אָפּטמאָל אַ טעות +..

--- איך נעם דעם טעות אויף מיר.

--- איך װעל זיך נאָך באַטראַכטן.

--- איך קויף דאָס ניט צוליב ספּעקולאַציע. אָפן געזאָגט --- איך
װיל דעם לייוונט האָבן פאַר זיך. ווייל סאָלאַנש פיגורירט דאָ.

--- איך אויך. 1

--- צום ערשטן מאָל הער איך אַ מאָלער זאָל וועלן באַהאַלטן אַ קאָמ"
פּאַזיציע, פאַר וועלכער ער קאָן נעמען טויזנטער.
-- ניט אום דעם גייט דאָס. נאָר סאָלאַנשס שיינקייט איז אַזאֵַיי.
אַזאַֿ.. . : |
ברין האָט גענומען זוכן באַזונדערע אויסדרוקן צו ריידן אָפענע
ווערטער : | יט

--- מאָסיע לופּען, איר האָט דאָך די לעבעדיקע סאָלאַנש. אױף
װאָס דאַרפט איר דעם שאָטן אירן? לאָזט מיר אים איבעריי.

--- אָט דאָ קומען מיר. צום מיטלפּונקט. אין אייער קאָמפּאָזיציע
איז זי בעסער וי אין לעבן. אַ סך בעסער-י.

--- ווי. מען פאַרשטײט...

112

---‏ איבעריקנס, ליבשר מייסטער, איר קאָנט זי דאָך מאָלן נאָב-
אַמאָל, און אַ דריטן מאָל אויך. אוב זי נאָר װעט װעלן... |
ברין האָט זיך אַזש פאַררויטלט פון אַזאַ אָנבאָט. נאָר אַן עכטער
פראַנצויז, און אַ וועלט-מענטש דערצו, איז פעאיק צו אַזאַ באַשײדענער
ראָלע, צו האַלטן זיך אַזױ אין שאָטן ווען עס האַנדלט זיך אום קונסט-
ווערטן. ער פאַרגעסט אַפילן אַז דאָס איז זיין ווייב, אָדער זיין געליבטע... .
נאָר איין רגעלע נאָך האָט אים ברין אָנגעקוקט מיט פאַרדאַכט ביז
ער האָט זיך צעשמייכלט :
-- איך בין גערירט פון אייער ברײטהאַרציקײט, מאָסיע לופען.
אָבער דערצו געהערן דאָך צוויי..,
-- איר האָט דאָך געהערט... איך האָב באַטאָנט: ,אב זי
נאָר װעט וועלן".
--- האָט זי אייך עפּעס געזאָגט ?
-- ניין. נאָר איך קען זי צו"גוט. אירע שטימונגען, אירע קאַפּריזן,
דערצו איז זי נאָך אַ קרעאָלין, דורות פון פראַנצויזישער קולטור קאָנען
אַזאַ קאָכיק בלוט ניט רעגולירן, איין אומפאָרזיכטיקער ריר און די ווילדע
שפּרינגט אַרױס, די אַמאָליקע קאַניבאַלין פון די פּאַסיפישע אינדזלען...
-- האַ, האַ, איך האָב דאָס דערווייל ניט באַמערקט,
| --- צודפרי, זייט אַ ביסל מער באַקאַנט מיט איר, װעט איר דאָס
שוין באַמערקן. ., |
--- אפשר נאָר דאָס װאָס זי ברוגזט זיך אַ ביסעלע. די לעצטע
צייט האָב איך דאָס באַמערקט. איך ווייס ניט פאַרװאָס,
--- איך ווייס יאָ... איר זייט צודקיל און צו-באַשײידן. איר זייט
אַ גראָזדעסער, זי דאַרף האָבן אַ טיגער װאָס זאָל זי באַפאַלן, רייסן
שטיקער, װאָס זאָל רעווען און זויפן בלוט פון די צעריסענע אָדערן...
--- האַדהאַ, מאָסיע לופּען. אַזאַ בין איך ווירקלעך ניט,
--. איך אויך ניט. דערפאַר קען זי זיך ניט דערװאַרטן... פון
צייט צו צייט, און נעמט איבער די איניציאַטיו. און דעמאָלט ---
--- װאָס דעמאָלט ?
לופּען האָטס זיך מיט אַ קאָמישער מינע אַ זעץ געטאָן אין זיין
אייגענער ברוסט :
--- דעמאַלט היט זיך די ביינער, פראַנסואַ לופען !
און אָנװײזנדיק אויף ברינען, האָט ער מיטן זעלבן קאָמישן טאָן
אויסגערופן ; |
--- און היט זיך די ביינער, מעטר ברין !
--- א דאַנק פאַר אַזאַ װאָרנונג, מאָסיע ! נאָר עס װעט ניט נויטיק

זיין...
113

--- מען קאָן ניט װויסן... אַלזאָ, געמאַכט, מיסטער ברין ? דאָס
בילד געהערט מיר ?

--- געוויס. נאָך אַזאַ אויסגעצייכנטער באַקאַנטשאַפּט, װי איך האָב
היינט געמאַכט --- | |

-- אַ דאַנק פאַר אַ קאָמפּלימענט !

--- איר װעט מיר נאָר דערלויבן קומען אַ קוק-טאָן אויף מיין בילד,
פון צייט צו צייט, :

--- וויפיל איר װוילט... אויפן אָריגינאַל --- אויך.

--- מערקווירדיק ! איר זייט גאָר ניט אייפערזיכטיק, מאָסיע לופּען.

--- פון דער פּראַקטיק ווייס איך, אַז /געגנבעטע װאַסער איז זיסער".
לאָז איך דאָס װאַסער אָפן +י. |

--- הם,.. האָט זיך ברין פּלוצלונג אָנגעכמורעט. אָן זיין סאָניאַן
האָט ער זיך דערמאָנט. --- גלויבט איר, מאָסיע לופּען, אַז דאָס איז אַ גר
טער מיטל ? איך האָב דאָס געפּרואװט. עס האָט ניט געהאָלפן...

--- עס העלפט קײינמאָל ניט. מען איז אָבער װײיניקסטנס ניט דער
אָ פּגע נאַרטער, מייסטנס נאַרט זי זיך גאָר אָפּ. װײבער געברויכן
זייער שלעכט זייער פרייהייט, זיי האָבן ליב מציאות. אין שניט-קראָמען
אַזױי וי אין דער ליבע, ווילדע קאָקעטערײי דרימלט נאָך אין זיי, פון
אוראַלטע צייטן. בייטן זי דעריבער אויס שטיקער גאָלד אויף שפּיגעלעך,
לעבנס-מיטלען אויף גלאָזיפּערעלעך יי.

--- דאָס איז ריכטיק, --- האָט ברין לייכט אָפּגעזיפצט. --- ביי מיר
איז אויך אַזױ געווען-י.

--- ביי אַלעמען אַזױ. פאַלט ביי זיך ניט אַראָפּ. . . און וואו שטייט
דאָס אַז מען מוז אַ גאַנצן לעבן טרינקען איין וויין און עסן איין אײינמאָל
אָפּגעקאָכטע שפּייז ? מיר אַלע וֶוערן דאָך מיד פון אײינטאָניקײט. מענער
אַזױ זוי פרויען.

--- דאָס איז ציניש ---

--- אָבער ריכטיק, מען מוז זיך אַלײן קאָנען זאָגן דעם ביטערסטן
אמת. מען טאָר ניט טרינקען שאַמפּאַניער באַהאַלטענערהײט און אין דער
עפנטלעכקייט פּרעדיקן װאַסער +י. |

--- היינריך היינע האָט דאָס געזאָגט.

--- יאָ, דער יידיש-דייטשער דיכטער, וועלכער ליגט באַגראָבן
אויפן מאָנמאַרטר... ער האָט אַזױ ליב געהאַט די פראַנצױזן און די
פראַנצויזישע קולטור, און אַזױ פיינט געהאַט די דייטשע צביעות און
זייער גראָבקײט. אַפילו זיין אַרט דענקען איז געווען אַ פראַנצויזישער.

--- אָבער, אַנטשולדיקט, מאָסיע לופּען. דער ;ביטערער אמת",

114

װי איר מיינט דאָס, איז דאָך, ניט מער וי פּרימיטיווע פאָרמען פון
געשלעכט-לעבן. איך מיין, אַז בייטן אַן אמתע לײדנשאַפט אױף אַז
אַנדערער, איז װוי בייטן אַ רעליגיע. אַ גאָט אויף אַ געץ. יעטוועדע אמתע
ליבע האָט אין זיך עטװאָס פון אַ טיפן גלויבן, פון פאַרגעטערונג...

-- אַך, װאָס גלויבן!.. פאַרגעטערונג !.. פריער פאַר אַלץ.
אין דער וועלט זיינען מִיר בלוט-און-פלייש. די נאַטור איז אַלעמאָל.
געווען שטאַרקער און װועט אַלעמאָל בלייבן דער שטאַרקסטער פאַקטאָר
אין אַלע אונדזערע געפילן, אַלע גלויבנס און אַלע געטער װועט זי איבער-
לעבן. אויף אונדזער מינדסטן נאָגל האָט זי געאַרבעט מיליאָנען יאָרן
ביז זי האָט אים פאַרפולקאָמט. און וויפיל זיינען אונדזערע אַלע גלויבנס
און קולטורן אַלט ? פינף טויזנט, זעקס טויזנט יאָר. שין אַרײנגע"
רעכנט די עגיפּטישע און באַביליאָנישע קולטורן אויך. װאָס פאַר אַ װוערט
האָבן אָט די עטלעכע טויזנט יאָרן זוכעניש קעגן מיליאָנען יאָרן פון
נאַטור-געזעצן ?

-- אַך, מאָסיע לופּען, װאָס רעדט איר ? די זאַנגען אויפן פעלד
מיט זייערע האַרטע, ניט-צעמאָלענע קערנער, זיינען אויך נאַטור"געזעצן,
פונדעסטוועגן ווילן מיר, מענטשן, זי ניט קייען װי בהמות ; ניט ווייקן,
אין אונדזער גױידער, װי די גענדז... נאָר מיר מאַכן פון זי ווייס-מעל,
מיר יערן טייג, פּאַרפיינערן זייער געשמאַק מיט זאַלץ און צוקער און ראַ-
זינקעס, ביז מיר באַקומען צו אונדזער פרישטיק די פיינע געברוינטע
ברויטלעך... דאָס צוזאַמענפּאָרן זיך פון די חיות אין װאַלד איז אפשר
אויך נאַטור"געזעץ, אָבער די מענטשלעכע ציװויליזאַציע האָט זיך דערמיט
ניט באַנוגנט. זי האָט צוגעקלערט פלירט, צוריקהאַלטונג, מוזיק, בלומען,
טענץ און געזאַנג, פּאַרפיום און פּאָעזיע און רעליגיעזע צערעמאָניעס,
אָן דעם װאָלט אונדז געבליבן נאָר דער גראָבער פיזישער אַקט. דאָס
װואָלט ניט באַפרידיקט ניט אייך און ניט מיך. זאָל ד אָ ס זיין דעף
;ביטערער אמת? װאָס איר רעקאָמענדירט ?

-- גאָט באַהיט!.. איר זעט, מאָסיע ברין, אַפילו מיין גאָט"
לאָזיקייט קאָן איך אָן גאָט ניט געברויכן. אַ שלעכטע געוואוינהייט!,.

--- וי דען מיינט איר דאָס ?

-- כמעט אַזױ וי איר. װאָס מער שטרויכלענישן, אַלץ אינטערט-
סאַנטער איז דאָס שפּיל פון מאַן און פרוי. װאָס מער שאָלעכצן, אַלץ
זיסער איז די יאָדער. דער ראַפינירטער מענטשישער געניוס האָט דאָס
אַלץ צוגעקלערט, אָבער מאַכן דערפון אַן אײיטאָניקן קולט, נאָכלופן דאָס
גאַנצע לעבן נאָך איינ ער, פאַרװאַנדלען די אייביקע מאַנצבילשע:
נייגעריקייט אין איין הײיליקער מיסטעריע -- דאָס לאָז איך אימער

דער קירך ....
115:

--- װאָס האָט דאָס צו טאָן מיט קירך ? מיר ביידע דענקען דאָך

וי צוויי ניט-גלױביקע. |
|‏ -- מיר ניט; אָבער אונדזערע עלטערן און אוריעלטערן. זיי

האָבן געגלויבט, זייער קירך האָט איבערגעכאַפּט די מאָס, דערפירט
זייער געשלעכטלעכע מאַרטירערײי ביז אַן אַבסורד. פאַר אַ סך דורות,
װאָס זיינען געזעסן אין אַ טורמע פון געמאַכטער צניעות, באַצאָלן מיר
איצט, מיר, די אולטראַימאָדערנע מענטשן. מיר באַצאָלן מיט אונדזער
פאַמיליען-לעבן, װאָס רינט אונדז אויס אונטער די הענט, צעפאַלט זיך
אויף אירע גרונט-עלעמענטן, קערט זיך אום צו דער פּרימיטיװוער נאַטור, .
פון וועלכער מיר זיינען טויזנטער יאָרן געלאָפן אין דער קולטור אַרײן.

--- און דעריבער ?

--- דעריבער איז אַ נאַר דער, וועלכער איז צופיל פאַרליבט אין
יענערר וועלכע קוקט זיך אום אױף אַנדערע;: װעלכער גייט אױס
פאַר בענקשאַפט, נאָר כדי ניט צו פאַרשוועכן דעם אָנדענקען פון דער,
וועלכע איז אים געװאָרן אומטריי. ניין, קיין גאָטעס-דינסט איז דאָס
יעדנפאַלס ניט... /

לופּען איז אויפגעשטאַנען און אַ נעם געגעבן זיין הוט אין דער
אָפּגעבליאַקעװעטער האַנט. ברין האָט אים אָנגעקוקט מיט קיילעכדיקע
אויגן, אים איז געווען קלאָר, אַז זיין גאַסט ווייסט פון זיין הויזידאַמע. .
די געשיכטע, מיט סאָניאַס אַװעקגײן, איז אויפן בולװאַר מאָנפּאַרנאַס
געווען צויגוט באַקאַנט... אָבער צוליב װאָס און צוליב װועמען רעדט
ער אַזױ ? ואוהין צילט ער מיט זיינע געשמאַקן און ליבע-אָנגעלעגג"
הייטן ? דאָס איז דוד ברינען געווען ניט גאַנץ קלאָר,

--- איר װוײיסט ? --- מאַכט ער צו זיין גאַסט מיט אַ פריינטלעכער
איראָניע, --- ווען איר װאָלט נִיט אויסגעזען אַזױ מענטשלעך, װאָלט
איך געמיינט, אַז אַזױ פאַרפירעריש רעדט אַ טייװל...

--- ניין, --- גיט לופּען בלאַס אַ שמייכל און זעצט אַרױף זיין האַרטן
דערבי-הוט, -- איך רעד נאָר װי אַן עפּיקורײער.*) נאַ, איך מוז
שוין גיין,. פאַר דער שייגער אונטערהאַלטונג -- אַ דאַנק! און דאָ לאָז
איך איבער צוויי טויזנט פּראַנק --- אַן אױפגאָב פאַר אייער בילד. .

ברין איז אַ קאַפּעלע צעמישט געװאָרן:

| -- דאָס איז אַ ביסל צופיל...

--- איך צאָל ניט, --- מאַכט לופּען, --- די מאָנפּאַרנאַסער פּרייזן.

די געשעפטן פון מאָסיע מאַקס האַרקאַװקע טרייב איך ניט. נאָך אַזאַ

*) אפּיקורס.

16

סומע און מער װעט איר באַקומען, וען אייער קאָמפּאָזיציע װעט
אינגאַנצן זיין פאַרטיק,

האַרט ביי דער טיר איז ער נאָך אַ רגע שטיין געבליבן,

--- װאָס, --- מאַכט ער, --- האָב איך אייך נאָך געװאָלט זאָגן 3..
מיינט נאָר ניט, אַז סאָלאַנש איז ווירקלעך קראַנק. צװישן אונדז זאָל
דאָס בלייבן --- ס'איז אַ קאַפּריז אַזאַ. רופט זי ניט און לאָזט זי ווייטער
שפּילן, זי װעט אַלײן קומען. עטלעכע בלומען, אויב איר װילט, קאָנט
איר איר שיקן. זי האָט ליב טובעראָזן. דער עקזאָטישער ריח דערמאַנט
איר מאַרטיניק, פון װאַנעט זי שטאַמט..,

:3

דוד ברין האָט נאָך אַ גוטע וילע אַרומגעפּאַדיעט איבער זיין
אַטעליע און ניט געקאָנט אַװעקזעצן זיך. ער איז געווען װאַרעם אויפ-
גערעגט פון דעם פּיקאַנטן געשפּרעך מיט פראַנסואַ לופּען. איינשטימיק
מיט יענעמס עפּיקורייאישע מיינונגען איז ער ניט געװען ער האָט
אָבער ניט געקאָנט פאַרלייקענען, פאַר זיך אַלײן, אַז אין זיין אַטעליע
איז אָקערשט געווען אַ גײיסטרייכער מענטש, מיט אַ באַשטימטער
וועלט-אָנשויאונג, וועלכער צווינגט, מיט זיינע רייד, נאָכצודענקען,
אויב ניט גראָד דאָס, װאָס ער, דער לעבנס-קענער, דענקט, -- איז
דענקען בכלל... ברין האָט אָנגעהויבן פאַרשטיין, אַז סאָלאַנש בירט,
(מיט איר שיינקייט און פיינפיליקייט, האָט אין פראַנסואַ לופּען געפונען
נים נאָר איר רייכן ,פּאַרערער", נאָר אויך איר לערער, וועלכער האַלט
זי אויס אויך גייסטיק און לאָזט זי ניט אויסגליטשן-זיך אויף די פּאַריזער
טראָטואַרן, אַזױ װי אַ סך פאַרפירטע און אָפּגענאַרטע מאָדעלקעס
גליטשן זיך אויס. נאָך דער געשיכטע מיט דעם סקולפּטאָר אַנרי דאַל,
איז דאָך צװישן סאָלאַנש בירט און אַן אָפּגרונט געבליבן איין טראָט.

ברין האָט דערפילט צו אָט דעם בלאַסן שטשאָגל, מיטן מאָנאָקל,
א געוויסע דאַנקבאַרקײט, עפּעס װי די טונקל-הויטיקע סאָלאַנש װאָלט
געווען זיינע, דויד ברינס, אַ נאָענטע קרובה, וועלכע לופּען האָט גט-
ראַטעװעט פון אונטערגאַנג... װאָס אייגנטלעך גייט אים, ברינען, אָן
די גאַנצע געשיכטע ? ער ווייסט אַלײן ניט פאַרװאָס, נאָר זי גייט אים
פאָרט אָן... אומגייענדיק איבער זיין גרויסער אַטעליע האָט ער זיך
געריבן די הענט פון פאַרגעניגן :

--- אָט, דאַכט זיך, אַזאַ אָפּגעבליאַקעװעטער דענדי, אַזאַ לעבנס-
פאַרברענער אין האַרטן הוט! און איז גוטהאַרציק וי אַן עלטערער

117

ברודער. און פילאָזאָפּירט װי שלמה המלך. אַן אמתער פראַנצױז, װאָס
איז דורכגענומען מיט קולטור, וי אַ מילכיקער טייגעכץ מיט פּוטער...

דאָס ערשטע װאָס ער האָט געטאָן איז געװען דאָס אַראָפּנעמען
טויזנט פראַנק פון איבערגעלאָזענעם אויפגאָב, אַרײנלײגן אין אַ קאָנװערט
און אויפשרייבן אויף דעם סאָלאַנשס נאָמען און פאַמיליע. ברין האָט
דאָס באַשטימט אָלס האָנאָראַר פאַר זיין מאָדעלקע. אַזױ גיך װי איר
פּאָזירן פאַר אים װעט זיך ענדיקן, װעט ער איר דאָס דערלאַנגען אין
| געשלאָסענעם קאָנװערט. ער האָט זייער גוט פאַרשטאַנען, אַז זי נויטיקט
זיך ניט אין דעם, און ניט צוליב געלט האָט זי זיך געלאָזן אויף אַזאַ
קליינער אַװאַנטורע. נאָר ניט באַצאָלן קאָן ער אויך ניט. ער װאָלט זיך
געפילט געבונדן, ער װאָלט זיך געפילט פאַרפליכטעט צו אַ פרעמדנס
געליבטער, וועלכע ער האָט צופעליק באַגעגנט אין אַ קאַפע און אײנ
געלאַדן זי זאָל אים העלפן פאַרענדיקן אַ מאָלערישע אַרבעט.

דערנאָך איז ער אַראָפּ אין גאַס און אַװעקגעשיקט איר אַ טיערן
בוקעט פון טובעראָזן. אָט די וואונדערלעכע װייס-ראָזעװע בלומען,
װאָס גיבן פון זיך אַרױס אַ ריח פון בליענדיקע ציטראָנען און אַנאַנאַסך
הויט און זיינען באַפּוצט מיט גלאַנציקע בלעטער --- אויך װי ציטראָנעך .
פלאַנצן, און אַ בריוועלע האָט ער צוגעלייגט צום בוקעט, אין וועלכן
ער דאַנקט איר פאַרן גרוס, װאָס זי האָט אים איבערגעשיקט דורך
פראַנסואַ לופּען, און אַ וואונטש -- זי זאָל װאָס גיכער געזונט וערן.

צוויי טעג האָט זי פון זיך ניט געלאָזן הערן. אויפן דריטן טאָג
איז זי געקומען פּינקטלעך ניין אינדערפרי, אַזױ װי פריער: פריש און
פריילעך באַגריסט דעם מאָלער און, דאָס מאָל, געלאָזן קושן איר אויס-
געשטרעקטע פּאַרפיומירטע האַנט וויפיל ער וויל. איין רגעלע האָט זיך
ברינען אויסגעדוכט, אַז איר זיידיקע הענטל ציטערט אַ ביסל. נאָר
באַלד האָט ער דאָס פאַרגעסן, װאָרעם זי האָט זיך גענומען אױסטאָן אָן
באַזונדערע צערעמאָניעס, פּראָפּעסיאָנעל, בריהשדיק און קיל, אַזױ װי
מען טוט אַ פליכט. און ער, ברין, נאָך מער געבונדן דורך לופּענס פריינט"
לעכער באַקאַנטשאַפט און גוטן ווילן, האָט נאָך באַשײדענער און צוריק"
געהאַלטענער וי ביז אַהער, געקוקט אויף איר פּראַכטפולער נאַקעטקײיט
און צוזאַמענגעשפּיצט זיין גאַנצן ווילן אויף זיין אַרבעט.

סאָלאַנש, אָבער, נאָכן ענדיקן דעם היינטיקן סעאַנס, האָט זיך
ווידער ניט געאיילט אָנצוטאָן איר קלייד, אַזױ װוי פאָריקן מאָל. אַרומ"
פּאַדיענדיק אין איר גריךאַטלאַסענעם אונטער-קליידל איבערן אַטעליע,
איז זי ווידער שטיין געבליבן לעבן דער עטאַזשערקע אין ווינקל און,
פאַרטראַכטערהײט, גענומען נישטערן. קיין דערלויבעניש ניט געבעסן,

118

וי מען בעט ניט קיין דערלויבעניש אין אַ פרעמדן הז צו נעמען אַן
אַקאָרד אויף אַן אָפענער פּיאַנאָ.

ערשט אין אַ מינוט אַרום, ווען ברין האָט זי אַ ביסל פאַרוואונדערט
אָנגעקוקט, האָט זי זיך פאַרענטפערט :

--- איך זוך ניט אייער ווייבס פּאַרטרעט, נאָר גלאָט אַז...

און מיט איין ניט-:באַטראַכטער באַוועגונג, װוי עס האָט אויסגעזען,
האָט זי ;,גלאַט אַזױ" אַרױסגעשלעפּט פון דער עטאַזשערקע אַ דיגעם
קוואַרטאָדבוך אין אַן אָפּגעריבענעם און אַלט:מאָדישן אײנבאַנד און
אַ בלעטל-געגעבן. אירע אויגן זיינען גרויס געװאָרן. |

--- אָ, --- מאַכט זי, --- געמיינט ס'איז אַ פאַרצײיטיקער אַלבאָם...
ערשט ס'איז... ס'איז גאָר אַ געבעטיבוך... אַ געבעט בוך מיט
העברעאישע בוכשטאַבן...

ברין האָט אַ טראָט:געגעבן נענטער און איבער סאָלאַנשס קאָפּ
אַרײינגעקוקט אין בוך. דאָס איז געווען אַן אַלטע הגדה של פּ סח,
געדרוקט מיט אַ פַּאָר הונדערט יאָר צוריק אין איטאַליע און אילוסטרירט
מיט פּרימיטיווע האָלץ-:שניטן. די האַרטע בלעטער זיינען געווען פאַר-
געלבט, פול מיט ווייןךפלעקן פון אַ סך פּסחדיקע כוסות און פאַרפעטסט
מיט טראָפּנס פון וועקסענע ליכט. מיט אַ גריער עלטער און מיט
פרום-אָפּגעריכטע סדרים האָט פון דער הגדה געװיײיעט. ברין האָט זי
איינגעהאַנדלט ערגעץ-וואו אין איינער פון די אייזערנע קלייטלעך אויפן
ברעג פון דער סענע, כדי צו באַנוצן זיך, ווען"ניט-איז, מיט די אַלטע
צייכענונגען. אין דער צערודערונג פון זיין פאַמיליען-לעבן, נאָך סאָניאַס
אַװעקגײן, האָט ער זי פאַרשטופּט אין דער עטאַזשערקע צוזאַמען מיט
סאָניאַס פּאַרטרעט. פאַרשטופּט און פאַרגעסן.

--- דאָס איז קיין געבעט-בוך ניט, --- האָט ער באַלערנט זיין נאַאיווע
מאָדעל-מײידל. --- דאָס אין אַ האַיגאַידאַ, דער יידישער פּסח-ריטואַל
אין טעקסט און בילדער. . . אָבער פון װאַנען ווייסט איר אַז דאָס איז
העברעאיש ?

ערשט דאָ האָט דויד ברין באַמערקט, אַז סאָלאַנש פירט זיך עפּעס
מאָדנע אויף, אַז אירע ליפּן ציטערן און די אויגן זיינען פייכט,

--- װאָס איז מיט אייך ? -- האָט ער זי ווייך אָנגענומען פאַר
אַ האַנט,

--- ס'איז גאָרנישט , . . --- האָט זי זיך צעשמייכלט דורך טרערן, ---
דאָס האָט מיך נאָר דערמאָנט... ביי מיין פאָטער אויף מאַרטיניק איז
אויך געווען אַן ענלעכער געבעטיבוך, א האַיגאַידאַ מיט צאַצקעס...

--- עס קאָן ניט זיין !

19

--- פאַרװאָס קאָן ניט זיין ? מיין פאָטער, סאַמועל בירט, האָט גע-
שטאַמט פון עלזאַס. נאָך דעם פּרייסישן קריג האָט ער אױיסגעװאַנדערט
פון סטראַסבורג, װאָס די דייטשן האָבן אָפּגענומען פון פראַנקרייך, און
איז אַװעק אין די קאָלאָניעס. פון פאַך איז ער געווען אַ פאַרמאַצעװט...

-- אָבער אַ ייד? ער איז דאָך געװען אַ ייד...

|-- געוויס.. װאָס וואונדערט איר זיך אַזױ ? ער האָט זיך דער"
שלאָגן צו מאַרטיניק, אויפגעעפנט אַן אַפּטײיק אין דער הױפּט-שטאָט,
סעפּיער, חתונה געהאַט מיט אַ שיינהייט פון לאַנד. איך בין די יינגסטע
טאָכטער און די איינציקע װאָס איז געבליבן לעבן פון אונדזער גאַנצער
פאַמיליע +.. | |

--- װאָס איז דען געשען מיט אייער פאַמיליץ ? |

--- זי איז אומגעקומען אין סען"פּיער בשעת דעם שרעקלעכן אויס-
ברוך פון וואולקאַן מאָנט-פּעלע, אין יאָר 1902. איך בין דעמאָלט
געווען צױגאַסט ביי אַ טאַנטע, אין שכנישן אינדזל דאָמיניק. מין
מוטערס עלטערע שװועסטער האָט דאָרטן חתונה געהאַט פאַר אַן ענגלענ-
דער און האָט מיך, מיט עטלעכע װאָכן פאַר דער פּלוצלעכער קאַטאַסטראָ-
פע, מיטגענומען מיט זיך. אַזױ בין איך געבליבן לעבן

--- אָרעמע סאָלאַנש ! |

--- איך געדענק נאָך אונדזער צוריק-קומען אַהײם, װאָס אין מער.
קיין היים ניט געווען, װאָרעם גאַנץ סעןפּיער, מיט אירע דרייסיק טויונט
איינוואוינער, זיינען פאַרברענט און אויסגעברענט געװאָרן אין אַ טויזנט-
גראַדיקן גיהנום-פייער פון דעם ואולקאַן, ניט איבערלאָזנדיק אַפילן
קיין שפּור פון קוילן... געבליבן איז נאָר איין נעגער אין אַ טיפן
טורמש-קעלער, וואו ער איז געזעסן אַרעסטירט פאַר אַ גנבה... דעם
אָרט פון מיין טאַטנס אַפּטײיק האָט מען דערנאָך דערקענט, אָבער נאָר
לויט די צעשמאָלצענע סלאָיקעס פון פּאָרצעלאַן און לוט די אויסטער-
ליש-צעקרימטע גלעזערנע פלאַשן, דאָס איז געווען אַלץ װאָס איז איבער-
געבליבן פון אונדזער הױז, פון מיין טאַטע און מאַמע, פון מיינע
שװועסטער און ברידער. איך און מיין טאַנטע האָבן אַרומגעפּאַדיעט איבער
אָט די קוים-אָפּגעקילטע רעשטלעך און געװויינט. איך בין נאָך דעמאָלט
קיין זעקס יאָר ניט אַלט געווען...

ברין איז א וויילע געבליבן שטיין אַ צעמישטער פון אָט דער
| קורצער און טראַגישער דערציילונג, אָן פאַרבן און אָן באַטאָנונג, אָבער
גרויזאַם אין איר טרוקענער קלאָרקײט, אַזױ װי עס האָט זיך איינגעשניטן
אין סאָלאַנשס זכרון בשעת זי איז נאָך געווען אַ קינד, וועלנדיק אָפּװוענדן

100

דעם שווערמוטיקן געשפּרעך אָן אַ זייט, האָט ער אַ הויב געטאָן מיט די
פּלייצעס און געמאַכט אַ פּנים אַז ער האָט זיך עפּעס דערמאַנט.

-- אָ, -- מאַכט ער, -- איצט פאַרשטיי איך פֿאַרװאָס אייער
פאַמיליע-נאָמען האָט מיר געקלונגען אַ ביסל ניט-פראַנצויזיש, , בירט...
בירט", האָט ברין איבערגעחזרט מיט אַ קװענקלדיקער מינע, שױן
דעמאָלט ביי אונדזער ערשטער באַקאַנטשאַפט אין קאַפע, איז מיר אויפ-
געפאַלן אַז אייער פאַמיליע-נאָמען איז ניט ריכטיק צוגעפּאַסט צו אייער
אויסזען,.. איר. געדענקט ? |

--- געוויס געדענק איך. נאָר איך בין נאָך דעמאָלט ניט געוען
זיכער אַז איר שטאַמט פון זעלבן פאָלק וי מיין פאָטער, געמיינט איר
זייט אַ רוס.

--- אַזױ זע איך אויס ?

--- אַזױ, װוייניקסטנס, האָט איר אויסגעזען אין די נאָטיצן וועגן ‏
אייער פּרעמירטן בילד, װאָס דער לוקסענבורגער מוזעאום האָט ביי אייך
אָפּגעקופט. אומעטום האָט איר דאָרטן פיגורירט אַלס , פּענטר ריוס",..+)
--- אַלס אַ ;סלאַװישע נשמה" אויך . . . נו, יאָ. זעצט זיך, סאָלאַנש,
און לאָמיך אייך איצט אָנקוקן פון דאָס ניי. איך זע אייך איצט מיט
נייע אויגן,. אויסער אייער פאַמיליע דערקלערט זיך מיר איצט אַ גע-
וויסע... נו, װי זאָל איך דאָס זאָגן ? אַ געוויסע װאַרעמקײט, אַ באַ-
קאַנטע ליבלעכקייט װאָס מיר איז לכתחילה געווען אומפאַרשטענד-
לעך...

האַלב-אָנגעטאָן, ווי זי איז געווען, האָט זיך סאָלאַנש געזעצט אין
פאָטעל. , מיט דער הגדה אין די הענט, האָט זי אָנגענומען אַ קאָמישע
אָבער שיינע פּאָזע. קוקט, הייסט דאָס, און האָט הנאה, אויב איר ווילט,
און ברין האָט זי אָנגעקוקט, ווירקלעך אָנגעקוקט אַזױ וי ער װאָלט
זי דערזען צום ערשטן מאָל,

--- איז אָט ! --- מאַכט ער, נאָך אַ וויילע מוסטערן זי, --- אָט וואוהין
אונדזער בלוט האָט זיך פאַרקייקלט, אין די אַנטילן, ביים פוס פון אַ
פייער-שפּײיענדיקן וואולקאַן אויסגעמישט זיך מיט אַ פרעמדער ראַסע.
און וועלכע עפעקטן דאָס האָט געגעבן !

--- מיינע אויגן זיינען דעם פאָטערס, --- האָט סאָלאַנש באַשטעטיקט,
-- אַ רויטלעך-בלאַנדער איז ער געווען, און מיין הויט --- דער מוטערטס,
פּונקט אַזאַ...

סאָלאַנש האָט דערביי די העל-גרינע אויגן ניט אָפּגעריסן פון די

*) רוסישער מאַלער,
121

צאַצקעס אין דער הגדה, געבלעטערט און איבערגעבלעטערט די פאַר-
געלבטע פּאַפּיריזײטן...

--- יאָ, יאָ,... --- מאַכט זי אָן שום איבערגאַנג פון דעם, װאָס זי
האָט ערשט דערציילט, -- אַזאַ ענלעכער בוך איז ביי אונדז געלעגן
אויפן טיש... ביינאַכט. דער פאָטער האָט אונדז געגעבן זיסן וויין
אין זילבערנע בעכערלעך און אַזעלכענע ;ביסקאָטן"*), קרוכלע, קיי-
לעכדיקע.. .

--- מאַצאָט . , .+*) --- האָט איר ברין אונטערגעהאָלפן.

--- ריכטיק, ,,מאַזאָט*",... אַזױ האָט דאָס ביי אונדז, קינדער, גע"
הייסן, דער פאָטער האָט דאָס גערופן , מאַצאָט* און מיר האָבן שלעכט
נאָכגעזאָגט. דער פאָטער האָט געלאַכט. די אויגן האָבן ביי אים העל
געלויכטן.. . |

--- דערלויבט מיר נאָר צו פרעגן אייך, סאָלאַנש, האָט איר באַ-
האַלטן דעם פאָטערס רעליגיע ?..

--- ניין,. דער טאַנטעס. פּראָטעסטאַנטיש. נאָך דער קאַטאַסטראָפע
אויף מאַרטיניק האָט זי מיך דערצויגן ביי זיך. ניט געבליבן קיין
אַנדערע ווער עס זאָל זיך זאָרגן פאַר מיר. וי איר ווייסט שוין, האָט
מיין מוטערס עלטערע שװעסטער חתונה-געהאַט פאַר אַן ענגלענדער,
אַן איינגעזעסענער קאַקאַאָדפּלאַנטאַטאָר אויף דעם נאָענטן אינדול דאָי
מיניק. דער לעצטער געהערט צו ענגלאַנדס פּראַטעקטאָראַט... נאָר
אין אַנגלאָדזאַקסישן קלויסטער גיי איך ניט, פּונקט אַזױ וי אין סינאַגאָגע.
איך ווייס אויך ניט צו וועלכער ראַסע איך געהער: צו דער וייסער
אָדער צו דער שװאַרצער...

--- איר זייט ניט שװאַרץ, מיין ליבע, איר זייט ברוינלעך גרין
וי אַ צייטיקע אליווע. וי מיין ,גרינע נאַכט* װאָס איך מאָל. װאָס מיר
מאָלן ביידע צוזאַמען...

--- װאָס מיר מאָלן ביידע צוזאַמען...
געזאָגט און אָפּגעלײגט די אַלטע הגדה,

ברין איז געזעסן פאַרקלערט. זיינע אויגן זיינען געווען געװענדט
ניט צו איר, וי זי האָט זיך געריכט, נאָר עפּעס אין זיך אַלײין,. דאָס האָט
איר, ווייזט אויס, פאַרדראָסן. װאָרעם זי האָט, כלומרשט לאַכנדיק,
און אין דער אמתן אַנטױשט אַ זאָגיגעגעבן:

האָט זי מעכאַניש נאָמ-

*) קרעקערם,
**) מצות.

122

--- אַך, איר טראַכט גאָר פון איר, ניט פון דער ,גרינער נאַכט"
װאָס ,מיר?* מאָלן ביידע צוזאַמען...

--- יאָ, יאָ, --- האָט ער זיך אַ כאַפּיגעגעבן און אױפּגעשטאַנען, ---
פון וועמען טראַכט איר ? אַנטשולדיקט. איך בין צעשטרײט. ..

-- איך מוז שוין גיין ! -- שניידט זי פּלוצלונג אָפּ. --- לופּען
װאַרט אויף מיר...

--- אַלזאָ, מאָרגן,

--- אויב איר ווילט,

-- נא, לאַנג װעל איך אייך שוין ניט מוטשען, ליבע סאָלאַנש.
אפשר נאָך צוויי מאָל,

איר לעבהאַפטיקייט איז פּלוצלונג פאַרשוואונדן, אָנגעטאָן זיך
האָט זי ניט װי איינע װאָס איילט-זיך, ווען עמעצער װאַרט אויף איר,
שוין האַלטנדיק די קליאַמקע אין האַנט האָט זי זיך דערמאָנט .

-- פאַרגעסן אייך דאַנקען, ,שער מעטר"-), פאַרן שיינעם
בוקעט װאָס איר האָט מיר צוגעשיקט. לױט דעם אױסװאַל פון
די בלומען ווייס איך, אַז דאָס האָט אייך לופּען געגעבן די אידייע,
נאָר עס מאַכט ניט אויס. די הױפּטזאַך איז אייער גוטער ווילן..,

ערשט וען זי איז אַװעק האָט זיך ברין געכאַפּט, אַז אין אירע
עטלעכע ווערטער און איר אויסדרוק, ביים אַװעקגײן, איז געווען מער
איראָניע, וי דאַנק,

אכטער קאַפּימטל
פארענדיקט דאָס בילד
4

אַ פּאָר טעג שפּעטער, נאָך סאָלאַנשס געשיכטע, איז דאָס געווען
יענער נעפלדיקער פרימאָרגן, ווען ברין האָט, ביים אויפכאַפּן זיך, דער"
זען, אַז דאָס דאַך-פענצטער פון דער אַטעליע לויכט מוטנע איבער זיין
צעפּודלטן קאָפּ װי אַ ריזיקע בעלמע... דער האַרבסט האָט אַ וייע-
געגעבן איבער פּאַריז, דאָס ערשטע קעלטל איז דורכגעגאַנגען מיט
אַ ציטער דורכן רוקן : אַװעק דער זומער, די שפּילערײען, דאָס אַרומ-

*) ליבּער מווסטער.
123

פּלאַטערן, איצט גילט קאַמף פאַר דער עקזיסטענץ, פאַר אָנערקענונג,
פאַר אַ באַשטימטן ציל אין דער רוישיקער שטאָט... מיט אַן אויפגע-
ברויזטער ענערגיע, פּונקט וי אַ כװאַליע װאָלט אים אויפגעהויבן, איז
ער אַראָפּגעשפּרונגען פון אױיסגעװאַרעמטן ברייטן געלעגער און איז
געלאָפן צום װאַסער-קראַן. | |

ברין איז די פאַרגאַנגענע נאַכט שלעכט געשלאָפן. אַן אינערלעכע
שפּאַנונג, װאָס האָט קיין נאָמען ניט, האָט אים געקוועלט. ער האָט זיך
נאָר אומקלאָר אָנגעשטױסן, אַז דאָס איז די שפּאַנונג פון פאַרענדיקן.
אַ װערק. ס'איז אַ שפּאַנונג, װי פאַר אָפּגעבן עקזאַמען זיך אַלײן און
דער גאַנצער וועלט. ער האָט זיך ביז שפּעט נאָך האַלבער נאַכט געדרייט
אויפן געלעגער, אַראָפּגעלאָפן די טרעפּלעך, אויפגעדרייט דאָס עלעקטרי-
שע ליכט און געכאַפּט אַ קוק אויף זיין ;גרינער נאַכט?, װאָס ער האַלט
שוין אַ געוויסע צייט אין פאַרענדיקן און פאַרענדיקט ניט... עפּעס
פעלט דאָרטן און ער קאָן זיך ניט כאַפּן װאָס דאָס באַדײט.

און װוידער געלייגט זיך און ווידער אַ ריס-געטאָן זיך פון בעט,
אַראָפּגעצױגן, אויפן שנור, די גרעסטע עלעקטרישע באַרנע איבערן
מאָלברעט און, אונטערן העלן ליכט, אַװעקגעשטעלט דעם באַמאָלטן
לייוונט קאָפּ-אַראָפּ, כדי צו זען עס ;אָביעקטיוו", כדי צו דערטאַפּן
דעם קלענסטן פעלער, צו וועלכן דאָס אויג האָט זיך געהאַט געוואויגט
אין נאָרמאַלן צושטאַנד, דעם פעלער, װאָס. קוועלט אים אַזױ, האָט ער
אָבער ניט געפונעף

אינעם שיטערן דרימל װאָס האָט אים אַרומגעכאַפּט פאַרטאָג, האָט
אים עפּעס אַ געהײימע האַנט אָנגערירט. דאָס איינגעשלומערטע באַ-
וואוסטזיין איז דאָס געוען, און ער האָט פּלוצלונג דערפילט דאָס
װאָס ער זוכט :

--- די לייכטקייט פעלט!... עס זיינען דאָ צופיל האַרטע ליניעס
אין בילד, װוײיניק איבערגאַנג צװישן חלום און װאָריי.

ווישנדיק זיך מיטן מאָכרעסדיקן האַנטעך און פּינטלענדיק מיט די
אויגן פון קאַלטן װאַסער, װאָס ער האָט געלאָזן לויפן איבערן קאָפ
און פּנים, איז ער איצט, מיט אַ דערפרישטער נייגעריקייט, צוגעלאָפן
צו זיין בילד. די טאָג-ליכטיקײט, וי גרוי זי זאָל ניט זיין, איז אַלעמאָל
דער בעסערער ריכטער, וי דאָס קינסטלעכע ליכט. ס'איז װי דער גע"
שליפענער שפּיגל, אין וועלכן מען קוקט אַרײן ווען מען כאַפּט זיך אויף.
אַלע אויסגעגלעטע קנייטשן טרעטן אַרױס, אַלע פאַרפּודערטע פלעקן.
פרויען קאָנען זייער גוט די דאָזיקע פרימאָרגנדיקע קאָנטראָל...

פון ברינס פאַרדאַכט איז איצט געװאָרן איבערצייגונג: דער אי

124

בערגאַנג צװוישן דער טונקעלער פיגור, װאָס סיסמבאָליזירט די נאַכט,
און דער נאַכט גופא, איז געווען צו שװאַך. די קאָנטורן צווישן דעם
שיינעם גוף און די ניט-לייבהאַפטיקע שאָטנס --- צו שאַרף. און דאַרפן
האָט דאָס געדאַרפט זיין איינס, איין געוועב פון הימל, װאַסער, לבנה-
שיין און סימבאָל, װאָס סאָלאַנש שטעלט מיט זיך פאָר. אַלין ניט
אפּגעבנדיק זיך קיין חשבון, האָט ער דאָס שוין געטאָן ביז איצט אויך,
ער האָט זיך באַמיט ווייך:צו-מאַכן די גרענעצן צווישן קערפּער-רעליעף
און די פלאַכע, גרינלעכע בערג-שאָטנס. נאָר אינגאַנצן איינגעגעבן האָט
זיך אים דאָס ניט, |

באַטראַכטנדיק איצט דאָס בילד מיט דערפרישטע אױגן האָט אים
וי אַ בליץ געטראָפן דעם געדאַנק, אַז עס איז אַזױ לייכט אויפצוהויבן
אַ לייכטן נעפּל צװישן סימבאָל און דער נאַכט. די נאַכט-פּאַרע דאַרף
קומען פון דער טיפער אָזערע און פאַרשלייערן דעם איבערגאַנג פון
רעליעף און לופט. און לייכט דאַרף זיין די פּאַרע, װוי אַ זיסקייט װאָס
שמעלצט זיך אין װאַסער; וי היץװיבראַציעס, װאָס ציטערן. אין
אַ הייסן טאָג איך-דער לופטן, אַרום איבערגעװאַרעמטע וינקלען פון
הייזער און אַרום בערג-שפּיצן... :

אַ קינדישע פרייד. האָט אים אַרומגעכאַפּט פון אָט דעם אייגפאַל,
ער האָט פאַרגעסן אויף פרישטיק, פאַרגעסן אָנטאָן דעם אַרבעט-כאַלאַט,
נאָר אַרומגעפּאַדיעט אַרום לייוונט, געמאָסטן מיטן קוק און מיטן פּינזל
און אומגעדולדיק געװאַרט אויף זיין מאָדעל. און ווען סאָלאַנש איז
אַרײן מיט איר באַזונדער אָנקלאַפּן, מיט איר באַזונדער שמייכל אויף די
רויט-געפאַרבטע ליפּן און מיטן גרינלעכן אָליוון-גלאַנץ אויף אירע העגט
און שטערן, האָט דויד ברין, אָנשטאָט העפלעך צו באַגריסן זי, וי ביז-
אַהער, אַזױ גוט וי גענומען שרייען אויף איר : |

--- גיכער, גיכער ! אױסטאָן זיך, אױיסטאָן זיך ! נעטרענעי פא...
דאָס הייסט: באַלאַמוטשעט ניט !

אַ קנייטשל פון אומצופרידנקייט האָט זיך געלייגט צװישן אירע
געבויגענע ברעמען פון אַזאַ ;ברוך הבא". אָבער ברין האָט דאָס ניט
באַמערקט. אַזױ פאַרחושט און פאַרטאָן איז ער געווען אין זיך און אין
זיין בילד װאָס ער גייט פאַרריכטן,

--- באַלאַמוטשעט ניט! -- האָט ער װוידער גראָבלעך אַ בורטשע
געטאָן, ווען זי האָט גענומען אויסציען איר זיידענעם ראָזעװען קאָמ-
בינעזאָן, |

סאָלאַנש האָט שוין געהאַט בדעה צו באַלײידיקױזיך, נאָר זי האָט
זיך דערמאַנט מיט װאָס פאַר אַ ציטערדיקן אומגטדולד ער האָט זי די

129

לעצטע טעג געמאָלן, מיט װאָס פאַר אַ קינסטלערישער לײידנשאַפט ער
האָט אויסגעזוכט אַלע פיינקייטן פון אירע ליניעס און אַרײנגעפּאַסט
אין איר נאַכטיקער-פיגור אויפן לייוונט. האָט זי דערפאַר נאָר שטום
און גוטמוטיק אַ שמייכל-געטאָן און געפאָלגט. אין צוויי מינוט אַרום
איז זי שוין געשטאַנען אונטערן נעפּלדיקן פרימאָרגן-ליכט,. מוטער"
נאַקעט, און איר טונקעלע הויט האָט זיך, װי אַ גוטער זייד, איבער"
געגאָסן אין אירע נאַטירלעכע גלאַנצן פון ברוין אין אֶליװוױגרין. אַן
עקזאָטישע ווענוס װאָס איז אָקערשט אַרױס, ניט פון ים'שױס, װי די
לעגענדע דערציילט, נאָר פון זיידענע ראָזעװע געוועבן און פון װײסע
קרוזשעוועס, װאָס זי האָט פון זיך אַזױ ווייך אַראָפּגעװאָרפן, שמייכלענדיק
און נאָכגיביק, זאַפּטיק און צאַרט.

אָבער פאַרהאַװעט אין זיין אידייע, װי ברין איז איצט געװען
האָט ער איר אַפילו קיין דאַנקבאַרן שמייכל ניט געשענקט., מיט אַ פאַר"
קנייטשטן שטערן, מיט אַ צעפּאַטלטער טשופּרינע איבער די שלייפן
און מיט שאַרפע אויגן פון אַ חיה, האָט ער זי אַ וויילע אָנגעקוקט. און
באַלד איז ער אויפגעשפּרונגען, געלאָפן, גענישטערט בורטשענדיק און
שילטנדיק עמעצן, וועלכער דערלאָזט גיט געפינען װאָס ער זוכט, צוריקי
געקומען איז ער באַלד מיט אַ הויפן דורכזיכטיקן טיול-געוועב, לייכט װי
גאַז און גרוילעך וי אַן אָװנט-נעפּל, דערמיט האָט ער פאַרדראַפּירט
זיין מאָדעל, ניט רעכענענדיק זיך אַפּילן דערמיט װאָס סאָלאַנשס נאַי
קעטקייט האָט אויפגעציטערט פון אַזאַ קיצלדיקער באַרירונג מיטן
שטאָף, אירע טונקעלע פלייצעס האָבן זיך ניט-װילנדיק צוזאַמענגעצױגן.
די אָרעמס האָבן זיך אַ שלענגל-געגעבן. |

--- נע בוזשע פּאַ !*) -- האָט ער אויף איר ווידער אָנגעשריען. ---
נע בוזשע פּאַ!

און זי האָט ווידער געפאָלגט,

ער האָט פיבערדיק געמישט אויף זיין פּאליטרע ווייס און גרױ
מיט אַ טראָפּן גרין, כדי אַרױסצובאַקומען די נייטיקע שאַטירונג, און
גענומען לייגן אויפן לייוונט די ערשטע גרונט-פאַלדן פון דעם אױפֿי
שטייענדיקן נאַכטיקן נעפּל. ער האָט דערמיט געשלײיערט דעם גוף
פון זיין מאָדעל אויפן בילד אַזױ, אַז די גרינלעך-גרויע פּאַרע זאָל צוזאַ-
מענוועבן די נאַקעטע נאַכט-פיגור, מיטן װאַסער פון אָזערע און מיט די
באַלױכטענע װאָלקנדלעך איבער די בערג-שפּיצן. אַפּילו דער גאָלדענער

88 0
| דירט זיך ניט!

120

קרייץ פון ,קליינעם בער", וועלכער שימערט וי אַ דיאַדעמע אין די האָר
פון זיין ,גרינער נאַכט", איז פאַרנעפּלט געװאָרן װי מיט אַ װאואָל.

דער סעאַנס האָט זיך דאָס מאָל פאַרצויגן, ברינס אומגעדולד איז
געװאַקסן. די נערוון, ביים מאָלער אַזױ וי ביי זיין מאָדעל, האָבן זיך
אָנגעצויגן וי סטרונעס. אָט, אָט פּלאַצט עס און זי פאָרן איינער
דעם צווייטן אין די האָר אַרײן.., |

נאָר ווען ביידנס שפּאַנונג און מידקייט זיינען דערגאַנגען ביז צו
זייער העכסטן גראַד, האָט ברינס געזיכט גענומען ווייכער וערן. און
סאָלאַנש האָט שװאַך א שמייכל"געגעבן, מיטן בליק געבעטן אַ ביסל
מיטלייד, װוי אַן אויסגעטשוכעטער האָט ער אויפגעריסן ביידע אוגן,
צוגעלאָפן, אַרומגענומען זי מיט זיין פרייען אָרעם, אַװעקגעזעצט זי און,
מיט דער פרייער האַנט און מיט איין פוס, אומגעדרייט דעם גאַנצן
מאָלברעט מיטן בילד איר-אַקעגן.

זי האָט אירע מיד-געװאָרענע, האַלב-פאַרזשמורעטע שװאַרצאַפּלען
ניט געגלויבט. עפּעס װי אַ נייער צויבער װאָלט געווען אַראָפּגעגאַנגען
איבערן גאַנצן לייוונט, וועלכער איז איר אַזױ גוט באַקאַנט געווען פון
אַלע ביז-אַהעריקע סעאַנסן. די סימבאָלישע פיגור פון דער נאַכט איז
איצט געווען צוזאַמענגעװועבט מיט דעם גאַנצן בערגיקן אֲרום, מיט
הימל און װאַסער... וואו הױבט זיך אָן די פאַרשליערטע לבגח-
באַלױכטונג און וואו ענדיקט זיך דער גרינלעכער שימער פון דער נאַכט-
פיגור ? וואו לאָזן זיך אויס די אויסטערלישע שאָטנס און וואו הויבן
זיך אָן די געבויגענע ליניעס פון דער פרויס נאַקעטקײט ? אפשר איז
דאָס גאַנצע לייב פון דער טונקעלער שיינהייט איינגעװויקלט אין אַן
אָריענטאַלישן גאַדגעװעב, און אפשר איז דאָס די פּאַרע װאָס שטײגט
פון דער טיפער אָזערע ? אפשר באַקומט די נאַכט-פיגור איר חיות פון
די בערג און שאָטנס און װאַסער, און אפשר פאַרקערט: דער גאַנצטר
פּייזאַזש ציט זיין שיינקייט פון אָט דעם עקזאָטישן גוף ? און די גרויסע
רו, װאָס עס הערשט דאָ איגעם בערגיקרייז מיט זיינע געהיימניספולע
שאָטנס און שימערירונגען, שטאַמט אפשר פון איר געזיכט, פון דער
זיסער אָפּגעלאָזנקײט, װאָס דער גאַנצער טונקעלער גוף דריקט אױס,
פון אירע גרין-לויכטנדיקע אויגן.. .

ברין האָט זיך ניט דערװאַרט ביז סאָלאַנש װעט זיך אָנזעטיקן מיט
איר אייגענעם בילד, מיט דעם געהיימען לעבן װאָס ער האָט ביי איר
גענומען און קינסטלעריש אַרײנגעװעבט אין דעם שפּיל פון נאַכט.
פאַרבן, װי אַ מידער זעלנער, נאָך אַ געוואונענער שלאַכט, האָט ער
אַ לייג-געגעבן זיינע פּינזלען און פּאַלטירע, אויסגעצויגן און גענומען

ברעכן ביידע אָרעמס :
197

--- אוף ! . |
--- אודאוף !., -- האָט ער זיך אַלײן אָפּגעענטפערט וי אַן עכאָ.
און אַ לייג-געגעבן זיך אויף זיין קורצער קאַנאַפּע לעבן װאַנט, --- דאָס
וועט זיין... אַ בילד װעט דאָס זיין !.. אָדער עס װועט מאַכן אַ פוראָר,
אָדער מען װעט דאָס אױסלאַכן יי. | |
די לעצטע ווערטער האָט ער, מיט געשלאָסענע אױגן. האַלב-גע-
מורמלט צו זיך אַלײן. און סאָלאַנש, אַנטױשט פון זיין גלייכגילטיקייט
צו דער, וועלכע האָט אים ביזאַהער אַזױ טריי געדינט, אַזױ געװיסנהאַפ-
טיק אַרױסגעהאָלפן אין דער אַרבעט, האָט זיך גיך גענומען אָנטאָן. ער
האָט אויף איר איצט געמאַכט דעם איינדרוק פון אַ שיכורן.... באַטרונ"
קען איז ער פון זיין געלונגענער אַרבעט. ער זעט מער קיינעם ניט אַרום
זיך און וויל קיינעם ניט זע בעסער איז איצט אינגאַנצן פאַרשװינדן,
איבערלאָזן אים איינעם אַלײן. | | |
ברין האָט אויפגעמאַכט די מידע אויגן, װוען ער האָט דערהערט
דאָס קלאַפּן פון סאָלאַנשס אָנגעטאָנענע שיכלעך. | |
-- אָ, -- מאַכט ער מיט דערזעלבער גלייכגילטיקייט פון אַ באַ"
טרונקענעם, --- איר גייט שוין ? |
זי האָט גאָרניט געענטפערט. האָט ער זיך שווער אַ הויביגעגעבן
פון זיין געלעגער און רייבנדיק זיך די אויגן, צוגעשלעפּט די פיס צו זיין
אַלטן רוסטיק-קאָמאָד, אַרױסגענומען פון אַ שופלאָד דעם צוגעגרייטן
קאָנװערט מיט דעם אײנגעשלאָסענעם טויזנט-פראַנק-שטיק און איר
דערלאַנגט : י
--- אַנטשולדיקט, סאָלאַנש! ..
--- װאָס איז דאָס ! -- האָט זי אויף אים אָנגעשטעלט אַ פּאָר
בייזלעך-לאַכנדיקע גרינע אויגן --- אַן אָפּשיזײיבריוו ?
--- ניין, --- מאַכט ער פאַרלעגן, --- נאָר גלאַט אַזױ *..
זי האָט דעם קאָנװערט צוגענומען מיט צוויי פינגער, װי אַ ניט"
זייער ריינע זאַך, פּונקט אַזױ אויפגעריסן די האַלב-צוגעקלעפּטע עפענונג
און איראָניש, מיט איין אויג, אַרײנגעקוקט. דערזען די אַסיגנאַציע, איו -
זי טונקל-געװאָרן אין געזיכט, ביי ווייס-הויטיקע הייסט דאָס ריט"
געװאָרן... זי האָט גאָרניט געזאָגט, אָפּגעלײגט דעם קאַנװערט מיטן
האָנאָראַר און נאָך גיכער גענומען קנעפּלען איר אַטלאַסענע שװאַרצע
בלוזע. :
באַמערקנדיק אַז זי איז ניט צופרידן, האָט ער זיך גענומען פֿאַר"
ענטפערן :

128

--- געוויס, אייער פריינטלעך מיטהעלפן איז ניט מיט געלט צו
באַצאָלן, אָבער --- |

זי האָט אים איבערגעשלאָגן :

--- אַך, װאָס געלט ! ניט צוליב דעם האָב איך דאָס געטאָן...

ער האָט איר באַטאָנונג דורכגעלאָזן פאַרביי דעם אוער און ווידער
פאַרענטפערט זיך ;

--- געדאַרפט אייך באַגלײטן, פרישטיקן צוזאַמען. נאָר גלויבט מיר,
סאָלאַנש ! איך בין אַ גאַנצע נאַכט ניט געשלאָפן. איך שטײי קױים
אויף די פיס ..,

--- לייגט זיך, לייגט זיך !.. האָט זי אים העפלעך דערלױבט,

ער האָט געפאָלגט װי אַ שוליינגל. אױסגעשעפּט פיזיש און
גײיסטיק איז ער געוען. או, ניט דערװאַרטנדיק זיך בין סאָלאַנש
וועט פאַרענדיקן איר טואַלעט, האָט עֹר זיך וידער אויסגעצויגן אויף
דער קאַנאַפּע, דערפילנדיק אַ בלייענע שווערקייט אין אַלע אברים און
אַ פּוסטקײט אין קאָפּ... סאָלאַנש האָט זיך צעטיילט אין צוויי טיילן,
און איר היטעלע, װאָס זי זעצט אַרױף אויפן שיינעם קאָפּ, האָט זיך
צעברעקלט און צעשוואומען געװאָרן וי אַן אָפּשפּיגלען אין װאַסער, װי
אירע נאַקעטע פיס אין דער בערגאָזערע, װאָס ער האָט אָקערשט
פאַרענדיקט...

--- אַנטשולדיקט, --- האָט ער נאָך כוח-געהאַט שװאַך אַ שמייכל-
צו-טאָן, |
--- איר זייט אַנטשלדיקט, אַנטשולדיקט, אַנטשול --

אויך איר לאַקאָנישער ענטפער האָט זיך צעטאָפּלט און צעטריפּלט,
אַזױ װי איר היטעלע מיטן ווייסן באַנד אויף איר שװאַרצן קאָפּ. און
נאָך איידער ער האָט באַגריפן װאָס זי מיינט צו זאָגן מיט איר דריי-
פאַכיקן װאָרט, איז סאָלאַנש צעגאַנגען אין דעם זעלבן גרינלעכן נעפּל,
מיט וועלכן ער האָט אָקערשט אַרומגעװיקלט איר טונקעלן לייב אויפן
בילד, אַפּילו דעם קלאַפּ פון טיר האָט ער ניט מער פאַרנומען, בשעת
סאָלאַנש איז אַרױס פון אַטעליע.

2

אויפגעכאַפּט האָט ער זיך, ווען אין דעם אויבערשטן דאַך-פענצטער
איז שוין געווען פינצטערלעך, און, אין דעם ערשטן מאָמענט, ניט
געוואוסט וואו ער איז אויף דער וועלט. צי עס איז פאַרטאָג, צי פאַרגאַכט.
נאָר ווען ער האָט אויף זיך אָנגעטאַפּט דעם לייוונטענעם אַרבעט-כאַלאַט,

129

האָט ער פאַרשטאַנען, אַז עס איז פאַרנאַכט, אַז ער האָט איינגעדרעמלט
אויף אַ וויילע און אָפּגעשלאָפן אַ האַרבסט-טאָג,

דוד ברינען האָט שוין ניט אײינמאָל געטראָפן איינצושלאָפן אַזױ
שווער, ווען זיין גײיסט איז געווען איבערגעמאַטערט און אױסגעשעפּט
נאָך אַ גרויסער שפּאַנונג. אויך נאָך סאָניאַס פאַרלאָזן אים איז מיט אים
געשען אַן ענלעכע זאַך.. . די נערוון, פאַר אַזאַ איינשלאָפן, לאָזן זיך אָפּ
וי סטרונעס, דער קאָפּ זאָגט זיך אָפּ צו דענקען און מען פאַלט אַרײן אין
אַ פאַרגעסנקייט, וי אין אַ פּוכיקער װאַרעמער מאַסע. אָבער אַזאַ שטיק
בײיטאָגיקער שלאָף, פון מער װי זעקס שעה נאָכאַנאַנד, אָן אַ שפּור פון
חלומות, האָט מיט אים זעלטן-ווען געטראָפן, וי אין אַ תהום פון טונ"
קעלער פאַרגעסנקייט צווישן צװויי וועלטן איז ער געלעגן די גאַנצע צייט.
אַפילו די האַרבסטיקע קילקייט אין דער גרויסער אַטעליע האָט אים
ניט געאַרט,

אַז ס'איז ווירקלעך פאַרנאַכט האָבן אים איצט באַשטעטיקט די
ספּעציפישע אויסגעשרייען פון די פּאַריזער צייטונג-פאַרקויפער. װי פון
אַ טיפן ברונעם אַרױף האָבן זי זיך טעמפּ געטראָגן צו זיין דאַךיפענצטער,
פון פּלאַץ ד'אָדעאָן צו זיין גלעזערנער מאַנזאַרדע:

--- ,ל'עטראַנסיזשאַן! ל'עטראַנסיזשאַ--אַן!"... *)

איבעריק אויסגערוט האָט זיך ברין נאָך זיי לעטאַרגישן שלעפל
ניט געפילט. וי אַ זיסע קראַנקהײיט איז נאָך דער דרימל געשטאַנען אין
אַלע גלידער און צוגעבונדן אים צו דער קאַנאַפּע. ליגן װאָלט ער נאָך
געדאַרפט אַזױ, און אַ מאַמע אָדער אַ געליבטע זאָל זיצן לעבן אים,
װואַרעמען אים מיט איר אָטעם און גלעטן איבער די האָר: ;ליג, מין
קיגד, אייל זיך ניט. האָסט דיין אָפּרו פאַרדינט...* סאָניאַ פלעגט טאַקע
טאָן אַזוֹ. אַזױ געשעפּטשעט צו אים, ווען זי איז נאָך געווען פאַרליבט,
ווען זי האָט נאָך געגלױבט אין אים, אין זיין צוקוגפט און אין
אירער, מיט אים צוזאַמען...

װי אַ פאַרטאַיעטע שלאַנג האָט אים אַ ביסגעגעבן די דאָזיגע
דערינערונג. ער איז אויפגעשפּרונגען פון געלעגער. סאָניאַס ניט"גלויבן
אין אים האָט זיך אים איבערגעגעבן פון פאַר אַ סך חדשים פריער.י.
אַן אומרואיקייט, װאָס גרענעצט זיך מיט שרעק, האָט אים פּלוצלונג
אַרומגעכאַפּט טאָמער איז דאָס פאַרענדיקטע בילד ניט מער וי אַ חלום?
זיין היינטיקע צופרידנקייט מיט זיך אַלײן איז גאָרניט װערט... דאָס
בילד איז נאָך אינמיטן דער אַרבעט. שװאַכע און דורכגעלאָזענע שטעלן

*) אַ נאָמען פון אַ פּאַריזער אָוונט-צויטונג.

10

װאַרטן נאָך ער זאָל זיי אויספילן,. ער האָט זי נאָר פּראָװיזאָריש פאַר-
ליאַפּעט מיט פאַרב. אָבער אין דער אמתן... אין דער אמתן...

ער האָט פיבערדיק אָפּגעזוכט אין דער פינצטער דעם עלעקטרישן
קאָנטאַקט פון גרויסן לאָמפּ, דאָס ליכט פון דער גרויסער גלעזערנער
באַרנע האָט אים פאַרבלענדט וי אַ בליץ. כמעט בלינדערהייט איז ער
צוגעלאָפן צום מאָלברעט און אַ וויש-געגעבךזיך דעם פּנים מיט דער
גאַנצער האַנט. די אויגן האָבן זיך ווילד צעפּינטלט... געלױבט איז
גאָט! דאָס בילד איז גאַנץ און פאַרענדיקט, אַזױ װי ער האָט געװאָלט,
אַזױ װי ער האָט װאָכנלאַנג געטרוימט. פון דער האַלב-קײילעכדיקער
אָזערע אַרױס, װאָס איז אַרומגערינגלט מיט נאַכטיקע, גרין-באַלױכטענע
באַרג-רעליעפן, הויבט זיך אויף מיטן לייכטן נעפּל אַ שאָטנדיקע פיגור
פון אַ וואונדערלעך-שמייכלענדיקער פרוי. און דער ,קליינער בער"
לויכט וי אַ שפּיציקע דיאַדעמע אין די רויכיקע האָר. און די לבנה הינטער
איר שיינעם גוף, וי הינטער אַ װאָלקן, באַלױכט ערטערווייז גרינלעך
און ערטערווייז גרוי-פיאָלעט דעם גאַנצן פּייזאַזש, און די גאַנצע אָזערע
שוידערט קוים-קוים, וי אַ צאַרטער לייב ציטערט פון דער נאַכטיקער
פרישקייט ....

כדי בעסער צו זען און טיפער אַריינצוקוקן אין דער פולקאָמענקייט
אַזױ װי אין די קלענסטע פעלערן, אוב אַזעלכע זיינען נאָך געבליבן,
האָט ברין אומגעדרייט דאָס פיר-איילנדיקע בילד קאַפּױר, מיטן הימל
אַראָפּ און מיט דער אָזערע אַרױף. די גרינע אויגן פון דער נאַכט-קיניגין,
װאָס איז אַזױ ענלעך צו סאָלאַנשס נאַקעטקײט, האָבן אים מיסטעריעז
אָנגעקוקט פון אונטךאַרױף. אױיגן פון אַ לעגענדאַרישער ים'מעדווע
זיינען דאָס איצט געװאָרן. ביי דער מאָדנער ליכטיקייט װאָס שטראָמט
פון זיי אַרױס איבערן גאַנצן בילד, האָט איצט ברין באַמערקט, אַז די
פיס-פינגער, וועלכע שפּיגלען זיך אָפּ אין װאַסער אין געבראַכענע ליניעס,
שטימען ניט גאַנץ מיט די לייכטע פאַליעס איבער דער אָזערע. און מיט
עטלעכע זעץ פון דעם נאָך-פייכטן פּינזל האָט ער אַרײנגעפאַסט דעם
ציטער פון די פיס אין דער באַװעגונג פון נאַכטיקן װאַסער און..,
פאַרענדיקט. דאָס מאָל --- אינגאַנצן פאַרענדיקט,

די עטלעכע צוגעגעבענע פיינע ליניעס האָבן אים באַרואיקט, אָפּגץ-
ווישט די לעצטע שפּורן פון זיין פּלוצלעכן שרעק. די מידקייט איז אַװעק.
די אויגן און אויערן האָבן זיך פאַרשאַרפט. מיטן דינעם פּינזל אין האַנט
איז ער זיך דורכגעגאַנגען אַ פּאָר מאָל הין און צוריק, און נייגעריק אָנגע-
קוקט זיין אייגענע אַטעליע, וי נאָך אַ לאַנגער אָפּװעזנקײט, אומגעקערט,
דאַכט זיך, פון אַ ווייטער רייזע, אויפגעשלאָסן זיין דירה, װאָס ער האָט

11

איבערגעלאָזן אין פרעמדע הענט, און גלייך געזען וואו װאָס עס פעלט,
װאָס מען האָט דאָ איבערגערוקט און וואו ס'איז צופיל אָנגעשטעלט...
ערשט איצט האָט ברין דייטלעך דערזען די אָפּגעלאָזנקײט פון זיין
קליינער באַלעבאַטישקײט. אַרום אים האָבן זיך געװאַלגערט רעשטן פון
דער מאָלערישער קיך, וואו ער האָט, אַן אומבאַפרידיקטער און אַ גע"
שפּאַנטער, געקאָכט און געבראָטן זיך אַלײן, עטלעכע װאָכן נאָכאַנאַנד,
און אויף קיין אַנדער זאַך ניט אומגעקוקט זיך. ער האָט דערזען פאַר-
טריקנטע פּינזלען און פעטע שמאַטקעלעך מיט אָפּגעװאַשענע פאַרבן ;
סקיצן אויף קאַרטאָן, אויף פּאַפּיר-בױגנס און אויף לייוונטן זיינען קרום
געהאַנגען אין די ווינקעלעך און געשטאַנען אָנגעשפּאַרט אויף שטולן;
גלעזער און כלים אין דער קליינער גאַזיקיך, װאָס די קאָנסיערזשקע*)
האָט ניט אױיפגעראַמט װי געהעריק, װאָרעם יעדעס מאָל, װען איר
באַצאָלטע הילף האָט געדויערט מער װי אַ האַלבע שעה, האָט ער זי
געבעטן אַװעקגײין. קיין געדולד ניט געהאַט...

אין אָט דער ניטישיינער ראַם פון אומאָרדענונג האָט ער זיך אַלײן
אַנטדעקט אין שפּיגל אַ ניט-ראַזירטן, אַ ניט-געשוירענעם. דערפילט
אַ שטעכיקן װײיטאָג אין אַ באַקצאָן און זיך דערמאָנט, אַז שוין עטלעכע
װאָכן װי ער קלייבט-זיך צו לאָזן אונטערזוכן זיינע ציין און קיינמאָל
ניט אויסגעקליבן זיך .... פּונקט אַזױ האָט ער פאַרגעסן אָן זיין נאָענטסטן
פריינט מישעל גאַבראַנסקי --- אָט דעם אַלטן נאַטור-פאָרשער און טשו"
דאַק; פון אַלע זיינע אַנדערע באַקאַנטע אינגאַנצן אָפּגעריסן זיך ; אויף
בריוו ניט געענטפערט, אַפילו אויף די בריוו פון זיין אַלטער מאַמע.
קיין טעאַטער ניט באַזוכט, אַפילו דעם נאָענטסטן טעאַטער ;אָדעאָן".
קורץ און גוט, דאָס נייע וערק זיינס האָט אים אויסגעזויגן, אויסגעליי-
דיקט, אַראָפּגעפירט אים פון זיין לעבנס-רוטין. און מער װי ביז איצט,
זינט סאָניאַ זיין ויייב האָט אים פאַרלאָזן, האָט ער דערפילט זיין האָפ-
נונגסלאָזע איינזאַמקײט אין דער פּוסטער אַטעליע, זיין יתומדיקייט אין
דער גרויסער וועלט. מער וי פריער האָט ער איצט דערפילט וי שווער
עט איז צו זיין אַ מאָלער און פאַרטרעטן אַ באַלעבאָסטע אין איין-און-דער"
זעלבער צייט . . . נאָר נעמען מאַכן אָרדענונג, אָטעמען מיט שטויב, שמוצן
די אַזױ אויך פאַרפאַרבטע הענט, האָט ער איצט ניט געקאָנט. שפּעטער,
שפּעטער . .. מאָרגן װעט מען זען ! זיין גאַנצער קערפּער האָט געלעכצט
נאָך זויבערקייט, די ברוסט --- נאָך פרישע לופט, דער גייסט --- צו צע"
שטרייאונג, װאָס גיכער און װאָס שניידיקער אַרױסכאַפּן זיך פון די אַלע

*} הויז-קיפערין.

192

באַמאָלטע פּלאַכטעס, וואו עס טשאַדעט מיט אויל-פאַרבן, וואו עס זעצט
אין נאָז מיט װאַש-טערפּענטין.

אַ גלאָז באָרדאָיװוײן מיט זעלצער-װאַסער האָט אים אָפּגעפרישט.
און גלייך נאָכן פּיקאַנטן טרונק האָט ער געכאַפּט ראַזירן זיך, געאיילט און
פּאַרהאַװעט, וי אַ רייזנדער אין פּאָיעזד, וועמעס ציליסטאַנציע עס דער-
נענטערט זיך שוין. . . דערנאָך געשטעלט זיך אונטערן קראַן, אָפּגעגאָסן
זיך מיט אייזיק-קאַלט װאַסער און אָפּגעריבן זיך מיט אַ נאַסן האָלץ-
בערשטל פון קאָפּ ביז די פיס. דאָס האָט אים געמאַכט כװאַליען דאָס
בלוט אין אַלע פאַרשלאָפענע אָדערן --- אַ מיטל װאָס ער האָט שוין ניט
איינמאָל אויסגעפּרואווט.,

די פריילעכקייט פון אַ גוטן געזונט האָט אין אים אויפגעברױזט.
דאָס האָט זיך ביי אים אויסגעדריקט אין אַ מאַרש:געזאַנגעלע פון דער
פראַנצויזישער מאַרינע*), װאָס ער האָט זייער ליב געהאַט:

וואואַלע לע גאַרדידע לא מאַרינע !...
אָט איז דער יונג פון דער מאַרינע !

אַז מען טראָגט דעם בלויען ראָק,

איז מען ניט קיין אַלטע זאָק...
אומעטום, פון טשילע ביזקל כינע,
נעמט מען אויף דעם בראוון װאָלף,
מאַכט אַ װאַרע יעדער גאָלף.

אָבער ווען ער האָט, זינגענדיק אַזױ, אַרײנגעטאַפּט מיט איין האַנט
אין שמאָלן פינצטערן אַלמער, זוכנדיק אַ פּאַסיקן גאַרניטער איבערצוטאָן
זיך, האָט ער זיך, בלינדערהייט, אָנגעשטױסן אָן עפּעס אַ לײידיק הױיט,
ווייך און זיידיק. ... און וי אַן עלעקטרישער שטראָט פון הויכער שפּאַ-
נונג װאָלט אים אַ זעץ-געגעבן אין די פייכטלעכע פינגער. ער איז געבליבן
שטיין אַ דערשיטערטער, אַ פאַרשטאַרטער. דאָס פריילעך געזאַנגעלע
איז אים פאַרשטומט געװאָרן אין האַלדו,

דאָס איז געווען סאָניאַס אַ זיידן קליין, אין אַן אַלמער-װיגקל פאַר-
שטעקט און האַלב פאַרהאַנגען מיט אַ ליילעכל, איינס פון אירע אָפּגע
טראָגענע קליידער, פון נאָך דער חתונה, וועלכע ער האָט אַזױ ליב געהאַט
און וועלכעס זי האָט דאָ, קאָנטיק, פאַרגעסן, אָדער אומיסטנע איבער.
געלאָזן, ווייל עס איז שוין געווען אויסער דער מאָדע, אָפּנענוצט...

אָפּגענוצט פאַר וועמען ? אָפּגענוצט פאַר דער גאָס, פאַר פרעמדע
אויגן, אָבער ניט פאַר אים. אין דעם הויט-ווייכן און ליבלעך גלאַטן זייד,

*) נעיוי.
133

מיט מאַטע בלוילעכע פּאַסן, איז נאָך, װי אַן עלעקטרישע קראַפט אין אַן
אַקומוליאַטאָר, דערהאַלטן געװאָרן אַ טייל פון סאָניאַס חן פון איר
שמעקעדיקער יוגנט, פון איר ווייבערשן גנאָד, די זיסקייט פון איר נאָכ-
גיביקן לייב איז נאָך דאָ געבליבן, נאָר עפּעס קיל און אָפּגעשטאָרבן
אַזױ װי די ליבע אירע צו אים...

ברינס גליווערנדיקע אַנטציקונג איז באַלד איבערגעגאַנגען אין
אַ מין שכרות, װאָס נעמט אַװעק יעדער קאָנטראָל איבער זיך אַלײן
וי אַ לעבעדיקן רוקן האָט ער גענומען גלעטן דאָס פליסנדיקע געוועב
פון אויבן אַראָפּ. דאָס האַרץ האָט זיך אים שטאַרק פאַרקלעמט, די קני
זיינען שװאַך געװאָרן. האָט ער דאָס קלייד אַראָפּגעכאַפּט פון הענגער,
צוגעדריקט צום האַרצן, איינגעזויגן זיך מיט הייסע ליפּן דאָרטן, ואו
עס איז אַמאָל געװען אויסגעפילט מיט איר קרעפטיק-שפּראָצנדיקער
ברוסט,

געקושט דאָס געוועב און פאַרשעמט זיך. װי פייער איז ער רױט
געװאָרן. עפּעס װי עמעצער װאָלט אים דאָ געכאַפּט ביי אַ דערנידערונג,
דערזען װוי ער קושט אַן אױסגעטאָנענע שלאַנגן-הױט פון דער, וועלכע האָט
אים טויטלעך געביסן און אַנטלאָפן, און איצט... אַן אױסגעלאַסענע,
אַ פרעכע, אַ באַפרײיטע פון יעדער פליכט און פון לעצטן נאָך'חתונה"
אָנטועכץ, װאַלגערט זי זיך אַרום אין פרעמדע שלאַבערדיקע אָרעמס,
אין מאַקס האַרקאַװוקעס אָרעמס... פוי!

מיט אַ פּלוצלונג אָנגעקומענעם עקל האָט ער פון זיך אַ װאָרף געטאַן
דאָס קלייד, דערנאָך אָנגעלאָפן אויף דעם און אַ זעץ געטאָן מיטן פוס,
וי ער װאָלט, ווירקלעך, אַ לעבעדיקע שלאַנג צעטראָטן, אין אַ צושטאַנד
פון גייסטיקער שכרות האָט ער דאָס אָפּגעטאָן, פּונקט וי דאָס קושן, װאָס
מען קושט אַן אָפּגאָט, מיט אַ מינוט צוריק. זיין ליבשאַפט אַזױ וי זיין
שנאה האָט ער איצט ניט געקאָנט קאָנטראָלירן. גוטס און שלעכטס האָט
זיך אויסגעמישט אין זיין מאַטער זעל. מיט דער זעלבער פּלוצלעכער
ווידערלעכקייט האָט ער אויפגעהויבן דאָס צעטראָטענע קלייד, פאַרי
וויקלט אין ליילעכל און פאַרשטופּט אין דעם װייטסטן אַלמעריװינקל,
װאָס ווייטער, װאָס ווייטער פון די אויגן ! װאָס ווייטער פון אַזאַ צופאַל
--- ווידער אָנשטױסן זיך אָן סאָניאַס ;שלאַנגעןדהויט* מיט די פינגער +..
באַהאַלטן, באַגראָבן.

אָבער דאָס גאַנצע באַגרעבעניש האָט ברינען געהאָלפן נאָר איין
וויילע. די אויפגעברויזטע לידנשאַפּט האָט געזאָטן אין אַלע אָדערן.
און ביים אָנטאָן זיין עלעגאַנטן אָנצוג, ביים פאַרבינדן דעם שאַליק און
אָפּשפּריצן זיך מיט אָדעקאָלאָן, האָט ער אין זיך דערכאַפּט אַ ווייטע,

1344

דערשלאָגענע האָפענונג, אַז... עפּעס קאָן מען נאָך ראַטעװען פון
סאָניאַן, פון איר אַװעקגעװאָרפענער װערדע. עפּעס איז נאָך געבליבן
פון איר ווייבערשן שטאָלץ און שיינקייט, אַזױ װווי דער ליבלעכער ריח
אירער --- אין איר פּוסטן קלייד... עפּעס האָט ער מיט איין אויער
דערכאַפּט, אויפן בולװאַר מאָנפּאַרנאַס, אַז זי איז שוין זאַט געװאָרן
פון האַרקאַװוקען, פון זיין צווייפלהאַפטער רעקלאַמע װאָס ער האָט איױ
געמאַכט, אַזױ וי פון זיין פּאַרעװער ליבע, און אַז זי זוכט אַ געלעגנהייט
צו באַגעגענען זיך מיט איר געועזענעם מאַן... צי קאָן מען אָבער
גלויבן װאָס די באָהעמיע זאָגט ? נאָר צוליב װאָס צוהערן זיך װאָס מען
זאָגט ? פילט ער דאָס ניט אַלײין? אַפילו דער היינטיקער צופאַל, מיט
אָנטאַפּן איר זיידיק-גלאַטן לאַנג-פאַרגעסענעם קלייד, אין פינצטערן
אַלמער, איז אויך ניט סתםאַזוי.... אַ קורצער סעאַנס פון טעלעטאַטיע
איז דאָס פאַר אים געווען. דורך װענט און גאַסן האָט ער זי דערזען, אַ
פאַרשעמטע, אַ מוטער-נאַקעטע, אַ פאֲרבלאַנדזשעטע...

אַ געהיימניספולער ווילן האָט אים געצויגן פון דערווייטגס, און
ער האָט געפילט אַז זיין שטאָלץ און זיינע פּרינציפּן זיינען איצט גאָרניט
ניט וערט. עמעצער האָט אים וי אַ הונט צוגעקייטלט צו אַ װאָגן
וועלכער לויפט איצט באַרג-אַראָפּ,. װאָס מער ער װעט זיך אײנשפּאַרן,
אַלץ אומברחמנותדיקער װועט ער מיטגעשלעפּט וערן. אָנקומען מוז ער.
אויב ניט מיטן גוטן ווילן --- איז אַ צעבלוטיקטער, אַ צעמזיקטער...
אָנקומען מוז ער אַהין, וואוהין ער ווערט געשלעפּט,

אין אַ מינוט אַרום איז ער שוין געזעסן אין אָטאָקאַר,

=

ווען ברין איז אָנגעקומען אויפן מאָנפּאַרנאַס, איז נאָך דער בולװאַר
געווען װייניק באַלעבט. דאָס קינסטלער-פּובליקום, װאָס איז זיך ניט
נוהג צו נעמען זייער דינער ,מיט לייטן גלייך", נאָר אַ סך שפּעטער,
איז נאָך געזעסן אין די רעסטאָראַנען. די קאַפע:הײזער זיינען נאָך,
דערפאַר, פאַרהעלטניסמעסיק, געווען פּוסטלעך. ברין איז אייליק פאַרביי-
געגאַנגען דעם קינסטלערלאָקאַל ;דאָם?, דערנאָך דעם ,אקפּאָל" און
אַראָפּגעלאָזן זיך, מיטן טראָטואַר, נענטער צום מאָנפּאַרנאַסער באַן
דאָרטן אין ווינקל-קאַפע ,דיופּאָן*, װוייסט ער, האָט סאָניאַ, די לעצטע
צייט אױסגעװײילט אַן אָרֹט צו באַגעגענען זיך מיט באַקאַנטע. נאָך
דער פיאַסקאָ װאָס זי האָט באַקומען, מיט איר איבערגעאיילטער אויס-
שטעלונג אויף רי-דע"לאַ. באָעסי, און נאָך דעם שאַרפן אַרטיקל פון

155

קונסט-קריטיקער זשאַן דעלבאַק, וועלכער האָט איר אָנגעװיזן וואוהין
עס געהערן אירע אַזױ-גערופענע ;געלע און פיאָלעטע סימפאָניעס",
איז זי אין קאַפע ,ראָטאָנד* און ;דאָם* זעלטן-ווען געזעסן. װאָס ווייטער
און איזאָלירטער פון דער באָהעמיע, וועלכע איז, כלומרשט, פריי פון
יעדן פאָראורטייל, און האָט אין דער אמתן דרך:ארץ נאָר פאַרן
גראָבסטן מאַטעריעלן דערפאָלג, און העלפט באַגראָבן דעם, אויף וועמען
די פאַרקויפטע אָדער ערלעכע פּרעסע װאַרפט-אַרױף די ערשטע לאָפּעטע
ערד...

דוד ברינס אינסטינקט און דער פרעמדער וילן, װאָס האָט אים
אַזױ געהיימניספול אַרױסגעשלעפּט פון זיין אָפּגעלאָזענער אַטעליע, ---
זי ביידע האָבן אים ניט אָפּגענאַרט. דורכן גלאָז פון דער גרויסער ווע-
ראַנדע האָט ער אין דיופּאָנס קאַפע דערזען סאָניאַס פּראָפּיל. . . אָנגע-
פאַרבט, אַ ביסעלע צראָנגעפאַרבט: ברוין אויף די באַקן, און די ליפּן
--- צודרויט,. דער לײדנשאַפטלעכער אָװאַל פון קין -- אָפּגעמאָגערט
און פאַרשפּיצט. אוױיף איר מירמלשטיינערנעם טישל איז געשטאַנען
אַ הויכער שמאָלער קעלישאָק מיט גרינעם שאַרטרעז. און זי אַלײן, מיט
אירע לאַנגע פינגער און צו-לאַנגע איבערגעפאַרבטע נעגל פון אַ ליידיק-
גייערין, האָט לאַנגװײליק געבלעטערט אַן אילוסטרירטן זשורנאַל. איינע
אַלײן איז זי געזעסן ביי איר טישל און, קאָנטיק, אויף עמעצן געװאַרט.. .
אויף וועמען ? האָט דאָס אים, ברינען, ניט אי'ר וילן אַרױסגערופן
אַהער ?

וי געשטויסן אין רוקן, אַזױ איז ברין, מיט אַ געוויסער האַסטיקײט,
אַרױף אויף דער װעראַנדע. און אפשר איז דאָס געווען ניט ער, נאָר
זיין צווייטער ,איך*, איבער וועלכן ער האָט איצט מער קיין שליטה
ניט געהאַט? ער האָט זיך אין דעם דראַמאַטישן מאָמענט ניט אָפּגע-
געבן קיין קלאָרן חשבון. דער שטאָלץ פון אַן אַװעקגעװאָרפענעם מאַן
האָט אים געשריען אויפן אויער: ;,גיי ניט! עס פּאַסט ניט פאַר דיר !..*
און די פאַרצווייפלטע איינזאַמקײט האָט געשטופּט: ;גיי צו! װעמען
האָסטו אָפּצוגעבן חשבון ..* אַ נאַטור-קראַפט, װאָס לאָזט זיך ניט
באַקעמפן, איז דאָס געווען. די רויע נאַטור פאַרטראָגט ניט קיין שום
פּוסטקײט, אַ פלאַש פון וועלכער מען האָט די לופט אַרױסגעפּומפּט ציט
אין זיך אַרײן אַ גומענעם באל, װאָס איז צוויי מאָל גרעסער פאַרן גלע-
זערנעם העלדזל. די אױסגעפּומפּטע כלי איז איצט געווען די דורכזיפ-
טיקע װעראַנדע פון קאַפע. און ער, ברין, דער געיאָגטער גומי-באל,
װאָס קרימט זיך יאָלדיש אויס, פאַרלירט זיין מענטשלעך געשטאַלט און
לאָזט זיך אַרײינציען...

126

צו טאָניאַס טישל איז ער צוגעגאַנגען פון אַ זייט, כדי זי זאָל אים
באַמערקן נאָר אין דער לעצטער סעקונדע. אויך דאָ האָט געװוירקט, ניט
דער קלאָרער שכל, נאָר דער אינסטינקט. אַלע חיות, װוי גרויס און שטאַרק
זי זאָלן ניט זיין, פאַרלויפן אַלעמאָל פון הינטן, כדי זייער קרבן זאָל
באַצײטנס ניט אָננעמען די נױטיקע מיטלען פון אַ קעגראַטאַקצ...

-- סאָניאַ!.. -- האָט ער בעטנדיק"-באַפעלעריש אַ רוף-געגעבן,
און אפשר ניט ער, נאָר דער צווייטער ברין, וועלכער האָט איִם אַהער
אַרײנגעשלעפּט,

זי האָט אַ הויב-געטאָן אירע שװאַרצע וויעס, און איר אָנגעפאַרבטער
פּנים איז מאָדנע פאַרשטײינערט געװאָרן, ניט אַזױ פון נאַטירלעכן
שרעק, װי פון אַנטריסטונג,

-- יאָ? -- האָט זי קורץ אַ פרעג"געגעבן. דאָס האָט באַדײט:
וי קומסטו, אייגנטלעך, אַהער ? און װאָס קאָן איך טאָן דו זאָלסט װאָס
גיכער אַװעקגיין ?

ער האָט זיך אויף אַזאַ ברוך'הבא ניט געריכט. פנדעסטועגן,
בעטנדיק, אַ פרעג"געגעבן :

--- קאַן איך זיך צו"זעצן ?

זי האָט אַ צי-געגעבן מיט איין אָפּגעמאָגערטער פּלײיצע:

--- צוליב װאָס ?

--- איך װאָלט זיך געװאָלט דורכריידן מיט דיר...

--- בעסער אַז ניט ! --- האָט זי אָפּגעשניטן,

נאָר דער בעטנדיקער אויסדרוק אין זיינע אױגן, וועלכן זי האָט
שוין לאַנג ניט געזען אַזױ נאָענט, איז, ווייזט אױס, געװוען שטאַרק,
װאָרעם זי האָט באַלד צוריקגעצויגן איר גזר-דין ;

--- נאָר אויב דו װילסט... אַ האַלבע שעה... מען קומט באַלד
נאָך מיר,

ער האָס זיך אװוטאָמאַטיש צוגעזעצט. און װידעראַמאָל מיט אַ זייט,
װי אַ ניטיגעבעטענער גאַסט. דער גאַנצער קערפער האָט עפּעס פאַר
לוירן זיין שטייפקייט. זי האָט אים אָנגעקוקט, און ער -- זי. זי --
גלייכגילטיק, און ער -- מיט זשעדנע אױגן פון אַ קינסטלער און
געוועזענעם מאַן. זיין צעשטראַלטער קוק האָט זי אַרומגעכאַפּט, וי
אַ ים"סקאָפּוס מיט אַכט פיס, דאָס האַרץ איז אים פאַרגאַנגען אין אַ דריב-
נעם קלאַפּן, פאַר דער בערך קורצער צייט, זינט זי איז פון אים אַװעק
און גענומען לעבן אָן אַ פאַרגאַנגענהײט און אָן אַ צוקונפט, בלויז מיטן

137

היינטיקן טאָג און מיט די סקאַרבאָװע קאָמפּלימענטן, װאָס מענער גיבן
אַ פרוי ווען זיי ווילן זי געווינען,. -- האָט זי זיך גאַנץ באַשטימט
געענדערט. דאָס אומגעזונטע לעבן און די פילע ליקערן, מיט וועלכע זי
האָט זיך, װוי עס ווייזט אויס, אָפּטמאָל ,געקרעפטיקט", האָבן אויף איר
אַרױפגעלײגט אַ באַזונדערן שטעמפּל. דער ספּעציפישער שטעמפּל פון
מאָנפּאַרנאַסער בולװואַר איז דאָס געווען. ער לאָזט איבער די זעלבע
שפּורן, װוי די שפּאַנישע קראַנקהייט*). ביידע מאַטערן אויס מיט זייער
גיכן שטייגן און גיכן פאַלן פון דער טעמפּעראַטור, אָדער פון שטי-
מונג... ֹׂ | יו

טאָמער װײניק, האָט נאָך זי, סאָניאַ, צוגעלייגט אַ האַנט און צו"
געהאָלפן דער נאַטור אויך. דאָס הייסט: איבערגעמאָלט, זיך אַלײן
פון דאָס ניי. דער איידעלער בלייכקייט פון די באַקן צוגעגעבן אַ קאָליר
פון העלן צימרינג. די גאָלדענע וויעס פאַרשװאַרצט און פאַרלענגערט.
די ברעמען אויסגעפליקט און צוגעמאַליעװעט מיט אַ בליישטיפט. מיט
אָקסיזשען-װאַסער און מיט אַמאָניאַק איבערגעװאַשן די שװערע האָר.
זיי האָבן דערפון פאַרלוירן זייער װאַרעמען, רויטלעך-גאָלדיקן גלאַנץ און
באַקומען אַן אומנאַטירלעכע טויטע בלאָנדקייט פוּן שטרוי, אַ מין פּאַק"
ליע-פּאַריק איז געװאָרן פון איר פריזור, װאָס פּאַסט בעסער צו אַ גרויסער
ליאַלקע, וי צו אַ לעבעדיקן געזיכט,

פון אירע צופיל-פאַרשפּיצטע און צו"דיק לאַקירטע נעגל, װאָס
זיינען אינגאַנצן אַװעק פון דער פיזישער אַרבעט, האָט אויף ברינען
אַ וויי:געטאָן מיט קעלט פון אַן אומפּראָדוקטיוון לעבן. יאָ, דער תהום
װאָס האָט זיך צװוישן זיי געעפנט, אין משך פון דער האַלבײאָריקער
טרענונג, איז אַ סך גרעסער און טיפער, װוי ער האָט געקאָנט רעכענען...

איר אָנקוקן אים איז געווען פון גאָר אַן אַנדער סאָרט. זי האָט אים
באַטראַכט מיט אַ מידער קלוגשאַפט פון אַ פרוי, װאָס האָט שוין אַלץ
פאַרזוכט און ווערט פון קיין זאַך ניט איבערראַשט. זיין ערנסטקייט,
זיין שווערמוט, דער טיפזין אין זיינע אויגן, -- דאָס אַלץ האָט איר
אויסגעזען וי אַ קאָמפּליצירטער קניפּל... פאַר אַנדערע, אָבער ניט
פאַר איר, זי וועט דאָך ניט גיין פאַרלירן צייט און געדולד אויפצובינדן
אַזאַ קנופּ, פאָרזיכטיק און פּאַמעלעך, וי אַ קליינשטעטלדיקע הויזיפרוי,
אויף דעם טוג זי ניט. ווען מען בלייבט שטיין ביי אַזאַ קונציקן שלייף,
הויבט מען אויף דעם מאָנפּאַרנאַסער ציניזם, װי אַ מעסער, און מען
גיט אַ האַק אַנידער... דאָס איז איינפאַכער און זיכערער און קירצער.

*) פַלו.

138

איין זילב מיט אַ פראַגע:צײײיכן האָט זי דערפאַר געלאָזן פאַלן, און דאָס
האָט טאַקע אַ בליץ-געגעבן, אַזױ וי אַ מעסער װאָס פאַלט אַראָפּ, קורץ
און שניידיק :

--- נו'?

אָבער ער איז שוין געווען אַ ביסל רואיקער, צוריקגעהאַלטענער
און ער האָט דאָס העפלעך און פלינק צוריקגעשלאָגן:

--- סאָניא, פאַרגיב מיר װאָס איך האָב דיר געשטערט דיין רוֹ...

-- אַך ! -- גיט זי אומגעדולדיק אַ צאַפּל מיט איין פּלײיצץ, --
דזשענטלמענישע פראַזן.

--- ניין, סאָניאַ, גלויב מיר !ּ .

--- גוט. װילטט פאָרזעצן וי אין אַ פּראָװינץיטעאַטערל, זעץ-פאָר !
נאָר מיין רו, אויב דו װילסט וויסן, איז ניט געשטערט געװאָרן. איך
בין פּונקט אַזױ רואיק װי איידער דו ביסט צוגעקומען...

--- פאַרװאָס רעדסטו אַזױ 7... מיט אַזױפיל שנאה, װיל איך
= זאָגן,

--- ניין,. נאָר מיט אַנטשלאָסנקײט.

ברין איז אַ ביסל צעמישט געװאָרן פון אַזאַ װאָרנונג,

--- און איך האָב געהערט...

--- אַך, װאָס די ציגיינער פון מאָנפּאַרנאָס זאָגן! זיי ווילן מיר
אַלע איינריידן, אַז איך האָב חרטה. דאָס איז ניט ריכטיק! איך טױג
ניט מער פאַרן אַרט לעבן װאָס כ'האָב פריער געפירט... אין דיין
אַטעליע געוויס ניט,

ברין האָט שטרענגער צעצויגן די ליפּן :

--- איך וויל דיך גאָרניט צוריקשלעפּן, זיי גליקלעך מיט די װאָס
ווילן קיינמאָל ניט חתונה-האָבן, װאָס ווילן קיינמאָל ניט טראָגן אויף
זיך דעם יאָך פון אַ פאַמיליע. כ'האָב דיר שוין אמאָל געזאָגט: װאָס
באַנוגענען זיך מיט קלייבן ברעקלעך אונטער פרעמדע בעטן...

--- ביסט געקומען זידלען זיך ?

--- גאָט באַהיט ! נאָר דערקלערן דיר מיין פּלוצלעכן קומען.

--- דערקלער !

--- כ'האָב זיך היינט אָנגעשטױסן אָן דיין זיידן קלייד, מיט די
בלוילעכע פּאַסן. עס האָט אַ ריס אויף איין היפט. דערפאַר, אַװדאי,
האָסטו עס איבערגעלאָזן אין אַלמער. אָבער מיר האָט זיך אויסגעדוכט,
אַז דאָס איז דיינע אַ הויט, װאָס דו האָסט אױיסגעטאַן פאַרן פאַרלאָזן מיך,
כ'האָב דאָס קלייד גענומען אין די הענט און געקושט,

-- און דערנאָך געריסן און געטראָטן מיט די פיס ... ניט אַזױ ?

?א 5 ג
{ו אצ
אב ..

19

ער האָט זיך האַלב אַ הויב-געגעבן פון אָרט, אַזױֹ דערשטוינט איז
ער געװאָרן פון איר העלזעעריי. נאָר באַלד האָט ער זיך געפאַסט און
צוריק אַװעקגעזעצט זיך, -

--- דו זעסט, --- מאַכט ער, --- ווייט... ניין, ניט געריסן. נאָר
איין טופּ געגעבן מיטן פוס. דערנאָך צוזאַמענגעװיקלט און באַהאַלטן

זי איז דאָך געווען גערירט פון דעם אמת װאָס זי האָט דערפילט
אין זיינע ווערטער, אַן אמת פון וועלכן זי האָט זיך שוין געהאַט אָפּגע-
וואוינט אויפן מאָנפּאַרנאַס,

--- צוליב װאָס באַהאַלטן? -- האָט זי אַ הויב:געטאָן מיט ביידע
פּלייצעס, --- פאַרברען !

--- פאַרברענען גאָר ?

--- געוויס. כדי מער ניט צו באַדױיערן דאָס, װאָס איז געװען.
דו אַליײין האָסט מיך אַזױ געלערנט... נאָר, װי עס וייזט אויס, איז
לייכטער צו לערנען אַ צווייטן וי זיין אַ געלערנטער... זינט וען
כיסטו אַזױ סענטימענטאַל געװאָרן ?

--- זינט זיבן אַזײיגער... היינט אינדערפרי,

--- אַזױ גיך וי ס'איז געקומען, װעט דאָס אַװעקגײן. װעסט זען

--- דו מיינסט ?

--- איך בין זיכער. איך ווייס עס פון דער פּראַקטיק.
--- רעדסט אַזעלכע קלאָרע ווערטער און מיר דאַכט, אַז איך פאַרשטײ
דיך ניט, |

| -- צוליב װאָס ? פרויען, זאָגט מען, זיינען באַשאַפן געװאָרן מען

זאָל זיי ליבן, ניט פאַרשטיין, | |

--- אויף ניט ליבן קאָנסטו זיך ניט באַקלאָגן.

--- יאָ. אָבער וען ס'איז געקומען די צייט צו פאַרשטיין מיך,
האָסטו זיך אָפּגעזאָגט... |

--- מיט ,פאַרשטײין דיך* מיינסטו דאָך אַװדאי דאָס אָנערקענען דיך
אָלס אַ נייעם טאַלאַנט ? |

--- יאָ. און דו האָסט זיך אָפּגעזאָגט. געװאָלט זיין דער איײג-
ציקער. אין דיין אַטעליע --- װייניקסטנס. מאַקס האַרקאַװע האָט מיך
אַפילו פאַרזיכערט, אַז דאָס האָסטו געבעטן דעם... וי הייסט ער
דאָרטן ? זשאַן דעלבאַק, ער זאָל מיך אַרונטעררײסן, |

--- שוויינעריי ! |

-- כעס זיך ניט! איך האָב דאָס קיינמאָל ניט געגלױבט
אויף דיר,

-- אַ דאַנק פאַר אַזאַ גרויסמוט !

140

זי האָט דעמאָנסטראַטיוו אַ קוק'געטאָן אױף איר בראַסלעט.
זייגערל :

-- נו, װעסט מיר אַנטשלדיקן... מען קומט באַלד נאָך מיר,

--- ער ?

--- װאָס איז דער אונטערשייד ?

--- פאַר מיר, צי פאַר דיר ?

--- פֿאַר דיר, פאַרשטײט זיך...

--- אַך, סאָניאַ, סאָניאַ !

-- דאָס איז אַלץ צוליב װאָס דו ביסט געקומען ? באַדױערן מיך ?

-- איך האָב נאָר געװאָלט פרעגן ביי דיר איין זאַך: צי נאָך די
אַלע פּרואוון װאָס דו האָסט געמאַכט, נאָך די אַלע דערפאַרונגען און
איבערלעבונגען, גלויבסטו נאָך אַלץ, אַז טאַלאַנט שלאָגט:איין װי אַ
בליץ, פאַלט אַראָפּ וי שניי אויפן קאָפּ און מען ווערט מיטאַמאָל אַ גרױי-
סער מאָלער אָדער מאָלערין ?

זי האָט זיך אָנגעצונדן װי אַ פייער אַזױ, אַז די גאַנצע שמינקע
אויף די באַקן איז ביי איר פאַרלוירן געגאַנגען אין דער אמתער רויט-
קייט, און זי האָט גיפטיק אַ פרעג-געגעבן :

--- צוליב דעם, אַלזאָ, ביסטו געקומען 1 איזדעקעווען זיך ?

--- אַבסאָלוט ניט, סאָניאַ ! איך וויל נאָר וויסן, צי דו פאַרשטײסט
שוין, אַז צוליב פּוסטע קאָמפּלימענטן האָסטו אַװעקגעװאָרפן דיין יוגנט,
דיין שיינקייט, דיין פרישן גיײיסט...

--- און צוליט אילוזיעס מעג מען !

--- אילוזיעס ?

--- דו אַלײן, דיין טאַלאַנט און דיין דערפאָלג זיינען ניט קיין
אילוזיעס ? ניט שאָטנס װאָס גײען פאַרביי ?

--- געוויס ... אוב דו װילסט. איך ווייס נאָר איין זאַך, אַז פון
דיינע אילזיעס האָט אַן אַנדערער געמאַכט אַ גוטן געשעפט. און דו
ביסט באַנקראָט, |

-- אַזױ זיכער ביסטו דאָס ?

-- אַ סימן האָסטו: אינגיכן ביסטו אַװעק פון אים. אױסגעשפּײט
אַזױ ווי.., אַזױ װוי --- |

--- אַזױ װי דיך -- װילסטו זאָגן..,
אונטערגעהאָלפן,

ברין האָט מוטיק אַרונטערגעשלונגען די ביטערע פּיל:

--- ריכטיק. אַױי וי מיך,

זיין מוטיקייט האָט ביי איר אַרױסגערופן אַ ציניש געלעכטערל.

האָט זי שטיל און גיפטיק

141

--- אַך, ווייסטו { אילוזיעס זיינען דאָ אַ סך, אין אַלערלײ קאָלירן.
עס שאַדט ניט איבערצובייטן זיי פון צייט צו צייטיי.

--- איך רייד נאָר פון א יין אילוזיע, װאָס הײסט... דו װײסט
װי זי הייסט, זי וואוינט אין פּאַריז, אין לאַטײנישן קװאַרטאַל, און
הייסט האַרקאַװקע.

--- איך קען אויך דיינע אַן אילוזיע. זי האָט אַ טונקעלן קאָליר.
זי הייסט סאָלאַנש, וואו זי וואוינט --- ווייס איך נים .י.

ברין האָט זיך פאַררויטלט וי אַ יינגל:

--- איך פאַרזיכער דיך, סאָניאַ, אַז דו ביסט פאַלש אינפאָרמירט.
נאָר אַ מאָדעל איז זי.

--- איך קאָנטראָליר דיך ניט,

--- איך דיך --- אויך ניט,

--- נאָר צוליב װאָס ביסטו געקומען ?

--- זען צי מען האָט דיך גליקלעך געמאַכט; צי מען האָט דיר
געגעבן מער וי איך.

זי האָט איראָניש פאַרקרימט אַ ליפּ: ,

-- און אַגב זען צי מען קאָן מיך נאָך איבערקויפן.. . איר זייט
אַלע גוט. יעדערער אויף זיין שטייגער.

-- װי קאָנסטו מיך אונטערציען אונטער איין ציפער מיטיי.
נא, קיין אונטערשייד ניט מיט ועמען. אַן ערלעכע נאַטור ביסטו דאָך
אַלעמאָל געווען.

--- נאָר אַ טעמפּעראַמענט בין איך געווען, ווייטער גאָרניט,

--- טעמפּעראַמענט איז אָבער ווארהייט. ניטאָ קיין שום שאַפן
אָן טעמפּעראַמענט.

--- אַבי דו מיינסט, אַז איך בין טאַלאַנטלאָזיק.

--- פאַרװאָס נאָר אין מאָלן ? לעבן איז אויך אַ קונסט.

--- װאָס ביי דיר הייסט לעבן! מאַכן די קיך פאַרן מאַן און באַ"
וואונדערן אים ...

--- ניין, ניט דאָס באַוואונדערן, נאָר דאָס אויספילן איינער דעם
צווייטן, די האַרמאָניע פון צוויי מענטשן װאָס זיינען איינס. דיייי
די... |

--- די מאָראַל, --- ווילסטו אַװדאי זאָגן.

זי האָט אַ כיכיקע-געגעבן.

--- און אַז יאָ ? --- האָט ברין אויפגעברויזט, --- און אַז יאָז

--- ניין. װוייסטו ?... אַ דאַנק ! װאָס װײיניקער אַ פרוי איז אַזוי

142

מאָראַליש, כאַדכאַ, אַזױ װי דו פאַרשטײיסט דאָס, אַלץ מער פאַר-
געטערט מען זי...

ער האָט זיך אַ הויב-געגעבן אַ בלאַסער, די ציין פאַרביסן ;

-- אַך, אַזױ? אַזױ ? אױף אַזאַ אופן מאַכסטו זיך אינ-
טערעסאַנט... אויסער דער קונסט דיינער... אויב אַזױ, איז בעסער
אָנגעבן אויף אַ גט..,

ער האָט זיך געלאָזן גיין צו דער טיר אָן ;אַ גוטע נאַכט", און זי
האָט אים נאָר שטיל און בייסיק צוגעגעבן מוט:

--- טו אַזױ, דױד! טו אַזױי!

ניינטער קאַפּיטל

מישעל גאבראָנסקי

וי

ברין איז אַרױס פון דער גלעזערנער קאַפּע-װעראַנדע וי אַן אָפּגע-
בריטער. ער האָט זיך געפילט דערנידעריקט, אױיסגעלאַכט. דער גאינער-
לעכער קול", וועלכער האָט אים פון זיין אַטעליע גערופן אַהער, איז,
ווייזט אויס, געווען פאַלש, אים, ברינען, האָט זיך איינפאַך פאַרגלוסט
צו זען די, וועלכע האָט אים אַזױ שענדלעך אַװעקגעװאָרפן, און אָט איז
דער רעזולטאַט פון אַזאַ גלוסטעניש !.. אָדער די קלאַנגען, אַז זי איז
שוין אַװעק פון מאַקס האַרקאַװען, זיינען געווען איבערטריבן ; אָדער זי
האָט שוין באַװיזן צו באַזאָרגן זיך מיט אַן אַנדערן. עפּעס איז זי ביי
זיך צו האָפּערדיק...

כמעט אין דעם זעלבן מאָמענט, ווען דאָס איז אים געקומען אויפן
געדאַנק, עטלעכע טריט נאָכן באַלױכטענעם קאַפע-אױסגאַנג, האָט ער
זיך אָנגעשטױסן אויף אַ הויכער מאַנצבילשער פיגור, מיט אַ רויטלעך-
בלאָנד בערדל, ברייט-פּלײציק און מיט גרויע, פרעכע אויגן. יענער האָט
אים שאַרף אָנגעקוקט. און, װוי דוד ברינען האָט זיך, אין דער פּלוצלעכ-
קייט אויסגעדוכט, --- אי אָפּלאַכעריש, אי פאַרוואונדערט. יענער האָט
אַפילן געמאַכט אַ באַװעגונג אַראָפּצונעמען, פון גרויסן קאָפּ, דעם קיי-
לעכדיקן ווייכן הוט זיינעם מיטן אויפגעשטעלטן דנאָ : אָבער דערבאַפּנדיק
ברינס אָנגעכמורעט געזיכט, האָט דער פּאַרשױן צוריקגעצויגן זיין

142

ברייטע לאַפּע און איז גיך אַרײן אין דער זעלבער גלעזערנער טיר, פון
וועלכער ער, ברין, איז אָקערשט אַרױס, יו

די גאַנצע װעראַנדע הינטער ברינען, אויפן עק גאַס, האָט געלויכטן
וי אַ געװוירעטער, גלעזערנער קאַסטן פול מיט עלעקטריש ליכט, די
מירמלשטיינערנע קיילעכדיקע טישלעך, מיט די פאַרביקע געטראַנקען
אין די גלעזער, אַזױ װי די באַזוכער אַלײן, זיינען אַזױ וי געהאַנגען אין
דער לופטן, אין דער דאָזיקער איבערגעטריבענער ליכטיקיט. אינ-
סטינקטיוו איז ברין שטיין-געבליבן, אומגעדרייט דעם קאָפּ און דערזען,
אַז די הויכע מאַנצבילשע פיגור, װאָס ער האָט דאָ באַגעגנט, גייט
האַסטיק-צו צו סאָניאַן און לייגט פאַמיליער אַרױיף זיין שווערע רױט.-
לעכע האַנט אויף איר קײילעכדיקן אַקטל. סאָניאַ גיט זיך לייכט אַ בויג
אונטער דער פליישיקער משא און דרייט שרעקעודיק אום איר פיינעם
פּראָפיל. איר פּנים צעלויכט זיך, אַפילו די ברוינע פּודרע אויף די באַקן
ווערט דורכגעלויכטן פון איר צופרלדענעם אויסדרוק. .

ערשט איצט האָט זיך ברין דערמאָנט, אַז ער קען דעם מאַן; אַז
דאָס איז.... װאַרט, װאַרט!... דאָס איז דאָך דער סקולפּטאָר אַ נרי
דאָל, װעמעס גוופּן אין ב ר אָ נדז, אין מירמלשטין און טעראַ-
קאָטאַ עס זיינען געווען. מיט אַ קנאָפּן יאָר צוריק, אויסגעשטעלט אין
,פּטי פּאַלעי"*) אויף די ,עליזיי פעלדער", און צווישן זיי --- די פּרֹע-
מירטע בראָנדזיפיגור פון דער ,טאַנצנדיקער קרעאָלין", וועלכע האָט
זיך איצט אַרױסגעװויזן אַלס זיין אייגענע מאָדעל: סאָלאַנש בירט...

צוזאַמען מיט סאָניאַן, זיין ווייב, האָט ער, ברין, באַזוכט דעמאָלט
די אויסשטעלונג און באַקענט זיך מיטן קינסטלער, וועלכער האָט אויף
סאָניאַן געװאָרפן צו-אָפענע און צו-זיכערע בליקן פון אַ ווײיבערניק און
אַ האַרץ-ברעכער. דאָס איז אים, ברינען, שטאַרק ניט געפעלן געװאָרן,
און ער האָט פון דעמאָלט אָן אויסגעמידן צו באַגעגנען זיך מיט אים
| נאָכאַמאָל,. יאָ, דאָס איז דער זעלבער דאַל, וועלכער האָט פריער גע-
וואוינט און געאַרבעט אין דער זעלבער אַטעליע אויף ,רי װאָזשיראַר'ד*,
וואו ער, ברין, וואוינט איצט ; דער זעלבער דאַל, וועמעס שאָטן סאָלאַנש
האָט געזוכט אין שלאָף-קאַמער, אויבן, אויפן איר-גוט-באַקאַנטן באַלקאָן,
און שיר ניט צעוויינט זיך איבערן ברייטן בעט פון לואי דעם 14-טן
אויך דאָס בעט איז איר געװוען גוט באַקאַנט...
וי פאַרפּלאָנטערט און וואונדערלעך זיינען די וועגן פון מענער און.
פרויען, וועלכע ציען זיך איינער צום צווייטן און שטויסן זיך אָפַּ, וי

*) קליינעם פּאַלאַץ.

144

פּאָזיטיווע און נעגאַטיוע נאַטוריקרעפטן! מען קאָן, אָפּטמאָל, אַזעלכע
מערקווירדיקע װאַריאַציעס אַפילן אין אַ געשריבענעם ראָמאַן ניט אויס-
קלערן. אין ד ער װאַריאַציע זיינען דאַ: ברין און דאַל, סאָניאַ און
סאָלאַנש. עס איז דאָס זעלבע וי איין לויפנדיקער צויבער:קרייז אין
צווייטן, אַ לעבעדיקער ס אַ טורן מיט זיינע צוויי רינגען... מיינע
איז דיינע און דיינע איז מיינע. מען ליבט זיך און מען איז צעקריגט,
צוויי-מאָל-צװײי צעריסענע האַלבע פייער-רינגען האָבן זיך באַגעגנט און
-צוזאַמענגעבונדן, נאָר פֿאַרקערטערהייט... סאָלאַנשס געליבטער באַי
געגנט זיך און לעבט מסתמא מיט זיין, ברינס, ווייב. און ער אַלײן
ברין, טרעפט זיך מיט דער אַװעקגעװאָרפענער געליבטער, וועלכע האָט
געדינט אַלס מאָדעל ביי אָט דעם באַגאבטן, אָבער, וי עס ווייזט אוים,
נישקשהדיק ברוטאַלן קינסטלער.

--- וואונדערגאַר זיינען די וועגן פון דיינע ליידנשאַפטן, פּאַריז! --
האָט זיך ברין ביטער צעשמייכלט, איצט בלייבט מיר נאָר איבער.
צונעמען דאַָלס ירושה און פאַראייניקן זיך מיט דער טונקל:הויטיקער
קרעאָלין, האַ-האַ !

אַ טיפער ווידערווילן האָט ברינען אַרומגעכאַפּט נאָך אַזאַ ;לאָגישן"
אויספיר.. . עפּעס וי ער װאָלט דערזען אַ פרימיטיווע בלוט-מישונג
פאַר די אויגן, צווישן ווילדע, וועלכע ווייסן אַפילו ניט פון ,טאַבו"-
געזעץ*), ביי וועלכער אַלץ איז דערלויבט, אַבי עס זיינען נאָר פאַראַן
זכרים און נקבות... | |

זיין װוידערווילן האָט אים וי אַ כװאַליע אַ הויב:געגעבן, אַװעק-
געריסן אים פון דער באַלױכטענער װעראַנדע, וואו ער האָט אָקערשט,
אין איין האַלבער מינוט, איבערגעלצבט דעם ביטערסטן פּינאַל פון זיין
אַנטױשטן פאַמיליען-לעבן. די זעלבע כּװאַליע האָט אים, א צעמישטן
אַרײינגעװאָרפן אין טומל פון אָטאָמאָבילן, לויפנדיקע פייערלען, טרר"
בעריי פון האָרנס און פייפעריי פון פּאָליציי-לײט, וועלכע רעגולירן די
שטאַרקע באַװעגונג. וי אַ. געבלענדעטער האָט ברין געקרייצט דעם באַן
הויף-פּלאַץ. אַ באַסאָװער טרובען האָט אים געװאָרנט און אַ שאַרפער
פייף פון אַ פּאָליצײי-מאַן. אין דעם זעלבן אױגנבליק האָט, האַרט לעבן
אים, דורכגעזויזט אַ טעקסי מיט אַ זידלעריי פון מאַשי טרייבער.
אַ באַטױבטער, ער ווייסט אַליין ניט װי אַזױ, האָט זיך ברין מיט לעבנס-
געפערלעכט שפּרונגען אַריבערגעראַטעװעט אויפן צווייטן טװאָטאַר,

*) פאַרבאָט חתונה צו האָבּן מיט קרובים, אָפּטמאָל --- מיט פרויען פון איין
געמיינדע איז אויך פֿאַרבּאָטן.

149

און וי אַ געיאָגטע חיה באַהאַלטן זיך אין שאָטן פון די הויכע הייזער, װאָס
ווייטער פון די לאַמטערנעס, און איז אַװעק אין רואיקערן טייל פון
בולװאַר מאָנפּאַרנאַס,

ער האָט איבערגעלאָזן הינטער זיך אַלע פייערן פון די גרויסע
קאַפע-הײיזער און זיין איבערגעריסענער געדאַנקעױגאַנג האָט זיך ווידער
אָנגעבונדן :

המ... זיין געפיל האָט אים פריער נ י ט אָפּגענאַרט. איצט װייסט
ער, װײניקטטנס, אויף קלאָר פאַרװאָס סאָניאַ האָט מיט אים גערעדט מיט
אַזאַ זיכערקייט, געהאַט מוט איבערצואװאַרפן זיך מיט אים מיט אַזױפֿיל
שטעכווערטלעך און אַפאָריזמען. פרויען פון איר בת-יחידהשער דער"
ציאונג, מיט אירע מאָנפּאַרנאַסער איבערצייגונגען, ריידן ניט אַז,
אין אַזאַ מאָמענט, סיידן זיי האָבן אַ באַזע פון מיטלען און מאַנצבילשן
שוץ אונטער זייערע קליינע שיכלעך מיט הויכע קאָרקעס... זעלבסט-
שטענדיקע פרויען, װאָס אַרבעטן זייערע אַכט שעה אַ טאָג און טראָגן
גראָבע זאָקן און שיך מיט ברייטע אָפּצאַסן, ריידן, אָפּטמאָל, אויך אַזױ
מיט זייערע פאַרלאָזענע מענער; אָבער ניט צו זיי געהערט סאָניאַ, די
געבוירענע גערשיןיי. ניין! זי דרשנט אַזױ, יל זי לעבט איצט
אָנגעלענט אויף אַנרי דאַלס ברייטע פּלײצעס, אױף זיינע געזונטע
פויסטן און אויף זיינע באַדײטנדיקע פאַרדינסטן אויך. אַזױ לאַנג...
אַזױ לאַנג ביז ער ועט מיט איר טאָן װאָס ער האָט געטאָן מיט סאָלאַנש
בירט און וועט זי אויך אַװעקװאַרפן. דערווייל ווערט דערפון ניט גע"
קלערט, זי נאַרט זיך און ער נאַרט זי, און ביידע נאַרן איינער דעם
צווייטן, דערװײילע-װאָס האָט סאָניאַ הנאה-געהאַט פון איר מאַנס דער"
נידערונג, פון זיין צוריק-קומען צו איר, פון זיין װידױ: אַז ער האָט
געקושט איר קלייד מיטן ריס אויפן היפט, וועלכן ער האָט געפונען אין
אָלמער, דערװײילע-װאָס האָט זי נקמה-גענומען דערפאַר, װאָס ער האָט
פאַרשפּעטיקט מיט זיין קומען, און אין דער פּוסטער צייט, צװישן איין
ליבעכץ און דאָס צווייטע, צווישן האַרקאַװוקען און אַנרי דאַל, --- געלאָזן זי
איינינקט אַלײן, נעבעך... אָט האָסטו דיר, ברין, דעם אמתן ווייבערשן
יושר! האַלט דאָס פעסט! עס װעט דיר צוניץיקומעןיי.

זיין איבערגעלעבטע חרפה און די דערשיטערונג פון אָנגעפאָרענעם
אָטאָמאָביל האָבן אים אַזױ צעקאָכט און צערודערט, אַז ער האָט מער
ניט געוואוסט וואוהין ער גייט און צוליב װאָס. זיינע טריט זיינען
געװאָרן װאַקלדיק, זיין קאָפּ --- באַנומען וי פון געמיינעם אַלקאָהאָל.

--- אפשר אָנשיכורן זיך אויף אַן אמת ? --- האָט זיך ברין איבער"
געלייגט. --- מיט איין קייל, זאָגט מען אין רוסלאַנד, שלאָגט מען אַרױס

146

דעם צוייטן. .. אָדער אפשר גאָר אומקערן זיך צו דער באַלױכטענער
װועראַנדע, דערלאַנגען דעם הער סקולפּטאָר מיט אַ פלאַש איבערן קאָפּ,
מאַכן אַ סקאַנדאַל ?.. אַך, נאַרישקײטן !

ער איז פאַרבײיגעגאַנגען אַ געשעפט פון וויין. . . אַ פּרואו טאָן ?
הם.., עס רעדט זיך נאָר אַזו: אאָנטרינקען זיך..." ער האָט נאָך
קיינמאָל דעם קאָפּ ניט פאַרלוירן פון אַ ביסל משקה, ער אַלײן האָט
געפּרואװט : חברים האָבן זיך געקליגלט, -- עס האָט ניט געהאָלפן,
קאָניאַק נאָך באָרדאָ געטרונקען און פאַרקערט -- ער איז געבליבן ביי
דעם פולשטענדיקן קאָנטראָל איבער זיך. ער איז נאָר געװאָרן דערפון,
אָדער אַ ביסל לוסטיקער, אָדער מעלאַנכאָלישער. די פראַנצויזן האָבן
פאַר דעם דאָס ריכטיקע װאָרט : ,ווען געי? --- פריילעכער וויין, אָדער
,ווען טריסט? --- טרויעריקער וויין ... אַן ענדערונג אין אײינטאָניקן
צושטאַנד פון אַ מענטשן איז דאָס פאָרט. דאָס איז אַ מין אומשטעלן די
דעקאָראַציעס אין טעאַטער: פון זומער אויף ווינטער און פון ווינטער
אויף זומער. ..

טרינקען איינער אַלײן האָט זיך אים אָבער ניט געגלוסט. די פּוסט-
קייט פון זיין אַטעליש מיסן גענעצדיקן דאַךיפענצטער, װאָס עֶר האָט
פאַרלאָזן מיט אַ שעה צרריק, האָט אים געשראָקן. בעסער אַרײנגײן
צו גאַבראָנסקין און אויסטרינקען מיט אים, כאַפּן אַ שמועס. ער האָט
שוין לאַנג ניט פאַרבראַכט ביי אָט דעם פרייוויליקן מאָנאַך אין סטו
דענטן קװאַרטאַל, אַלעמאָל האָט ער פאַר אים, אָט דער אַלטער נזיר,
אַ וועלכן ניט איז סיורפּריז. אַ נייעם געדאַנק פון זיין פּליכעװאַטן גרויסן
קאָפּ, אַ נייע געװעב-פאָרשונג אָקערשט פון מיקראָסקאָפּ אַרױס, אַ נייש
כעמישע רעאַקציע אין דער אָפּגעקילטער קאָלבעצ...

איז דויד ברין גלייך אַרײן אין וויין געשעפט און איינגעהאַנדלט
אַ גוטע פלאַש קורוואואזיע מיט דריי שטערנדלעך. ער האָט די אויס-
געצייכנטע משקה ליב געהאַט,. מער װי אַלע אַנדערע פּראַנצויזישע
קאָניאַקן, פאַר איר גלעטנדיקן טעם און וואונדערלעכן ריח.

,2

מישעל גאַבראָנסקי האָט געוואוינט ניט ורײיט פון פּלאַץ מאָנזש,
אין לאַטײנישן קװאַרטאַל. אין אַן אַלטער הויז, אויפן דריטן שטאָק,
האָט ער זיך איינמאָל פאַר אַלעמאָל איינגעאָרדנט, מיט זיין גרויסער
ביבליאָטעק און מיט זיין קליינער הויז"לאַבאָראַטאָריע, און מער ניט
געװאָלט אַרױסציען זיך. מיט פינף-און-צװאַנציק יאָר צוריק, באַלד

14

נאָכדעם וי ער האָט געמאַכט זיין דאָקטאָר-עקזאַמען אויף כעמיע, האָט
עפּעט פּאַסירט צווישן גאַבראָנסקין און זיין יונגער פרוי, וועלכע האָט
נאָך באַזוכט דעם מעדיצינישן פאַקולטעט, און זיי זיינען זיך פונאַנדער"
געגאַנגען.

גאַבראָנסקי האָט דאָס שווער איבערגעלעבט, אויפגעהערט צו ראַ"
זירן זיך און פאַרלאָזן אַ באָרד, געלאָזן װאַקסן די פאַרגרויטע קאָפּיהאָר ביז
איבערן קראַגן, איינגעשלאָסן זיך אין די ניט-פריילעכע ווענט פון זיינע
דריי צימערלעך מיט אַ קיך, און האָט מיט פרויען, פון דעמאָלט אָן
װײיניק װאָס צו טאָן געהאַט. דאָס האָט אים געמאַכט אַ נאָמען פון אַן
אַסקעט און אַ שטיקל טשודאַק און, ביסלעכווייז, אָפּגעריסן פון אים.
זיינע געוועזענע פריינט, וועלכע זיינען געגאַנגען אַ סך ווייטער, װי גיט"
באַזונן אים מער, נאָר זיי האָבן אַפילז, מיט האַלבע ווערטער און גע"
היימניספולע וואונקען, געגעבן רעכט זיין שיינער, שװאַרץ-הנעװדיקער
פרוי, וועלכע האָט אים פאַרלאָזן, װאָרעם מיט אַזאַ ,װוילדער בריאה"
איז דאָך שווער אויסצוקומעןיי.

גאַבראָנסקי קיניגט פון דעמאָלט אָן, טאָגיאײין טאָג'אױס, איבער
זיינע ביכער אין די גלעזערנע אַלמערס און אויף פּאָליצעס, און איבער
זיין קליינער לאַבאָראַטאָריע װאָס ער האָט זיך איינגעאָרדנט אין דער קיך,
כדי באַנוצן דאָרטן דעם איינציקן גוטן קוימען מיט אַ שטאַרקן דורכצוג,
וועלכער געפינט זיך אין זיין דירהלע. װאָרעם די אַנדערע קאַמינען אין
זיין קאַבינעט און אין זיין עס-צימער רויכערן ווען מען הייצט זי איין
און טויגן ניט פאַר די גאַזן, װאָס טיילן זיך אָפּ פון די כעמישע שטאָפן,
ווען מען אַרבעט איבער זיי.

חיונה ציט ער פון די עטלעכע שטונדן אַרבעט, װאָס ער גיט אפ
פינף מאָל אין װאָך, אין אַ פאַבריק פון פאַרבן. די אױסגעמאָגערטע
פינגער זיינען ביי אים דערפאַר אַלעמאָל פאַרשמירט מיט כלערליי קאָ-
לירטע פלעקן, װאָס לאָזן זיך ניט אָפּװאַשן. זיי דערמאָנען אָן אַ פאַר-
האַװעטן, ניט איבעריק זויבערן שילער, וועמעס הענטלעך עס טראָגן
אויף זיך אַלעמאָל סימנים פון טינט, און גיבן אים צו א געוויסע אומבאַ-
האָלפנקײט, מען צאָלט אים פאַר זיין אַרבעט, און נאָך מער --- פאַר זיין
דערפינדערישקייט, ניט שלעכט. נאָר ער אַלײן גיט אױף זיך זייער
װײגיק אויס. אין באַנק בלייבט דאָס אויך ניט ליגן. אַז מען בעט בײ
אים אַ הלוואה, גיט ער און נעמט קיינמאָל קיין קוויטונג ניט. מאָנען
אַ חוב מאָנט ער אויך ניט. ניט-ערלעכע באַקאַנטע נוצן דאָס אױס,
נעמען ביי אים צו װאָס עס לאָזט זיך. און דערנאָך, ביי אַ גלעזל ליקער,
װאָס איז באַשטעלט אויף דאָס אַנטליענע געלט, באַרעדט מען אים און

148

מען לאַכט אים אויס... דאָס זיינען די איינציקע פּראָצענטן װאָס
װאַקסן אָן אויף די קײינמאָל ניטיצוריקגעקערטע קלענערע און גרעסערע
סומען. גאַבראָנסקי װוייסט דערפון און מאַכט זיך ניט וויסנדיק. און ניט
דערפאַר ווייל ער איז אַזאַ איינער, װאָס פאַרשװוייגט אַן עוולה. אין זיין
קאַשע לאָזט ער זיך קיינמאָל ניט שפּײען, נאָר דעם ענין פון געלט,
חובות און אָפּצאָלונגען האַלט ער פאַר אַזױ ניט-וויכטיק און ניט-ווירדיק,
אַז אים ,לוינט זיך ניט צו פלעקן דערמיט די הענט, וועלכע זיינען שוין
אַזױ אויך נישקשהדיק פאַרפלעקט". דאָס איז דער איינציקער ענטפער
װאָס ער האָט אַלעמאָל, ווען צו זײַנע אויערן דערגייט דאָס, װאָס די בעלי-
חובות זאָגן וועגן אים... ער גיט אַ פיר מיט זיינע קאָלירטע פינגער
איבער די לאַנגע פאַרגרויטע האָר אויפן נאַקן, און דערביי בלייבט דאָס,

זיין שטעלע אין דער פאַרבךפאַבריק איז פאַר גאַבראָנסקין אַן
אָפּקומעניש. די באַליבטסטע אַרבעט זיינע איז ביי אים אין שטוב : ביאָ-
לאָגיע און אָרגאַנישע כעמיע. דאָ אַרבעט ער מער מיטן מיקראָסקאָפּ װי
מיט דער גלעזערנער קאָלבע, דאָס צוזאַמענגעשפּיצטע באַטראַכטן די
געוועבן פון פּלאַנצן און לעבעדיקע וועזנס פאַרשלינגט זיין גאַנצע פרייע
צײט. ער שטוינט איבער דער ענלעכקייט פון אָט די צוויי באַזונדערע
וועלטן יעדער טאָג. און דער רעזולטאַט דערפון איז מער פילאָזאָפיע וי
דערפינדונג, מער געדאַנקען-שוואונג װוי װיסנשאַפטלעכער תכלית. זי אין
זיין געהיימע געליבטע, די ביאָלאָגיע. ער באַװײיזט זי, אָן אַ שלייער,
נאָר זיינע גאָר נאָענטע באַקאַנטע און טוט זי ביסלעכווייז אָן אין אויס-
געזוכטע, פאַרבנרייכע קליידער פון װאָרט, ביז צווישן אים און זיין גאַסט,
אויף אַן אָפּגענוצעװעטן שטול, בלייבט זיצן אַ פּרינצעסין, די וועלכע
וועט נאָך אַמאָל אויסװאַקסן אין איר פולער פּראַכט און קראַפט און װעט
איבערנעמען די פירונג פון דער װעלט... נאָכן פאָרשטעלן זי, זיין
געהיימע געליבטע, בלייבט ער זיצן אַ שוייגנדיקער, ער לאָזט ריידן
זיין גאַסט, קלייבט נחת ווען יענער באַוואונדערט זי אַזױ װוי ער אַלײן,
און בייזערט זיך ווען ער באַמערקט אַז דער גאַסט האָט ניט גענוג אינ-
טערעס צו דער, וועלכע האָט פאַרכאַפּט זיין גאַנצן אינערלעכן לעבן.

באַלד נאָך ברינס באַזעצן זיך אין פּאַריז, מיט אַ פּאָר יאָר צוריק,
האָט ער זיך מיט גאַבראָנסקין באַקענט אין אַ זומער-פּאַנסיאָן, אויפן
ברעג ים אין דער נאָרמאַנדיע. און פון דעמאָלט אָן באַזוכט ער אים.
צוערשט מיט סאָניאַן, זיין ווייב, צוזאַמען, דערנאָך --- איינער אַלײן.
װאָרעם נאָך איידער סאָניאַ האָט זיך איינגערעדט, אַז זי איז אַ גרויסע
קינסטלערין, האָט שוין איר לייכטער געמיט און אומרואיקער גייסט
שלעכט-פאַרטראָגן די אָפּגעלאָזענע אַלט-מאָדישע צימערלעך אין גאַבראָג-

149

סקיט דירה, דאָס שמאָלע אַסקעטישע בעט זיינע און דעם ספּעציפישן ריח
פון זיין קיך-לאַבאָראַטאָריע. האָט זי דעם פאַרגעניגן פון פירן לאַנגע
שמועסן, אויף װיסנשאַפטלעכע און פילאָזאָפּישע טעמעס, איבערגעלאָזן
פאַר איר מאַן, און אַלין איז זי געבליבן אין אַטעליע און געלייענט אַ דע"
טעקטיוו-ראָמאַן. דויד ברין האָט קעגן דעם גאָרנישט געהאַט. נים
געװאָלט איר אויפצווינגען זיינע סימפּאַטיעס. אָבער ער אַלײן האָט דעם
זעכציקײאָריקן טשודאַק ליב-באַקומען, אָפּטמאָל באַזונט אים, געמאַכט
אזיך סקיצן פון אים און פון זיין פּרימיטיווער לאַבאָראַטאָריע און געלאָזן
אים ריידן, ער האָט 'קיין שלעכטן בייט ניט געמאַכט. װאָרעם יעדעס
מאָל האָט ער װאָס ניט איז אַװעקגעטראָגן פון יענעמס פילוייטיקן וויסן,
געלערנט װאָס ניט איז אין זיין פאַוסט-קיך, געקראָגן אַ גייסטיקן שטױס
נאָכצודענקען.

דויד בדינס זשעדנע נייגעריקייט נאָך װיסנשאַפטלעכע שמועסן,
ברענגט אַלעמאָל אַרײן דעם, ניט-לויט-די-יאָרן-נאָך פאַרעלטערטן גע"
לערנטן, אין גאָר אַ געהויבענער שטימונג, געהויבענער וי דער איינדרוק
פון די פיינע סקיצן אין שװאַרץ-װײס און מיט פּאַסטעליפאַרבן, מיט
וועלכע דויד ברין באַצירט, פון צייט צו צייט, די שוין לאַנג ניטיטאַפּעד
צירטע ווענט, גאַבראָנסקי דערציילט אים וועגן זיינע עקספּערימענטן און
פאַנטאַזירט. פאַר אים איז די פּראָטאָפּלאַזמע*) פון אַ פלאַנץ די
זעלבע װאָס פון אַ מענטשױלייב. איינע, אַזױ װי דאָס צװײטע,
טיילט זיך אויפן זעלבן אופן און לעבט, אין אַ געויסן זין, אײביקי
ביידע שטאַמען זיי פון איין מוטער אין דער גרױער פאַרגאַנגענ"
הייט. זייער אַנטװיקלונג איז נאָר אַ ביסל אַנדערש, אָבער אין יעדער
פלייש- אָדער פלאַנץיקעמערל איז דאָ אַ מילימיליאָנטל טיילכעלע פון
דער ערשטער פּלאַזמע װאָס האָט געבוירן ביימער, שוועמלעך, שרצים
און חיות.... פאַר גאַבראָנסקין איז דער כלאָראָפיל --- דער גרינשטאָף
פון פלאַנצן, דאָס זעלבע וי דאָס רויטע בלוט אין די אָדערן פון לעבעדיקע
וועזנס. דער טאַטע פון ביידע פאַרבן, זאָגט ער, איז דאָס אייזן. און
ביימער, זאָגט ער, זיינען אונדזערע אָרגאַנישע ברידער. זיי שטייען נאָר
אויף איין אָרט און מיר באַװעגן זיך. דאָס איז דער איינציקער אונטער"
שייד,. מיט מיליאָנען יאָרן שפּעטער וועלן, אפשר, אַ סך עמפינדלעכע
פלאַנצן, װי מ ימ אָ זן צום ביישפּיל, אַרױס פון דער ערד און אָנהױבן
אַרומגײין מיט זייערע װאָרצלען, װי מיט אַ סך שפּינעןדפיס. די ערשטע
סימנים פון זייער שפּעטערדיקן לעבן איז זייער נערוועאישקייט. אַז מען

5) איו-ווויס קעמערל.

150

רירט אָן אַ מימאָזע, זעט מען שוין איצט, אין אונדזער עפּאָכע,
וי אירע בלעטלעך ציטערן-אויף און פאַרמאַכן זיך... פון בלומען,
זאָגט ער, וועלן אין די קומענדיקע עפּאָכן װוערן קאָלירטע-פלאַטערלעך,
און פון די שװאָמען --- יאַשצערקעס .. .

זיין גאַנצע אַרבעט, אויסערן הויז, אין דער פאַבריק, איבער ניט-
אָרגאַנישער כעמיע האָט גאַבראָנסקי גרינגנעשעצט. די גאַנצע כעמיע,
זאָגט ער, װאָס מענטשן האָבן געשאַפן ביז אַהער, איז נאָך זייער יונג
און זי וויל שוין קאָנקורירן מיט דער נאַטור. עס איז נאָך זייער ווייט פון
אָניאָגן די מיליאָנען פּרואוון װאָס די נאַטור האָט שוין געמאַכט מיט
א ירע שטאָפן,. דערוויילע איז נאָך די כעמיע ניט מער װי דער אַלף-בית
מיט אומגעלומפּערטע גרויסע אותיות, װאָס דאָס קינד פּלאַפּלט, צום
ערשטן מאָל אַרױס, אין דער שול. .. אָט אַרבעט איך שוין איבער דעם
איי-ווייס-קעמערל אַ סך יאָרן. יעדער קעמערל אַזאַ איז אַ וואונדערלעכע
לאַבאָראַטאָריע, וואו עס מישן זיך און ועבן זיך און בייטן זיך ביז
דרייסיק שטאפן אויף אַמאָל, מיר קענען זיי כמעט אַלע. זיי אַלין אַזױ
װי זייערע פּראָפּאָרציעס. וויפיל װאַסערשטאָף און זױערשטאָף, וויפיל
שטיקשטאָף און פאָספאָר, וויפיל בראָם און אייזן, און אַזױ ווייטער און
ווייטער. אָט די אַלע שטאָפן קאָנען מיר כעמיש אויסמישן, אָבער ניט
באַלעבן,. עס פעלן, דאָ און דאָרטן, געהיימע רינגען אין דער קייט, כדי
צו מאַכן פון דער מישעכץ איין אייניקייט. און מיר זוכן זיי, וי בלינדע
אויפן אייז.... קיין גרויסער וואונדער איז דאָס ניט ! װאָרעם די נאָטור
האָס שוין הינטער זיך אַ סך מיליאָנען יאָרן פון אַלערלײ פּרואוון, װואַ-
ריאַציעס, איינגעבוירענע נייגונגען, טויזנטער און צענדליק טױזנטער
פיינקייטן, און מיר, מיט אונדזער גאַנצן וויסן, שוין מיט דער אַלכעמיע,
װאָס האָט אַמאָל געבלאָנדזשעט אין דער פינצטער, און מיט דער מאָ-
דערנער כעמיע, װאָס ל אַווא ואַזיע האָט דער ערשטער געגרינדעט
-- אַ טױזנט... נו, פופצן הונדערט יאָר. אונדזער גאַנצע קולטור איז
דאָך אַלט ניט מער װי עטלעכע טויזנט יאָר. װי קאָנען מיר זיך פאַר-
מעסטן ?.. . און פונדעסטוועגן פאַלן מיר ביי זיך ניט אַראָפּ. די נאָטור
האָט עװאָלוציאַניזירט, מיר רעװאָלוציאָניזירן זי. די נאַטור אין גע-
קראָכן אויף אַלע פיר, מיר שפּרינגען. יעדער שפּרונג איז אַן אַנטדעקונג,
יעדער אַנטדעקונג -- אַ נס. און װער װײיסט ? מיט דער צייט... עס
הויבט אָן שווינדלען פאַר די אויגן ווען מען קלערט זיך אַרײן,

אויסער גאַבראָנסקיס אינטערעסאַנטע געשפּרעכן, אויסער זיינע
באַטראַכטונגען אין ביאָלאָגיע און פיזיק, האָט ברין ליב-באַקומען אויך
עטלעכע מערקווירדיקע שטריכן אין זיין כאַראַקטער. ניט געקוקט אויף

151

דעם, װאָס גאַבראָנסקי האָט אַזױ געליטן פון זיין אַמאָליקער יונגער פרוי,
רעדט ער פון איר, ווען עס קומט אים אויס, מיט דער צערטלעכקייט
פון אַ דערװאַקסענעם ברודער וועגן די קאַפּריזן פון זיין קליינער שוועס-
טער. וועגן אַנדערע פרויען --- אויך אַזױי

--- אֵך, --- מאַכט ער, איינמאָל, צו ברינען, מיט זיין באַזונדער שמי
כעלע, -- אָט דער ריפ אונדזערער, װאָס דער אױבערשטער אַלײן
האָט ביי אונדז געגנבעט, וען עס זיינען ביי אים אױסגעגאַנגען אַלע
זיינע בוי-שטאָפּן!.. ער האָט איינגעשלעפערט אונדזער עלטערזיידן
אָדמען, אויסגעשניטן אַ ביין, אויסגעבויט אַזאַ שיינע באַשעפעניש און
באַהאַלטן עס אין די געדיכטענישן פון גדעדן, צװישן אַ סך אַנדערע
שיינע באַשעפענישן. די וואונד פון אונדזער אויסגעשניטענעם ריפּ ברענט
נאָך מוראדיק ביז צו היינטיקן טאָג. מיר לויפן אַרום און מיר ווילן אַרײנ"
פּאָסן, אין אונדזער בלוטיקן שניט, װאָס נאָר מיר געפינען אין אונדזער
זשעדנער און טומלדיקער יוגנט און װאָס נאָר עס לאָזט זיך: אַ שטיק
פּאַקליע, אַ קנויל-שטרוי, אַ ליאַלקע, אַ גענדזעלע, אַ קאַץ... נאָר ניט
אַלעמאָל געלינגט אונדז צו פאַרהאַלטן דאָס בלוט. מייסטנס ווערט נאָך
דער װוייטיק שאַרפער. אָנשטאָט אַ קילער היילונג, דערפילן מיר נעגל,
אַ ברענען פון בלוט-פאַרגיפטונג ... די זיווגים פון אונדזערע עלטערן
האָבן זיך עפּעס בעסער געפּאַסט. יאָרן און יאָרן האָבן זיי אָפּגעלעבט
צוזאַמען, אויפגעשטעלט דורות. מיר, אָבער, די היינטיקע, די אולטראַ-
מאָדערנע, לויפן נאָך אונדזער פאַרלוירענעם ריפּ װי די פאַרסמטע מייז,
און אַלעמאָל עפּעס פאַלן מיר אַרײן. קיינמאָל איז דער געפונענער ריפּ
ניט לוט דער נייטיקער מאָס. אָדער צושפּיציק, אָדער צויקיילעכדיק :
אָדער צודגרויס, אָדער צויקליין ,,. איז דאָס דערפאַר ווייל מיר זיינען
טיפער און ראַפּינירטער פון אונדזערע עלטערן ? אונדזער סעקסועלע
וואונד האָט זיך פאַרטיפט פּונקט װי מיר אַלײן, װי מיר מ ענער
וויל איך זאָגן.. . און אונדזערע כלומרשט-אָפּגעשטאַנענע פרויען זיינען
צו קליין אויסצופילן דאָס גאַנצע לעבן אַזאַ בלוטיקע לאָך. די נאַטור,
וי איר װוײיסט, פאַרטראָגט דאָך ניט קיין שום פּוסטקײט. איין פרױ
איז דערפאַר װײניק. דאָס זעלבע, נאַטירלעך, טוען אונדזערע פרויען
אויך, דער מאַן איז פאַר זי אַ גוטער מוסטער... אָדער זיינען מיר פון
צופיל קולטור ניט טיפער נאָר פּלאַטשיקער געװאָרן ; אונדזער ליידנ"
שאַפּט --- אויבנאויפיק, קרענקלעך. אונדזער זיווג האַלט זיך דערפאַר
ניט, שטייט-צו װי אַן אַרבעס צום װאַנט... אַך, װאָס איז די נפקא"
מינה ! אַבי מיר גייען אַרום אויף דער וועלט, איין העלפט זוכט די צוויי"
טע, און איין העלפט קאָן זיך אָן דער צווייטער ניט אָנפּאַסן יי.

152

דאָס דערמאָנען זיך, אין אַזאַ שווערן מאָמענט, אָן די בילדלעכע
געדאַנקען פון זיין פריינט, ווען ער, ברין אַלײן, האָט אָקערשט איבער-
געלעבט דעם ברענענדיקן ווייטיק פון ,ניט צופּאַסן? זיין צעלאָזענע פרוי
צו זיין וואונד, האָט ביי אים אַרױסגערופן אַ ברודערלעכע צאַרט-
קייט צו דעם זעכציק-אָריקן סשודאַק מיט די קינדערשע אױיגן. זינט
דער קאַטאַסטראַפע אין זיין פאַמיליען-לעבן האָט ברין נאָכגעטאָן סאָניאַן
און אויך אויפגעהערט צו באַזוכן אים. ער האָט אים נאָר צופעליק גע-
טראָפן אַ פּאָר מאָל אֹין גאַס, און איינמאָל אינגאַנצן געמאַכט זיך אַז ער
זעט אים ניט. עפּעס האָט ער זיך געשעמט צו קוקן גאַבראָנסקין אין די
דורכזיכטיקע אויגן אַרײן. פּונקט װי ער װאָלט מורא געהאַט יענער זאָל
אים ניט אױסלאַכן: ;נו, יונגערמאַן ! װאָס האָסט דו אױסגעפירט
מיט דיין טומלדיקן קינסטלער-לעבן, מיט דיין יוגנט און האָפּערדיקײט ?
אָט ביסטו אין דער זעלבער לאַגע װי איך, אַלץ וועגן פון ווייבערישן
שלאָף-צימער הירן צו אײינזאַמקײט,, ,*

5

אויסער דער מורא פאַר אַזאַ קלוגיטשקער איראָניע, האָט נאָך
ברינען געהאַט אָפּגעשטױסן גאַבראָנסקיס קילע באַציאונג צו זיין דער-
פאָלג אַלס אַ קינסטלער, נאָך סאָניאַס אַװעקגײן, און צו געוויסע קונסט-
פאָרמען בכלל, אויך דאָ האָט גאַבראָנסקי אַרײנגעבראַכט זיין פאַרבי-
סענע דעמאָקראַטישקײט, זיין פאָלקיזם אָן פּשרות. גאַבראָנסקיס מיי-
נונג, אַז דער יחיד מיט אַלע זיינע טאַלאַנטן דאַרף דינען דעם פאָלק
און אַלץ געהערט דעם פאָלק, האָט ברין ניט געקאָנט פאַרדייען און אָנגט-
נומען אַלס אַן אַבסטראַקציע, װאָרעם דאָס פאָלק באשטייט דאָך פון
יחידים, אַזױ װי אַ באַרג --- פון זעמדעלעך, ברינס באַלעבאַטישע דער-
ציאונג האָט אין אים אײנגעפלאַנצט די איבערצייגונג, אַז אַ מענטש
אַרבעט נאָר פאַר זיך אַליין, כדי צו זיין קליגער, רייכער, שטאַרקער,
אָבער ניט כדי אָפּצוגעבן אַלץ פאַר די װאָס טוען דאָס ניט. דאָס װאָס
גאַבראָנסקי פירט דאָס דורך אין לעבן, אַזױ װי אין ריידן, און גיט אָפּ
זיינע פאַרדינסטן, זיין וויסן און זיין צייט אַלעמען װער עס ברויכט
דאָס, האָט ברינען ניט איבעריק גערירט, ערגעץ וואו אין אַ מוח-ווינקל
איז געלעגן אַ פאַרדאַכט, אַז דאָס איז נים אויפריכטיק, אַז אָנגעהױבן
האָט זיך דאָס מיט אַ רעקלאַמע, מיט װעלן זיך מאַכן וויכטיק : דערנאָך
איז דערפון געװאָרן אַ געוואוינהייט ... אין בעסטן פאַל האָט זיך דאָס
ביי גאַבראַנסקין אָנגעהױבן מיט אַ געפיל פון צודלהכעיס קעגן זיך אַלײן,

199

ווען דער ערשטער און לעצטער גליק פון האָבן לעבן זיך אַ געליבטע פרוי
איז פון אים אַװעקגעפלויגן. אַ נקמה קעגן דעם אָנדענקען פון יעטאַן
זיין יונג ווייב, וועלכע האָט מיט אים ניט געװאָלט לעבן,. וילסט,
הייסט דאָס, ניט? איז אָט!... אַלץ װאָס איז געווען גרייט פאַר דיר
ווערט צעשטויבט אויפן ווינט. איך אַלײין דאַרף אויך גאָר ניט האָבן ייי

ווען סאָניאַ איז פון ברינען אַװעק, און דער לוקסענבורגער מוזעאום
אין פּאַריז האָט פּרעמירט זיין לייוונט , מאָן איווער"*), טאַקע קורץ
נאָכדעם, האָט ברין, אין זיין זוכן די איינזאַמקײט, פאַרבלאָנדזשעט
אין דער אַלטער רוימישער אַרענע, ניט װײײט פון
פּלאַץימאָנזש אין לאַטײנישן קװאַרטאַל, וואו עס וואוינען אַ סך פּראָי
פעסאָרן, פאָרשער און געלערנטע מיט זייערע תלמידים, און ואו
אויך גאַבראָנסקי פאַרנעמט זיין באַשײדענע דירהלע, ערגעץ-וואו אין אַן
אַלטן הויז פון לואי דעם אַכצנטנס צייט,

וי אויף קבר'אָבות פון אַ חרובער קולטור האָט דאָ ברין אַרומ"
שפּאַצירט צװוישן די בענק פון דער אױסגעגראָבענער אַרענע. מיט אַ גרוי"
לעכער פּוסטקייט פון צוויי טויזנט יאָר קוקן דאָ די לאָזשעס פון די רוי"
מישע זיגער איבער די עלטעריזיידעס פון פּראַנצויזישן פאָלק -- די
גאַללען. די גייסטער פון יוליוס צעזאַר און זיינע צענטוריאָנען טוליען
זיך דאָ נאָך אין די אָפּגעצױמטע שטיינערנע זיץ-פּלעצער, קוקן אָן פאַר"
וואונדערט די מאָדערנע מענטשן װאָס בלאַנדזשען אַהער אַרײן. פון די
לאָזשעס צעלויפן זיך דאָ אין האַלב-קײלעכדיקע ריזיקע יאַרוסן, די
פּראָסטע שטיינערנע בענק פאַר די רוימישע סאָלדאַטן און פאַרן פאָלק.
איין יאַרוס העכער פאַר צוייטן. ביים שמאָלן אייננאַנג, צװישן זייי
שטאַרן, וי טויטע אויגןדלעכער, די שטיינערנע פאַרגראַטעטע קאַמערן,
וואו די ווילדע חיות פון אַלטן צירק האָבן געהויערט, וואו די גלאַדיאַ"
טאָרן זיינען געווען אײנגעשפּאַרט ביז זיי זיינען אַרױסגעטראָטן אין
קאַמף אויף לעבן און טױט, איינער מיטן צװוייטן, און אין קאַמף --
מיט לייבן און טיגערס, דער קיילעכדיקער באָדן פון דער אַרענע איז,
דעמאָלט װי אַצינד, אױסגעשאָטן מיט טרוקענעם זאַמד, כדי איינצר
זויגן אין זיך דאָס בלוט פון מענטשן און חיות, װאָס דאַרף דאָ באַלד
פאַרגאָסן ווערן... און די גלאַדיאַטאָרן, מאַרשירנדיק האַלב-ינאַקעטע,
מוסקול-האַרטע, מיט זייערע קורצע שװוערדן און רונדע פּאַנצערלעך אין
די הענט, באַגריסן נאָך די הויכע הערן, וועלכע זיצן דאָ אויבן אין די
לאָזשעס און װאַרטן אויפן בלוטיקן שוישפּיל:

*) מיון ווינטער.

184

--- אַװע, צעזאַר!.. הויך, קיסר! די װאָס גײיען צום טױט
באַגריסן דיך ...

ווען מען ווערט אַלײן אַ בלאָנדזשענדיקער גייסט, לויפט מען צו
בלאָנדזשענדיקע גײיסטער. דויד ברין איז אַהער געקומען זוכן די נעב-
טיקע טעג און ער האָט זיי געפונען, און צװוישן זיי אויך... מישעל
גאַבראָנסקין. יענער האָט דאָ אויך אַרומשפּאַציױט, די הענט פאַרלייגט
אויף הינטן, די אויגן אַראָפּגעלאָזט. אַפּנים, ער האָט דאָ אויך געזוכט
פאַרגאַנגענע טעג. אפשר דעם שאָטן פון יעטאַן, זיין ווייב, צווישן די
טױזנטיאָריקע שאָטנס,. די בעסטע באַרואיקונג פון אַן אומרואיקער זעל
איז דער אייביקע געדאַנק פון אַלע געדאַנקען: אַז אַלץ פאַרגייט, אַפִילו
דער געדאַנק גופא.. װי עס זאָל ניט געווען זיין, נאָר איין שטימונג,
װוי עס ווייזט אויס, האָט די ביידע, זינט אַ געוויסער צייט צעגאַנגענע
פריינט, צוזאַמענגעבראַכט אין דער הילכיקער, אַנטיקער אַרענע, און זי
האָבן זיך באַגריסט,

לכתחילה האָט ברין מורא באַקומען, אַז דער אַלטער װועט אים
נעמען פונאַנדערפרעגן וועגן דעם װאָס עס איז געשען, וי אַזױ עס איז
געשען, און װאָס אייגנטלעך עס האָט געפירט דערצו, אַז סאָניאַ, די קלוגע
און שיינע סאָניא, זאָל אַזױ פאַרלירן דעם קאָפּ. צום אַלטנס אױיערן
איז דאָך געוויס דערגאַנגען, אויב ניט אינגאַנצן, איז אַ טייל פון זיין
פאַמיליען-אומגליק און פון די פּירושים, װאָס דער בולװאַר מאָנפּאַרנאַס
האָט דערצו געמאַכט... און כדי ניט דערלאָזן אַז גאַבראָנסקיס מיט"
געפיל זאָל ניט איבערגיין אין אַ שיטן זאַלץ אויף די וואונדן, האָט ברין,
פון פאָרנט אַרײן, גענומען ריידן וועגן דעם באַזונדערן אומעט, װאָס
װאַקסט דאָ, צווישן די רוימישע חורבות, צוזאַמען מיט די ווילדע גראָזן :
און וועגן דעם, אַז מען קוקט דאָ אַראָפּ, פון העכסטן שטיינערנעם יאָרוס
צום דנאָ פון דער אַרענע, דוכט זיך אויס, אַז מען קוקט אין אַ תהום פון
צוויי טויזנט יאָר געשיכטע און מען באַדױערט די גרויסע פאַרגאַנ"
גענהייט...

אָבער גאַבראָנסקי האָט אים פּלוצלונג איבערגעריסן זיין ניט-זייער
אויפריכטיקן ליריזם 1 .

--- אַך, וועלכער אומעט ?.. און ווער באַדױערט דאָס ? פּאָעטן
אָן שיך, װאָס האָבן ניט קיין בעסערע טעמעס, באַדױערן אַזעלכע
אַמאָליקע ;גרויסע פאַרגאַנגענהײיטן", מעשטיינס געזאָגט!.. אַ פרייד
דאַרף יעדער אָנשטענדיקער מענטש פילן צװישן אַזעלכע צירק-חורבות,
װאָס מען איז פּטור געװאָרן פון אַזאַ שקלאַפן-אוך-האַרןיקולטור, װווי די
רוימישע איז געווען, וואו איין טייל פון דער באַפעלקערונג, און דער

155

קלענסטער טייל דאַרף מען זאָגן, האָט גערויבט און געמאָרדעט און
געלעבט אַ גוטן טאָג, ווייל אַ וועלט פון שקלאַפן און װאַסאַלן, אַרום
דעם מיטללענדישן ים, האָט אויף זיי געאַרבעט און געצאָלט טריבוט,
די אויסדערװויילטקייט פון די האַרן-רױמער, וועלכע איר ,באַדוערט"
דאָ, איז דערגאַנגען אַזױ ווייט, אַז צוליב זייער צעשטרייאונג, כדי צו
אַמוזירן זיי, האָבן די שענסטע שקלאַפן פון די אונטעריאָכטע לענדער
געמוזט קעמפן און טויטן איינער דעם צווייטן פאַר זייערע הויכווירדיקע
אויגן, אָדער לאָזן זיך צערייסן פון ווילדע חיות אין די אַרענעס. און אָט
אין איינעם פון אַזעלכע פאַרװײילונג-פּלעצער שפּאַצירן מיר איצט אַרום,
איך און איר. . . ניין, איך, װײיניקסטנס, , באַדוער" ניט... אַזאַ פאַלשע
מלוכה-סטרוקטור פון גאָלד און שמאַטעס, פון אייזן און מענטשן-פלייש
האָט געמוזט צוזאַמענפאַלן, און ס'איז גוט װאָס זי איז צוזאַמענגעפאַלן
און װאָס מיר ביידע טרעטן איצט אויף אירע חורבות ...

ברין האָט באַמערקט, אַז גאַבראָנסקי איז גערייצט. אפשר קומט
ער אַהער, דער אַלטער, צוליב דער זעלבער שטימונג, וועלכע האָט אים,
ברינען, געטריבן צום זעלבן שפּאַציר ? גאַבראָנסקי אַלײן טראַכט דאָ,
אפשר, פון זיין אייגענער פאַרגאַנגענהײט, פון יעטאַן, זיין ניט-געטרייע
ווייב, און שילטן שילט ער גאָר די פאַרגאַנגענהײט פון דער רוימישער
אימפּעריע ?'.. פונדעסטוועגן האָט ברין באַשלאָסן צו אונטערהאַלטן
דאָס געשפּרעך, אַזױ לאַנג װי עס לאָזט זיך, אַבי ניט ריידן פון פאַמיליען"
אָנגעלעננהייטן...

--- און איצטער ?... --- מאַכט ברין אַן אָנשטעל אַז ער דענקט-
נאָך, --- איצטער איז דען בעסער ? דערמאָנט זיך נאָר אָן די פאַבריק-
אַרבעטער, אַן די פּויערים אויף די פעלדער פון די גרויסע גוט-באַזיצער. ..,
די זעלבע שקלאַפעריי, נאָר אַנדערש געשלייערט,

--- געוויס. צו אונדזער דעמאָקראַטישער צייט איז נאָך דערגאַנגען
אַ סך מאַסקירטע קנעכטשאַפט פון די רוימישע ;גוטע צייטן". אָבער
מיר האָבן שוין די פרייהייט צו קעמפן פאַר אַ פערציק-שעהדיקער אַױ-
בעטס-װאָך, פאָר בעסערע געהאַלטן. און מיר האָבן דאָס רעכט אינגאַנצן
ניט צו אַרבעטן, אויב מיר ווילן ניט...

-- און האָבן דאָס רעכט צו שטאַרבן פאַר הונגער... --- האָט אים
ברין צװויידייטיק אונטערגעהאָלפן.

--- אויך דאָס איז בעסער, װי צו מוזן עסן און צו מוזן
אַרבעטן פאַר די אָדער יענע האַרן. |

דערביי איז גאַבראָנסקי שטיי-געבליבן און אָנגעקוקט בריגען
מיט האַרטע אויגן :

156

-- אַ מאָדנע זאַך! איר איראָניזירט אַזױ ... מען װאָלט געקאָנט
מיינען, אַז די פרייהייטן װאָס דער אַרבעטעריקלאָס האָט שוין אויס-
געקעמפט איז אייך װײיניק. און אַליין אַרבעט איר פאַר די האַָון, נאָר
פאַר די האַרן מאָלט איר.,,

--- און פון װאַנעט, אַ שטייגער, נעמט איר דאָס ?

-- פון אייער ,שניי-מענטש", איך האָב היינט אַ גאַנצע שעה
פֿאַרבראַכט אין לוקסענבורגער מוזעאום און פאַר איער לײװונט שטיין
געבליבן עטלעכע מאָל...

-- נו.., און ?

--- צופיל סטיליזירט. צופיל צוגעטראַכט. די שטראַלן פון דער
זון, וי אַ פעכער פון גאָלד און בלוי, זיינען ניט-נאַטירלעך,. דער עשניי-
מענטש" איז צופיל סימבאָל, דאָס בערגל, אויף וועלכן ער שטײט --
צופיל ליטעראַטור. ווען איך װאָלט געווען דער מיניסטער פון קונסט,
װאָלט איך אייך די פּרעמיע ניט געגעבן און ניט דערפאַר ווייל עס איז
ניט גוס געמאָלט. וועגן דעם, אַז עס איז טאַלאַנטפול, זיינען קיין צַויי
מיינונגען ניטאָ. נאָר דערפאַר, ווייל עס איז ניט פאַרשטענדלעך פאַרן
פּראָסטן פאָלק, דאָס איז געמאָלט פאַר איידעלע ליידיקגייער, פאַר
ראַפינירטע סנאָבן, פאַר.., :

- ברין האָט אים דעמאָלט קיל איבערגעשלאָגן ;

--- אונדז, מאָלער, איז דאָס נים ניי. מיר האָבן שוין אַן ענלעכש
מיינונג געלייענט ביי לעוו ניקאָלאַיעװיטש טאָלסטאַל אין זיין בראָשורע :
;װאָס איז אַזױנס קונסט", און מיר האָבן אים ניט געפאָלגט. אייך, זיין
תלמיד, װעלן מיר אַװדאי ניט פאָלגן...

זי זיינען זיך נאָכדעם שווייגנדיק צעגאַנגען, געדריקט איינער דעם
צווייטן די האַנט, אָבער קיין קאויף ווידערוען? ניט געזאָגט. געפילט,
אַפּנים, אַז זיי װעלן זיך אַזוֹי גיך ניט זען, און אַזױ איז ווירקלעך געשען.
ברין איז דעמאָלט אַװעקגעפאָרן קיין מיטל-פראַנקרייך אין די אָװוערניער
בערג. קומענדיק צוריק קיין פּאַריז איז ער געווען באַשעפטיקט מיט זיין
מאַדעל און מיט זיין נייעם סימבאָלישן לייוונט. ;די גרינע נאַמט",
און אינגאַנצן פאַרגעסן אויף דעם אַלטן טשודאַק",

איצט, נאָך זיין צװוייטן, ענדגילטיקן צעשיידן"זיך מיט סאָניאַן,
זיין ווייב, איז ער געגאַנגען, מיטן פלעשל קאָניאַק אין דער אָפּגעצױגענער
קעשענע פון זיין פּאַלטאָ, געגלעט דאָס באַגילדעטע היטעלע פון פלאַש
און זיך אַליין געזאָגט מוסר .

-- ס'איז אפשר אמת, װאָס גאַבראָנסקי האָט מיר דעמאָלט געזאָגט.
איך פאַרברויך צופיל מיין קראַפט אױף איינבילדונגען, חלומות,

157

אַבסטראַקציעס. דאָס איז מער געשאַפן פאַר די, אַזױ-גערופענע, שיי.
גײיסטער װי פאַרן ברייטן פאָלק. איך בין צופיל אַװעק פון לעבן, צופיל
באַנוגנט זיך מיס שטוב-לופט, מיט עקזאָטישע מאָדעלן. די אָזערע אין
די בערג איז מיר געווען װײניק, איך האָב נאָך צוגעקלערט אַ גײסט
איבער דער אָזערע, אויסגעמוטשעט די וואונדערבאַרע סאָלאַנש, אויס-
געזויגן איר שיינקייט מיט מיינע פּינזלען, װי מיט פאַרביקע פּיאַװקעס.
מיט איר אַלײן ניט אינטערעסירט זיך, .., און נאָך איידער פאַרענדיקט
--- פאַרקויפט דעם לייוונט איר ליבהאָבער. ווידער אַמאָל -- אַ סנאָב
און אַ ;שיירגייסט", אַזױ צו זאָגף איך פאַרשטײי איצטער פאַרװאָס
פראַנסואַ לופּען איז מיר פאַרלאָפן דעם וועג און אָפּגעקױפט. ער פאַר"
גינט ניט דאָס פאָלק זאָל זען און געניסן דאָס, װאָס ער האָט געזען און
גענאָסן נאַכט-אײין און נאַכט-אױס, אָט דער אָפּגעפאָרענער קאַװאַליער.
און דאָס האָב איך געטאָן! איך, דויד בריז, וועלכער זוכט דעם טיפערן
אמת אין דער קונסט, אין ליבע, אין לעבן, ביי סאָניאַן, וועלכע האָט מיך
אַװעקגעװאָרפן +יי אָ, טרינקען און אָנטרינקען זיך איצט צװאַמען
מיט גאַבראָנסקין, וועלכער האָט דיך געװאָרנט פאַר אַזאַ גייסטיקער
מפלה, און איך האָב אים ניט פאַרשטאַנען אָדער ניט געװאָלט פאַר"
שטיין!.. ניט געװאָלט פאַרשטײן אָט דאָס גרויסע קינד מיט די
שיטערע סיווע הערלעך איבערן בולטן שטערן, און מיט די גרױסע
פאַרוואונדערטע אויגן, וועלכע קוקן אַזױ יונג אַרױס פון געקנייטשטן
פּנימל, מיט פאַרטאַיעטער ליידנשאַפט פון אַן אָסקעט, ביי וועמען אַפילו
דער ציניזם איז געלויטערט און הײליק-געװאָרן ; וועמעס עלטער עס
איז קלאָר און הויך וי שניי אויף אַ באַרג.

צ ע נ ט ע ר קאַפּיטל
בי א גלעזל קאָניאק

4

אין טרינקען איז מישעל גאַבראָנסקי געווען ענלעך צו זיין אַ סך
יינגערן פריינט דויד ברין. נאָר אַן איבעריק גלעזל האָט אים אפילו
טרויעריק ניט געמאַכט -- דערצו האָט ער געהאַט אַ צױגעזונטן און
איינגעעקשנטן קאָפּ, פריילעכער איז ער דערפון אויך ניט געװאָרן --
דערצו איז ער געווען צו איינגעהאַלטן און אַ ביסעלע צו אַלט אויך. עס

158

האָט אים נאָר ליכטיקער געמאַכט דעם געדאַנק און שפּיציקער די צונג.
אָבער אויפן וועג פון אַזאַ קינסטלעכער באַלעבונג האָט ער זיך זעלטן-
ווען געלאָזן. ער האָט דאָס מאָל געמאַכט אַן אױסנאַם צוליב זיין אומ"
געריכטן גאַסט, מיט וועמען ער האָט זיך ווירקלעך דערפרייט,

טרינקענדיק דאָס דרױיטע גלעזל פון שמעקנדיקן קאָניאַק, װאָס ברין
האָט מיטגעבראַכט, און פאַרבייסנדיק מיט די סמירנער אָליוון און גע-
זאַלצענע מאַנדלען, װאָס ברין האָט אויך ניט פאַרגעסן, האָט זיך
גאַבראָנסקי קודםיכל אַנטשולדיקט װאָס ער איז מיט אים, מיט ברינען,
דעם לעצטן מאָל געווען אַזױ האַרט... ברין געדענקט נאָך אַודאי, אַז
זיי האָבן זיך אָנהויב פרילינג באַגעגנט אין דעם אַלט-ירױמישן צירק,
דאָ ניט ווייט... און האָבן זיך צעװוערטלט. ביידע זיינען דעמאָלט
געווען שווערמוטיק. ער, גאַבראָנסקי, איז זיך איצט מודה, אַז די גאַנצע
פראַגע וועגן אינדיװידואַליסטישע און פאָלקיסטישע קונסט איז אים דע-
מאָלט אין דער לינקער פּיאַטע אויך ניט געלעגן; אַז לעוו טאָלסטאָיס
מאָראַלישע מיינונג וועגן קונסט איז, ווירקלעך, פּונקט אַזױ פאַלש, װי
זיין אַראָפּרײסן שעקספּירן, איבסענען; וי זיין מיינונג, איבער וועלכער
ער האָט זיך צעקריגט מיט טשאַיקאָװסקין, אַז... בעטהאָווען איז,
אייגנטלעך, געווען אַ גאַנץ שװאַכער טאַלאַנט...

-- נאָר װאָס דען? -- איז ברין נײגעריק:געװאָרן און אױיס-
געטרונקען דאָס פערטע גלעזל, -- װאָסיזשע האָט אים, גאבראָנסקין,
געצוואונגען צו באַהאַנדלען אים דעמאָלט אַזױ.,. ניט דעליקאַט,
אויסצולאַכן זיין פּרעמירטן לייװונט װאָס הענגט אין לוקסעגבורגער
מוזעאום, באַלערנען אים וואָ ס און וי אַזױ מען מוז מאָלן... בפרט
ער, ברין, איז נאָך אַרומגעגאַנגען מיט אַן אָפענער וואונד. ס'איז דאָך
געווען גראָד דעמאָלט... ווען סאָניאַ. . . נו, ער ווייסט דאָך װאָס סאָניאַ
האָט אים דעמאָלט אָפּגעטאָן ?

--- טאַקע דערפאַר. . . --- האָט גאַבראָנסקי פאַרשעמטערהייט אַ זופּ-
געטאָן פון זיין גלעזל, -- טאַקע ווייל ער האָט זיך דעמאָלט דער"
וואוסט פון דער ביטערער געשעעניש אין ברינס פאַמיליען-לעבן, האָט
ער זיך אַזױ אויפגעפירט, ניט געװאָלט ריידן דערפון. צעווערטלט זיך
סתם אַזױ'... דאָס איז דער אמת,

דויד ברין האָט שעמעודיק אַ שמייכל געטאָן:
| --- מאָדנע... אויך איך האָב דעמאָלט מוראיגעהאַט פאַר אַזאַ
,אויסגיסן דאָס האַרץ". דערפאַר צעלאָזן זיך איבער דער גרויסער
רוימישער פֿאַרגאַנגנהײט, איבער די שאָטנס, װאָס זי האָט איבער.
געלאָזן אין דער צװיי-טױזנטײיאָריקער אַרענע...

199

- -- עס איז געווען .+. --- האָט גאַבראָנסקי געזוכט אַ פאַרגלייך, --
געווען װי... װי זאָל ער עס זאָגן! אין אַ געװיסן זין האָט ער אים
דעמאָלט אומיסטנע װײי-געטאָן, אַז אַ שלאַנג גיט אַ ביס, איז די בעסטע
רפואה --- אויסצוברענען די וואונד מיט גליענדיקן אייזן. בשעת אים,
גאַבראָנסקין, איז געשען אַזאַ ענלעכע זאַך, ווען יעטאַ, זיין ווייב, האָט
אים פאַרלאָזן, האָט ער צעטײלט זיין קליינעם קאַפּיטאַל. אַלץ װאָס
ער האָט פאַר איר געקליבן, האָט ער צעטאַכלעװעט... נאַ. ניטאָ
מער!'.. אױף ברויט מיט טיי געלעבט דערנאָך אײנער אַלײן, װי
אַ נזיר פון די גאָר אַלטע צייטן. דאָס לעצטע ביסל פליישלעכן באַגער
אויסצוברענגען. קיין צוריק זאָל מער ניט מעגלעך און ניט נויטיק זיין יי.

-- המ,., -- בורטשעט אָפּ ברין און גיט אַ קער-איבער דאָס
רעשט פון זיין גלעזל און טראַכט זיך, אַז קיין ספּעציעלע אַנטפּלעקונג
האָט אים דאָ גאַבראָנסקי ניט געמאַכט. אין דער ערשטער אורזאַך פון
גאַבראָנסקיס ברייטער האַנט און גלייכגילטיקייט צו געלט האָט ער שוין
לאַנג חושד"געווען יי.

--- נאָר אויך ד אַָ ס העלפט ניט אַלעמאָל... --- האָט גאַבראָנסקי
פאָרגעזעצט. --- די צייט טוט דאָס בעסער. ער, גאַבראָנסקי, האָט שוין
ניט איינמאָל געװאָלט שרייבן אים, אויפקלערן... נאָר ער האָט זיך
צוריקגעהאַלטן. מורא-געהאַט טאָמער װעט אים ברין ניט-פאַרשטײ.
עס איז גוט װאָס ער אַלײן האָט זיך איבערגעבעטן, געקומען אָן שום
דערקלערונגען.

--- ס'איז יאָ דאָ אַ דערקלערונג, .. --- האָט דויד ברין שווערמוטיק
געשאָקלט מיטן קאָפּ. --- איך האָב היינט נאָכאַמאָל איבערגעלעבט מיין
דערנידערונג. און איך האָב זי ד אָ ס מאָל כשר פאַרדינט. איך אַלײן
האָב זיך צו איר אַראָפּגעלאָזן.

נאָך אַזאַ קורצער הקדמה, װאָס הערט זיך װי אַ רעטעניש, איז
גאַבראָנסקי געזעסן אַקעגן זיין יונגן פריינט, געקעמט זיך די לאַנגע פאַר"
גרויטע האָר מיט זיינע קאָלירטע פינגער, װאָס זיינען אויסגעשמירט
און צעברענט פון כלערליי כעמישע שטאָפן, און געלאָזן איבער זיך גיין
ברינס שטילן און פאַרשעמטן וידי : וועגן זיין מאָדנער גלוסטעניש,
װאָס עס האָט זיך אים פאַרגלוסט, מיט אַ פּאָר שעה צוריק, צו איבער-
בעטן זיך מיט זיין פרוי'; די פּלוצלעכע בענקשאַפט, װאָס האָט אים
דערצו געשטויסן, דורך באַרירן איר זיידן קלייד אין פינצטערן אַלמער :
די פיאַסקאָ, װאָס ער האָט דערפאַר באַקומען יי.

גאַבראָנסקיס װאַסערדיקלעכע און אַ ביסל-אויסגעקוילערטע אויגן
האָבן ביסלעכווייז באַקומען אַ שאַרפֿן גלאַנץ. ער האָט דערטרונקען זיין

100

גלעזל און אַ זעץ-געטאָן מיטן מאַסיוון דנאָ אין טיש אַרײן, אויסרופנדיק
דערביי מיט אַ יוגנטלעכער פרישקייט און גאַנץ איבערצייגט:

--- ס'איז מיר ניט ניי. ביי דיר, אַזױ װוי ביי מיר,... די אייביקע
תורה פון אַלטע לייט, אין אַלע צרות זיינען זיי שולדיק.

דויד ברין האָט לייכט אויפגעשוידערט פון אַזאַ פּלוצלעכקייט:

--- יאָיאָ,... װאָס עפּעס מיטאַמאָל? און װאָס האָט דאָס צו
טאָן ? |
--- עס האָט שוין יאָ צו טאָן... --- האָט זיך גאַבראָנסקי אָנגע"
גאָסן אַ ניי גלעזל. --- מאַרקסיסטן װאָלטן געזאָגט: קאַפּיטאַל.,.. אין
גרונט גענומען איז דאָס די זעלבע זאַך. ס'איז אָבער נאָר איין דער
שיינונג און ניט אַלע. װאָרעם קאַפּיטאַל שטאַמט אויך פון דערזעלבער
תורה, פון דיזעלבע געבאָטן, וועלכע זיינען געשריבן פון אַלטע לייט
פאַר אַלטע לייט. נאָר פאַר זיי, ,. די עלטערלעכע מורא פאָרן מאָרגג"
דיקן טאָג, דאָס אייביקע פאַרזיכערן זיך אויף די עלטערע יאָרן., האָט
אונדזער שיינע ליכטיקע װעלט פאַרװאַנדלט אין איין גרויסן הקדש;
צוגענומען, ביי אונדז אַלעמען, פון די קינדער-יאָרן אָן, אונדזער וואויל-
זיין, אונדזערע פריידן, אונדזער רעכט אויף גליק, אונדזער געזונט און
ליבע, און אויפן חשבון פון אָט די אַלע װערטן אויסגעבויט איין מושב-
זקנים, װאָס הייסט געזעלשאַפּט, מלוכה... װאָס הױיבסטו מיט די
פּלײצעס, װאָס ? אַזאַ ווייטיק און אַזאַ דערנידערונג און דער עיקר --
אַזאַ שנאה, װי דו לעבסט איבער אין איצטערדיקן מאָמענט, איז פאַר
מיר, װי אַ ריזיקע פאַרגרעסעריגלאָז בשעת מיין אַרבעט. באַװאָפנט מיט
אַ מיקראָסקאָפּ זעט מען זאַכן, װאָס די פליישלעכע אויגן זעען קײינמאָל
ניט. פון מיקראָבן ווערן חיות -- פאַר וועלכע מען האָט מורא; פון
קלענסטן שפּעלטל ווערט אַ תהום, אין וועלכן עס פאַלט אַרײן דאָס ביסל
מוט און פרייד פון לעבן... דערפאַר האַלט איך קינמאָל ניט דיין
איצטיקע דערנידערונג און דיין איצטיקע שנאה אין מיין שטוב. אַ צו
געפערלעכער אולטראַ-מיקראָסקאָפּ איז דאָס, אַ צו-שטאַרקער העלזעער.
בעסער באַגיין זיך אָן אים... איך באַנוגן זיך מיט אָט דעם פּראָסטן
מיקראָסקאָפּ, דאָ אויף מיין טיש. ער האָט ניט פיינט און ניט ליב.
מעטאַל און גלאָזילינדזן און שפּיגעלעך... ססט! װאָרט אַ ויילע.
איך האָב פאַרגעסן אויסדרייען מיין ספּירט-לעמפּל אין לאַבאָראַטאָריע. . .

גאַבראָנסקי איז פלינק אויפגעשפרונגען, צוגעלאָפן צו דער שמאָלער
טיר, װאָס פירט אין קיך-אַריין און זי אַן עפן-געגעבן. אויף דויד ברינען
האָט אַ וויי-געגעבן מיט אַ שאַרפן ריח פון ברען-ספּירט. אין דער פינ-
צטערער קיך, אויף אַ מירמלשטיינערנעם טיש, האָט בלוי געכרענט

161

אַ לעמפּל אונטער אַ גרויסער גלעזערנער קאָלבע. אין דעם דורכזיכטיקן
פענכער האָט עפּעס שווער געבולבעט. פון ביידע זייטן לעמפּל האָבן
בלוילעך-זילבערדיק געפינקלט אויסגעלייגטע לאַנצעטן, לעפעלעך, הילף"
געצייג,. פּאָרצעלײענע און גלעזערנע באַנקעס, מיט עטיקעטן, האָבן געָי
שימערט אויף אַ פּאָליצע איבערן טיש... גאַבראָנסקי האָט געניט אַ
שפּרייז-געגעבן אין דער בלוילעכער טונקלקייט און זיין געלבלעך געזיכט,
מיט די אַ ביסל-אויסגעקוילערטע אויגן, האָבן גלייך אָנגענומען אַ גרינ"
לעכן געהיימניספולן גלאַנץ. אַ קיך ניט פון דער היינטיקער עפּאָכע
און אַ מענטש ניט פון דער היינטיקער וועלט... די גרויע לאַנגע האָר
האָבן נאָך פאַרשטאַרקט זיין מיסטעריעזן אויסזען.

שווער װי עס איז איצט געווען דויד ברינען אויפן האַרצן, איז דער
מאָלער אין אים געווען נאָך שווערער און האָט זיין שווערמוט אַריבער"
געוואויגן... איז ער אויך אויפגעשפּרונגען, צוגעלאָפן און אָנגעכאַפּט
גאַבראָנסקין פאַרן אַרבל :

--- לעשט ניט אויס! לעשט ניט אױס!.

און וען יענער האָט אים פאַרוואונדערט אָנגעקוקט, האָט אים
ברין דערקלערט : | |

--- איר זעט איצטער אויס װוי... וי אַן אמתער פאַוסט אין זיין
גאָטיש קעמערל.

גאַבראָנסקי האָט נאָך מער אויסגעקוילערט ביידע אויגן:

--- מער וי דאָס ליגט אייך איצטער ניט אין קאָפּ ?

--- אַך, װאָס קאָפּ? ניט אַלע מאָנטיק און דאָנערשטיק געלינגט
מיר צו זען אַזאַ באַלױכטונג... לאָזט מיך אויסלעשן, ליבער גאַבראָנסקי,
דאָס עלעקטרישע ליכט אין אייער ביבליאָטעק. לאָזט ברענען נאָר דאָס
ספּירט-לעמפּעלע. דאָס איז אַזױ וואונדערלעך.

גאַבראָנסקי האָט נאָכגיביק אַ כיכיקע"געגעבן:

--- אַדרבא....

ער האָט רעגולירט זיין צויבערילעמפּעלע, אַװעקגעדרײיט אָזאַ זייט
די גלעזערנע קאָלבע זי זאָל זיך קילן. ברין האָט אױיסגעלאָשן דאָס עלעק-
טרישע ליכט אין ביבליאָטעק-קאַמער, און ביידע, ביי דער אָפענער קיך.
טיר און אין דער בלוי-גרינלעכער באַלױכטונג פון ברע ספּירט, האָבן
זיך צוריק אַוועקגעזעצט אויף זייערע ערטער.

דאָס ביבליאָטעק-קאַמער איז מיטאַמאָל שמאָל-געװאָרן. פאַלטיקע
שאָטנס האָבן דעם סופיט צוגעגעבן אַ שואונק פון מיטלאַלטערלעכע
פיילן-ליניעס, צוויי פּנימער, אויסטערליש באַלױכטן, האָבן זיך נייגעריק
אָנגעקוקט, אַ פאַוסט אין צוויי געשטאַלטן, איין געשטאַלט ווען ער איז

162

נאָך אַלט און פאַרעלטערט ; די צווייטע -- ווען ער האָט שוין פאַרקויפט
די נשמה און איז יונג"געװאָרן... די יונגע געשטאַלט האָט שװאַך
אַ שמייכל-געגעבן און געבעטן:

--- נו, רעדט! איצטער איז גוט.

:2

די אַלטע געשטאַלט פון מישעל גאַבראָנסקי האָט אַ רגעלע גע
פּינטלט מיט זיינע אויסגעקוילערטע אױגן,

--- ביסט מיר. . . --- מאַכט ער צום יונג-געװאָרענעם פאָוסט, ---
אַ פאַרפאַלענער קאַליקע ביסטו... אַ מאָלער, וויל איך זאָגן, דערלויב
מיר צו דוצן דיך. װאָס פאַר אַן ,איר" ביסטו מיר איצט 1.. אַ פאַר-
פאַלענער מענטש, ויל איך זאָגן, האָסט פאַרקויפט דעם געץ אַפּאָללאָ
דיין נשמה... צו דיין אייגענעם שאַפּאָט װעסטו מאָלן דעקאָראַציעס.
ביי אַ נירךאָפּעראַציע װועסטו בעטן: װעסטאַלקעס מיט אָנגעצונדענע,
גאָלד-באַפאַרבטע ליכט זאָלן שטיין פון ביידע זייטן טיש... אַ פאַוסט
האָט זיך דיר פאַרגלוסט צו שפּילן... גוט ! זאָלסט אָבער צו מיר קיין
טענות ניט האָבן, ווען דו װעסט דערזען דעם מעפיסטאָפל... לחיים,
אַלזאָ! טרינק אויך. ס'איז גוט פאַר דיר!

--- לחיים !

--- גוט אַזױ !.. האָב אַ וויילינקע געדולד. איך װעל באַלד צוריק-
קומען צו מיינע אַלטע לייט און צו דער תורה זייערער. ווען איך בין
נאָך געווען אַ סטודענט, דעם דריטן סעמעסטער ערשט געענדיקט, --
איך האָב דעמאָלט שטודירט אין זשענעווע, --- איז געווען פרילינג אויף
דער וועלט... דו געדענקסט אפשר װאָס עס הייסט פרילינג פאַר אַ
צװאַנציק, איין-און-צװאַנציקײאָריקן יונג, װי דו ביסט אַמאָל געװען!
אויב יאָ --- װועסטו פאַרשטיין װי ביטער"גליקלעך און זיס-אומגליקלעך
איך בין געווען אין יענעם פרילינג-פאָרמיטאָג, ווען איך האָב צום ערשטן
מאָל דערשפּירט דעם אויסגעהונגערטן מאַנצביל אין אַלע מיינע אברים,
פון די שפּיצן פיס ביזקל די האָר-װאָרצלען אויפן קאָפּ, היינט, דער בלי-
ענדיקער ,ענגלישער פּאַרק*, דאָס גרין-בלויע עמאַל פון דער זשענעווער
אָזערע, די װאַנדער-פייגעלעך, װאָס קערן זיך אום פון די װאַרעמע לענדער
און ווען זיך אויס אויפן טיף-קאָלירטן װאַסער: מיני ענטעלעך און
גענדזעלעך, שניי-ווייסע, גרויע, גאָלדיק"גרינע מיט קאָראַלענע לאַפּקעס
און מיט פעדערן-קרוינדלעך אויף די קעפּ. אױסגעפּוצט זיך וי מחותנת.
סעס אויף אַ גרויסער חתונה. מען װאַרט אויפן פרילינג-חתן און מען

103

שווימט דערוויילע אַרום און מען באַלעבעטשעט צו ביסלעך... און דו
דרייסט זיך אַרום איינער אַלײן, עפּעס אַ ניט-געבעטענער, אַן אומר"
איקער, ביסט ברוגז אויף עמעצן, דערפאַר װאָס מען האָט דיך אויך ניט
איינגעלאַדן, און שטופּסט זיך פונדעסטוועגן צווישן די אויסגעפּוצטע
מחותנים, יעדע יונגע פרוי װאָס גייט דורך רייסט ביי דיר אַועק אַ שטיק
האַרץ, יעדער וויג פון אַ דאַמען-היפט זויגט דיר דיין הייס-בלוט. פרויען"
אויגן גלעטן דיך און טועךוויי: ;אַמזיין װוילסטו זיך, בחורל ! אַ?
ניט פאַר דיר !,."

און מיטאַמאָל פאָרט אויף מיר אָן אַ טייער געניקלט וועגעלע
אויף גומענע רעדער, איינס פוּן יענע עלעגאַנטע וועגעלעך, אין וועלכע
מען פירט אַרום רייכע קאַליקעס, אין וועגעלע איז ווירקלעך אָנגעפאָרן
איינער אַזאַ, אַ שווערער פּאָדאַגריק מיט אַ רוט אָנגעגאָסענעם געזיכט,
מיט אױסגעלופּעטע וװאַסערדיקע אויגן. צוויי בלוילעכע בלאָטקעלעך
אין רויטן... איך האָב זיך דערנאָך דערוואוסט, אַז דאָס איז אַ שטאָק-
רייכער באַלטישער באַראָן, עמעצער פון יענע הויכע דייטש-רוסישע
לייט, װאָס לעבט אויס זיין קראַנקע עלטער אין אױסלאַנד, אין מילדן
זיד-שװײיצאַרישן קלימאַט,. געשטופּט האָט דאָס וועגעלע אַ ;שוועסטער".
אַזױ וי אַלע געדונגענע ;שװועסטער", האָט אויך די דאָזיקע באַצאָלטצ ‏
באַרעמהאַרציקײט געטראָגן אַ לאַנגע פּעלערינע פון אַ לייכטן ים"בלויען
שטאָף, אַ שיין-פאַרבונדענעם האַלב-בלויען האַלב-ווייסן טוך אויפן קאָפּ,
איבערן שטערן, אויפן טוך, אַ מין קין-צייכן --- אַ רויטער קורצער קרייץ,
כדי אַלע זאָלן וויסן, אַז די באַטרעפנדיקע פּערזאָן איז צום אַלטן קאַליקע
אין וועגעלע זייער באַרעמהאַרציק,. סכנות-נפשות!.. נאָר ניט דאָס
איז דער עיקר. דער עיקר איז, אַז זייט-ביי-זייט מיטן וועגעלע איז נאָב-
געגאַנגען אַן עלעגאַנטע ווייבלעכע דערשיינונג, אַן אויסערגעוויינטלעכע
שיינהייט, הויך-געװאַקסן, גאָלדיק, מיט טי אויף די טונקעלע ויעס
און מיט יוגנט-שטאָלץ איף די שפּילעװדיקע פּליײיצעס. װאָלסט גע"
דאַרפט זען אַ גאַנג, אַ הייסקייט פון בליק, אַ ריטמישקייט פון אַלע
גלידער, אַ חן פון צװאַנציק, איין-און-צװאַנציק יאָר. ניט עלטער פאַר
מיר איז זי מן הסתם געווען. פאַר מיר און פאַר מיין דעמאָלטיקער
עלטער וי געשאַפן, נאָר דער רוט פּנימדיקער פּאָדאַגריק האָט זי פון
מיר אַװעקגענומען... וי אַ באַשװינדלטער יורש האָב איך דאָס גלייך
דערפילט.

פאַראַן פרויען אין וועלכע מיר פאַרליבן זיך ביסלעכווייז. אונדזער
האַרץ צעבליט זיך און צעבלעטערט זיך וי אַ שעמעודיקע רױז. און
פאַראַן ליבעס װאָס קומען אָן מיט אַ שנעלערן טעמפּאָ. נו, לאָמיר זאָגן :

164

וי אַ געוויסער... אַ נאָענטער ליבלעכער טייך הויבט אָן שטייגן און
דראָען מיט צעברויזטע כװאַליעס. מיר האָבן נאָך צייט צו ראַטעװען
אַ טייל פון אונדזער גײיסטיקן פאַרמעגן. דאָס שווערע טייל לאָזן מיר
איבער אויף גאָטס באַראָט. פאַראַן אָבער אַזעלכע ליבעס װאָס טרעפן
אונדז וי אַ בליץ אין העלן טאָג. קיין כמאַרע װאָרנט אונדז אַפילו ניט,,.
פון אַזאַ איינער איז קיין רעטונג ניטאָ. דו ביסט פּאַראַליזירט. דאָס
גייסטיקע לעבן שטעלט זיך אין דיר אָפּ. די לאָגיק דינט דיר מער ניט,
װאָס גלייך ווערט קרום און װאָס קרום --- גלייך. דו ביסט אַ פאַרפאַלע-
נער.. . דער אַלטער קאַליקע אין וועגעלע האָט זיך מיט זיין שיינער
באַגלײטערין אונטערגעהאַלטן אין אַ שלעכטן ענגליש, מיט אַ האַרטער
רוסישער אױסשפּראַך. און זי האָט געענטפערט לייכט און זיס, וי אַ
זומער-קװואַלכעלע געזונגען און חניפהדיק שמייכלענדיק אַראָפּגעקוקט
דערביי צום אַפּאָפּלעקסישן פּנים. אָבער די ניט-אויפריכטיקע מינעלע
אירע האָט איר אויסדרוק ניט קאַליע געמאַכט, נאָר באַטעמט. עס איז
געוען אַ לויכטנדיק געמיש פון זינדיקייט און הייליקייט, דערפאַרנקײט
און נאַאיװיטעט... אַזעלכע ליפּן און אַזעלכע שמייכעלעך װערן ניט
אַלע טאָג געבוירן. דאַיװינטשיס דזשיאָקאָנדאַ, װייסטו, האָט אַזאַ ענלעכן
שמייכל, ניט אומזיסט זיינען אַלע מענער פאַרליבט אין איר בילד,

איך בין געבליבן שטיין אַ פאַרגאַפּטער. לוטס ווייב װאָלט געווען
מאַרמעלאַד אַקעגן אַזאַ פאַרשטיינערונג װי מיינע... װי אַ גלאָמפּ
בין איך געשטאַנען, מיט אַן אָפענעם מויל, דאַכט מיר. און וען איך
האָב זיך אויסגעטשוכעט, איז שוין די דריי-אייניקייט, פון פּאָדאַגריק
אין וועגעלע, פון דער ,שוועסטער" און פון דער בלאַנדער שיינהייט,
געווען פאַרשוואונדן פון מיינע פּינטלדיקע אויגן,

איך בין קײינמאָל קיינעם ניט נאָכגעלאָפּן. פרויען --- אויך ניט,
גראָבע-נײיגעריקייט, אייפערזוכט און אױסשפּירערײי שטייען ביי מיר
אויף איין הויך, פון וועלכן קװאַל זיי זאָלן ניט שטאַמען און וואוהין זֵיי
זאָלן ניט פירן,. אין יעדער נאָכלױפּערײ אין עפּעס דאָ הינטישעס. אַ
קולטור-מענטש זעט אַלץ און קוקט אַװעק. ד אַ ס מאָל האָב איך גע-
האַנדלט וי אַ קליידל-נאָכלויפער פון ערגסטן סאָרט. איך בין עטלעכע
מאָל פאַרלאָפן דעם שטופּ-וועגעלע פאָרויס און פון הינטער אַ בױם.
שטאַם, ביים זייט פון דער פּראָמענאַדע, נאָכגעקוקט יענע, וועלכע האָט
מיך אַזױ געטראָפן אין האַרצן. איר מאַיעסטעטישער גאַנג, איר וואוקס,
דער ריינער ראָזעווער פּראָפיל, די איידל-געוועלבטע ברוסט, דאָס שימערן
פון איר זיידן-קלייד, דאָס לעבעדיקע גאָלד פון אירע גריכיש-פאַרקעמטע
האָר, די טונקעלע הויך"געבויגענע ברעמען, -- דאָס אַלץ האָט

105

אַרױסגערופן אַ פאַרגלייך מיט אַ ווענוס, װאָס האָט זיך אָנגעטאָן אין
מאָדערנע קליידער און אַראָפּ אין גאָרטן כדי צו פאַרפירן הערצער, כדי
צו צערודערן גייסטער און צעשטערן די גאַנצע האַרמאָניע פון דעם פרי"
לינג פאַרמיטאָג, פון גרינס און זון און װאַסער-בלױ, װאָס האָט געהערשט
אין ,ענגלישן פּאַרק". אין דער דאָזיקער צערודערונג איז מיר נאָר איין
זאַך קלאָר געווען, אַז מיר פאָרויס, לעבן וועגעלע פון פּאָדאַגריק, שפּרײוט
אַ ווייבלעכקייט, צוליב וועלכער מענער פאַרלירן דעם קאָפּ, װי געזונט
דער קאָפּ זאָל ניט זיין ; אַז צוליב אַזאַ איינער צעװאַרפט מען שווער"
אָנגעזאַמלטע פאַרמעגנס און מען פאַרװאַנדלט גרויסע קאַריערעס אין
פוס-קאַרפּעטן, אָן וועלכע אַזאַ איינע װישט דערנאָך די שיכלעך, אוב
מיר טרעטן ניט אָפּ באַצײיטנס... מיר, די מענערשע קעפּ, ווייסן דאָס
אין פאָרױס, און פונדעסטוועגן טרעטן מיר ניט אָפּ. פאַרקערט, מיר
זוכן דאָס. אין אַן עקסטאַז פון ווילדן פאַרגעניגן װוערן מיר שמאַטעס,
דערנידעריקן זיך, לאָזן זיך טרעטן און בענטשן דערביי די שיינע און
כמעט אַלעמאָל נאַרישע פיסלעך װאָס טוען דאָס. איך אַלײן האָב דער-
פילט, אַז איך, מיט מיינע אייןדאו-צװאַנציק יאָר, בין גרייט צו אַלץ
אין דער וועלט, אויב אָט די שיינהייט זאָל מיר נאָר שטעלן אַ באַדינג,
קיין נפקא-מיגה ניט וועלכער באַדינג --- אַפילו אַ פאַרבועכן.... היינט
די שאַרפע, חיהשע שנאה מיינע צו אָט דעם פרעמדן מאַן אין וועגעלע !
איך האָב נאָך אַזאַ רציחה צו אַ מענטשן קײינמאָל אין מיין לעבן ניט
געפילט. ניט פאַרשטאַנען פון װאַנעט עס נעמט זיך. מיט דער שפּײ
ציקייט פון דעם אויסגעהונגערטן פּרימיטיון זכו, װאָס האָט זיך
אין מיר פּלוצלונג אויפגעכאַפּט, האָב איך העלזעעריש גלייך געוואוסט,
אַז דאָס איז אַ באַצאָלטע, אַזוייגערופענע ;ליבע". מיט פּשוטע ווערטער :
אַז דאָס איז אַ קורטיזאַנע, װאָס װוערט באַצאָלט מיט שווער"געלט, מיט
צירונג, מיט פּעלצן און זיידנס, מיט גוטע שפּײזן און טייערע וויינעף

איבערלויפנדיק אַזױ פון בוים צו בוים, אױסבאַהאַלטנדיק זיך
הינטער די דיקע שטאַמען און דערנאָך, אין גאַס, --- הינטער די אייזערנע
זײילן פון די שטאָט-לאַמטערנעס, האָב איך זי אַזױ באַגלײט ביזקל איינ"
גאַנג פון אַ גרויסן האָטעל, איינער פון די רייכסטע, פעשענעבלסטע האָ-
טעלן פון זשענעווער אָזערע,. דאָ איז דאָס ועגעלע שטייךגעבליב.
אַ לאָקײ אין גאָלד-לאַמפּאַסן איז צוגעלאָפן און געהאָלפן דער ,שוועס-
. טער" און דער שיינער באַגלײטערין אַרײינצופירן דעם קאַליקע אין דעם
גרויסאַרטיק-דעקאָרירטן לאַביש...

גאַבראָנסקי האָט אַ טרונק"געגעבן פון זיין גלעזל מיט אַ מאָדנער,
פאַרצווייפלטער באַװעגונג, װאָלט מען געקאַנט זאָגן. עפּעס װי דער

1006

פאַרדרוס, פון זיין אַמאָליקער יוגנט, װאָלט אים נאָך געואָטן אין די
ביינער... דוד ברין האָט אַ שמייכל געגעבן, געװאַרט אַ ויילע און
דערנאָך דערמאָנט זיין עלטערן פריינט, װאָס האָט זיך פאַרטראַכט, אַז
ער האַלט נאָך אינמיטן:

--- נו, האָט איר.. . האָסטו ריכטיק געטראָפן ?

גאַבראָנסקי האָט גלייך פאַרשטאַנען וואוהין די פראַגע צילט :

--- ריכטיק. וי פון געדרוקטן אַראָפּגעלײענט... פאַר אַ טרינק-
געלט האָט מיר די ערשטע אינפאָרמאַציע געגעבן דער זעלבער בכבודיקער
לאָקײ אין בלויען ראָק מיט די גאָלדענע לאַמפּאַסן, וועלכער האָט געהאָלפן
די אױבנדערמאָנטע דרייאייניקייט אַרײנצופאָרן אין לאַביש פון האָטעל.
שפּעטער האָב איך אויסגעפונען, אַז מיין האַנדלען, וי אַ פּראָװוינץ-
דעטעקטיוו, איז געווען איבעריק. מען האָט דעם מאַן אין וועגעלע, מיט
די צוויי ווייבער װאָס באַגלײטן אים, אומעטום געקענט; אויף דער לענג
פון דער גאַנצער פּראָמענאַדע וויל איך זאָגן, פון האָטעל-אײנגאַנג ביזקל
עק פּאַרק, עס האָבן זיי געקענט די סיגאַרעט:געשעפטן, די דראָזשקערס
מיט די ווייסע צילינדערס אויף די קעפּ, אַפילו דער גערטנער אין פּאַרק
האָט זיי געקענט. איך אַלײן האָב אויך צוגעלייגט אַ האַנט... ריכ-
טיקער געזאָגט -- אַ פוס. װאָרעם עטלעכע פאַרמיטאָגס נאָכאַנאַנד
האָב איך דאָס וועגעלע, מיט די צוויי פרויען, באַגלײט פון דערווייטנס,
נאָכגעקוקט און נאָכגעשפּירט, און דאָס בלוט האָט אין מיר געקאָכט פון
ליידנשאַפט און רציחה, פון פאָרוואורפן קעגן דעם אַלטן הולטאַי און
קעגן דער שיינהייט װאָס האָט זיך אים פאַרקיפט...

--- אויף דיר װאָלט איך דאָס ניט געגלויבט,

--- איך אויך ניט... נאָר דו, יונגערמאַן, אויף מיין אָרט, װאָלטסט
אויך בעסער ניט געווען. איך מיין דערמיט צו זאָגן: וען מען מאַכט
דורך דעם איין-און-צװאַנציקסטן זומער אין לעבן, מען איז אַן אָרעמער
סטודענט און מען איז נאָך דערצו שטערבלעך און האָפנונגסלאָז פאַרליבט
אין אַזאַ ספינקס .. .

ניט מיטאַמאָל איז אויף מיר אָנגעקומען אַזאַ ווילדע באַנעמעגיש.
לכתחילה איז דאָס נאָר געווען אַ בייזע נייגעריקייט. איך האָב, אייגנט-
לעך, נאָר געװאָלט וויסן: צי איך האָב ריכטיק געטראָפן... און ווען
איך האָב מיך איבערצייגט אין וועלכע באַציאונגען דאָס ניט'גלייכע
פּאָרל שטייט איינער צום צווייטן און די סומען װאָס דאָס קאָסט, האָב
איך דערשפּירט אַ פּערזענלעכע באַלײידיקונג קעגן מיין איין-און-צװאַ:-
ציקײיאָריקער יוגנט. עמעצער, אַן עקשנותדיקער, אַ הייס:בלוטיקער,

107

האָט מיך פאַרפאָלגט מיט איין-או"דערזעלבער פּראַגע: מיט װאָס
פאַר אַ רעכט נעמט אָט דער אַלטער מנוול אַװעק ד אָ ס, װאָס עס געהערט
דיר, דיין געזונטן לייב, דיין פרישן גייסט, דיין פרילינג ?.. . איך האָב
דיר שוין געזאָגט: אַ סקאַרבאָװער מאַרקסיסט װאָלט דאָס געקאָגט פאַר"
ענטפערן פּראָסט און פּשוט: ;דער קאַפּיטאַל! די קאַפּיטאַליסטישע
אָרדנונג האָט דיך באַרױבט !..* געוויס, ווען מען װאָלט אָט די בליענ-
דיקע שיינהייט ניט אָפּגעקערט, פון גלייכן וועג, מיט הויפנס גאָלד און
מען װאָלט איר געגעבן דעם פרייען אױסװאַל, װאָלט זי גיכער אויס"
געקליבן מיך איידער דעם אַלטן פּאָדאַגריק. קעגן אַזאַ אָרדנונג און קעגן
אַזאַ פאַרקױפטן ווילן מוז מען קעמפן דורות-לאַנג. אין יענע אויסטער-
לישע זוניקע טעג, אויפן ברעג פון דער זשענעווער אָזערע, איז מיר אָבער
אַזאַ קאַמף געווען צו-לאַנגװײליק. צו פאַרזאָרגן מיט שיינע פרויען די
יוגנט פון די קומענדיקע דורות האָב איך קיין צייט און געדולד ניט גע"
האַט, איך אַלײן בין אָנגעקומען דער ערשטער אין אָט דער היסטאָריש-
מאַטעריאַליסטישער ריי, אַזױ ווייניקסטנס האָט דאָס מיר דעמאָלט
אויסגעזען. און אַזױ וי קיינער האָט מיר מיין חלק מאַטעריאַליזם ניט
צוגעטראָגן, האָב איך זיך אַ דיס-געגעבן פּאָרוס און דערפילט, אַז איך
פאַרליר די קאָנטראָל איבער מיין וילן, אַ בײיז"האַרציקײט און אַן
אכזריות איז מיך באַפאַלן, אַלײין ניט וויסנדיק װי דאָס איז געשעף
האָב איך זיך, אין אונדזער הויך-שול-לאַבאָראַטאָריע, גענומען אינטע"
רעסירן מיט די שטאַרקסטע גיפטן, וועלכע עקזיסטירן אויף דער וועלט:
מיט סטריכנין און ציאַןדקאַלי, מיט אַרסעניק און קוראַראַ און קאָראָטאָך
אױיל... אינגיכן האָם איך זיך, אָבער, איבערצייגט, אַז כדי צו באַנוצן
זיך מיט איינעם פון די דאָזיקע גיפטן, מוז איך, װייניקסטנס, װערן
אַ קוכער ביים װויסטן פּאָדאַגריק, וועלכער האָט ביי מיר אָפּגענומען
,מיין* גליק. מיינס, פאַרשטײסטו מיך... און איך האָב זיך
גענומען נאָכפרעגן נאָך פייער-װאָפן, װאָס שיסט ווייט און מאַכט נים
קיין גערויש. די דאָזיקע דערפינדונג האָט דעמאָלט, צום ערשטן מאָל,
אָפּגעקלונגען אין דער פּרעסע, און איך האָב זיך מיט איר פאַראינטערע-
סירט, װוי מיט אַ זאַך, װאָס געהערט צו מיינע װיכטיקסטע עסקים .יי
קורץ און גוט, אין אײַן העלן, אָדער פאַרװאָלקנטן, פרימאָרגן האָב איך
זיך געכאַפּט, אַז ניט הײנט-מאָרגן קאָן איך איבערגיין פון טעאָריע
צו פּראַקטיק און פון נאָכפרעגעניש צו טאַט, אויב די ריכטיקע געלעגנ-
הייט זאָל זיך מאַכן. איך מוז דערפאַר פון אַזאַ פיינער געלעגנהייט
אַנטלויפן וי פון דער פּעסט.

108

פי

-- קודם כל, --- אַזױ האָט גאַבראָנסקי פאָרגעזעצט זיין דערציי-
לונג, --- קודם כל האָב איך געמוזט פעסט אַנטשליסן מער ניט צו שפּאַ
צירן אין ;ענגלישן פּאַרק*, אַפילן פון דערווייטנס ניט זען מער מין
שיינהייט מיט איר אַלטן פאַרזאָרגער אין וועגעלע... איך בין אַפילו
אין אוניווערזיטעט מער ניט געגאַנגען, דורכגעלאָון אַ סך לעקציעס,
איינגעשלאָסן זיך אין מיין צימערל אויף רוט קאַראָלין, אַ פאַרװאָרפענע
גאַס אַזאַ, אין זשענעווע, וואו אַלע רוסישע און פּאָליטישע עמיגראַנטן
זיינען זיך צוזאַמענגעלאָפן,. געלעבט אויף ברויט מיט טיי, וי אַ נזיר,
געטראַכט און דערטראַכט זיך, אַז אונדוער גאַנצע קולטור, רעליגיע און
קונסט, אַז אונדזער גאַנצע סאָציאַלע, פּאָליטישע און עקאָנאָמישע װעלט
ווערט געפירט לוט דער תורה פון אַלטע לייט. ניט די יוגנט האָט
געזעצן געשריבן, נאָר די עלטער. אַזױ איז געשאַפן געװאָרן דער תהום
וועלכער הויערט צווישן זיידעס און אייניקלעך, אָפּגעלעבטע און אוים-
געלעבטע, ביזקל סוף פון אַלע דורות.

--- איך פאַרשטיי ניט .. , |

גאַבראָנסקי איז אויפגעקאָכט געװאָרן,. דער געטרונקענער קאָניאַק
און זיין שווער בלוט האָבן זיך אים אַ װאָרף געגעבן אין צעשויבערטן
קאָפּ און אין די אויסגעקוילערטע גריךבאַלויכטענע אויגן. עֶר האָט זיך,
פאַר אויפרעגונג, אַ הויב-געטאָן פון אָרט :

--- פאַרשטײיסט ניט, אַ ? זעסטו דען ניט, לעקיש איינער, אַז מיר
אַלע פירן אַ פֿאַרקערטן לעבן? מיר פאַרניכטן פרי אונדזער יוגנט
צוליב אונדזער שפּעטערדיקער קאַריערע. מיר געניסן ניט, מיט אונדזערע
פינף געזונטע חושים, באַצײיטנס. מיר פאַרטאַכלעװען די שיינע ווערטן
װאָס די נאַטור האָט אונדז געגעבן, אַזױ וי קאָרטן-שפּילער, צוליב אַ גע-
ווינס װאָס גייט קײינמאָל ניט אַרױס... אָט, אַז מיר פאַרלירן שױן
די ציין צום קייען, דעם מאָגן צום פאַרדײיען, די אויגן צום זען, די אויערן
צום הערן, די קראַפט צו באַהערשן אַ געליבטע פרוי, דעמאָלט באַקומען
מיר די מעגלעכקייט צו געניסן דאָס לעבן װאָס איז מער קיין לעבן ניט.
יאָרן און יאָרן צאָלן מיר דערפאַר, אין פ אָ רויס, מיט אונדזערע גע"
זונטע גלידער, מיט אונדזער קאָכיק בלוט, מיט אונדזער גייסט. און ווען
מיר קומען-צו צום ציל, איז דער עץיהדעת פאַרװועלקט. דאָס אַ ר אָפ-
געפאַלענע אױבסט -- אונט ערג עפויל ט. אנדזערע קער-
פּערס זיינען אַלט און רייסיק, די פרייד פון לעבן -- אױסגעװעפּט...
נאָר אויך דאָס איז פאָרויסגעזען פון דער קלוגער מענטשגעזעלשאַפט,
אויך דערפאַר איז געזאָרגט. אַ כאָפּטע זשעדנע דאַקטױירימלעך שטייט

169 '

גרייט צו העלפן אונדז, צו לייגן לאַטעס אויף אונדזערע אַלט-געװאָרענע
געוועבן. אַבי באַצאָל!.. אַבי באַצאָל!.. אמת, ניט אַלעמאָל גיט
זיך דאָס איין אָט די אָנגעשטעלטע לאַטוטניקעס. דעמאָלט ווערט אַ קאַי
פּאָטע איבערגעניצעוועט אויף אַ רעקל ... ניטאָ קיין ציין ' איז פאַלשע,
אַבי אַ מענטש. דאָס רעקל װערט איבערגעמאַכט אויף אַ זשילעט.
ניטאָ קיין אויגן { איז דריי פּאָר ברילן, אַבי אַ מענטש ! אַזױ גייט דאָס
אַ גאַנג פון יאָר צו יאָר, מיט די אויערן, מיט דער פאַרדייאונג, מיט די
נירן,. מען שניידט אַװעק, מען אַטראָפּירט, מען שטוקעוועט. אַזױ מערן
זיך אין אונדזער געזעלשאַפט דריי-פערטלדיקע מענטשן, האַלבע מענטשן,
פערטלעך און אַכטלעך... אָט דאָס ברוכװאַרג, זעסטו, האָט יאָ אַ קלע-
נערע אָדער גרעסערע מעגלעכקייט צו געניסן, צו אויסלעבן זיך. אַ היים
האָבן אַזעלכע געבראָכענע לייבער, אַ בעט און אַ טיש; אַ פרוי װאָס איז
גרייט צו טאָן אירע פליכטן, אַ פייער און אַ קאַמין. פון זייער זײט
איז קיין מניעה ניטאָ. . . װאַקסט פון אָט די אַלע שטיקלעך און ברעק"
לעך אַ נעװראַסטענישע מענטשן-מאַסע, אַ קראַנקע, געלאַטעטע, געשני"
טענע און ניטידערשניטענע. אַ חלשות גייט אונטער ווען מען טראַכט
זיך אין איר אַרײן. דאָס שענסטע דערביי איז דאָס, װאָס אונטער די באַי
לויבטענע פענצטער פון אָט-די גאַנצע און האַלבע קאַליקעס דרייען זיך
אַרום, לױיערן און װאָיען, וי הונגעריקע הינט, די געזונטע, די פול-
בלוטיקע, די האַרט-מוסקולדיקע ... עס פינצטערךאָפּ אין שלעכטע דער"
ציאונגס:אנשטאַלטן, אין ענגע שאַפּן און אין שטױביקע ביבליאָטעקן די
זוגיקסטע יוגנט, די קרעפטיקסטע אַרבעטער-הענט, די בעסטע אינטעליי
גענץ. די יונגע כוחות רייבן זיך אױף אין שטויב און די עלטער
טריאומפירט. אין די פעסטונגעױפּאַלאַצן, װאָס זי האָט זיך געבױט
דורות-לאַנג, זיצט זי ביי די געגרייטע טישן, בת-מלכהס באַדינען זיי
קיניגט זי אַזױ און קאָנטראָלירט קאַפּיטאָל, מאָראַל, פּאָליטיק און ויסנ"
שאַפּט; קונסט און לעבנס-חכמה און ליבע. פון אונדזערע קינדער-אָרן
אָן זעען מיר דאָס צו און געוואוינען זיך מיט דעם געדאַנק, אַז אַזױ דאַרף
דאָס טאַקע זיין און ניט אַנדערש. מיר באַנוגענען זיך מיט ברעקלעך
און לעבן מיט דער האָפענונג אויף דער בכבודיקער עלטער. אַן אָנשטענ"
דיקע יוגנט מוז פאַרברויכן איר קערפּער און גייסט פאַר אַלע שװאַכ"
לייביקע און שװאַכזיניקע. זיי מון צוערשט באַזאָרגט װערן. אָט,
אַז מען װעט עלטער וערן, אַז מען װעט אַלײין עלטער װערן *י.

--- אָ, -- רופט זיך אָפּ דוד ברין, --- דאָס זיינען דאָך ווערטער *י.
דו רעדסט דאָך שוין גאָרניט וי אַ דעמאָקראַט, דאָס שמעקט דאָך מיט
אַנאַרכיע. +.

10

--- זע, אָקערשט, ברין, צי דו אליין שמעקסט ניט מיט פריצייטיקער
עלטער ! דאָס ניט-אַפּעטיטנע געפילעכץ פון באָבעס און זיידעס שפּריצט
פון דיר אַרױס, אַזוֹ גיך וי איך האָב דיך אָנגעשטאָכן מיט מיין װאָרט...
גיט דער נאָמען פון אַ געדאַנק איז װויכטיק, נאָר זיין אמתדיקייט, זיין
גרונט. זעסטו דען ניט, ברין, מיט דייגע קינסטלער-אויגן, אַז מיר לעבן
אין אַ וועלט פון אַלטע, אין אַ רעליגיע פון אַלטע, אין געזעצן פון אַלטע ?
עס איז דאָך אַ װעלט פון האַמסטער"חיות, גרויע װעוויערקעס מיט
מענטשן-קעפּ, װאָס האַלטן אין איין אָנגרײטן אויף װינטער... דער
היסטאָרישער ווינטער איז אָבער צלאַנג. די אַלטע פּגון אויס אויף
זי אָנגעזאַמלטע אוצרות. און ווען די יונגע װאַרפן זיך אויף דער ירושה
זיינען די הויפנס ניס פאַרפוילט און פאַרשימלט. מיט פוילעניש און
ביטער"געװאָרענע יאָדרעס דערנערן מיר זיך. מיט רעשטן, װאָס זיינען
איבערגעבליבן נאָך די אַלטע ניט-פאַרגינער. אַזױ גייט דאָס דור-איין
און דור-אויס. מען אין אַזױ אָנגעשואָקן און ,באַאַרבעט? פון דער
דערציאונג, פון דרך-ארץ פאַר דער אַלטער חכמה און פאַר דער אַלטער
זאָרג, אַז מען האָט אַפילן קיין מוט ניט צו פּראָטעסטירן קעגן אַזאַ וועלט-
סטרוקטור. וי אַ בייזער חלום ציט זיך אָט די גייסטיקע און קערפּערלעכע
פאַרשקלאַפונג פון דער יוגנט. ס'איז דער חלום פון איװאַן דעם נאַרישע-
װאַטן, אין אַ קינדערשן לער-בוך, װאָס האָט אויף מיר געמאַכט אַ טיפן
איינדרוק אין די יונגע יאָרן: איװאַן דעם נאַרישן האָט זיך געחלומט
קיסעל*) מיט זיסער סמעטענע, נאָר ער האָט קיין לעפל ניט געהאַט.
האָט ער, אַ צווייטע נאַכט, אָנגעגרײט צוקאָפּנס אַ גרויסן לעפל --
איז אים מער דער קיסעל צו חלום ניט געקומען...

אונטער ניט קיין בעסערן ;איינדרוק? בין איך געווען אין יענעם
דערמאַנטן פרילינג אין זשענעווע, ווען איך האָב זיך אָפּגעשלאָסן אין מיין
סטודענטן-קאַמערל אויף רוט-קאַראָלין, כדי ניט צו באַגײן קיין פאַרברעכן,
מיין סעקסועלער הונגער און מיין צאָרן, קעגן אַלטן פּאָדאַגריק, האָבן
מיך שטאַרק געפּײניקט. עס האָט אָנגענומען איבערגעטריבענע פאָרמען,
און זיך אױסגעגאָסן אין אַ פּראָטעסט קעגן דער גאַנצער אָרדענונג אויף
דער וועלט. ,די מלוכה פון אַלטע לייט" האָב איך דער דאָזיקער אָרדע-
נונג אַ נאָמען"געגעבן. און געדוכט האָט זיך מיר, אין מיין דעמאָלטיקער
פאַרצווייפלונג, אַז מיין זעל פּלאַטערט און צאַפּלט װי אַ פיגעלע,
געכאַפּט פון אַ ביינערדיקער אַלטער האַנט, צוישן רעוומאַטיש-צעקרימטע
פינגער מיט סקלעראָזע אָדערן . ... אַ לאַנגע צייט נאָכדעם האָט מיך די
מיאוסע האַנט פאַרפּאָלגט, איך האָב די אַלטע האַנט פון טראַדיציעס

*) וויערער קאָמפּאָט.
171

באַשולדיקט, אַז זי קאָנטראָלירט מיינע געפילן און מיינע ליידנשאַפטן
זינט איך האָב זיך אָפּגעריסן פון דער מאַמעס ברוסט, און אַזױ וועס זי
מיך קאָנטראָלירן ביזקל קבר אַהײן. דאָס דריקט זי מיך אַזױ, לאָזט
ניט פריי אױיפאָטעמען. זי דריקט און אַן אַסטמאַטישער קול שעפּטשעט-צו:
לא תגזל, לא תגנב, לא תנאף, לא תחמד.,. דער עיקר איז ;לא תחמד",
עס זאָל ויך דיר אַפּילו ניט גלוסטן. דאָ איז די זלידנע עלטער אָן ציין,
אין איר אײיביקן קאַמף מיט דער הייס-בלוטיקער יוגנט, דערגאַנגען צום
אַבסורד. אַפּילו ניט גלוסטן זאָלסטו ! װאָרעם גלוסטעניש איז די מוטער
פון אַלע רעװאָלוציעס. אַלטע אָריענטאַלישע שעיכן, מיט פאַררויכערטע
בערד, האָבן אויף אַ געלן פּאַרמעט געשריבן ענלעכע געבאָטן, ווען דער
קרומער שװוערד איז מער ניט געװען אימשטאַנד אָפּצושטעלן דעם
אָנשטורעם פון יונגע שבטים. דער רעליגיעזער שוץ פון אייגנטום האָט
זיך דערמיט אָנגעהויבן. ,מיין ווייב, מיין אייזל און מיין קאַרפּעט זאָלסטו
ניט אַװעקנעמען! גאָט האָט אַזױ געהייסן...* אַ יונגער, פרייער, גע"
זונטער פּרימיטיוו ברויכט דאָס ניט. ער קאָן זיך אַלײן באַשיצן. זיין
קראַפט באַשיצט אים, זיין פלינקייט, זיין גלויבן אין מאָרגנדיקן טאָג
די אומבאַהאָלפענע עלטער האָט דאָס ניט. זי איז פול מיט שרעק און
פאַרדאַכטן. דאָס האָט זי צוגעקלערט די פּסעװדאָדמאָראַלישע געזעצן,
און אונטער זייער שוץ --- צוגענומען דעם גרעסטן און בעסטן חלק פון
לעבן, כאָטש קיין כוח צו געניסן אַזאַ פעטן שטיק איז ניטאָ... איך
האָב אַפילן אין יענער שװערמוטיקסטער צייט פון מיין לעבן חושד"
געווען, אַז דעם גרעסטן טייל פון די שוידערלעכסטע וועלט-מלחמות
האָבן, אונטער אַלערלײ אויסריידן, אַרױסגערופן אַלטע לייט. אומיסטנע,
צי אינסטינקטיוו, אונטערן געהיימניספולן דרוק פון זעלבסטשוץ, קיין
אונטערשייד ניט. אַבי זיי האָבן דאָס אַרױיסגערופן, עובר-בטלע
הערשער, כיטרע און אָפּגעפאָרענע דיפּלאָמאַטן, זיי אַלײן מיט זייערע
קליקעס און צעקנייטשטע משרתים זיינען געבליבן אין דערהיים און די
יוגנט אַװעקגעשיקט צו פאַלן ;אין פעלד פון ערע*... דער אָקערשט"
איבערגעלעבטער קריג, ליבער מאָלער ברין, װאָס ווילהעלם דער צויי"
טער מיט זיין קאַמאַריליע האָבן אַרױסגערופן, איז, אין אַ געוויסן זין,
אויך געווען אַזאַ: אַ קריג קעגן דער וועלט-יוגנט איז דאָס געװעף
דער ירושה-חלק פון די אַלטע לייט האָט זיך מוראדיק פאַרגרעסערט אויפן
חשבון פון די צענדליקער מיליאָנען געפאַלענע יונגעןייי

--- וי דו ווילסט, גאַבראָנסקי ! אָבער אַלטע לייט קאָנען זיך דאָך
ניט גיין שלאָגן.יי

--- פאַרװאָס ניט ? װיבאַלד אַלטע מיט אַלטע, װעט זיך דאָס שוין

172

אויסגלייכן. די אַלטעץ רופן אַרױס דעם קריג און ציען אין פעלד אויט.
צוקעמפן אַ בעסערע צוקונפט פאַר דער וועלט. די פרישע יוגנט בלייבט
אין דערהיים מיט די קרעפטיקע פרויען און קינדער, ביי די פולע שפּײב-
לערס תבואה און וויין. דעם גאַנצן כבוד און אַלע קופּערנע מעדאַלן ---
פינף סאַנטים אַ מעדאַל --- בלייבט ביי די אַלטע קאַליקעס, װאָס קומען
צוריק פון פעלד מיט דורכגעשאָסענע פאָנען. זאָלן זיי דאָס טראָגן
און הינקען געזונטשינקערהייט ! כאָטש איינמאָל אין לעבן, ליבער פריינט
ברין, װאָלט איך געװאָלט דערלעבן אַזאַ סאָרט מלחמה.. . אָבער, אַך,
װאָס! איך האָב מיך פאַרגאַלאָפּירט. איך ייס ! הלואי זאָלן דאָס
אונדזערע קינדס-קינדער דערלעבן אין אַ נייער וועלט-אָרדענונג, און די
פּראָבלעמע פון אַן אײיביקן וועלט-פרידן וועט זיין געלייזט אײינמאָל פאַר
אַלעמאָל. דערווייל גייט דאָס אַ גאַנג לוט אַלטע טראַדיציעס. פון דור
צו דור און פון לאַנד צו לאַנד,. די אַלטע לייט האָבן די טראַדיציעס אויס-
געטראַכט און די יוגנט האָט דאָס אָנגענומען. מיטן גוטן ווילן אָדער
ניט -- אָבער זי פירט דאָס אויס געװיסנהאַפטיק. זי פאַלט ,אין ער"
אויפן פעלד. זי לאָזט איבער די שיינע װעלט דער עלטער, ועלכע
טרייסם די יונגע אלמנות און מאַכט געבוירן אַ נייעם דור פון שװאַכע,
שרעקעוודיקע קינדער, װאָס האָבן מורא אויפצוהויבן אַ קול קעגן די אַלטע
פאָטערס און דערציער. פון אויפהויבן אַ פויסט איז שוין אָפּגערעדט..,

--- דו פאַרגעסט די רעװאָלוציעס.. .

--- איך פאַרגעס זיי ניט, נויט און הונגער און חורבן רופן זי
אַרױס פון צייט צו צייט,. די יוגנט קעמפט פאַר אַ בעסערן לוין, פאַר
קירצערע אַרבעטס-טעג, פאַר פרידן, אָבער זי באַגרייפט אַפילן ניט, אַז
דאָס קעמפט זי מיט דער אײביקער, איינגעגעסענער הערשאַפט פון די
אַלטע לייט. זי שלאָגט אין דער פינצטער, זי שטורעמט שאָטנס, אָבער
ניט די הויפּט-שולדיקע פון איר טיראַנײי,

אָט שפּעטער אַמאָל, מיט דורות שפּעטער, ווען די יוגנט װעט זיך
ענדלעך כאַפּן: װער עס פירט זי פאַר דער נאָז זינט יאָרטױזנטער
און וואוהין מען פירט זי ; ווען זי װעט באַגרייפן, אַז כמעט אַלע געבאָט-
ביכער און מלוכה-געזעצן נעמען ביי איר צו דאָס בעסטע פון לעבן און
דאָס טייערסטע, כדי צו פאַרטײילן דאָס צו די אַלטע און אָפּגעלעבטע,
דעמאָלט, זעסטו, װעט זיין אַן איבערקערעניש ! אַלע וועלט-רעוואָ-
לוציעס, װאָס זיינען אונדז באַקאַנט זינט די ברידער גראַקכוס האָבן זיך
דערהויבן אין אַלטן רוים, ביז צום היינטיקן טאָג, װועלן זיין אַ קינדער-
שפּיל אַקעגן דער אוניװוערסאַלער רעװאָלוציע פון דער יוגנט קעגן דער
עלטער, דאָס װעט ווערן אַן אמתער און ענדגילטיקער קאַפּױער, וואו די

1758

לעצטע זייט פון וועלט-געזעצן װעט ווערן די ערשטע; ואו דער דאַך
מיטן קוימען וועלן ווערן פונדאַמענט, און פוּן פונדאַמענט װעט גײן
אַ רויך. ,אין אָנהױב איז געווען די יוגנט"... און אַ נקמה-נעמען
וועט אויסברעכן פאַר אַלע אויסנוצונגען, דערנידעריקונגען, פאַר אַלע
נויטן און בלוט-פאַרגיסונגען, מיט װאָס די קאָנסערװאַטאָרן אָן צײן
האָבן באַלױנט די מאַסן פון קינדער, וועלכע האָבן זיך פאַר זיי מקריב"
געװעזיי.

--- איך הער דיך, גאַבראָנסקי ! איך הער מיט ביידע אױיערן. אָבער
דאָס זיינען דאָך אַלץ ניט-קאַנטראָלירטע טעאָריעס און נאָךיניטיגע-
שעענע נבואות. צו שטעלן זיך אין דער אָפּאָזיציע איז אַלעמאָל לייכטער
וי שאַפן נייע װערטן... קאָנקרעט, קאָנקרעט ! װאָס איז דיין עצה ?
װאָס הויבט מען אָן צו טאָן, כדי צו פאַרמיידן רעװאָלוציעס צווישן יונגע
און אַלטע, צווישן טאַטעס און זין, װאָס װעלן, לוט דיין מיינונג נאָך,
זיין שוידערלעכער וי די גרוי'סע פראַנצויזישע רעװאָלוציע, װי די באָל-
שעוויסטישע...

--- קאָנקרעט ווילסטו? אין אַמעריקע האָט זיך שוין מיין רע"
װאָלוציע אָנגעהויבן אויף אַ מער-אָדער-װייניקער. פרידלעכן אופן. די
קאָנסערװאַטיווע דערציאונג, די הערשאַפט פון אַלטע איבער יונגע, איז
דאָרטן ניט אַזױ שטאַרק װי אין אײראָפּע, דער גייסט פון אונטערנע"
מונגען װאָס גייט אַרױס פון די יונגע איז דאָרטן אַ שאַרפע װאָרנונג דעם
צעיושעטן קאַפּיטאַל, די װאָלקזדקראַצערס ציטערן פאַר איר,.. שטיוול-
פּוצערס און צייטונגס-פאַרקויפערס אַרבעטן זיך דאָרטן אַרױף צו מאַג"
נאָטן פון אויל און קוילן און אייזן, איבערשפּרינגענדיק איבער אַלע טראַ-
דיציעס פון דער אַלטער וועלט. דער אומגליק איז נאָר, װאָס דיזעלבע
אַרױפגעאַרבעטע ,יונגען", וען זי דערגרייכן אַ געוויסע עלטער, הויבן
זי אַלײן אָן איבערצונעמען די געבאָטן פון די ;אַלטע*, פון יענעם זייט
ים, זיי מאַכן דאָס נאָך גרינטלעכער וי יענע... פון דאַנען איז גע"
דרונגען דאָט, װאָס איך האָב שוין דיר פריער באַטאָנט: אַז קאַפּיטאַל
איז נאָר איין דערשיינונג פון דער עלטערלעכער וועלט-הערשונג ‏ --
די געהיימע און ברוטאַלע הערשונג פון די אַלטע לייט. אין וועגעציע,
ווייסטו, איז נאָך, אין סוף 18-טן יאָרהונדערט, געווען אַזאַ עפנטלעכע
מלוכה אין מיניאַטור --- דער ראַט פון די צען אַלטעי..

--- יאָ, אָבער קאָנקרעט ! נאָך קאָנקרעטער.

--- נאָך קאָנקרעטער ? דאָס ערשטע װאָס אַ נייער שטאַט דאַרף
שאַפן איז אַ נייע קינדער-דערציאונגי ניט פּייניקן די קינדער מיט פאַר"
שלטערטע לערנעכצן און מיט אױיסגעדראַשענע געבאָטן. אַך, אָט די טרר

174

קענע שולן, די גערוועאישע לערער, די פּסיכאָפּאַטישע לערערינס ! מער
באַרירונג מיט דער נאַטור און מיט פּראַקטישע וויסנשאַפטן, װי מיט
ביכער און אַבסטראַקטע פאָרמען און ציפרעס. ניט אָפּשליסן די קינדער
וי קליינע קריגס-געפאַנגענע, ניט שרעקן זיי מיט דער צוקונפט װי מיטן
טייוול. ניטאָ קיין טראַגישערש דערשיינונג וי אַ פאַרזאָרגט קינד!..
נים צוזאָגן זי די וועלט אויף שפּעטער, נאָר לאָזן זיי געניסן לוט די
יאָרן נאָך. דער גאַנצער שטאַט אַרבעט פאַר דער יוגנט. דאָס, װאָס אין
דער משפּחה ווערט אין קליינעם מאַסשטאַב געטאָן פון פאָטער און מוטער,
דאַרף, אין גרויסן פאַרנעם, געטאָן"װערן פון גאַנצן שטאַט. פאַר זייער
וואוילזיין און פאַר זייער געזונט דאַרף געזאָרגט ווערן מער װי פאַר די
געעלטערטע. דאָס בעסטע מון די יוגנט געניסן, דאָס הייסט: מענטשן
ביי זייער פולער קראַפט. אַלטע און קראַנקע זאָלן ניט טאָרן חתונה-
האָבן מיט יונגע פרויען נאָר דערפאַר ווייל זיי זיינען רייכער, װוייל זי
שפּילן אַ גרעסערע ראָל אין דער געזעלשאַפט, קיינער טאָר ניט באַזיצן
אַ פעלד װאָס ער אַלײן האָט ניט קיין כוח אויסצואַקערן עס און צו פאַר-
זײיען... די מענטשלעכע ועזנס װעלן אַזױ-אַרום דערהאַלטן-װערן
פרישער און מונטערער... און די װעלט-עקאָנאָמיע װעט ניט לידן
פון שלעכטער שטאָף-בייטונג, מיט אַנדערע װערטער: איין לאַנד װעט
ניט ליידן פון צופיל אָנגעזאַמלטער פּראָדוקציע און דאָס צווייטע לאַנד
--- פון אָרעמער מאָגערקייט, דאָס װאָס האָט פריער געדינט אַלס אַ בייטש
איבער דער יוגנט זאָל דינען אַלס איר וואוילזיין. די פיזישע יוגנט גופא
וועט אויסגעצויגן ווערן אין דער לענג, און זעכציק- און זיבעציק-יאָריקע
וועלן באַהאַלטן די פרישקייט פון קערפּער און גיײיסט. די זון אין אַזאַ
וועלט װעט שיינען העלער און די ליבע צווישן ביידע געשלעכטער װעט
זיין טיפער. פּשוט דערפאַר ווייל די פרויען, אַזוֹי װי די מענער, װעלן
האָבן פרייען אױיסװאַל, און די שענסטע און ליבלעכסטע מוידן װעלן זיך
מער ניט פאַרקויפן װוי ביזאַהער, װאָרעם פּראָסטיטוציע איז ניט נאָר דאָס
װאָס אַן אָרעם מיידל פאַרקויפט זיך פאַר הונדערט פראַנק אַ נאַכט, נאָר
אויך דאָס, װאָס געבילדעטע און וואויל-סיטואירטע יונגע פרויען און
טעכטער פאַרקויפן זיך פאַר הונדערטער טויזנטער --- אויף אַ גאַנצן לעבן,
צו אַ מאַן און צו אַ סביבה װאָס זי האָבן ניט לים, ..

פון דעם גוטן קאָניאַק און פון די אָנגעשטורעמטע בילדער, װאָס
גאַבראָנסקי האָט אויף אים גענומען װאַרפן, האָט דויד ברין באַקומען
אַ לייכטן קאָפּישװינדל,. ער האָט מיט די גראָבע פינגער צוגעדריקט
ביידע שלייפן, עס האָט ניט געהאָלפן, די קינסטלעכע ,גאָטיק? װאָס
איז געשאַפן געװאָרן אין גאַבראָנסקיס ביבליאָטעק דורך די פֿאַלטיקע

175

שאָטנס, ביי דער בלוי-גרינער באַלױכטונג פון ספּירט-ילעמפּל, האָט אים
גענומען דריקן װי אַ שווערע משא, ניט אָנגענעמער איז אױך געװען
דער פאַרוועלקטער פּנים פון בעל-הבית, מיט אַ גריןדבאַלױכטענער נאָז
און בולטע אויגן,.. ער, ברין אַלײן, וועלכער האָט אַזאַ באַלױכטונג
אַרױסגערופן, האָט גענומען זוכן אַ מיטל וי פּטור צו װערן פון אירי
ער האָט די , מיטלאַלטערישע* שטימונג מער ניט געקאָנט אױסהאַלטן
און, ניט בעטנדיק קיין דערלויבעניש, איז ער אױיפגעשפּרונגען און
אויפגעדרייט דאָס עלעקטרישע ליכט...

ער האָט גלייך דערפילט אַ דערלייכטערונג, װי עֶר װאָלט אַרױס
פון אַ לאַנגן פינצטערן טונעל. גאַבראָנסקיס פּנים איז צוריק געװאָרן
מענטשלעך, דער שווערער צויבער איז אַװעק און דער צימער, מיט אַלע
זיינע ביכער"פּאָליצעס, איז ברייטער געװאָין און היימישער. |

גאַבראָנסקי האָט גלייך באַגריפן די סיבה פון זיין יונגן פריינדס
אויפשפּרינגען, זיין פּלוצלעכן בייטן די דעקאָראַציע דורך אַ שטאַרקער
באַלײכטונג, און האָט זיך דריבנע צעלאַכט:

--- פּונקט אַזױ װעט דער גאַנצער מענטשחייט װערן ליכטיק, ווען
די יוגנט װעט פאַרנעמען דעם אָרט פון דער הערשנדיקער עלטער, ווען
מען וװועט זיי לאָזן אויסלעבן"זיך וי געהעריק. דער רענעסאַנס האָט שוין
אַמאָל אַזױ באַזיגט דעם רעליגיעזן מיטלאַלטער, איצט מוז אַ צווייטער
רענעסאַנס פאַרניכטן די רעליגיע פון דער עלטער. אָפּגעשאַפט מוז זי
ווערן, וי פסולת אין שמעלץ-טיגל פאַרברענט-ווערן ייי

גאַבראַנסקי האָט אין עקסטאַז אָנגעכאַפּט, מיט זיינע קאָלירטע
פינגער, די גרויע האָר אויף זיין מאָגערן נאַקן :

-- אָט די טראָפייען פון דער קלוגעטשקער עלטער װועל איך דער
ערשטער װאַרפן אין פייער !יי

4

איצט איז געקומען דויד ברינס ריי אַ לאַדיצױגעבן :

--- דיין קרבן איז גרויס. .. . נאָר אין גרונט ווייס איך נאָך פאָרט
ניט װאָס האָט דאָס צו טאָן מיט די צרות צװוישן מאַן און ווייב ? ביי מיר,
למשל.

--- עס האָט צו טאָן ! עס האָט יאָ צו טאָן. .. --- האָט זיך גאַבראָנ"
סקי האַסטיק אָנגעגאָסן אַ פריש גלעזעלע. --- ביי דיר, אַזױ װי ביי מיר !
גלויבסטו דען ווירקלעך, אַז דיין סאָניאַ האָט זיך אין האַרקאַווקען פאַר"
ליבט ? זי האָט אים נאָר געפונען באַקװעמער, אַזױ װי יענע שיינהייט

16

מיינע אין זשענעווע --- דעם אַלטן פּאָדאַגריק ; אַזױ װי מיין געוועזענע
יעטאַ האָס געפונען באַקװעמער איר צוייטן מאַן. די װעלט-אָרדענונג
פון די ,;אַלטע לייט? האָט אױסגעאַרבעט אַ באַזונדער פרױיעפּסיכיק,
זי זיינען כמעט אַלע קויפלעך,. דער גרעסטער טייל פון זיי פאַרקויפן זיך
אויף עטלעכע יאָר, אויף צװאַנציק יאָר, אָדער אויפן גאַנצן לעבן. און נאָר
אַ גאַנץ קליינער טייל --- אויף איין נאַכט. איך האָב דיר שוין פריער
געזאָגט, אַז פאַר מיר איז דאָס איינע און דיזעלבע פּראָסטיטוציע. די
ערשטע איז נאָר סאַנקציאָנירט פון דער רעליגיע און פון דער געזעלשאַפט,
און די צווייטע --- מכלומרשט ניט, דאָס איז דער גאַנצער אונטערשייד,

-- אָבער זי... זי האָט אים שוין אַװעקגעװאָרפן, אַװעקגע-
װאָרפן.. . האָט זיך ברין איינגעשטעלט פאַר זיין געוועזענער סאָ-
ניאַן;: די געוואוינהייט צו באַשיצן זי האָט ביי אים אַרױסגערופן אַזאַ
שטאַמלדיקן פּראָטעסט.

גאַבראָנסקי האָט ניט נאָכגעגעבן :

-- עס האָט ניט צו זאָגן דאָס, װאָס איצט האָט זי האַרקאַװען
אומגעביטן אויף אַ געזונטן מאַן. דעם אָנהױב האָט געמאַכט אָט דער
שלאַבערדיקער נפש. לכתחילה האָט זי אים געפונען באַקװעמער,
זיינע געשמאַקלאָזע קאָמפּלימענטן און די רייכע מאָלצייטן אין גוטע
רעסטאָראַנען איז געווען אַ גוטער באָדן פאַר אַלע אירע וייבערישע
שװאַכקײטן, װאָס זי האָט באַקומען בירושה. וי אין ווייכע שמאַטעס
האָט זי זיך אַרײינגעלײגט אין זיינע איבערגעטריבענע ליגנס, אין זיינע
רייכערע מיטלען. די אייביקע, איינגעפלאַנצטע מורא פון די אאַלטע
לייט? האָט דאָס געמאַכט. די מורא פאַר דעם מאָרגנדיקן טאָג...
ביים שװאַכערן מין דריקט זיך דאָס אויס אַ סך שאַרפער און קינדישער
וי ביי מענער. ווען דו װאָלטסט דיין סאָניאַ באַצײטנס באַזאָרגט מיט
איינעם פון די מיטלען, װי האַרקאַװקע האָט זי באַזאָרגט, דאָס
הײיסט: אָדער מיט אַ ליכטילעבן פון אַ לידיק'גייערין, אָדער מיט
אַ פאַלשער רעקלאַמע פון אַ קינסטלערין, װאָלט דאָס ניט געקומען צום
ברוך צווישן דיר און איר . . . און ווען דעם זעלבן באַזאָרגער אירן, האַר-
קאַװען, װאָלט זיך די אויסשטעלונג אויף רי-דע-לאַ-באָעסי איינגעגעבן,
װאָלט זי אים ביז צום היינטיקן טאָג ניט אַװעקגעװאָרפן, איך האַלט זיך
פעסט ביי מיין מיינונג, וועלכע איך האָב, זינט מיין יעטאַ האָט מיך
פאַרלאָזן: מען זאָל מער קיין אױפאָפּפערונג ניט זוכן ביי פרויען
אַפילו ביי אַן אייגענער פרוי.. איבערהויפּט ווען קיין קינדער זיינען
ניטאָ. די צייט פון דעם ווייבערישן ראָמאַנטיזם אין געשמאַק פון טור"
געניעווס ראָמאַנען, אַזױ װי די ריטערלעכקייט ביי מענער, איז אַװעק.

17

אין אַלע אײיביקייטן. דו, אַזױ װי איך, האָבן מיר פאַרלאַנגט ביי דער
מאָדערנער פרוי דאָס, װאָס זי קאָן מער ניט געבן, און ביידע זיינען מיר
אַנטױשט, װען די אױסנאַפּער פון אונדזער, אַזױ-געריפענעם, ,גליק"
װאָלטן נאָך געווען צוויייפיסיקע פוֹן אונדזער גייסטיקער און פיזישער
ניװאָ, װאָלט דאָס נאָך פאַר אונדז געהאַט אַ געוויסן זין. וועט-געלויף און
קאָנקורענץ רעהאַביליטירט דעם געשלאָגענעם מאַן. דער הויפּט-פאַרדרוס
באַשטײט אין דעם, װאָס אַפילו דאָס ביסל קאָנקורענץ האָט דאָ געפעלט.
אין דיין פאַל, אַזױ גוט װוי אין מיינעם. אַ זינלאָזער, אַפּילו ניט סעקסועל-.
אַרױסגערופענער קאַפּריז.... אומזיסט און אומנישט, הייסט דאָס, האָבן
איבער זיך גיײיסטיק געאַרבעט מיינע אור-עלטערן, מיינע עלטערן, מיינע
לערער, אַלע דענקענדיקע קעפּ װאָס האָבן מיך באַלערנט און באַגײיסטערט,
און דאָס װאָס איך האָב געאַרבעט איבער זיך אַלײן, מיינע מערדערישע
גלוסטענישן נאָך יענער באַגעגעניש אין זשענעװע, זיינען דאָך נאָר
איין שלעכטע דערשיינונג, וועלכע איך האָב באַקעמפט אין זיך.
געווען נאָך אַ סך... מען כאַפּט זיך פֿאַרן קאָפּ, ווען מען דענקט דאָס
נאָך : די גאַנצע קולטור, דאַכט זיך, גייט אונטער ! אַלע װערטן װערן
װערטלאָז....
דוד ברין האָט אַראָפּגעלאָזן דעם קאָפּ. זיין שװאַרצע אַראָפּגע-
האַנגענע טשופּרינע האָט באַרירט דעם לײידיקן קעלישאָק אויפן טיש.
גאַבראָנסקי האָט אים קאָמיש אַ פּיק'געגעבן מיט זיין קאָלירטן פינגער :
--- לאָז נאָר ניט אַראָפּ די נאָז דיינע, דו ! לערן זיך פון אַזאַ אַלט-
געבאַקענעם עגאָאיסט וי איך בין. עס איז אַלעמאָל מער-װײיניקער
אָנגענעם צו הערן, אַז אַ חבר האָט געהאַט דעם זעלבן אַרײנפאַל. אויב
אַזױ, בין איך דאָך גאָר ניט אַזאַ לעקיש. פאַראַן נאָך אַזעלכע. צוויי
זיינען בעסער פאַר איינעם. עס לעבט זיך לייכטער... איבריקסטנס :
גאַנץ מאָנפּאַרנאַסער בולװאַרד, דאַכט מיר, לעבט אַזױ װוי איך, אַזױ וי דו.
נאָר קליגער. מען פאַרבייט זיך מיט די ווייבער אַזױ וי מיט אָפּגענוצטע
קאַלאָשן. אומיסטנע, אָדער אומגערן. די טרייסט איז אױיך דיזעלבע.
דאָס לעצטע פּאָר פאַרביטענע קאַלאָשן איז דאָס באַקװעמסטע...
גאַבראָנסקי האָט מיט איין צוג איבערגעקערט זיין גלעזל און מיט אַ
געזאַלצן שמייכעלע באַטראַכט זיינע פאַרפאַרבטע פינגער. אַ טרייסט"
װאָרט פאַר זיין יונגן פריינט האָט ער געזוכט, |
--- און צוריקיגערעדט, --- מאַכט ער געלאַסן, װי ער װאָלט גע-
ענטפערט אויף זיין אייגענעם געדאַנק, --- װוער זיינען מיר, מיר זאָלן
זיך אַװעקשטעלן און קאָנקורירן מיט דער נאַטור ! אירע געזעצן שטימען
ניט מיט אונדזער מאָראַל. דאָס איז קלאָר. ניטאָ קיין אַפּיטרופּסות

178

איבערן פאַרקער צווישן מאַן און ווייב, און קיינער קאָן קיין ליירנשאַפטן
ניט מעסטן מיט אַ שניידערשן סאַנטימעטער. פאַראַן מענער און ווייבער
און ווייטער גאָרניט. זיי גייען זיך צוזאַמען און צעגייען זיך. ציען זיך
צו און שטויסן אָפּ, װי פּאָזיטיווע און געגאַטיװוע עלעקטריציטעט. אָן
דעם װאָלטן מיר קיין ענערגיע ניט געהאַט און קיין באַלױכטונג ניט
באַקומען... און אפשר האָבן אַלע אונדזערע אייפערזוכטן, נקמה-געפילן,
שלאָפלאָזע נעכט, אונדזערע טרערן און בלומעךרבוקעטן אויסגעקלערט
האַלב-משוגענע דאָן-קיכאָטן אין פאַרושאַװערטע, אייזערנע פּאַנצערט ?
אפשר האָבן זיך אונדזערע ראָמאַנטישע עלטערן אַראָפּגענומען אַ מוסטער
פון ווילדע בערג-צאַפּן, פון אינדיקעס און בופלאָקסן, װאָס שלאָגן זיך ביז
בלוט איבער זייערע נקבות ? און אמתע מענטשן, װי מיר פאַרשטייען
דאָס,דאַרפּן אַװעק-קוקן, מוחל-זיין, באַרואיקן זיך און ווייטער לעבן און
געניסן. איינע אַװעק איז --- גלייך טרייסטן זיך מיט אַן אַנדערער...
וי מיינסטו, ברין ?

פּאַוזע. ברין האָט גאָרניט געענטפערט,

-- עס לוינט זיך ניט, גלויב מיר, ברין! מען געוואוינט זיך צו
וי צו אַ בראָדעווקע. װעסט זיך אויך צוגעוואוינען. עס איז ניט אַזױ
דער פיזישער און גייסטיקער ווייטיק פון אָפּרײסן אַ האַלבן גוף פון זיך,
וי דער פאַלשער שטאָלץ װאָס מען האָט ,מיך* אַװעקגעװאָרפן, און ניט
פאַרקערט. װיבאַלד אַן אַנדערער האָט דאָס אױסגעכאַפּט, איז דאָך דאָס
אַ מציאה. היינט וואו ביסטו, קאַליקע, געווען ? פאַרװאָס האָסטו דאָס
ניט אויסגעהיט 1 נאָר, זיי זיכער, וועסט נאָך געפינען אַזעלכע מציאות.
אַ סך, אַ סך...

--- און ווארום האָסטו ניט געפונען ? אויב איך האָב ניט קיין טעות,
האָסטו ביז איצטער געהאַט אַ סך מער צייט פאַר מיר און מער גע-
לעגנהייטן --- אויך .. .

--- איך ?

גאַבראָנסקי האָט זיך פאַרלעגן געגלעט די גרויע האָר אויף דער
פּאַטעלניצע מיט זיינע פאַרפאַרבטע פינגער, און דערנאָך מודה-געווען:

-- יאָ, אַ קשיא איז דאָס... נאָר דו אַלײן האָסט דאָך שוין
פריער געזאָגט, אַז טעאָריע איז לייכטער וי פּראַקטיק. עס איז לייכטער
צו געבן אַן עצה אַן אַנדערן וי זיך אַלײן, אַלע שוסטער גייען אָן שטיװול...

--- דאָס איז ציניש. ..

ווען איך װאָלט געווען אַזױ יונג װי דו --- יאָ. אָבער אין מיינע
יאָרן ? אין מיינע יאָרן פאַרטרעט טעאָריע דעם אָרט פון פּראַקטיק, עס
איז װוי דער פאַרשטיינערטער קאָראַל װאָס בלייבט איבער אין ים, אַלס

באַזע פאַרן לעבעדיקן.. . װילסט די באַזע ניט געברויכן --- דאַרף מען
ניט! איבריקנס, מיר האָבן זיך אַזױ פאַררעדט וועגן דער ;תורה פון
אַלטע לייט", אַז איך האָב זיך אינגאַנצן פאַרגעסן... וען דו ביסט
היינט אַרײנגעקומען, האָב איך געהאַט בדעה צו טיילן זיך מיט דיר
וועגן אייניקע פאָרשונגען, מיט וועלכע איך בין איצט באַשעפטיקט.
װאָס גרינטעלכער איך אַרבעט איבער ביאָלאָגיע, כעמיע און פיזיק, אַלץ
מער זע איך איין אַז פילאָזאָפיע, אַלכעמיע און מעטאַפיזיק האָבן געהאַט
מער שוואונק,. די פּרעציזע װיסנשאַפּט, די עקספּערימענטאַלע באַװײזן
און די מאַטעמאַטיק האָבן דאָס שטאַרק באַגרענעצט; בליי אָנגעהאַנגען
אויף דעם מענטשלעכן געדאַנק, געקירצט די מעגלעכקייטן... נאַ, איך
זע דאָך, אָבער, אַז דיין קאָפּ איז דיר איצט פאַרשטאָפּט מיט בענקעניש
און מיט חשבונות צווישן ,אים" און , איר" --- טאָ לאָמיר דאָס לאָזן
אויף אַן אַנדערש מאָל, ביז דו װעסט זיך אָפּזוכן אַן אַנדערע און װעסט
זיך טרייסטן, איך בין זיכער, אַז אינגיכן װעט דאָס געשען. . . דעמאָלט,
ברין, זאָלסטו קומען צו מיר אַן אױיסגערוטער, אַ צופרידענער. װעל
איך דיר עפּעס ווייזן אין מיין לאַבאָראַטאָריע און דערציילן אויך י..
וועסט ניט פאַרגעסן?

ברין האָט שװערמוטיק צוגעשאָקלט מיטן קאָפּ און געשמייכלט.

--- איצטער מוזסטו האָבן צעשטרייאונג, מיין ליבער פריינט !
צעשטרייאונג און ניט צוזאַמענשפּיצן זיך אויף איין זאַך, דאָס קאָן דיך
פירן צו אַ פיקסיאידייע, וי מיך, אַמאָל, אויף דער זשענעווער אָזערע..י
קום מיט מיר צו אַ קערמעשל, צו מיינעם אַ באַקאַנטן אויף דער ראַײ
עוועניו, לעבן פּאַרק מאָנסורי... . קום, מיר װעלן צופאָרן ! |

--- אָבער איך בין דאָך ניט איינגעלאַדן. +.

-- עס מאַכט ניט אױס. דאָס זיינען קינסטלער, אַזױ צו זאָגן,
אָדער יונגע מענטשן;: ערשט... אַ פינףזעקס יאָר נאָך דער חתונה,
װאָס האָבן אַלע בראַנזשעס אין פּאַריז געפונען פאַרנומען און האָבן זיך
געװאָרפן אויף קונסט. מאַכן גאָמולקעס פון שניי און בלאָטע פון טאַטנס
געלט... מען װעט דיך דאָרטן אויפנעמען מיט אָפּענע אָרעמס. ביסט
דאָך אַ געמאַכטער מענטש, זינט דיין ,מענטש פון שניי" איז אַרױס-
געהאַנגען געװאָרן אין לוקסענבורגער מוזעאום... פאַר די מלאָטעקס,
זעסטו, איז דאָס אַן אומדערגרייכטע הױיך...

--- פאַר וועמען ?

--- פאַר די מלאָטעקס. די בעלייהבתים פון אַטעליע, וואוהין מיר
פאָרן פאַרברענגען.

180

--- עפּעס הער איך פון זיי צום ערשטן מאָל. ביסט שױן לאַנג
באַקאַנט מיט זֵיי ?

--- אַהאַ, איך זע שוין! ביסט אייפערזיכטיק... איז ווייס ! וען
דו ביסט אַזױ לאַנג ניט געווען ביי מיר, פאַרגעסן מיך, האָב איך, אין
אַ געוויסן זין, באַנוצט די זעלבע עצה, וועלכע איך האָב דיר אַקערשט
געגעבן, וועלכע דו האָסט אױיסגעלאַכט: אַז מע פאַרלירט אַ ליבצ --
גלייך פאַרליבן זיך אַ צווייטן מאָל, אַגב, זי, די מלאָטעקיכע, איז מיינע
אַ ווייטע קרובה... איז געגאַנגען?

--- אַך, ניין, ניין. װאָס װעל איך דאָרטן טאָן ?

-- זעסט ? ביסט דאָך טאַקע אייפערזיכטיק, די אייפערזוכט צו די
מלאָטעקס רעדט פון דיר אַרױס... אַז ניט, װאָלטסטו אַזאַ איינלאַדונג
גלייך אָנגענומען. װאָרעם אין דיין אַטעליע קאָנסטו איצטער ניט גיין,
איך קאָן דעם צושטאַנד. װעסט איצטער ניט קאָנען פאַרטראָגן דעם
גלעזערנעם דאַך דיינעם, די בילדער אױף די װענט. ביסט איצטער
קאַפּאַבל צעשניידן מיט אַ מעסער דאָס לעצטע װערק דיינס..,

--- דאָס איז אַן אמת,

-- זעסטו ? דו הויבסט שוין אָן נאָכצוגעבן אַ ביסעלע. דאָס איז
אַ גוטער סימן. בעסער איז, אין אַזאַ מאָמענט, צו גיין אין אַ באַלאַגאַן....
אין אַ באַלאַגאַן פון קונסט, וויל איך זאָגן, און אַמוזירן זיך. ניינציק
פּראָצענט פון הונדערט זיינען פאַראַן מלאָטעקס אויף דער װועלט. אויף די
טעמפּע קעפּ און פּלײצעס האַלטן זיי אויס די משא פון דעם ערד-באָל,
אַזעלכע װי דו און איך, מיין ליבער, זיינען טרויעריקע אױסנאַמען
מאַטעריאַל פאַר דער שונד-כראָניק. אַ מיידל װאָס האָט זיך פאַרװאַנדלט
אין אַ יינגל, אַ ביקל װאָס איז געבוירן געװאָרן מיט צוויי קעפּ...

--- װאָס מיינסטו, --- רופט זיך אָפּ ברין, --- אַ ביק מיט צוויי קעפּ
װאָלט מיך איצט מער אַמזירט וי דיינע מלאָטעקס..,

--- דערצו, --- פירט אים גאַבראָנסקי צו צום שפּיגל, --- דערצו
דאַרפסטו זיך ניט מטריחזיין. קוק אָן מיין אַלטן קאָפּ און דיינעם
אויך... אָט האָסטו דיר איין ביק מיט צוויי קעפּ,. איין שיקזאַל מיט
צוויי פּאָר צוגעשטעלטע ,הערנער".. ,*)

--- האַיהאַ ! |

--- זעסטו, א ?.. אין צירק פון בייוואונדערס ביסטו שױן
געווען. איצטער קום אָנקוקן מענטשן... קום, קום !

*) אומטריי וװערן דעם מאַן הייסט: , צושטעלן אים הערנער".

181

עלפטער קאַפּיטל
אין הויז פון די מלאָטקעס
4

די וואוינונג פון די מלאָטעקס איז געווען איינע פון יענע אַטעליעס,
װאָס פּרעטענדירן אויף אַ סאַלאָן, אָדער אַ סאַלאָן מיט פּרעטענזיעס
אויף אַן אַטעליע,. גרויסע פענצטער מיט דינע ראַמען און פיינע שפּיצ
פאָרהאַנגען. אַרטיסטישע אומאָרדענונג און טייערע פאָטעלס אין סטיל
פון לואי דעם פערצנטן, מיט קװייטלדיקן זייד פון אַ שפּעטערדיקער
עפּאָכע באַצױגן. רוסטיק-אַלמערס אין די ווינקלען און פּערסישע טע"
פּיכער מיט אויסגענייטע קישעלעך אויפן פּאָל, מיט יאַפּאַנעזישע זיידענע
לאַמטערנעס, װאָס לאָזן זיך אַראָפּ פון סטעליע און אױף די װענט,
יאָ, און אויף די ווענט גופא --- דערזעלבער געמיש פון אַלט-סטיליזירטע
בילדער און פון אולטראַ-מאָדערנער מאָלעריי, יאַפּאַנישע מאַסקעס מיט
שרעקלעכע גרימאַסן און לאַכנדיקע פּנימער באַרעליעפן פון דער
ערשטער בעסטער קאַכל-פאַבריק. סואווענירן פון אַלע באַזוכטע געגנטן
אין פראַנקרייך און אין די שכנישע לענדער: מאַיאָליקיפּוערימלעך און
גלעקלעך-ווינטמילן פון האָלאַנד, מאָזאַאיקיפּלאַטן פון בעלגיע, גע"
שניצטע האָלץיקוקאַװעס און בערן פון דער שווייץ...

די פריינט און באַזוכער, וועלכע האָבן די מלאָטעקס גוט געקענט,
האָבן זיך אויף אַזאַ געשמאַקלאָזיקײט ניט געואונדערט. דער הער
אַלפרעד מלאָטעק גופא איז געווען אַ מענטש, װאָס האָט זיך געהאַט איין,
איינמאָל פאַר אַלעמאָל, אָנגענומענעם גוטן כלל: יוצא צו זיין פאַר אַלע
סטילן און שטרעמונגען אין דער קונסט. און אַזױי װי ער האָט
ניט געוואוסט פאַר ועלכן סטיל און פאַר וועמעס געשמאַק פריער
יוצא-צודזיין, האָט זיך זיין סאַלאָןדאַטעליע גאָר גיך פאַרװאַנדלט אין
אַ מין אױספאַרקויף-הויז מיט אָקאַזיאָנען, וואו יעטװעדער באַזוכער קאָן
געפינען דאָס, װאָס איז אים נאָענט צום האַרצן... און די מיטלען
דערצו? אַך, יאָ, ווען מלאָטעק האָט חתונה געהאַט, זיינען די דאָזיקע
מיטלען געווען גאַנץ גרויס,. מאַדאַם קלאַראַ מלאָטעק איז געוען רייך
פון דערחיים, און די אויפגאַבע פון איר אױסדערװוײילטן איז, אַפּנים,
געווען: ליקווידירן דעם נדן אַזױ גיך װי עס לאָזט זיך. דאָס הייסט:
מאָלן און ליקווידירן.... שפּעטער װעט מען זען. און געזאָגט מוז װערן,

182

אַז ער האָט דאָס געטאָן מיט טאַלאַנט. אפשר ניט אַזױ די מאָלערײ
זיינע, װוי די אויסברענגעריי.

מאַדאַם קלאַראַ מלאָטעק, אַ געבוירענע גאַבראָנסקי, איז ניט אָפּגץ-
שטאַנען פון איר מאַן, געטײילט מיט אים זיינע געשמאַקן, געהאָלפן אים
אין זיינע מאָלערישע אונטערנעמונגען, װי אַן אמתע אשת-חיל. קיין
גרויסע שיינהייט איז זי ניט געווען, נאָר אַ שיין-וואוקסיקע, מיט אַ מאַסע
קאַשטאַנע-האָר אויפן קאָפּ און מיט אַ ביסל בולטע אויגן, װאָס דער-
מאָנען מישעל גאַבראָנסקיס אויסגעקוילערטן קוק. זי איז געווען געביל-
דעט אויף אַזױפיל, אויף וויפיל עס איז נױטיק פאַר אַנדערע, געשפּילט,
אַ ביסל פּיאַנאָ פאַר געסט, גערעדט פּראַנצויזיש און רוסיש און אַרײג-
געװאָרפן דייטשע ווערטלעך און ציטאַטן אויך אויף אַזויפיל, אויף וויפיל
עס איז נויטיק אונטערצוהאַלטן אַ קינסטלער-געזעלשאַפט, װאָס איז זיך
אין פּאַריז צוזאַמענגעלאָפן פון אַלע עקן וועלט און זוכט אין דער פרעמד
אַ װאַרעמען ווינקל...

אין איר בלאָנדיגעקרויזלטן מאַן, מיט אַ פּראָפּיל פון אַ שעפּט, האָט
קלאַראַ מלאָטעק געזען אַ ליכט, װאָס װעט נאָך אַמאָל אויפגיין. מען
דאַרף אים נאָר כאָליען און העלפן, אָנגעלײענט און אָנגעהערט האָט זי
זיך, אַז געטרייע פרויען האָבן, אָפּטמאָל, פאַר זייערע מענער געמאַכט
גרויסע קאַריערעס. און זי האָט באַשלאָסן צו טאָן דאָס זעלבע. פון איר
זייט זאָל קיין מניעה ניט זיין, פון דעם ערשטן טאָג נאָך דער חתונה,
האָט זי זיך אַ נעם-געטאָן מאַכן קאַריערע, העלפן, הייסט דאָס, דעם מאַן
הויבן די קינסטלערישע ,קערה", וואו יעדער אָנשטענדיקער באַזוכער
װאַרפט אַרײן אַ גראָשנדל פון אָנערקענונג. ביז עס קלייבט זיך אָן, מיט
דער צייט, אַ גרויסע סומע און מען וװערט אַן עושר... נאָר אַזױ װי
קינדער מיט וויקעלעך, מיט ציינדלעך, שװאַכע בייכלעך און קוויטשע-
רייען קאָנען שטערן און מוזן שטערן, האָט מען אָפּגעמאַכט צוישן זיך,
דערווייל קיין קינדער ניט צו האָבן. זיי מעגן װאַרטן ביז דער טאַטע
מיטן שעפּסענעם פּראָפּיל װעט דערגרייכן דאָס זייניקע...

דער אדערווייל* האָט זיך שוין געהאַט אויסגעצויגן אין אַ פינף-זעקס
יאָר, און דער אָפּמאַך, צװישן מאַן און ווייב, איז נאָך, געלויבט דער
אויבערשטער, ניט געבראָכן געװאָרן. טאָמער אין די נאַטור געווען
שטאַרקער, האָט מען זיך אויך געגעבן אַן עצה... דערווייל װאָס האָט
מען זאַלבענאַנד געאַרבעט פאַר דער הערלעכער צוקונפט און געשטיצט
איינער דעם צװוייטן. וי די זון און די לבנה זיינען ביידע געווען,. דאָס
גרויסע ליכט איז געגאַנגען פון אים, פון אַלפרעדן, און אויפגענומען
דעם רעפלעקס האָט זי. שפּעטער האָט מען זיך אָפּטמאָל געביטן מיט די

183

ראָלן, זי האָט זיך צעלויכטן און ער האָט אָפּגעשפּיגלט איר ליבט.
בכל-אופן, אַז זי האָט אַ שמייכל-געטאָן האָט ער געשײינט; און אַז ער
האָט געזאָגט אַ חכמהלע, האָט זי די ערשטע געלאַכט הויך אויפן קול,
טאָמער האָט זי באַמערקט, אַז די געסט האָרכן ניט װי געהעריק, האָט
זי געגעבן אַ וואונק, שטרענג אָדער גוטמוטיק, בייזלעך אָדער ליבלעך.
עס הענגט אָפּ פון דעם, צו ועמען דער וואונק איז געװענדט... יאָ,
אַ וואונק האָט זי געגעבן, אַז ווען איר מאַן מיט דער צוקונפט רעדט --
מעג מען הערן, ניט ערגער האָט ער א י ר אַרױסגעהאָלפן. וען זי האָט
זיך באַרימט, אַז זי האָבן היינט באַקומען אַכט אײינלאַדונגען פון פריינט,
ניט מער און ניט ווייניקער, האָט ער איר זייער עניוותדיק דערמאָנט:
טייערינקע, ניין זיינען דאָך דאָס געװען!.. און וען זי האָט דער-
ציילט פון אַ שרעקלעכן חלום מיט אַ שװאַרצן בער, האָט ער פאַר-
ריכט: ;אַ שװאַרצע פּאַנטערע, דושענקאַ, איז דאָך דאָס געוועזן!..
האָסט פאַרגעסן!:* ער האָט אַלעמאָל געוואוסט בעסער װאָס זיין ווייב
האָט זיך געחלומט, אין דער אונטערשטער שורה פון אָט די אַלע הילף-
מיטלען איז מען צװישן זיך מושווה געװאָרן, אַז מ'איז ביידע מענטשן
מיט אַ גרויסער צוקונפט. עס דאַרף נאָר געדויערן... אויפן סמך פון
דער דאָזיקער צוקונפט האָט מען אָפּטמאָל צונישט-געמאַכט מיינונגען
פון ניט בערך גרעסערע, טאַלאַנטירטערע און באַלעזענערע פריינט, דאָס
איז זיי נויטיק געווען װי אַ דראָט פאַר אַ בלום װאָס װעלקט ליכט
און פאַלט צוזאַמען. און טאָמער האָט מען זיך געפילט געטראָפן פון
אַ באַמערקונג, האָבן זיך מאַן און ווייב איבערגעקוקט. עס הייסט: מיר
ביידע ווייסן איין קאַפּעלע בעסער... און שױן! דאָס פּאָרל האָט
ווידער געפונען זיין דערשיטערטע גלייכגעוויכט,

אַלס אַ גוטע בעל-יהביתטע פון אָט דער גייסטיקער װירטשאַפט און
אַלס געטרייע באַשיצערין פון דעם מאַנס קאַריערע, האָט קלאַראַ מלאָטעק,
געבוירענע גאַבראָנסקי, געהאַט אירע טריקס. וען זי האָט באַמערקט,
אַז אין איר אַטעליע-סאַלאָן הויבט זיך אָן אַ צודשאַרפע מיינונגס-פאַר-
שיידנהייט און עס האַלט בי אַ קריגעריי, פלעגט זי זיך גלייך געבן
אַ זעץדאַרײן, מיט איר שיינעם און פולן גוף, אין אַ, מיט רויטן סאַמעט
געדעקטן, בענקל, װאָס זעט אויס וי אַ זאָטל אויף פיסלעך, ניט גערעדט
קיין סך און אַװעקגעלאָזן זיך אין גאַלאָפּימוזיק אויף יענעם לאַקירטן
אייער-קאַסטן אויף רעדלעך, װאָס הײיסט פּיאַנאָ, און װעלכער גע-
פינט זיך, געלויבט דער אויבערשטער, אין יעדער בעל-הביתשער הױז
און צו וועלכן יעדע מיידל, װאָס האָט געלערנט אַ ביסל נאָטן, לייגט-צו
אַ האַנט,

184

געשפּילט האָט מאַדאַם מלאָטעק גאַנץ פיפיק אייניקע איינגעחזרטע
מוזיקאַלישע שטיקלעך. זי האָט זײי. געקענט אױסװײניק, װי אַ ייך
,אשרי יושבי ביתף" אָדער פשמונה עשרה". ,קאפּאנעלאָ* פון ליסט און
אַ טייל פון זיין צווייטער ראַפּסאָדיע ; ;די פאָרעל" פון שובערט און
זיין ,מוזיקאַלישער מאָמענט?: שטיקלעך פון שטראַוסעס ,פלעדער.
מויז", פּאַדערעװוסקיס מענועט, דעם ;סאָלדאַטן-מאַרש? פון גונאָ מיט..,
אַ לעצטן אַמעריקאַנישן דזשאַז אין מיט-דרינען, אָדער מיט אַ צוגאָב-
ניגונדל פון אַ פּאָפּולערן פילם... אויך דאָ, אין דער מוזיקאַלישער
אָפּטײלונג, איז געווען דער זעלבער מישמאַש װי אין די סטילן פון די
אַלמערס און פאָטעלן, וי אין די סואווענירן אױף די װענט, אױף די
קאַמאָדן און אויף די ווינקל-טישלעך, די באַזוכער פון מלאָטעקס סאַלאָן-
אַטעליע האָבן שוין כמעט אַלע געקענט אָט די אױסגעדראָשענע מייסטער-
שטיקלעך און די ביליקע טענץ, װאָס ווערן געמישט און געשפּילט מיט
אַ שוואונק און מיט אַ קנאַק פון, ער ווייסט װאָס פאַראַ, נייע מוזיקאַ-
לישע אויסטייטשונגען... פונדעסטוועגן זיינען זי כמעט אַלעמאָל
געווען דאַנקבאַר דער גאַסטפרײנטלעכער בעל:הביתטע, װאָס שפּילט
אַזעלכע זאַכן, וועלכע מאַכן קיינעם ניט מיד, באַטױבן ניט, פאַרפליכטן
ניט צו ריידן דערנאָך פון מוזיק, נאָר זיי קילן אָפּ, וי לימאָנאַד, די צע-
היצטע געמיטער, פאַרטרייבן אַ ביסל די נודאָטצ...

און די, װאָס האָבן אַ העכערע מיינונג פון שפּילן פּיאַנאָ און פון דאָס
געשפּילטע, האָבן, דורכשניטלעך, אויך געהאַט זייער רעכענונג. מלאָטעקס
אַטעליע איז פאָרט אַ שטיקל ווינקל וואו מען צעשטרייט זיך, נאָך דאָס
אייביקע, אײינטאָניקע זיצן אין די קאַפעס. מען קריגט דאָ אַ ביסל היי-
מישקייט, אַ ביסל צובייסנס. טאָ זאָל דאָס אונדזעריקע אַריבערגײן...
אַזעלכע האָבן אויפגענומען דער בעל-הביתטעס מוזיקאַלישע פּאָפּוריס,
װי אַ ביסעלע צוגעדאַרטע סענדוויטשעס, װאָס זיינען שוין געמאַכט
געװאָרן אינדערפרי, האָבן אַ קאַפּעלע אויפגעהויבן די ווינקלען און באַ-
ווייזן דאָס אָרעמינקע געפילעכץ, נישקשה! מיט אַ ביסל גוטן וילן
צעקייט מען דאָס, מען פאַרטרינקט מיט אַ גלאָז רויט-וויין און עס גלייכט
זיך אויס. מען בעט זי אַפילן, די ברייט"געזעסיקע שפּילערין :

--- אַך, מאַדאַם מלאָטעק ! שפּילט נאָך עפּעס.. . סייל וואו פּלעִי !

דער איינציקער, װאָס פלעגט אַ ביסעלע אונטערלאַכן פון אָט די
שטענדיקע מוזיקאַלישע נומערן, איז געווען גראָד דער בעל-הביתטעס
ווייטער קרוב און געלערנטער, מישעל גאַבראָנסקי. די לעצטע צייט איז
ער דאָ געװאָרן אַן איינגייער,

--- דאָס דערמאָנט מיך, --- רופט ער זיך אָפּ, ווען ער האָט צום

185

דריטן מאָל אויסגעהערט דעם זעלבן רעפּערטואַר, נאָר אין אַ פאַרקערטן
סדר, --- דאָס דערמאָנט מיך יענעם אָרעם-בחור, וועלכער האָט זיך באַ"
רימט, אַז ער קומט אויס מיט אַ ניט-קיין-גאַנצן רובל אַ װאָך ... . װאָרעם,
באמת, וויפיל דאַרף אַ מענטש ? מען קויפט זיך אַ הערינג אויפן גאַנצן
טאָג. איז אין דער פרי עסט מען דאָס קעפּל, בײיטאָג --- דעם בייכל און
ביינאַכט --- דעם עקל. נו, איין מאַכל דערעסט דאָך ! בייט מען איבער :
עסט מען אין דער פרי דאָס עקל, בײיטאָג --- דאָס קעפּל, און אויף ווע"
טשערע --- דאָס מיטל-שטיק מיטן בייכל ...

גראָד דעמאָלט האָט מאַדאַם מלאָטעק פאַרענדיקט מיט אַן אַפּלאָמב
און מיט אַ קנאַק דאָס פאָרשפּיל צו ,פיגאַראָס חתונה". מאַכט גאַב"
ראָנסקי: :

-- נא, היינט, דאַכט מיר, האָט מיין ליבע קוזינע אָנגעהױבן פון
בייכל.. .

האָט מען זיך צעלאַכט, און ווען קלאַראַ מלאָטעק האָט זיך פאַר"
אינטערעסירט פון װאָס מען לאַכט דאָ אַזױ, האָט איר גאַבראָנסקי אַלײן
איבערדערציילט די געשיכטע מיטן הערינג. ער האָט דאָס אָבער דער"
ציילט אַזױ גוטמוטיק, אַז די באַטרעפנדיקע האָט אויך געמוזט מיטלאַכן:
כאַיכאַ! אַזאַ געלערנטן מאַן וי גאַבראָנסקי איז אַלץ דערלױבט!..
און צווישן מיר און די געסט זאָל דאָס בלייבן . . . װאָס פאַרשטײיט אַן
עלטערער קאַבינעט-מענטש אין מוזיק ? מעשטיינס געזאָגט. אָט זעט!
אַלע אַנדערע געסט זיינען דאָך העכסט צופרידן. זי בעטן זיך :

-- אָ, מאַדאַס מלאָטעק! שפּילט נאָך עפעס. נאָך עפעסיי.

צום קאָמפּלימענט פאַר מאַדאַם מלאָטעק מוז געזאָגט װערן אַז זי
האָט זיך קיינמאָל ניט געלאָזן בעטן, זי האָט געגעבן איר ביסל טעכניק,
פון די אײינמאָל איינגעחזרטע מוזיק-שטיקלעך, פּונקט אַזױ האַרציק,
װוי זי האָט סערווירט טיי און קיכלעך, סענדוויטשעס און וויין; בבלל
אַלע צובייסונגען פון דעם נדן, װאָס ווערט נאָך אַלץ ליקווידירט און פון
דעם מאַנס קאַריערע װאָס ווערט דערביי געשאַפן, יענס קאַרגט זי דאָך
אויך ניט, היינט צוליב װאָס זאָל זי זשאַלעװען אַ זאַך, װאָס נעמט זיך
קיינמאָל ניט אויס ? דאָס הייסט איר איינמאָל פאַר אַלעמאָל אָפּנעשלאָ-
סענעם רעפּערטואַר, וועלכן זי האָט אין איר מײדלשאַפּטיצײט איינגע-
האַנדלט ביים פּיאַנאָילערער און דאַרף דאָס אַפילו קיינמאָל ניט באַנײען.
ס'איז אַ קװאַל װאָס טריקנט קײינמאָל ניט אויס. זי שטרענגט זיך אַפילו
ניט אָן און אַלע זיינען צופרידן.

דאַקעגן דער מאַן אירער, אַלפרעד מלאָטעק, איז געװען גאָר אַן
אַנדער סאָרט מענטש. אַ מאָלער אַ נסתר איז דאָס געווען. דאָס הייסט :

1866

ער האָט קייגמאָל אָפן ניט געזאָגט, אַז ער אַלײן מאָלט אויך, אַז ער איז
אַ קינסטלער. ער האָט נאָר געגעבן צו פאַרשטיין, אַז יאָ... וען ער
האָט צייט.,. יאָ, אַז ער האָט פרייע צייט, מאָלט עֹר צו-ביסלעך אין אַן
אַלבאָם, דערביי פאַרענטפערט ער זיך זײיער באַשײדן אַז ער מינט
חס ושלום ניט צו קאָנקורירן מיט עמעצן,

ביי די װאָס באַזוכן אים איז געװען אַ קשיא: וען אייגנטלעך
האָט ער דאָס ני ס קיין צייט 1 קיין ספּעציעלע באַשעפטיקונגען האָט
ער, דאַכט זיך, ניט. אב מען האָט ניט קיין טעות --- גײט ער אום
ליידיק פיר-און-צװאַנציק שעה אין מעת-לעת און פּטרט דעם צוייטן,
אוב ניט דעם דריטן נדן, װאָט קלאַראַס, זיין ווייבס רייכע עלטערן,
סילוקן דעם קינסטלער-פּאָרל, אַ צווייטע קשיא אי געװען: צולים
װאָס פאַרענטפערט ער זיך אַוױ ? װער, איגנטלעך, האָט דאָס אַזױ
מורא פאַר זײן קאָנקורענץ?., נאָר פאַרפאַלן! אַזאַ צוגאַנג האָט
אַלפרעד מלאָטעק געהאָט צו זיין געהיימער קונסט, וי צו אַ פאַרבאָטענער
געליבטע. און אַז מ'איז, צוליבן שפּיל פון פריינטלעכע באַציאונגען,
צוגעשטאַנען צו אים און געבעטן ער זאָל פאָרט װייזן זיינע צייכע.
נונגען --- ערשט דאָ פלעגט ער זיך נעמען ברעכן װי קרוכלע מצה : אַן
אַנדערש מאָל. ער אין איצטער ניט אין דער שטימונג. ניט אין דער
שטימונג איז ער... דער אַלבאָם זיינער, מיט די צייכענונגען, איז
ערגעץ-וואו פאַרלײיגט, ער געדענקט ניט וואו. אפשר געדענקט קלאַראַ ?
יא -- גיין, גיין --- יאָ. אַזױ לאַנג און אַזױ ברייט ביז, צווישן די ליי-
דיקע און ניט-דערטרונקענע סאַסן טיי און וויי"גלעזער פון די געסט,
ווערט געמאַכט אַן אָרט און אויפן, מיט וויין און טיי פאַרפלעקטן, פעלד
- קריכט אַרױף און צעלייגט זיך אַ שװער-טאָװלדיקער גרויסער אַלבאָט,
אין זאַקילײװנט געבונדן און נאָר מיט צוויי גאָלדענע איניציאַלן פון
קינסטלערס נאָמען אא. מ.", דאָס הייסט : אַלפרעד מלאָטעק. אַ שריי-
ענדיקע באַשײדנקייט זיינען די צוויי איניציאַלן. נאָר עס האָט זיך
געפּאַסט צום גאַנצן רומל פון אַזאַ קונסט, װאָס איז אַרומגעשטעלט מיט
סודות און מיט כלומרשט-שעמעוודיקער צניעות.,.

עס רעדט זיך נאָר אַזױ : אקריכט אַרױף און צעלייגט זיך"... ניט
אַזױ גיך איז דאָס אַלעמאָל געשען. ביז דער אַלבאָם קריכט אַרױף האָט
די זון, דאָס הייסט : אַלפרעד מלאָטעק, געשיקט אַ שטראַל צו דער לבנה,
דאָס הייסט: צו קלאַראַ מלאָטעקס פּנים, װאָס איז ווירקלעך קיילעכדיק
וי אַ לבנה. ער לויכט אויף און גיט אויף איר אַ קוק. זי באַקומט דאָס
ליכט און װאַרפט איר רעפלעקס צוריק... ווען זיי באַלױכטן זיך אַזױ
ביידע, פאַרשווינדן זיי אין אַ װאָלקן, דאָס הייסט: אין אַ טונקעלן

187

ווינקל. און באַלד באַװײיזן זי זיך װוידער, שלעפּנדיק מיט פאַראייניקטע
כוחות און מיט פאַראײיניקטער ליבשאַפט דעם שווערן אַלבאָם מיט די
איניציאַלן אויפן הױיפּט-טאָװל. זי העלפט אים און ער העלפט איר. ממש
צוויי פרומע לייט ביים סדר, בשעת הויבן די שיסל מיט די מצות יי.
היינט דאָס בלעטערן דערנאָך --- דאָס איז אַ קאַפּיטל פאַר זיך. דאָס
גייט צו מיט לאַנגע קאָמענטאַרן, מיט דערמאָנען איינער דעם צוייטן
און מיט איבערשלאָגן איינער דעם צווייטנס רייד. למשל: דאָס האָב
איך געמאָלט ווען איך האָב איבערגעלעבט אַזאַ און אַזאַ מאָמענט, אַ
שלעכטן בריוו האָב איך דעמאָלט באַקומען פון דערהיים... נײין,
אַלפרעד, דאָס האָסטו געמאָלט, ווען ס'איז געווען אַן אָסיענדיקער וועטער
און דו האָסט געהאַט אַ קאַטער. .. דאָס האָט זיך ביי מיר אױסגעגאָסן,
פון זיך אַלײן קאָן מען זאָגן האָט זיך דאָס אױסגעגאָסן, אין אַ העלן פרי-
מאָרגן, ווען איך בין שפּעט אױפגעשטאַנען און פייגעלעך האָבן געזונגען
דאָ, אין נאָענטן פּאַרק מאָנסורי... ניין, טייערינקער, דאָס איז דאָך
געווען אין דעם טאָג פון אונדזער חתונה-דאַטע, ווען דו האָסט מיר גע"
בראַכט בלומען. ..

אַלעמאָל האָט ער אַ טעות און זי פאַרריכט. אָדער זי האָט אַ טעות
און ער פאַרריכט, נאָר פון לירישע ראַמען גייט דאָס קײינמאָל ניט אַרױס.
ניט טעג, נאָר פּאָעמען : ניט שעהן, נאָר געגראַמטע שורות ; אָט װאָס
פאַר אַ לעבן עס פירן דאָ, אין אַטעליע, די ביידע מלאָטעקס! מיט
עניוות הויבן זיך אַלעמאָל אָן די פּירושים פון דאָס גליקלעך פּאָרל און
גייט ביסלעכווייז איבער אין באַרימערײ. . . ביז אַלעמען ווערט טאָשנע
און נודנע. עס הויבט אָן זויגן אונטער דער לעפעלע. איינער גיסט זיך
אָן אַ גלאָז וויין און די אַנדערע געסט טוען נאָך. מען טרינקט אויס און
מען אָטכאַיעט זיך וי אין אַ מיטן שטױיביקן וועג װאָס מען מאַכט דורך ייי
דערזעט דער אַלבאָם, אין זאַקילײװנט געבונדן און מיט גאָלד-איניציאַלן
באַפּוצט, אַז קיינער טראַכט מער ניט פון אים -- פאַרמאַכט ער זיך.
און. .. אַלע אָטעמען פרייער אויף.

2

ווען גאַבראָנסקי און ברין זיינען, נאָך זייער אינטימען געשפּרעך
ביי אַ גלעזל קאָניאַק, געקומען צױגאַסט אין דער היים פון די מלאָטעקס,
איז שוין דער האַלב-סאַלאָן האַלב-אַטעליע געווען פול מיט בערדיקע,
לאַנג-האָריקע און גלאַט-ראַזירטע מענטשן פון אַלע עלטערס. אָנגעטאָן
זיינען די געסט געווען לוט זייער פריזור נאָך : װער אין אָפּגעלאָזענע,

188

אָלטמאָדישע אָנטועכצן פון סאָביעסקיס צייטן, ווער אין אולטראַ-מאָ-
דערנע שטשאָגלסקע גאַרניטעדס. זייער באַנעמען זיך : אָפֹּן און ציניש"
פריי, אָדער קיל און צוריקגעהאַלטן, האָט אויך געשטימט מיט דעם,
צו וועלכער באָהעמיע זיי געהערן, וי אַזױ זיי קליידן זיך, אין וועלכע
קאַפע:הייזער זיי פאַרקערן: אין קאַפע גראָטאַנד", עדאָם" אָדער
עקופּאָל* --- אױפן בולװאַר מאָנפּאַרנאַס: צי אין ;קאַפוליאַד",
;לאַ-סורס", אָדער עדיופּאָן" --- אויפן בולװאַר סאַןדמישעל. װאָרים יעדער
פון די צוויי בולװאַרן מיט זייערע לאָקאַלן, האָבן זייערע קונדן, וועלכע
טראָגן אַן אייגנאַרטיקן שטעמפּל פון יענעם קלייזל, צו וועלכן זיי גע"
הערן. און דער וועלכער קען פּאַריז, קען אויך די דאָזיקע טיפּן און דער"
קענט זיי פון ערשטן קוק.

דער אמת מוז אויך געזאָגט ווערן, אַז כמעט אַלע געזיכטער פון די
געסט, ביי די מלאָטעקס, זיינען געווען כאַראַקטער"געזיכטער, מיט אַן
אױסגעפּרײיגטן אויסדרוק. אויב פינצטער, אין פינצטער װי די נאַכט;
אויב ליכטיק, איז וי אַ העלער טאָג : אויב לצעוודיק, איז װוי ביי אַ קלאון
אין צירק; אויב פאַרביסן, איז װי ביי אַ פאַרשװערער... געווען איו
מען דאָ אויסגעזעצט און האַלב-אױסגעלײיגט, װוי ביים טאַטן אין װייני
גאָרטן, אויף די פאַלש-טאַפּעצירטע פאָטעלן, אויף די אַלטע פּערסישע
פּלאַכטעס מיט מאָדערנע זיידענע קישעלעך ביי די זייטן, און אין ניט-
װײיניקער פרייע פּאָזן, װי דאָס גאַנצע באַנעמען זיך: קודלאַטע קעפּ
אין שויס פון זייערע פרויען אָדער געליבטע. איין פּאָרל זיצט אַרומ-
גענומען און טרינקט פון איין גלאָז און רויכערט פון איין סיגאַרעט.
צוויי אַנדערע פּאָרלעך זיצן, פרוי ביים מאַן אויף די קני, און פלירטעווען
פונדעסטוועגן ניט מיט דעם, ועמען זיי האָבן געמאַכט פאַר אַ באַנק,
נאָר מיט אַנדערע יונגעלייט, װאָס זיצן קעגנאיבער... צוויי לעקישע-
װאַטע קינסטלערלעך, אָדער אַזױנע װאָס מאַכן זיך לעקישעװאַטע, צע-
שטרייען דעם עולם. זיי זיינען אױסגעטאָן ביזקל גאַרטל. זיי אימפּראַ-
וויזירן דעם לעצטן באָקט-קאַמף, װאָס איז פאָרגעקומען, דאָ ניט לאַנג
אין אַמעריקע, צווישן די גרעסטע פויסט-העלדן, דעמפּסי און קאָמפּאַני.
זייער פויסט-געשלעג איז דאָ, אין פּאַריז, דעמאָנסטרירט געװאָרן אויפן
עקראן. און אין אַטעליע, ביי די מלאָטעקס, װערט ער איצט איבער.-
געשפּילט ;אין נאַטור*. דער אונטערשייד באַשטײט נאָר אין דעם, װאָס
די היגע פויסט:העלדן זיינען מיט גערגעלעך, מיט שטרױיענע אָרעמס
און מיט הינערשע פיסלעך. און אָנשטאָט די דיקע באַקסיהענטשיקעס,
טראָגן זיי איינפאַכע, װאָלענע, מיט דורכגעריסענע פינגער... מען
קאָן אָבער ניט זאָגן, אַז זייערע אימפּראָװיזירטע טריקס זיינען שלעכט.

189

אַדרבא, זיי זיינען נאָכגעמאַכט מיט טאַלאַנט, דאָט אַומטענצלען, דאָס
אַנידערפאַלן און אויפשפּרינגען, דאָס אַרומכאַפּן זיך און דאָס אָפּשטױסן
איינער דעם צווייטן, כדי אַרײנצופאָרן, מיט אַ באַפרײטער האַנט, אין
די ציין, דאָס באַפּן אַ קלאַפּ און דאָס אויסמיידן אים, --- איז מייסטער"
האַפט. עס אַמוזירט דעם עולם זייער שטאַרק. און ווען דער חוזק"באָקס
ענדיקט זיך --- אַפּלאָדירט מען און מען לאַכט אַזױ, אַז די סואווענירן
ציטערן אויף די ווינקל-טישעלעך.

עס האָבן דאָ אַפילו ניט געפעלט אַ פּאָר שרייבערלעך פון אַ פאַר"
מאָרעטן פּאַריזער קונסט-זשורנאַל, וועלכע זיינען אַהער ספּעציעל אייג"
געלאַדן געװאָרן, כדי צו מאַכן נאָטיצן פון אַזאַ באָהעמיע-אָװנט ; פאַר"
אײיביקן דאָס קינסטלער-קערמעשל און אָפּגעבן דערפון אַ באַריכט, וועל-
כער װעט וװערן געדרוקט ,,, נאַטירלעך, אוב דער באַטרעפנדיקער
זשורנאַל װעט האָבן אָרט און װועט געפינען אַזאַ רעפּאָרטאַזש אינטע-
רעסאַנט... די קשיא איז נאָר: צוליב װאָס גאַנצע צוויי שליחים
פון איין אָרגאַן { װאָלט דען ניט געווען גענוג איין רעפּאָרטער + מיט.
דער דאָזיקער פּראַגע האָט זיך אָבער קיינער פון די געסט נים איבנ"
טערעסירט, און ווען יאָ --- װאָלט ער אויך קיין קלאָרע תשובה ניט באַ-
קומען. מסתמא איז דאָס געטאָן געװאָרן מיט דער כוונה, אַז טאָמער
גיט זיך איין רעפּאָרטאַזש ניט איין, װועט דער צווייטער טױיגן. די גוטע
בעלידבתים, דאָס הייסט די מלאָטעקס, האָבן דערפאַר אויך געזאָרגט,
אַלץ זאָל דאָ צוגיין מיט אַ ברייטער האַנט, דער ניט-טייערער וויין אַזױ
וי די צוגעטריקנטע סענדוויטשעס. זי האָבן שוין אַפילו, פון פאָרנט
אַרײן, אַרײנגערױמט יעדן גאַסט אין אױער, יעטװעדערן בסוד, פאַר"
שטייט זיך, אַז... יאָ. דער היינטיקער אָװונט װעט, מיט גאָטס הילף,
באַשריבן-ווערן. אָט, זעט דאָרטן, דער באַטרעפנדיקער, די צוויי יונגע"
לייט מיט די פּאַפּיריבלאָקלעך אין די הענט ? דאָס זיינען זי דאָ, זי
אַליין... די פאָרשטײיער פון דער פּרעסע זיינען דאָס.

מען קאָן אָבער ניט זאָגן, אַז חברה-פּינזל און חברה-דלאָטע, דאָס
הייסט: פאַרבעטענע מאָלער און סקולפּטאָרס, זאָלן זיך האָבן שטאַרק
איבערגענומען מיט אַזאַ בשורה, װאָס איז זיי געמאַכט געװאָרן אויפן
אויער, און אַז צוליב אַזאַ געשעעניש זאָלן זיי האָבן אומיסטנע פּאָזירט,
װי די פּראָװוינץ חתנים און כלות, זונטאָג ביים פאָטאָגראַף... גײן
דאָס גראָד ניט ! אַ גאַנץ קליינעם צימעס האָבן זיי זיך געמאַכט פון דעם,
װאָס די פּעדלייטלעך אָבסערװירן זי און מאַכן נאָטיצן אין זײיערע
בלאָקלעך. די באָהעמיע"געסט האָבן זיך געהאַלטן ניט בעסער און נים

190

ערגער וי אויף אַ סך אַזעלכע אַטעליע-אָוונטן, וואו נאָטיצן-מאַכער זיינען
כלל ניט אינגעלאַדן

און װאָס אָנבאַטרעפט כיבוד --- האָט זיך רויטער און ווייסער וויין
געגאָסן, װי עס װערט באַשריבן ביי ראָמאַניסטן װאָס האָבן קיינמאָל
קיין רעכט-ביסל וויין אין די אויגן ניט געזען. קורץ, ער האָט זיך גע-
גאָסן װוי װאַסער, אָט דער צוויי און דריי פראַנקאָװער וויין -- אַ בוטל...
און צובייסנס האָבן אויך ניט געפעלט. די טישןן, אַזױ צו זאָגן, האָבן
זיך געבראָכן אונטער די קאַרטאָנענע טעלער, װאָס מען דאַרף ניט װאַשן
נאָר פּשוט --- נעמען און אַרױסװאַרפן נאָכן געברויך. אַגב, עס רעדט
זיך נאָר אַזױ טישן... אין דער אמתן איז דאָס געווען נאָר איין טיש
מיט קאַרטאָנענע טעלער, פון וועלכע די סענדוויטשעס, מילכיקע און
פליישיקע, זיסע און געזאַלצענע, זיינען שוין לאַנג געווען אויסגעפליג-
דערט און צעטראָגן אין אַלע עקן פון אַטעליע-סאַלאָן. די לעצטע סימנים
פון אַזאַ קינסטלערישן פּאָגראָם האָבן זיך נאָך אָנגעזען, דאָ און דאָרטן,
אין געשטאַלט פון געברויכטע פּאַפּירענע סערוויעטקעס און האַלב-פאַר-
טריקנטע ברויט-קאַנאַפּקעס, פון וועלכע מען האָט אַראָפּגענאַשט דאָס
רעדעלע וואורשט, אָדער די האַלבע סאַרדינקע. די דאָזיקע רעשטן האָבן
זיך נאָך געװאַלגערט אויף די קאַרפּעטן, אויף בשותפותדיקע קני, אויף
די קעפּ און עקן פון בראָנדזענע, ליימענע און הילצערנע סואװענירן
וועלכע זיינען געווען אָנגעשטעלט אויף די קאָמאָדן און אױף אַלע
ווינקליטישעלעך, דהיינו: אויף די מעשענע פױערימלעך גלעקלעך פון
האָלאַנד, אויף די ביינערנע הירשלעך פון דער שווייץ, אויף די פּאָרצע
לייענע לייבן און שיקסלעך פון בעלגיען...

אין אָט דעם געמיש פון פאַרבן און שאָטנס, שטימען און באַװע-
גונגען, אונטער דער קאַרגער באַלײכטונג פון זיידענע, יאַפּאַנישע ארא-
זשור-לאָמפּן, האָט ברין אַרײנגעטראָפן צוזאַמען מיט גאַבראַנסקין, און,
נאָך דעם געויינטלעכן פאָרגעשטעלטיווערן מיט אַנטציקטע אויסגע-
שרייען פון דעם בעליהבית און בעל הביתטע, װאָס אַזאַ פּרעמירטער
קינסטלער, וי ברין, טוט זיי אָן אַזאַ כבוד און אַזױ ווייטער און ווייטער,
האָבן זיך ביידע פאַרשפּעטיקטע געסט אָפּגעזוכט אַן אָרט, און פון דאָרטן
אַרױסגעקוקט, אי מיד, אי נייגעריק, אויפן גאַנצן פאַרביקן געטומל, װאָס
האָט זיי דאָ אַרומגערינגלט. ניי איז דאָס פאַר ביידן ניט געווען. אָבער
דאָך אינטערעסאַנט. אַ געזעלשאַפט, וואו אַלץ גייט צו צירלעך-מאַניר-
לעך, עסט זיך צו. אָבער יעדער כאָהעמיע האָט זיך אַלעמאָל דעם
קאָלאָריט און די פאַרשײדנאַרטיקײטן פוֹן אַ גרעסערן אָדער קלענערן זאַ-
אַלאָגנישן גאָרטן, װאָס מער מען װאַנדערט אַרום אין אַזאַ גאָרטן, אַלץ
מער נייאיקייטן אַנטדעקט מען, אַלץל מער לערנט מען...

191

פון אַ סך אומבאַדייטנדיקע סימנים, װוי, צום בײישפּיל, פון דעם
ביליקן וויין, פון די מאָגערע בייכלעך ביי די צוגעטראָגענע סענדוויטשעס,
פון דעם שרעקעוודיקן שימער אין די אויגן פון דער כלומרשט זייער"
-פריילעכער בעליהביתטע, האָט ברין ניט-ווילנדיק דערקענט, אַז דער
באַרימטער ערשטער און, אפשר, צווייטער נדן פון די מלאָטעקס, וועגן
וועלכן גאַבראָנסקי האָט אים פאַרבייגייענדיק דערציילט, אַז אָט דער
פיינער נדן, װאָס האָט געזאָלט סטאַיען ביז דער בעל-הבית, אַלפרעד
ימלאָטעק, װעט ווערן באַרימט, --- כאָרכלט שוין, װי דער הייווןדשליים
אין אַן אױסגעשעפּטן פאַס וויין, די געטרייע, שטאַרקיגעבױטע אשת"
חיל, מיטן קיילעכדיקן פּנים און מיט דער מאַסע האָר אויפן קאָפּ, האָט
שוין אַפילו געקראָגן פּחד, אַז דער טאָפּלטער נדן װעט אױיסגיין, איידער
די, גאַנצע פינף יאָר, דערװאַרטעטע באַרימטקײט פון מאַן װעט קומען
צום פאָרשפּיל... האָט זי קודם-כל און אויף יעדן-פאַל גענומען מאַכן
עקאָנאָמיע. דער קינסטלערישער טומל איז אפשר גרעסער וי פריער,
אָבער דער כיבוד איז שוין ניט דערזעלבער, און די זיכערקייט אַז זי טוט
דערמיט עפּעס אויף --- איז אויך ניט דיזעלבעיי.

דאָס װאָס ער זעט און טראַכט האָט ברין איבערגעגעבן גאַבראָנסקין,
זיין פריינט, מיט אַ פּאָר קורצע באַמערקונגען אויפן אויער. יענער האָט
זיך אויף אים נאָר קאָמיש אָנגעבײזערט : |

--- פּושט איינער ! ווער פרעגט דיך?.. באַהאַלט דיין שאַרף
צינגעלע. ,, אַ קונץ מיינסטו צו שטעכן אין קרױיט-אַרײן ?

--- און װאָס מיינסטו? קייען דאָס זעלבע קרויט איז בעסער ?
איך איבערלאָז דאָס פאַר ציגן. זיי זיינען דאָ גאַנץ נישקשהדיק
פּאַרטראָטן .. .

לאַנג זיצן אויף איין אָרט און סתם אַזױ קוקן, האָבן זיי די גאַסט"
פריינטלעכע בעלי-הבתים ניט געלאָזן. מאַן און ווייב זיינען געלאָפן
וועט-געלויף צו באַדינען די פאַרשפּעטיקטע, אָבער אָנגעלײגטע געסט.
מלאָטעק האָט געלויכטן װי די זון און די מלאָטעקיכע האָט דאָס ליכט
אויפגענומען, װי די לבנה, און עס צוריקגעװאָרפן פון איר קיילעכדיקן
פּנים צו די צוויי נייע געסט. גאַבראָנסקין האָבן זיי נאָך, אויסער דעם,
געפּאַטשט אויפן פּלײיצע, געגלעט אים איבערן פּליכעװאַטן קאָפּ וי אַן
אייגענעם מענטשן. מיט ברינען האָט מען דאָס מורא געהאַט צו סאָן.
װאָרעם בייט קלענסטן פאַרזוך אָנצורירן אים, האָט דאָס לויכטנדיקע פּאָרל
באַגעגנט אַזאַ שטרענגן קוק, אַז זיי האָבן זיך גלייך גענומען טומלען
און דער שיין פון זייערע פּנימער איז געװאָרן נעפּלדיק...

נאָך אַ צוויי אַזעלכע ניט-געלונגענע פאַרזוכן צו ווערן אינטים,

192

האָבן די מלאָטעקס גענומען באַשיטן זייער צוריקגעהאַלטענעם גאָסט
מיט זייער דעליקאַטע לויב"ווערטער, אָבער אַזױ דעליקאַט, אַז אַלע
אַרומיקע זאָלן דאָס אויך הערן. אָנװײזנדיק, מיט וינקען און מיט
פינגער, לצד די צייטונגס-לייט, האָבן זי געשעפּטשעט... הויך אויפן
קול געשעפּטשעט :

-- אָ, יאָ! זיי װײסן זײיער גוט... אַז... עס הײסט: דעם
;שניי-מענטש", װאָס ברין האָט פאַרקויפט דעם לוקסענבורגער מוזעאום,
קענען זיי גוט. און עס האָט זייער און זײיער... עס הײיסט: בי זי
האָט דאָס זייער און זייער...

דאָ איז אַלפרעד מלאָטעקס פּנים אױסגעלאָשן געװאָרן. ער האָט
געזוכט אַ פּאַסיק װאָרט און ניט געפונען. דערפאַר האָט מאַדאַם מלאָ-
טעקס געזיכט אויפגעלויכטן און זי האָט אַרױסגעכאַפּט ביים מאַן פון
מויל דעם ריכטיקן אויסדרוק :

-- זייער אויסגענומען.. .

איצט האָט ער באַקומען דאָס ליכט פון זיין ווייבס קיילעכדיק פּנים
און איז אויפגעלעבט געװאָרן,

-- שאַי -- רופט ער זיך אָפֿ, -- צוליב װאָס אַלע הקדמות +.
אָט איז איינער פון די קונסט-קריטיקער אין זשורנאַל... פון זשורנאָל...

--- אין זשורנאַל ;פּאַליטרע"... --- האָט אים זיין אשת-חיל
אונטערגעהאָלפן, |

--- װאָס כאַפּסטו מיר פון מויל 1 -- האָט ער זיך אַ בייזער געגעבן,
און באַלד צוריק אויפגעלויכטן פון טיפער גאַסטפרײנטשאַפט, --- זאָלן
זיך דער קריטיקער און מייסטער אַלײן דורכריידן... באַקענט זיך !

ער האָט אַ וואונק"געגעבן צום יונגנמאַן מיט אַ בלאָקינאָט אין
האַנט, געמאַכט אַן אָרט און טעאַטראַל פאַרנויגט זיך, האַלב-װיציק,
האַלב-ערנסט,

דער קונסט-קריטיקער פון ,פּאַליטרע* האָט פייערלעך אַרײנשפּאַ-
צירט, אין געמאַכטן פּלאַץ, מיט אַ מינע פון אַ מענטשן, ביי וועמען די
צוקונפט פון יעטװעדער מאָלער ליגט אין די הענט. און ער האָט גלייך
גענומען געבן הסכמות :

--- זייער אָנגענעם צו באַקענען זיך מיט אַזאַ מייסטער, וועלכער..,
אַך, אייער לייוונט מיטן ,שניי"מענטש? -- אויסגעצייכנט! נאָר...
אויב ריידן אָביעקטיוו ---

---- אֶן אנאָר"... --- האָט אים ברין בייזלעך איבערגעריסן: און
עפּעס וי ער װאָלט געזוכט צוצוטשעפּען זיך צו עמעצן, אָנגיסן די אָנגע-
זאַמלטע ביטערניש פאַר היינטיקן אָװנט, --- מיט אייער אָביעקטיוויטעט

199

וועט איר ביי מיר געפינען זייער װײניק אָפּקלאַנג. אַן אָביעקטיוער
מאָלער איז אַ לעקיש. אָן טעמפּעראַמענט. אָביעקטיוו איז נאָר אַ סריס
אין האַרעם. די שענסטע פרויען פון זיין סולטאַן זעט ער ;אָביעקטיוו",
װי נאַקעט יענע זאָל ניט זייןי..

--- איך מיין נאָר... דאָס מײנט... -- האָט דער פאָרשטייער
פון ;פּאַליטרע* גענומען שטאַמלען, --- די פולקאָמענקייט האָב איך
געװאָלט זאָגן ---

אָבער ברין האָט זיך אָנגעכאַפּט אָן צװוייטן ניטיגעלונגענעם װאָרט
און ווידער פאַרריכט :

--- אין דער נאַטור איז אויך קיין פולקאָמענקייט ניטאָ. אוב אַלץ
װאָלט געווען פולקאָם --- דאַרף מען ניט מאָלן, ניט שפּילן, ניט זינגען,
ניט אַנטװיקלען זיך +י.

--- געוויס,. אויף דעם זיינען דאָ אַקאַדעמיעס, שולן. זיי פאַרפולי
קאָמען װאָס עס פעלט אין דער נאַטור *..

דאָס איז געווען אַ מער-װייניקער לאָגישער געדאַנק. נאָר ברין
איז שוין געווען צערייצט :

-- אַך, װאָס אַקאַדעמיעס ! ביי אַלע אַקאַדעמיקער איז אַלץ קיי"
לעכדיק און גלאַטיק, ניטאָ קיין קשיות. פאַרענטפערט אַלע קעגנזאַצן,
אויסגעגלייכט אַלץ װאָס איז קרום. אַלע ;שאַפעכצן* זיינען שיין וי דער
טאָג. אַ נאָז אַנטלײט מען פון אַ גריכישער פיגור, אַ פּאָר פיס --- ביי
אַ טענצערין, פּלײיצעס --- ביי אַ באַצאָלטער מאָדעלקע און מען שטוקע"
ועט צוזאַמען... מיט איין װאָרט, קאָמפּאָט, ניט צויזיס, ניט צויזויער,
ניט צוױפּאַרפיומירט, און אַלע געניסן. | |

דער באַשטעלטער קריטיקער איז אינגאַנצן צעטומלט געװאָרן. אין
זיין פאַרלעגנהייט האָט ער זיין בלאָק-נאָט מיטן בליישטיפט באַהאַלטן
אין הויזודקעשענע און אַרומגעקוקט זיך. די מלאָטעקס האָבן גלייך גע"
מאַכט אַ פאַרזוך אים אַרויסצוהעלפן.

--- דושענקאַ, --- מאַכט מלאָטעק צו זיין ווייב, אָנװײזנדיק אויף
ברינען, --- דו הערסט אַ מיינונג? אָט דאָס הייסט אָריגינעל! מערקי
װוירדיק ! ..

איצט האָט די לבנה באַקומען די באַלױכטונג פון דער זון. מאַדאַם
מלאָטעקס קיילעכדיק פּנים האָט זיך צעשטראַלט :

-- אַך. יאָ. דו געדענקסט דאָך װאָס די פּרעסע האָט געשריבן
פון דעם .שניידמענטש? ? מערקווירדיק און אָריגינעל, האָט זי גע"
שריבן.. .

דאָס אַרײנמישן זיך, פון אַזאַ פרעמדן עלעמענט, האָט אָבער גע"

194

װוירקט אויף ברינס טעמפּעראַמענט, װי אַ לעפל װאַסער אין קאָכעדיקן
אוֹיל :

--- גאָר ניט אָריגינעל --- דאָס װאָס איך זאָג! ס'איז אַלט װי די
וועלט, נאָר וויפיל מען האָט שוין געהאַט געזאָגט, וויפיל געשריבן ---
מוז מען אַלעמאָל אָנהױבן פון אַלף-בית. צעקייען און אַרײנלײגן אין די
מיילער, דאָס דערעסט!.. בפרט עס מו געטאַדװערן מיט מענטשן
װאָס זיינען אַזױ דרייסט און ווילן באַלערנען דעם צווייטן..,

איצטער האָבן די מלאָטעקס, ביידע אויף איין מאָל, פאַרלוירן דאָס
ליכט פון זייערע אױסגעפּאַשעטע פּנימער. זיי האָבן ניט אויף קאַטאָװעס
מורא געקראָגן, דער איינגעלאַדענער קריטיקוס פֿון דער ,פּאַליטרע* זאָל
זיך ניט באַלײידיקן פון די רייד, װאָס דער ניט איינגעלאַדענער ברין
האָט אין אים אַרײנגעזאָגט. המ... געמיינט האָט מען, אַז דער פאַר-
שפּעטיקטער גאַסט װעט פאַרשיינען דעם אָװנט,. , לאָזט זיך גאָר אויט,
אַז ער מאַכט קאַליע אַלע האָפענונגען צוֹ זען ,באַשריבן? דאָס גאַנצע
קערמעשל,. אַלע מער-װייניקער באַרימטע געסט. און װער וייסט !
אפשר װאָלט אַלפרעד מלאָטעקס אַלבאָם מיט צייכענונגען אויך דערמאָנט
געװאָרן... דאָס אַלץ איז צוגעגרײיט-געװאָרן מיט אַזופיל מי, מיט
דערנידערונגען און מיט חניפות. כימיין זיך אַליין מעג מען דאָך זאָגן
דעם אמת. און מיטאַמאָל...

אַרױסגעראַטעװעט, פון אַזאַ פּיינלעכער סיטואַציע, האָט זי אַ גאַסט,
װאָס האָט נאָך מער פאַרשפּעטיקט, וי ברין מיט גאַבראָנסקין. אויף
וועלכן די מלאָטעקס האָבן, אַגב, געלייגט האָפענונגען ניט װייניקער
וי אויף דער אפּרעסע", אַז ער װעט פריער-שפּעטער אײינהאַנדלען זייער
אַלבאָם און װעט אים פאַרקויפן בלעטערווייז..,

געווען איז דאָס אַ הויךיוואוקסיקער בלאַסער מענטש מיט אַ מאָ-
נאָקל אין אויג, מיט אַ געזיכט פון אַן אָפּגעפאָרענעם דענדי און מיט
אַ האַלב-צילינדער הוט אין דער באַהענטשיקטער האַנט. ער איז אָנגע-
גאַנגען אויף דעם גערעדל מיטן קריטיקוס פון דער , פּאַליטרע* און מיטן
אויפגערעגטן מאָלער אינמיטן, און נאָך פון דערווייטנס, איבער אַלעמענס
קעפּ, באַגריסט זיך מיט דוד ברין:

-- אָ. שער מעטר!*) ניט גערעכנט צו געפינען אייך דאָ...
און אָט ! .
די צעטומלטע בעלי-בתים האָבן ווידער אויפגעלויכטן. איצטער --
מאַדאַם מלאָטעק --- װוי די זון ; און ער --- וי די לבנה, האָט באַקומען
אויף זיין פּנים דאָס ליכט פון איר... . אַ גאַנץ אַנדער ווענדונג האָט דאָ

') ליבּער מייסטער |
1995

פּלוצלונג באַקומען דאָס צעווערטלען זיך פון ניט:געבעטענעם גאַסט מיטן
פאָרשטייער פון דער פּרעסע... לויכטנדיק אַזױ האָבן זיך די מלאָטעקס
אָפּגערוקט, אָפּגעטראָטן דעם אָרט פאַר די צוויי וויכטיקע געסט, וועלכע
טרעפן זיך דאָ אומגעריכטערהייט, פון וועלכע עס קאָן דעם קונסט.-
אַלבאָם, אין פינצטערן קאַמערל, אַרויסקומען אַ טובה...

5

דערזען פראַנסואַ. לופּענס אָנגעפּודערטע נאָז מיטן פריינט.
לעכן מאָנאָקל אין איין אױיג, האָט זיך ברינגס האַרץ צעטאַנצט.
ניט דערפאַר וייל ער האָט זיך אַזױ דערפריט מיטן פריזיניקן
לעבע-מאַן און מיטן גוטן קויפער פון זיין לעצטן ליוונט, נאָר
ווייל לופּענס פּנים האָט ביי אים אַרױסגערופן אַ צװאַמענהאַנג מיט
סאָלאַנשס געשטאַלט. דאָס האַרץ האָט ברינען געשלאָגן ביזקל האַלדז
און ער האָט זיך אַלײן געוואונדערט, װאָס ער האָט פון זיין ליבער מאָדעל-
פרוי ניט געטראַכט דעם גאַנצן פאַרנאַכט ביז איצטער --- טיף אין אָװנט,
זינט זיינע עמפינדלעכע פינגער האָבן באַרירט סאָניאַס קלייד אין דער
פינצטער. דאָס לויפן דערנאָך איבערצובעטן זיך מיט זיין געװעזענער
פרוי, זיין אַרײנפאַל, דאָס טרינקען און פילאָזאָפּירן מיט גאַבראָנסקין,
דאָס קומען אומגעבעטן אַהער און דאָס אָנשטױסן זיך אויפן רעפּאָרטער
--- דאָס אַלץ האָט אים איצטער אויסגעזען וי אַ בייזער חלום, וועלכער
ציט זיך שוין לאַנג, זייער לאַנג. לופּענס אָנקומען האָט אים אויפ"
געװועקט. און סאָלאַנש, אַן אױסגעטאָנענע, אַ פריש-אַנגעגאָסענע, וי
אַ צייטיק הענגל שװאַרצע וויינטרויבן, האָט אים אויפגעגלאַנצט אין דער
אויפגעװואַכטער ווירקלעכקייט. וואו איז זי ? איז זי אַהער אויך גע-
קומען מיט איר פריינט ?..

טראָגנדיק לופּענען די האַנט אַקעגן, האָט זיך ברין פיבערדיק גע-
נומען אַרומקוקן, אַזױ שװאַך האָט ער זיך געקאָנט קאַנטראָלירן אין זיין
פּלוצלעכער אויפרעגונג,

לופּען האָט פריינטלעך אָנגענומען זיין האַנט און אַ טרייסל געטאָן.
אָבער ברינס קוק איז נאָך אַלץ געווען געווענדט ניט צו אים, נאָר ערגעץ"-
וואו אָן דער זייט,

--- סאָלאַנש, שער מעטר, איז מיט מיר ניט געקומען. זי האָט ניט
געװאָלט גיין ...

--- ניט געװאָלט ?.. --- האָט ברין אױטאָמאַטיש איבערגעחזרט,
--- פאַרװאָס ?. .

106

ערשט דאָ האָט ער דערכאַפּט דעם לאַכעדיקן פייערל אונטער
לופּענס מאָנאָקל, און האָט זיך אַ ביסל צעטומלט, געכאַפּט זיך אַז זיין
פרעגן האָט קיין זין ניט. לופּען האָט אים נאָך אָפּלאַכערישער אַריין-
געבלישטשעט מיטן מאָנאָקל אין די אויגן אַרײן: פ

--- װאַרשײנלעך האָט זי ניט געוואוסט אַז איר, ליבער מייסטער,
װועט דאָ זיין... איך האָב אויך ניט געוואוסט. און צווייטנס ---

אָנשטאָט צו ענטפערן אים אויף דער צווייטער פראַגע, האָט אים
לופּען אָנגענומען פאַרן אָרעם און אַװעקגעפירט אין אַ טונקעלן ווינקל;
טאַקע אין יענעם טונקעלן ווינקל לעבן אַלקאָו, פון װאַנעט די מלאָטעקס
שלעפּן בטבע אַרױס דעם שווער-געבונדענעם אַלבאָם זייערן, אַזױ וי
מען שלעפּט אַ פּגר, װאָס מען האָפּט לעבעדיק צו מאַכן... ווען זי זיינען
דאָ געבליבן אַלײן, האָט לופּען געלאָזן אַרױספאַלן דעם מאָנאָקל זיינעם
פון אויג װי אַ גאַנץ איבעריקע זאַך, און געהיימניספול איבערגעחזרט;

--- און צווייטנס.. ,

--- װאָס איז ? --- האָט זיך ברין דערשראָקן. --- זי איז געזונט ?
עס האָט מיט איר גאָרניט פּאַסירט ?
| --- פּאַסירט ? אויסער דעם װאָס זי האָט מיר געמאַכט אַ סצענע,
האָט גאָרניט פּאַסירט.., דאָס האָב איך ביי א ייך געװאָלט פרעגן:
װאָס האָט פּאַסירט ? האָט איר זי ניט באַלײדיקט ?

-- איך 1 באַלײדיקט 1.. האָט ברין געהויבן מיט די פַּלֵײ-
איך קאָן מיך ניט דערמאָנען...

זיין געוויסן בנוגע צו אָט דער געליבטער פון אַ פרעמדן איז געווען
ריין. ביים רויטלעכן שיין פון אַ יאַפּאַנישן אַבאַזשור-לעמפּל האָט ער
אַרײנגעקוקט לופּענען אין די אויגן, און פונדעסטוועגן פיבערדיק נאָכ-
געטראַכט, מיט װאָס ער האָט די קאַפּריזנע שװאַרץ-יװײיסע קראַסאַװיצע
געקאַנט באַלײדיקן, ער האָט זי, די אַלע טעג פון פּאָזירן ביי אים, באַ-
האַנדלט, ניט װי אַ מאָדעל-מײידל, נאָר װי אַ געליבטע פון אַ פריינט,
וועלכע איז אים אָנפאַרטרױט געװאָרן. דעם ערשטן האָנאָראַר, װאָס
ער האָט באַקומען אַלס אױיפגאָב, האָט ער זיך מיט איר צעטײלט,,,

--- איך שטויס מיך אָן... --- האָט ער זיך איבערלייגט אויפן קול,
-- סאָלאַנש איז עפּעס פאַרשוואונדן געװאָרן פון אַטעליע... מיט-
אַמאָל... אָן ;אַ גוטן טאָג* אַפילן.

--- פֿאַרשוואונדן, הא-הא ! --- האָט לופּען אויפגעלאַכט. --- אייגנט-
לעך איז איר פאַרשװינדן פאָרגעקומען דעמאָלט, ווען איר, שער מעטר,
זענט איינגעשלאָפן ... װוי זי דערציילט, זענט איר האַרט איינגעשלאָפן,
אַזױ גיך װי איר האָט פאַרענדיקט דאָס בילד. ניט באַדאַנקט אַפילו...
פרויען זיינען אַזעלכע זאַכן ניט מוחל!..

צעס.

197

--- עס זיינען פאַראַן אַלערלײי מינים באַדאַנקעןױ. -- האָט ברין
גענומען נאָכמאַכן לופענס שפּילעװדיקן טאָן. -- אױב /,באַדאַנקען"
הייסט: שטעלן זיך אויף די קני און דערקלערן זיך אין ליבע, האָב איך
דאָס ווירקלעך ניט געטאָןיי* ‏ .

--- אַזױ ווייט, --- האָט זיך לופּען צוריק אַרײנגעזעצט זיין מאָנאָקל
אין אויג, --- אַזױ ווייט צו גיין איז ניט נויטיק-געווען. אָבער אינגאַנצן
איגנאָרירן דאָס לעבעדיקע מאָדעל.... ניין ! בפרט דאָס בילד איז אייך
אַזױ געלונגען. איך וויל זאָגן: אויב איר האָט דאָס לייוונט ניט קאַליע
געמאַכט נאָך מיין באַזוך ביי אייך... זאָל אַזױ ניט פּאַסירן װי עס
פּאַסירט ... י

--- איך האָף --- אַז ניט. פאַרקערט...

--- סאָלאַנש מיינט אויך אַזױ. זי זאָגט איר האָט איר נאַקעטקײט
צוגעגעבן אַ נאַכט-נעפּל, לייכט װי גאַז. אַז דאָס האָט פאַרשטאַרקט די
נאַטירלעבקײט, דעם צוזאַמענהאַנג פון נאַטור און איינבילדונג...

--- זי האָט דאָס ריכטיק אָפּגעשאַצט.

--- זעט איר, אַ ? אויסער מאָדעל-מײדל האָט זי נאָך אַ מיינונג
אויך... איך בין שוין געשפּאַנט צו האָבן דאָס בילד ביי מיר אין
קאַבינעט,

--- פריער פאַרן קאַבינעט געהערט דאָס צו אַן אויסשטעלונג...

--- אייער לייוונט שטייט אייך גרייט צו דינען ווען נאָר איר װועט
וועלן און פאַר וועלכן צוועק איר װוילט. ער מוז נאָר טראָגן אויף זיך איין
קליינע אויפשריפט --- ,פאַרקויפט".., און צו מאַדעמואַזעל סאָלאַנש,
זעט איר, װאָלט איר דערווייל געדאַרפט שרייבן אַ פּאָר ווערטער. אַ פּאָר
גוטע ווערטער...

--- שוין צום צווייטן מאָל אַז איר ראַט מיר צו שיקן איר אַ קאָמפּלי-
מענט. צום ערשטן מאָל -- בלומען; איצט -- ;גוטע ווערטער"יי.
צו װאָס דאַרף זי דאָס ? זי איז דאָך אַזױ קלוג...

--- אָט אַזױ זיינען זיי, די ווייבער ! מיר, מענער, נעמען אַלץ אויף
מיטן קאָפּ און מיט די אויגן; פרויען --- מיט די אויערן און מיטן האַרץ.

--- אַך, װאָס האַרץ!.. מיאוסקייטן באָטן דאָס שׂטענדיק אֶן
שטופּן זיך אומעטום מיט זייער האַרץ. קיין בעסערע סחורה האָבן זי
ניט. אָבער סאָלאַנש! אַזױ שיין װי זי איז ! אַזױ שיין און גייסטרייך !

-- אָ, מעטר ברין! איר הויבט דאָך גאָר אַלײן אָן צו ריידן מיט
האַרץ. .. נאָר אָנשטאָט צו זאָגן דאָס מיר. . . און אַזױ טעמפּעראַמענט-
פול, װאָלט איר דאָס, אפשר, א י ר געדאַרפט זאָגן, איר אַלײין...

דויד ברין האָט אים אַרײנגעקוקט אין מאָנאָקל מיט אַ פאָרשנדיקן

198

בליק. די קאַרגע באַלוכטונג פון קאָלירטן יאַפּאַנישן אַבאַזשור האָט
געמאַכט צעשוואומען לופּענס געזיכט-שטריכן. און בוין האָט ניט גע-
וואוסט: צי יענער מיינט דאָס ערנסט, צי ער מאַכט חוזק -- צום
צווייטן מאָל, דאָס ערשטע מאָל --- אין זיין אַטעליע, און דאָס צווייטע
מאָל --- דאָ, הערט ער, ברין, אַזאַ סאָרט , קאָזערי"*) פון אַ פראַנצויז,
וועלכער האָט אים פריער אַזױ פריינטלעך פאַרטרױט זיין גע-
ליבטע אַלס מאָדעל, און איצט -- אַלס געליבטע -- אױיך. עס איז
ברינען אויסגעקומען גאַנץ מערקווירדיק, װוי מען קאָן דאָס שווערסטע
מאַכן אַזױ ליײיכט; פון אַ לײידנשאַפט מאַכן אַ פאַרס. קיין געליבטער
פון אַן אַנדער פאָלק אין דער וועלט װאָלט דאָס ניט געקאָנט טאָן. האָט
ער געטראַכט אַ רגעלע און געשטעלט אים אַ גראדע פראַגע: |

-- און איר װאָלט אויף אַזאַ קאָרעספּאָנדענץ ניט געװוען אי-
פערזיכטיק ?

-- און אַז יאָ ?.. -- האָט לופּען פּונקט אַזױ גראָדיק אָפּגע-
ענטפערט מיט אַ פראַגע. באַטײט האָט דאָס: װאָס, אייגנטלעך, קאָן
דאָס מיר העלפן ?

-- איך באַריר ניט די כלות און פרויען פון מיינע קאָלעגן. דאָס
איז ביי מיר אַ געזעץ. כמעט אַ רעליגיעזער געפיל אַזאַ. און מיט מיין
שטאָלץ האָט דאָס אויך צו טאָן. איך גנבע ניט קיין ברויט, וי הונגעריק
איך זאָל ניט זיין...

לופּענס צװיידייטיק שמייכעלע איז פאַרשוואונדן. ער האָט נאָך
שאַרפער אַרײנגעשטאָכן אין ברינס אויגן דעם גלאַנץ פון זיין מאָנאָקל;

--- דאָס איז זייער און זייער צו לויבן.., אַזאַ פּרינציפּ, וויל
איך זאָגן,

ער האָט אַ וויילע נאָכגעטראַכט און צוגעגעבן:

-- טאַלאַנט איז אייגנטלעך דאָס זעלבע װאָס אַן אינערלעכע
געבוירענע מאָראַל. אַ טיפע ריינקייט. אַן אייביק'נייער גאָלד'באָל,
פּולירט און גלאַט, צו וועלכן זשאַװור און שמוץ שטייען ניט צו, וויפיל
מען זאָל אויף אים ניט שפּריצן מיט ציניזם...

ער האָט וידער אַ ווײילינקע געטראַכט, געזוכט װערטער אוןן,
קאָנטיק, געפונען :

--- סאָלאַנש איז ניט מיין כלה; מיין פרוי --- אַװדאי ניט. איך
אַלײן בין שוין לאַנג אַװעק פון יענער ברויזנדיקער צייט, ווען דער זכר
שטייט אַלעמאָל גרייט, מיט שנאָבל און שפּאָרן, צו שלאָגן זיך מיט יעדן
צווייטן האָן.. . עס איז מערקווירדיק ! ווען איך בין יונג געװוען --

*) ריידערוו.
199

איז מיר די וועלט געווען װײיניק. יעדער יונגערמאַן, װאָס כאַפּט זיך
אַרום מיט זיין געליבטער, איז מיר עפּעס שולדיק געבליבן. באַגזלט
האָט ער מיך... איצט שפּאַציר איך אַרום אין טונקעלע אַלעען, אַזױ
שטיל און באַשײדן וי נאָר מעגלעך, און איך האָב שטאַרק הנאה צר
צוהערן זיך װי די יוגנט קושט זיך, װי די יוגנט ליבט זיך י..

| דאָס איז שוין פאַר ברינען געווען אַ גאַנץ קלאָרע אָנדײטונג, אַז
דער וועג איז פריי... ניט קלאָר איז אים נאָר געװען פ אַרוואָס
לופּען גיט אים אַזעלכע אָנצוהערענישן ? טוט ער דאָס פון גרוים ליב-
שאַפּט צו סאָלאַנשן און צו אירע האַלביװילדע לײידנשאַפטן, צי פון /
גלייכגילטיקייט, װאָס נאָר אַן אָפּנעלעבטער מאַן קאָן זי 1.. איז דאָס
אַטראָפירטע אייפערזוכט, אָדער ראַפינירטער געשמאַק! פאַראַן דאָך
אַזעלכע דעגענעראַטן װאָס װאָלטן געװאָלט אַז זייערע פריען זאָלן
פאַרקערן מיט אַנדערע. דאָס האָט פאַר זיי אַ גאַנץ באַזונדער"געשלעכט-
לעכן רייץ, צו וועלכער פון אָט די קאַטעגאָריעס געהערט לופּען?..
שוין בשעת זיין ערשטן באַזוך אין אַטעליע האָט ברין דערפילט אַזאָ
אָנדײטונג, נאָר ער האָט דאָס ניט פאַרשטאַנען, אָדער ניט געװאָלט
פאַרשטיין,, . איצט --- יאָ. און װעדליק אַ געוויסער טרוקנקייט אין
לופּענס געזיכט, לויט אַ געוויסן קנייטשל פון ביטערער העפלעכקייט אין
יענעמס מויל-ווינקלען, האָט זיך איצט ברינען געדאַכט, אַז ער דערקענט.
די אמתע סיבה פון אַזאַ ברײיטהאַרציקײט. ער האָט זיך דערמאָנט, אַז
שוין ביים ערשטן טרעפן מאַדעמואַזעל סאָלאַנש, אין קאַפּע לעבן האָטעל
דע-וויל, אַז שוין דעמאָלט האָט אויף אים איר אָפּגעפאָרענער קאַװאַליער
געמאַכט דעם איינדרוק מער פון אַ סטאַטיסט, װי פון אַ געליבטן...
אַ מאַן װאָס האָט זיך פאַרשאַפן אַזאַ שיינהייט --- מער צוליב פּוסטן סנאָ-
ביזם, באַרימערײ, װי צוליב פיזישע און גײיסטיקע באַגערן.

אַזאַ פּלוצלעכע איבערצייגונג, מער מיטן אינסטינקט װי מיטן
גראָדן שכל, האָט ברינען אַ װאָרף-געטאָן דאָס גאַנצע בלוט אין קאָפּ,
דער אויסגעהונגערטער און באַלײדיקטער מאַנצביל האָט זיך אין אים
כעסדיק דערהויבן. שוין חדשים און חדשים לאַנג אַז אָט דער מאַנצביל
ווערט אין אים געקריוודעט און דערנידעריקט . .. אין דער אויפגעפלאַמ-
טער פאָרשטעלונג האָט ער מיטאַמאָל דערזען סאָלאַנשס טונקעלע אָרעמס
און פּלײיצעס. וי וואונדערלעכע צווייגן פון עץ-הדעת ציען זיי זיך צו אים
פון ראָזעוען גלאַנציקן קאָרסאַזש אַרױס, און אין יעדער האַנט, מיט די
רויט-לאַקירטע נעגל, אַן עקזאָטיש פרוכט -- אַ פרױעךר"ברוסט, אַזױ

5

זאַפּטיק און טונקל וי סאָלאַנש אַלײן פאַרמאָגט זי. וי אַזױ האָט ער

200

דאָס געקאָנט זיין אַזױ גלײכגילטיק צו אַזעלכע לעבעדיקע וואונדער ?

פראַנסואַ לופּען האָט, דאַכט זיך, אין זיין עלעגאַנטן אויגן-גלעזל,
אָפּגעשפּיגלט דאָס, װאָס ברין דענקט, װאָרעם ער האָט איט אַ ביסעלע
פאַמיליאַר, הגם זייער ווייך, אָנגענומען ביים אָרעם, --- אַ באַרירונג,
װאָס איז ברינען אין דעם דאָזיקן מאָמענט געווען פּריקרע...

--- איך וועל אייך ענטפערן מיט מאָראַל אויף מאָראַל, איך בין ניט
פון יענע הינט װאָס ליגן אויף היי, עסן אַלײן ניט און לאָזן קיינעם ניט
צו. און ווען איך װאָלט דאָס געטאָן -- װאָלט דאָס אויך ניט געהאָלפן.
גלויבט מיר!.. איר װייסט גִיט אױף װאָס סאָלאַנש אין פעאיק.
וועגן דעם וואולקאַןזאויסברוך אויף מאַרטיניק האָט זי אייך דערציילט ?

-- יאָ, אַ ביסל... וי אַזױ אירע עלטערן זיינען אומגעקומען.

-- זי איז ניט בעסער פונעם פייער-באַרג מאַנט-פּעלע, װאָס האָט
פאַרברענט איר טאַטנס הױז, מיט איר פאָטער און מוטער צוזאַמען. נאָר
צעקרימטע פלעשלעך זיינען איבערגעבליבן. צעדרייטע קאַפּריזן...

איצט האָס זיך ברינען אויסגעדוכט, אַז לופּען האָט שוין אין
אַ געוויסן זין, חרטה און ציט צוריק זיין פאָרשלאג... האָט ער גיך
באַפרײט זיין אָרעם פון לופּענס. און, כדי יענער זאָל זיך ניט באַלי-
דיקן, געדריקט אים די קילע האַנט מיט די בלאַסע פינגער:

--- נו, אַ דאַנק אייך פאַר אַ פריינטלעכער װאָרנונג!.. און דאָס
בילד קאָנט איר האָבן אַ דריי-פיר טעג שפּעטער, ווען די פאַרבן ועלן
שוין גאַנץ טרוקן זיין. איך װעל עס קאָנען ווערנירן.. .*) און גריסט
מאדעמואַזעל סאָלאַנש אין מיין נאָמען ! איך אַנטשולדיק זיך צען מאָל
פאַר מיין ניט-קאַװאַליערישקײט, טויט-מיד בין איך געווען...

לופּען איז נאָך טרוקענער געװאָרן פון ברינס ווערטער, פון זיין
האַנט-דריקן, עפּעס װי ער װאָלט געווען אַנטױשט פון ברינס פּלוצלעכן
בייטן דעם טאָן. שלאַבערדיק האָט ער נאָר איבערגעחזרט זיין פריעך-
געגעבענע, שפּילעװודיקע עצה: |

--- איר װאָלט גוס געטאָן, שער מעטר, צו זאָגן איר דאָס אַלײן. .,

ער האָט זיך קיל אַ נויג"געגעבן און געװאָלט אַװעקגײן, נאָר ברין
האָט אים נאָך פֿאַרהאַלטן ;

--- און אייך װעט זי ניט גלויבן ?

--- גיין. מיר גלויבט זי גאָרניט..,

לופּענס גלייכער רוקן האָט זיך דערביי אַ ביסל איינגעביגן,
סוטולע געװאָרן. ברין האָט אױף אים עפּעס מאָדנע רחמנות-געקראָגן,
אַליין ניט געוואוסט פאַר װאָס,

*) באַדעקן מיט דורכזיבטיקן לאַק,
201

--- ווען איך װעל פרייער-ווערן און זיך בעסער פילן... -- האָט
ער גענומען מורמלען. --- איר ווייסט אפשר אַז איך אַליין לעב איצט
איבער אַ שווערן מאָמענט אין מיין לעבן... . און גראָד היינס יי.

--- איך ווייס, איך ווייס!.. -- האָט לפפּען, ניט-קוקנדיק אױף
אים, געגלעט זיין האַלבן דערבי-צילינדער. -- אָבער אפשר דװקא
דערפאַר...

-- המ,,. אַזױ זאָגט מיין פריינט גאַבראָנסקי אויך . . . ער איז דאָ.

--- אַ שאָד װאָס איך מוז אַװעקגײן. אַן אַנדערש מאָל װאָלט איך
זיך מיט אים גערן באַקענט .י.

--- ער זאָגט . ., אַז מען איז אַנטױשט אין איינער, מו מען
זיך גלייך פאַרליבן אין אַ צווייטער. דער זעלבער געדאַנק.

--- אַ קלוגער מענטש.

--- עס קאָן זיך נאָך מאַכן ...

-- עס קאָן ווערן צוישפּעט.

--- פאַרװאָס צוישפּעט ?

דאָס קאָן איך אייך איצטער ניט זאָגן. .. אַ גוטע נאַכט, שער מעטר !

ברין איז געבליבן שטיין איינער אַלײן אין דעם רויטלעך-באַלױכטע-
נעם ווינקל און נאָכגעקוקט לופּענס קרענקלעכע פיגור, וועלכע דערוויי"
טערט זיך פון אים, דורך די זיצנדיקע און שטייענדיקע געסט, צום
אויסגאַנג,

;װאָס איז מיט אים 72 האָט ער נאָכגעטראַכט. ;עפּעס איז ער
היינט טויט-מיד. װאָלט פון זיך געװאָלט אַראָפּװאַרפן אַ משא, װען
עמעצער װאָלט אונטערגעשטעלט אַ פלייצע. נאָר בעלנים זיינען ניטאָ.
באָטש שיין איז זי װי... װי די נאַכט, װי מיין גגרינע נאַכט".
אַ מערקווירדיקע פּאָר ! װעדליק זיין קומען און אַװעקגײן זעט דאָס אויס,
וי זי, סאָלאַנש, װאָלט אים געשיקט זוכן מיך.... אַלײן זאָל ער גאָר
צוריק ניט קומען +.. אָבער וי אַזױ האָט ער געטראָפ אז איך בין דאָ ז
די פאַרצווייפלונג, אפשר, פון אַ געיאָגטן ליובאָװוניק האָט אים געבראַכט
אַהער..."

אָבער גראָד אָט דער געדאַנק, אַז לופּען האָט אַהער ניט צופעליק
פאֲרבלאָנדזשעט, אַז ער איז נאָר געווען אַ שליח, האָט אין ברינס פאַר"
שמאַכטער זעל אויפגעװועקט אַ װוידערווילן, סאָלאַנשס טונקעלע אָרעמס
מיט די רויטילאַקירטע נעגל, מיט די לעבעדיקע ברוסט-פרוכטן צװישן די
פינגער זיינען עפּעס ווידער פאַרװועלקט געװאָרן. ניין, בעסער איז ניט

202

קריכן, מיטן אַזױ-:אויך קראַנקן קאָפּ, אין אַזאַ קאָמפּלעקס. בעסער ניט...

--- האַללאָ ! --- האָט עמעצער גאָר נאָענט אַ רוף געטאָן און אינ-
גאַנצן אויפגעװועקט אים פון זיין טרוימערישקייט. ברין האָט זיך אַ פיר"
געסאָן מיט דער גאַנצער דלאָניע איבערן פּנִים, װוי איבער שפּינװעבס,
מישעל גאַבראָנסקי האָט דאָס אים גערופן... |

צוועלפּטער קאַפּיטל
דער פאטש

4

יאָ, גערופן האָט דאָס אים דער אַלטער. און, װוי פון דרימל אַרױס,
אַזױ איז צו אים ברין אַרױסגעקומען פון האַלב-טונקעלן ווינקל,

-- װאָס האָט ער פון דיר געװאָלט ? -- איז יענער צוגעטראָטן
מיט זיינע אויסגעקוילערטע אויגן, און עפּעס וי עמעצער װאָלט אים
באַפולמעכטיקט צו קאָנטראָלירן זיין יונגן פריינט --- מיט אַזאַ טאָן
האָט ער דאָס אַ פרעג-געגעבן,

דאָס איז ברינען ניט געפעלן געװאָרן, און ער האָט זיך געפרואווט
אַװעקמאַכן:

--- גאָרנישט. פּראָפעסיאַנעלע זאַכן... ווייסט דאָך שוין אַז מאָסיע
לופען האָט ביי מיר אָפּגעקױפט מיין לעצטן לייוונט...

גאַבראָנסקיס נייגעריקייט האָט דאָס, אָבער, ניט געשטילט:

-- נו, האָט ער דאָך שוין אָפּגעקױפט... היינט צוליב װאָס אַזאַ
לאַנגער שמועס ?

ברין האָט זיך אָנגעכמורעט:

--- װאָס האָב איך דאָ פאַרלוירן ?

אָבער דאָ האָט ער דערקענט, אַז גאַבראָנסקי איז עפּעס זייער צע-
שטרייט און מאַכט נאָר אַן אָנשטעל, אַז ער איז נייגעריק. אין דער אמתן
ליגן אים איצט ברינס אינטימע געשפּרעכן אין דער לינקער פּיאַטע אויך
גיט. ער מיינט נאָר צו פאַרבאָרגן דערמיט זיין אייגענע צעטראָגנקײט,
װאָרעם זיינע אויגן זיינען אויסגעקוילערט מער װי אַלעמאָל, און עפּעס
אַן אומרואיק פונקעלע בלאָנדזשעט אין זי אַרום.,,

-- װאָס איז דאָס מיט דיר ? -- האָט אים ברין שטיל אַ פרעג-

געגעבן,
209

8

--- ס'איז מיט מיר דאָס, װאָס מיט יעדן קאַבינעט-ראַץ, װאָס פאַר"
לאָזט זיינע ביכער און קריכט צו ווייטע קרובים אַמוירן זיך. בפרס
צו אַזעלכע קרובים, װאָס ווילן נאָר דיין טובה, כאָטש מען בעט זי ניט ייי
װאָרעם זיכער בין איך, אַז קיין צופאַל איז דאָס ניט. נאָר די ליבע
מלאָטעקס האָבן אומיסטנע אַזױ געמאַכט.י.

--- הכלל, אויפן אֶװונט דאָ איז אָקערשט דערשינען די, ועלכע
האָט מיר אָפּגעטאָן דאָס זעלבע, װאָס דיין סאָניאַ -- דיר *י.

--- יעטאַ? עס קאָן ניט זיין !

--- פאַר װאָס קאָן ניט זין!.. גיב נאָר אַ קוק אין שפּיגל, װי
דיינע אויגן לויכטן ! אַזױ נייגעריק ביסטו מיטאַמאָל געװאָרן. . . אַלײן
אָפּגעבריט זיך, און עס גלוסט זיך דיר דעם טאָפּ, מיט װעלכן אין
האָב זיך אָפּגעבריט ...

--- ס'איז דאָך אינטערעסאַנט... װי קליידט זי זיך ? װי זעס
זי אויס ? נאָך אַזױ פיל יאָרן...

--- אָפּנעקילט, אויסגעשייערט. וי יעדער בכבודיקער קופּערנער
טאָפּ. ער האָט שוין אַפילו פון דערווייטנס אַ שימער-געגעבן צו מיר *י.
איך מיין; צעשמייכלט זיך,. הכלל, אפשר װעלן מיר גאָר אַװעקי
גיין ?.. |

--- אַװעקגײן ? וואוהין ? צו מיר אין פּוסטן אַטעליע ?. . װאַרט,
װאַרט!.. אָבער װאָס, מיינסטו, האָבן דאָ דיינע מלאָטעקס געהאַט
אין זין ? | :

--- שלום... איך האָב שוין עפּעס פריער געהערט, אַז יעטאַ האָט
פאַרלאָזן איר מאַן. איר צווייטן מאַן יי.

--- נאָך אַזופיל יאָרן ? גאַנצע פינף-או-צװאַנציק יאָר, זינטייי

--- דאָס זיינען גראָד די קריטישסטע יאָרן ביי אַזעלכע פרויען װי.
יעטאַ איז. ווער עס פּראַװעט דעמאָלט זילבערנע חתונות און װער עס
זעט זיך אַרום אַז דער בייט האָט זיך ניט געלױינט. בפרט די קינדער
זיינען אונטערגעװאַקסן און מען פילט-זיך פרייער, ניטיגעבונדן יי
הויבט מען אָן אויפװאַרפן דעם צווייטן מאַן, װי גוט און איידל דער
ערשטער איז געװעןי. , אַ װאָרט פאַר אַ װאָרט --- ביז מען װאַרפט
זיך אַרױס. אָדער מען װאַרפט איינער דעם צװייטן אַרױסייי

--- דו שטעלסט זיך דאָס אַלץ אַזױ פאָר ? אָדער --

--- אַזױ ווייט גייט ניט מיין פאָרשטעלונג, אויך אין צוזאַמענלעבן
פון מאַז-און-ווייב זיינען דאָ פּראָסטע מאַטעמאַטישע פאָרמולן. בפרט ‏
גוטע מענטשן טראָגן דיר צו געוויסע ציפרעס --- איז שוין לייכט צו

204

מאַכן דעם חשבון. זינט אַ געוויסער צייט וואוינט שוין יעטאַ אין אַ האָ-
טעל... איז גייען מיף?

ברינס אויגן זיינען זיך ווידער נייגעריק צעלאָפן.

--- אַך, ליבער פריינט גאַבראָנסקי! ויין מיר... כאָטש פון
דערווייטגס. . ,

--- פאַרװאָס פון דערווייטנס ? אַפילו פון נאָענטן... כ'װעל זי
דיר פאָרשטעלן,

-- יאָ, יאָ. טו דאָס !

-- זעסטו? אַלע זינדיקע פרויען זיינען אינטערעסאַנטער וי זי
הייליקע. ווען יעטאַ װאָלט פון מיר אַמאָל ניט אַנטלאָפן, װאָלט זי דיך
איצט ניט אינטערעסירט...

-- ביסט אפשר גערעכט.

--- זיכער. דאָ ליגט די ראָזינקע אין טייג ! אַך, אַך, יונגערמאַן !..

--- זיו אַלײן האָסט שוין מיט איר גערעדט 1..

--- אַ פּאָר ווערטער נאָר. און... געלאָפן דיך זוכן,

--- כדי אַװעקצוגיין ?

--- געוויס. נאָר אויב דו וילסט שפּילן דעם קאַװאַליער און מיד
באַפּריײיען ---

--- דו רעדסט עפּעס היינט פון דיין יעטאַן אַזוֹי.. .

--- ווי אַזױ ?

--- אַזױ גרינגשאַציק, װאָלט איך געקאָנט זאָגן, אַלעמאָל ביסטו
דאָך געווען אַזױ צוריקגעהאַלטן, אַזױ דעליקאַט אָפּגערופן זיך ועגן
איר...

--- געשעמט זיך מסתמא. וי מיט אַ קערפּערלעכן פעלער... הייגט,
אָבער, אַז מיר כיידע זיינען קאַליקעס, ביידע מיט אָפּגעהאַקטע העו-
טעלעך... איך --- אַן אַלטער קאַליקע, דו --- מיט אַ פרישער בגינדע.. .
און אַ ביסל משקה האָבן מיר אויך גענומען...

דאָס האָט זיך שוין אָנגעהערט ביטער און מיט פאָרוואורף צו ברינס
יוגנטלעכער נייגעריקייט... גאַבראַנסקיס אויגן האָבן דערביי אַזױ
דורכדריגנדיק געגלאַנצט, אַז ברין האָט, וי היפּנאָטיזירט, אַ קוק געגעבן
אויף זיינע אייגענע הענט, צי איינע פון זיי איז ווירקלעך ניט אָפּגט-
האַקט, נאָך דער היינטיקער באַגעגעניש מיט סאָניאַן, צי דאָס בלוט
טריפט נאָך פון איר... נאָר גאַבראָנסקיס ליפן האָבן זיך פּלוצלונג
צעצויגן אין אַ מאָדנעם, ניטיניכטערן שמייכל:

--- שאַ, אָט איז זי, אויב דו װילסט... איין רגעלע +

דער עַלטער טשודאַק האָט דערביי אַ גיי"געגעבן אָן אַ זייט, טענצלענ-

209

דיק, וי אַ ניט-געניטער קאַװאַליער פון דער פּראָװוינץ, װאָס לאַדט איין
אַ גרויס-שטאָטישע דאַמע צום טאַנץ, און באַלד האָט ער, פון צװישן
אַ גרופּע געסט, אַרוסגעפירט אַ בכבודיקע פרוי, אַ ביסל וואוקסיקער
פאַר אים, אַ סטאַטנע אין איר שװאַרצן אױסגעגאָסענעם סאַטין-קלײד,
מיט אַ זילבערנער קרוין פון געדיכטע האָר אויפן קאָפּ, מיט אַ זילבערנער
קייט אויף דער הויכער ברוסט, װאָס האָט איר צוגעגעבן אַ שיינע שטרענג"
קייט פון אַ ריכטערין, װאָס קאָן אַרױסטראָגן אַן אורטייל וועגן אַלעמען,
אָבער קיינער -- ניט איבער איר... די דאָזיקע שטרענגקייט איז אויך
געלעגן אין דעם קוק פון אירע, נאָך זייער יונגע און שװאַרצע אױיגן, אין
איר פעסטן האַלטן די האַנטיטאַש מיט דעם לעדערל פון הענטל אַרומ-
געװויקלט אַרום איין פינגער, אין אירע לײידנשאַפּטלעך-געשלאָסעגע דיק"
לעכע ליפּן, דאָס אַלץ האָט שטום, אָבער דייטלעך, גערעדט, אַז דאָס איו
אַ פרוי װאָס האָט דאָס קערפּערלעכע לעבן ליב, האָט דאָס פאַרזוכט, איז
גרייט ווייטער צו פאַרזוכן, לאָזט זיך ניט אָפּנאַרן, און קיין דעות זאָגן,
אין די דאָזיקע האַרץיענינים, לאָזט זי זיך אַװדאי נים.

--- אָט דאָס איז מיין פריינט ברין, דער מאָלער! ועלכער...
איך האָב דיר שוין געזאָגט, און דאָס איז יעטאַ ראָזען. באַקענט זיך י

ברין האָט אַ דריק געגעבן אַ קליינע דעספּאָטישע הענטל. די פאָר"
געשטעלטע האָט נאָר לייכט אַ שאָקל-געגעבן מיט איר זילבערנער האָר" ,
קרוין אויפן קאָפּ און נאָך שטייפער פאַרצויגן מיט אירע פינגער דאָס
רימענדל פון איר טאַש, זי האָט, קאָנטיק, גלייך אָפּגעשאַצט די נייגערי"
קייט פון דעם יונגן מאָלער, אַז נאָר דאָס האָט אים געבראַכט צו איר
קליינער און פעסטער האַנט. האָט זי קוים-קוים אָנגעבלאָזן די ליפּעלעך,
אַ נעם-געטאָן דעם, װער עס איז אַמאָל געווען איר מאַן, דאָס הייסט:
מישעל גאַבראָנסקין, אונטער איר שטאַרקן קיילעכדיקן אָרעם און אַ זאָג
געטאָן קורץ און אַנטשלאָסן, אַז זי דאַרף זיך מיט אים דורכריידןי*.

וי אַ מענטש װאָס טרינקט זיך, אַזױ האָט גאַבראָנסקי אַ װאָרף-
געגעבן מיט זיינע אויסגעקוילערטע אויגן צו זיין יונגן פריינט. דאָס
האט, אַפּנים באַדײט: ,ראַטעװע מיך, אוב דו קאָנסט!.."

ברין האָט ווידער באַקומען אַ באַשטעטיקונג, אַז חכמה איז איינס
און פּראַקטיק --- אַ צווייטע זאַך. אָט דער זעלבער גאַבראָנסקי, װאָס אין
זיין קאַבינעט איז ער געווען אַזױ שאַרפצינגלדיק און דרייסט, איז נעבעך
אַזױ אומבאַהאָלפן אין איין אָרעם פון זיין געוועזענער פרוי... הייגס
וי אומבאַהאָלפן איז אָט דער גייסטרייכער מענטש געװען אין אירע
ביידע אָרעמס, ווען זי איז נאָך געווען זיין פרוי ? +.

ער האָט זיי קאָפּישאָקלענדיק נאָכגעקוקט. יעטאַס פולע היפטן האָבן

206

זיך ווייך און ריטמיש געשאָקלט ביים גיין, געשפּילט די האַרבס-מעלאָדיע
פון אַ פרוי, װאָס האָט פון לעבן גענומען דאָס, װאָס זי ה אַָ ט געפונען
פֿאַר נויטיק, און װעט נאָך נעמען דאָס װאָס זי ווע ט אױסװיילן...
דער מאָגערער גופעלע פון מישעל גאַבראָנסקי האָט נאָךְ איף נאָב-
געטאַנצט, אַן אויסגעזויגטער, אַן עקיקער, װי אַ לאָבסטערל, װאָס אַ ים-
שפּין האָט אים אויסגעזויגן... איז דאָס ניט די זעלבע יעטאַ װאָס
שלעפּט אים איצט אַװעק אונטערן אָרעם!.. װאָס פאַר אַ מעכטיקע
פרוי דאָס אין! זי האָט אָט דעם קלוגן און באַגאַבטן טשודאַק אויט-
גענאָגט כדי צוּ געבן זויגן פון אירע פולע בריסט אירע קינדער, וועלכע
זי האָט געבוירן פון אַן אַנדער מאַן. און נאָך דעם אױך יענעם מאַן
אַװעקגעװאָרפן.. .

אַ טיכע ליײידנשאַפט האָט ברינען פּלוצלונג אָנגעכאַפּט, צו אָט די
שיינע און דעספּאָטישע ווייבער-היפטן, װאָס דערווייטערן זיך פון אים
אין אַזאַ געוויג. אַפילו דער באַדייטנדיקער אונטערשייד אין יאָרן האָט
אים ניט געאַרט. פאַרקערט, דער אינסטינקט פון אויסגעהונגערטן מאַנצ-
ביל אין אים, װאָס איז שאַרפער פאַר יעדער לאָגיק און חשבון און
שטאַרקער פאַר דעם, אַזױ-גערופענעם, גוטן געשמאַק, האָט הייס צִט-
פלאַטערט זיינע נאָזלעכער:

עווייסטו דען, צוציק איינער, װי עס קאָן ליבן אַזאַ געניטע איבער-
געצייטיקטע קלוגע פרוי מיט שפּילנדיקע היפטן ! וי אַ מוטער קאָן זי
ליבן און וי אַ װאַקכאַנטין. ביידע עלעמענטן זיינען אין אַזאַ פרוי אויס-
געמישט ווֹי זון און שאָטן. זי באַהערשט דיך און צעגייט אין די אָרעמס,
זי איז אונטערטעניק און געװועלטיקט, זי נעמט אַלץ אַװעק און אַלײן גיט
זי דאָס לעצטע ביסל יוגנט װאָס איז פאַרבליבן אין אירע אָדערן, פאַר
איר לעצטן געליבטן... אין אַזעלכע אָרעמס װאָלטסטו זיך היינט גע-
דאַרפט אויסשטורעמען און אויסרוען, ברין ! צודלהכעיס דעם אָנדענקען
פון דיין יונג ווייב, װאָס האָט דיך פאַרלאָזן אויסקושן די זילבערנע
האָר פון אַזאַ געליבטער װאָלטסטו געדאַרפט : אויסזויגן די מוטערלעכע
שטרענגקייט פון אירע יונג"געבליבענע שװאַרצע אויגן, אָ, ברין וי

דער ברענענדיקער באַגער איז געווען אַזױ שטאַרק, אַז ער האָט זיך
געמוזט צוריקהאַלטן, כדי ניט נאָכצולױפן גאַכראָנסקין און זיין געווע-
זענער פרוי, ער האָט זיך געשעמט פון אַזאַ אומפאַרשעמטן פאַרלאַנג
און זיך רעכט-געגעבן :

;זי איז דאָך מער ניט זײַנע!.. פױגליפריי איז זי, װי איך
אַליין...* |

אינמיטן נאָכגיין אַזױ, האָט ער זיך אָנגעכאַפּט פאַר אַ שװערן

207

רוסטיק-אַלמער, כדי ניט גיין ווייטער. װי אַ שװאַכער מענטש װאָס
ווערט געשלעפּט פון אַ שטראָם האָט ער דאָס געטאָן. אָנגעהאַלטן זיך
אָן געל-לאַקירטן האָלץ, און זיך אַלײן, שיר-ניט-וויינענדיק, געמוסרט :

,אַזױ געפאַלן ביסטו קערפּערלעך און גייסטיק!'.. וואוהין אַנט"
לויפט מען ? וואוהין אַנטלויפט מען פון זיך אַלײין? אָט װאָס סאָניאַ
האָט פון דיר געמאַכט!..* .

2

ווען ער האָט זיך אַ ביסל באַרואיקט, האָט ער גענומען אַרומשליאָנ-
דערן איבער דער גרויסער אַטעליע. דאָ אַ קוק, דאָרטן אַ האָרך ... צע"
קאָכט און ניט-צופרידן מיט זיך װוי ער איז געווען, האָט ער זיך צוגעזעצט
צו אַ גרופּע קינסטלער, וועלכע זיינען אים מער-װוייניקער געווען באַקאַנט
פון מאָנפּאַרנאַסער בולװאַר. דאָס איז געווען אַ מין קליינע אַסיפה פון
ביטערע יונגען. געזעסן זיינען זי אויף נידעריקע דריי-פוס זעסלעך,
ביי אַ נידעריקן רויט-לאַקירטן יאַפּאַנישן טישל, מיט אַ גרויסן פּלאַש
רויט-וויין אינמיטן און מיט שטיקער סענדוויטשעס אױף פּאַפּירענע
טעלער. | |

ווען ברין איז צוגעגאַנגען, האָט מען זיך אַפילו ניט אומגעקוקט
אויף אים, און ווען ער האָט זיך צוגעזעצט --- האָט מען װוייטער געפירט
דעם שמועס, עפּעס װי דאָ װאָלט צוגעקומען אַ שאָטן, ניט אַ מאָלער,
װאָס האָט באַקומען אַן אויסצייכענונג פון לוקטסענבורגער מוזעאום ...
די דאָזיקע גלייכגילטיקייט, האַלב-געמאַכטע, האַלב-אמתדיקע, האָט,
נאַטירלעך, געהערט צום ;גוטן טאָן* פון דער באָהעמיע : צום טאָן פון
,האָבן אין דער ערד" אַלץ װאָס װאַקסט-אַריבער, װאָס צייכנט זיך אויס
און ווערט אױפפאַלנדיק אויפן קינסטלער-בולװאַר... אָבער אויך אַ סך
נאַטירלעכקײט איז אין דעם געווען, װי ביי פייגל װאָס פּיקן אין אויס"
געשאָטענע קאַשע, און אַ פרעמד פייגעלע פליט אָן און פּיקט אויך.

ברין האָט זיך צוגעהערט. מען האָט דאָ דערציילט פון אַ מאָנפּאַר"
נאַסער תושב, װאָס איז מיט אַ דרייסיק יאָר צוריק געשטאָרבן אין אָרעמ-
קייט, אַן אויסגעלאַכטער פון דער גאַנצער קונסטיוועלט. מען האָט דער" -
ציילט פון אַנרי רוססאָ, פון אָט דעם מאָדנעם מאָלער און געניאַלן
פּרימיטיוו, וועלכער האָט געדינט אַלס אַ קליינער אָרעמינקער טשינאָװניק
אין פראַנצויזישן צאָל-אַמט, געזוכט פאַרבאָטענע סחורות, געפּאָרקעט
זיך אין פרעמדע שװאַרצע וועש צו געפינען שמוגל. און אין דער פרייער
צייט {אױיסגעגאָסן אויף קאַרטאָן און לייוונט אַלץ, װאָס האָט געפלאַמט
אין זיין דיכטערישער פאָרשטעלונג. װוי, צום ביישפּיל: די עקזאָטישע

208

וועלדער --- ווינקעלעך מיט משונהדיקע בלומען, וועלכע ער האָט יונגער-
הייט געזען אויף זיינע רייזעס אין די פראַנצויזישע קאָלאָניעס אַ ליב
װאָס ער האָט אַמאָל פון דערווייטנס געזען אין סאַהאַראַ: אַ גרינעם
גרויסן בלאַט, װאָס ער האָט געפונען נאָך אַ שטורעם און אָפּגעמאָלט
וי גרויס עס איז, מיט אַלע דורכזיכטיקע גרינע אָדערן, מיט אַלע גע-
ציינדלטע אומריסן און עס איז אַרױסגעקומען שיין און שטאַרק; זיין
אייגן בילד, פון שפּיגל גענומען, מיט משונהדיק-מאָגערע און מערק-
ווירדיקע שטריכן פון אַ האָלצערנער מאַסקע -- אַ געץ צו ועלכן די
קאַניבאַלן פון די פּאַסיפישע אינדזלען בוקן זיך... דאָס און אַ סך
ענלעכס אין פון רוססאָס פינזל אַרױסגעקומען באַדעקט מיט טוי פון
גענעזיס --- פון דער ערשטער נאַטור. קרעפטיק, אָריגינעל און נאַאיו.
און דערפאַר טאַקע פון די געשוואוירענץ מבינים פאַררעכנט געװאָרן אַלס
שול-מאָלעריי, קינדישע שטיפערייען . .. און דערציילט האָט מען דאָ,
אַז דער זעלבער רוססאָ האָט אָנגעבאָטן זיינע ניט-אָנערקענטע שאַפונגען
פאַר צען פראַנק אַ שטיק, ווען ער האָט זיך גענויטיקט אין געלט, און
געגויטיקט האָט ער זיך שטענדיק. בפרט, ווען ער האָט געדאַרפט קויפן.
פרישע פאַרבן. אָבער קיינער האָט מיט זיינע קינדערייען ניט געװאָלט
באַפּוצן אַפילן דעם קאָרידאָר פון זיין וואוינונג, דעם ווינקל, וואו מען
טוט אויס די מאַנטלען און איצטער באַצאָלט מען פאַר יעדער פאַר-
װאַלגערטער שטיקל-צייכענונג זיינע -- הונדערטער טױזנטער. זיין
;לייב אין מדבר", װאָס קיינער האָט, ביים לעבן פון קינסטלער, אין
האַנט ניט געװאָלט נעמען, איז דאָ ניט לאַנג, אויף אַן אַקציאָן, פאַר-
קויפט געװאָרן פאַר אַ מיליאָן.., איז דאָס ניט די נקמה פון יעדן גאון
נאָך זיין טױט ? פון אונטער די פּראָסטע שטיינערנע מצבות גיבן זי
זײיערע אָרדערס: ;צאָלט, חזירים ! איר מוזט פריער אייערע זיכטער
און קינסטלער זען געשטאָרבן ! איר פרעסט נאָר נבלות 5,,4 /

אַן עלזאַסער מאָלער מיט לאַנגע ראָגאָזשע-האָר, וועלכער איז דאָ
געזעסן אין קרייזל, האָט דאָס אויסגעהערט מיט קאָפּישאַקלעניש און האָט
גענומען ציטירן אַ ליד פון אוהל אַ נד. ער האָט דאָס האַלב-געזונגען, ‏
האַלב-דעקלאַמירט. אין יעדן קופּלעט איז געווען אַ צוזאָג צו אַ קראַנקן
דיכטער: מען װעט דיר גאָלדענע פּאַלאַצן בויען, די שענסטע פרויען
וועלן ליגן צו דיינע פיס, מיט בלומען און זילבער וועלן זיין באַצירט
דיינע טישן. מען װעט און מען װעט... איין תנאי נאָר ;

;מוזסט פאָרויס געשטאָרבן זַיין!"

עטלעכע קופּלעטן האָט דער לאַנג-האָריקער ציטירט, און יעטװועדער ‏
מאָל פאַרענדיקט אַ גרופּע שורות מיט דעם אױבנדערמאָנטן באַגרעבע-

209

ניש-קלאַנג, דאָס איז. ברינען שטאַוק געפעלן געװאָרן. עס איז געווען
װי אַ נייער רינג אין דער קייט פון געדאַנקען, מיט וועלכער גאַבראָנסקי
האָט אים היינט געפּענטעט; אַ שלאָסירינג צו די ביטערע רייד װעגן
דער ניט-גליקלעכער, קײנמאָל ניט-באַפרידיקטער יוגנט. יאָ, יאייי
,מוזסט פאָראויס געשטאָרבן זיין!.."

ברין האָט, מיט אַ מין צוילהכעיס קעגן עמעצן אַ ניט-זיכטבאַרן שונא,
גענומען טרינקען דעם שווערן בורגונדער מיט אַ גלאָז. פון דער גרויסער
פלאַש אויפן מיטן טיש, אָנגעגאָסן זיך, עטלעכע מאָל נאָכאַנאַנד, און וי
װאַסער אויסגעטרונקען, צעמישנדיק אים אַזױ מיטן קאָניאַק, װאָס ער
האָט שוין אין זיך געהאַט פון פריער. די דאָזיקע אומפאָרזיכטיקייט האָט,
אין זיין מידן גוף, אַרױסגערופן אַ מאָדנעם עפעקט: דאָס האַרץ איז
לייכטער געװאָרן און די פיס האָבן זיך אָנגעגאָסן מיט בליי. און וען
ער האָט שוין געהאַט בדעה אויפהויבן זיך און איבערגיין צו אַן אַנדער
גרופע געסט --- האָט ער דערפילט, אַז דאָס איז אים שװער: אַז עס
איז בעסער צו זיצן אויף איין אָרט.... די מחיהדיקע שווערקייט האָט אים
אַזױ ליבלעך צוגעשמידט צום נידעריקן בענקעלע.י.

די דערציילונג וועגן פּרימיטיװו-מאָלער אַנרי רוססאָ האָט דערווייל,
אין קרייזל, דורך אינערלעכן צוזאַמענהאַנג, אַרויסגערופן דערינערונגען
וועגן אַ צווייטן, אַ סך מער יינגערע און טראַגישערע פיגור פון דער
מאָלער-װעלט אין פּאַריז. דער איטאַליענער אַמאַדעאָ מאָדיליאַני איז דאָס
געווען...

|‏ --- ער איז געווען אַן איטאַליענער, װי איך -- אַ האָטענטאָטיי.

--- אַזױ האָט זיך איינער אַ געקרויזלטער קאָפּ מיט אַ יידישער נאָז אָפּגע-
רופן אין דער קאָלירטער האַלב-טונקלקייט. -- נאָר אַ געװיסע צײט
האָט ער זיך אַרױסגעגעבן פאַר אַזעלכן. ווייל דער פּאַריזער מאָנפּאַרנאַס
צווינגט דערצו. עס מאַכט מער איינדרוק, ווען מען גיט זיך אַרױס פאַר
אַ רוס, פאַר אַן איטאַליענער, פאַר אַ גריך, פאַר אַ... . בקיצור, נאָר ניט
פאר אַ יידן. שפּעטער האָט שוין מאַדיליאַני אָפן געשריען אַלעמען אין
געזיכט אַרײן, אַז ער איז אַן איזראַעליט, אַפּילו ווען מען האָט אים ניט
געפרעגט. דאָס איז שוין געוען אַ פּאַר יאָר פאַר זיין טרויעריקן סוף,
ווע ער איז געװאָרן אַ ליײידנשאַפטלעכער שיכור, אַ קאָקאַאין שמעקער,
אָן עטהער"זויגער און האָט געברענט זיין יונגן לעבן, װי שפּענער אין אַן
אייזערנעם אויוועלע, ניט געזשאַלעװעט. די ליידנשאַפט האָט זיך אין אים
טאָג און נאַכט געהייצט. אַן אומגעצוימטער מאַן און אַן אומגעצוימטער
פאַנטאַסט, און דאָס אַלץ האָט ער אַרײנגעטאָן אין זיינע מאָלערײען,
אין זיינע פרויען מיט גרויסע גאַזעל-אױגן, מיט לאַנגע טאַליעס און לאַנגע

210

שװואַנעןדהעלדזער, זיינע גאַסןדפרויען האָט ער דערהויבן צו על-גרעקאָס
פאַרסודעטע מאַדאָנעס, און זיינע װאַגאַבונדן, מיט טרויעריקע געזיכטער,
--- צו הייליקע, װאָס גייען צום שאַפאָט פאַר זייער גלויבן...

--- איך אַלײן, -- אַזױ האָט דער קוטשעראַװער מאַן מיט דער
יידישער נאָז ווייטער דערציילט, --- בין געווען אַן עדות פון אַ פּיינלעכער
סצענע צווישן מאָדיליאַני און אַ רייכן רוסישן כאַם, װאָס שטופּט זיך
צווישן קינסטלער, װאָס זאָגט זיי אַלעמען צו, אַז ניט היינט, מאָרגן
װעט ער ביי זיי אָפּקױפן די בעסטע לייװנטן און טוט דאָס ניט...
און אפשר האָט דער פּיינלעכער צוזאַמענשטױס געהאָט דערנאָך אַ וויר"
קונג אויף מאָדיליאַניס שיקזאַל און אויף זיין ווייטערדיקן קורצן לעבן,
געשען איז דאָס פאַר דער מלחמה פון 1914, ביים סקולפּטאָר אַנרי דאַל
אין אַטעליע...

-- ניט אויף רי װאָזשיראַר'ד ? --- גיט ברין אַ פרעג מיט אַ פֿאַרּי
כאַפּטן אָטעם,

--- גאַנץ ריכֿטיק ! האָס דער קוטשעראַװער אָפּגעענטפערט. --
איך געדענק נאָך דעם נומער פון גאַס : רי װאָזשיראַר'ד נומער 105..,

-- אַטעליע נומער זעקס . . . --- האָט ברין אונטערגעזאָגט,

--- אַך, אַזױ, איר זענט דאָרטן אויך געווען ?.. --- האָט זיך דער
קוטשעראַװער איינגעקוקט אין בריגס געזיכט. -- איר זענט נאָך
צו"יונג .., |

--- ניין, איך וואוין דאָרטן, אין דער זעלבער אַטעליע, אויף דער
זעלבער גאַס,

-- המ ... --- האָט יענער אָנגעפינצטערט די אַזױ אויך פינצטערע
ברעמען. --- מאָדיליאַניס שאָטן מוז נאָך דאָרטן אומגיין .. . אין אייער
אַטעליע, וויל איך זאָגן. זעט ער זאָל אייך צו חלום ניט קומען!..
נאָר דאָס ענדערט ניט די זאַך. אַמאַדעאָ מאָדיליאַני איז נאָך דעמאָלט
קיין פינף-און-צװאַנציק יאָר גיט אַלט געווען, אַ ניטיהויכע וואוקס האָט
ער געהאַט, נאָר געווען ברייט- פּלײציק, און זיינע פייכטע אויגן האָבן
שװאַרץ געגלאַנצט, װוי גרויסע סמירנער אָליון. אומגעגאַנגען שטענדיק
אין אַ סאַמעטענעם גאַרניטער. אַזאַ װי די בעסערע פראַנצויזישע אַר-
בעטער טראָגן. הויזן --- אויבן ברייט און אונטן שמאָל. און מיט אַ לויזן
סאַמעטענעם פּאַסיק אַרום רעקל -- פון זעלבן שטאָף. דער רוסישער
אָפּגעפרעסענער כאַם, וועלכן איך האָב פריער דערמאָנט, איז מאָדיליאַנין
פאָרגעשטעלט געװאָרן אַלס מעצענאַט אין דאַלס אַטעליע. לושניקאָװו
האָט דער גוי געהייסן,

-- פון װאַנעט זייט איר ? --- האָט לושניקאָוו פרעך אַ פרעג געגעבן
און אָנגעקוקט דעם יונגן מאָלער מיט חזירשע אייגעלעך :

1

--- פון איטאַליע, --- האָט מאָדיליאַני באַשײדן געענטפערט,

--- אַן איטאַליענער ? --- איז דער גוי ניט אָפּגעשטאַנען.

--- יאָ. אַן איטאַליענער.. |

-- יאָ, אָבער אַ וועלכער איטאַליענער ? עקופּע או נאָן קופּע ?*
דאָס הייסט: אַ געמלטער אָדער ניט-געמלטער ? |

מאָדיליאַני איז אַ וויילע געבליבן שטיין אַ געפּלעפטער. פּלוצלונג
איז ער אויפגעקאָכט געװאָרן און. װי אַ פּאַנטערע, אַ שפּרונג געגעבן
אויף דעם געזונטן גוי און איינגעקלעמט זיך אין אים. מען האָט זיי קוים
פונאנדערגענומען.

אין יענעם אָװנט האָט ער זיך, אויף וויפיל מיר איז באַקאַנט, צום
ערשטן מאָל אָנגעשיכורט, שיכורערהייט האָט ער עפּעס געפּלאַפּלט,
אַז ער װעט ניט דערלויבן אַ גראָבן גױי צו באַלײדיקן זיין שטאַם...
אַז ער, מאָדיליאַני, שטאַמט פון אַן אַלט-שפּאַניש-יידישער פאַמיליע;
אַז ווען זיינע אור-עלטערן האָבן שוין גענאָסן די העכסטע קולטור, אַרױס-
געגעבן פון זיך די דאַיקאָסטאַס און שפּינאָזאַס, האָבן זיך נאָך די עלטערן
פון דעם פרעכן רוס אַרומגעטריבן האַלב-װילדע אין די סיבירער סטע"
פּעס... עס איז געווען אוממעגלעך צו באַרואיקן אים.

--- מען זאָגט... -- האָט דער עלזאַסער מיט די לאַנגע האָר געזוכט
אָפּצואװענדן דעם שמועס פון דער יידישער פראַגע, --- מען שמועסט,
אַז געלעבט האָט זיך מאָדיליאַנין זייער שלעכט. אפשר דערפאַר איז ער
שטענדיק געווען גערייצט ? קאָנפעטי אָנגענומען פאַר געװאָרפענע
שטיינער...

-- נא, -- האָט אים דער קוטשעראַװער דורכגענומען מיט זיינע
פינצטערע אויגן, --- װאָס ביי אייך הייסט אקאָנפעטי"! אַ חכמהלע
װאָס וועגט אַ פּוד, בשעת דאַמען שטייען אַרום... נאָר װאָס אמת איז
אמת. מאָדיליאַנין האָט זיך געלעבט שלעכט. און שלעכט צו שלעכט
איז ניט גלייך ! רוססאָ אַקעגן אים איז געווען אַ גביר. אַ טשינאָװניק
מיט אַ פּענסיע. מאָדיליאַני האָט כראָניש געהונגערט. פון קיינעם, אַפילו
פון זיינע אייגענע חברים ניט אָנערקענט. אַ סך פון זיינע לייוונטן האָבן
זי געהאַלטן פאַר משוגעתן, פאַר לבנה-שיין װאָס ער וויל כאַפּן מיט די
הענט... פאַר אַ סענדוויטש מיט אַ גלאָז קאַװע האָט ער ניט איין מאָל
אין קאַפע , ראָטאָנד* פאַרשאַכערט זיינס אַ בילד. אין אַלע ווייןדקעלערס
אויפן מאָנטמאַרטר, און אַרום ,נאָטר דאָם? אין לאַטײנישן קװאַרטאַל,
האָט מען נאָך זיין טוט אויסגעלייזט זיינע פאַרמשכנטע בילדער. פאַר
עטלעכע פּראַנק אויסגעקויפט יעדער לײװנט... און מער זינען זײ
אויפן ערשטן קוק ניט װערט געוען. פאַרפּאַסקודיעטע, פון מייזיצע-

212

פרעסענע, אָפּגעבראָכענע, האָט מען זיי גאַנץ פיין רעסטאװורירט און
פאַרקויפט פאַר הונדערטער טויזנטער פראַנקן...

,מוזסט פאָרויס געשטאָרבן זיין 1*.. --- האָט דער לאַנג-האָריקער
עלזאַסער ביטער און געצויגן אויסגעזונגען.

כ

אַ לייכטער טומל האָט געצוואונגען דעם אָפּגעזונדערטן קלייזל,
אַרום דעם יאַפּאַנעזישן טיש, אומצוקוקן זיך. עטלעכע דאַנקבאַרע געסט,
דאַנקבאַר פאַרן װאַרעמען ווינקל װאָס מען האָט זי דאָ געשאַפן, פאַר
דעם גלאָז וויין װאָט מען האָט זיי דערלאַנגט, און פאַרטאַיעטע לצים,
װאָס האָבן זיך דאָ, אין דער פאַרביקער נודאָטע, געװאָלט שאַפן אַ נייע
פּאַרװײלונג, אָט די אַלע האָבן גענומען צושטיין צו די מלאָטעקס, אַז
דער זכרישער טייל פון זיי, דאָס הייסט: אַלפרעד מלאָטעק, זאָל ניט
זיין צױ-באַשײידן און זאָל ווייזן די נייע צייכענונגען, װאָס ער האָט
געשאַפן אין זיין ,באַרימטן? אַלבאָם.. .

און מלאָטעק דער זכר האָט זיך, װוי אַלע מאָל בשעת אַזאַ פריינט-
לעכן אָנשטורעם, גענומען ברעכן וי קרוכלע מצה, דער געקרייזלטער
פּראָפיל זיינער פון אַ שעפּס האָט גענומען שוויצן וי אין בראָט-אױון :
איך מיין . . . מה אָנו מה חיינו ? ווער בין איך, איך זאָל ק אָ נקורירן
מיט אַזעלכע גאונים, װאָס געפינען זיך דאָ אַרום מיר ?..

אין מיטן מאַכן פון זיך אַשׁ און רויך קוקט ער זיך, פונדעסטוועגן,
איבער מיט זיין אשת חיל. ער צעלויכט זיך, און די לייביקע מלאָטעקיכע
באַקומט אויף איר קיילעכדיקן פּנים, אונטער דער מאַסע האָר, דאָס ליכט
פון איר מאַן און לויכט אויף, אויף איר שטייגער, וי די לבנה אונטער
אַ װאָלקן, פאַרשטאַנען זיך אויפן וואונק --- פאַרשװוינדן פּלוצלונג מאַן
און ווייב אין דעם רויטלעך-באַלױכטענעם וינקל, וואו ער, ברין, האָט
פריער געכאַפּט אַ שמועס מיט פּראַנסואַ לופּען, און פון דאָרטן, נאָך
אַ גראַבלעניש און שעפּטשעניש, שלעפּט דאָס פּאָר-פאָלק אַרױס אַ מין
שװוערן פּגר. זיי טראָגן אים זאַלבעצװײט ; און אויף דעם סערוויר-טיש,
מיט די ליידיקע פּאַפּירענע טעלערס, צעלייגט זיך דער גראָב-טאָװלדיקער
אַלבאָם אין זאַקילײװונט געבונדן און מיט גאָלדענע איניציאַלן באַפּוצט.
,א. און מ.*... מער איז אויף דעם הױפּט-טאָװל גאָר ניט פאַראַן. די
באַשײדנקײיט האָט אָבער אַ סך צו זאָגן, |

און דאָ הויבט זיך אָן אַ בלעטערניש און אַ מישעניש, אַ צניעותדיק
באַרימען זיך און שעמעוודיקע פרעכקייט :

215

-- אַךְ, װאָס װוייסט איר ? אַ לע זינען אַנטציקט פון אָט דער
צייכענונג, אַן אָסיעןװאַלד אין בלויע טינט-שטריכן... איינער אַ גרוי"
סער קינסטלער, װאָס +.. זיין נאָמען איז ניט וויכטיק --- האָט געזאָגט,
אַז פּיסאַראָ װאָלט זיך ניט געמאָגט שעמען מיט אַזאַ צייכענונג. און
אויף דעם האָט מען געזאָגט, אַז דאָס איז אַן אמתער װאַטאָ, פּשוט
גענומען און אויסגעריסן ביי אַ װאַטאָ פון אַלבאָם... איך פאַרגלייך
זיך, נאַטירלעך, ניט מיט אַ רעמבראַנדט, און מאַדאַם מלאָטעק איז ניט
ענלעך צו זיין סאַסקיא, נאָר קוקט אָן אָט דאָס ! אָט דאָסיאָ! דערמאָנט
דאָס אייך ניט די צייכענונגען פון... רעמבראַנדטס אינטימע צייכע"
נונגען פון שװאַרץ אויף ווייס ? שפּינװעבס דאַכט זיך? אַ רעגן פון
שטריכן. , . און װאָס פאַר אַן עפעקט עס באַקומט זיך !יי

| די צוויי זשורנאַליסטלעך פון , פּאַליטרע*, מיט די בלאָקינאָטלעך

און בלײפּענס אין די הענט, האָבן זיך איבערגעקוקט, וי זיי װאָלטן זיך
איינער מיטן צווייטן מיישב געװען אויף שטוםילשון: פפאַרשרייבן,
צי ניט?..? באַשליסנדיק, אַפּנים, אַז פאַרשרייבן הייסט נאָך נים
דדוקן, זיינען זי זיך צעלאָפן מיט די פלינקע הענטלעך. אַ שרייב און
אַ קוק, אַ קוק און אַ שרייב ... |

אייניקע געסט האָבן, איבער די קעפּ פון די בעלי-בתים, געמאַכט
ערנסטע מינעס. אַנדערע האָבן זיך אָפּלאַכעריש איבערגעוואונקען. װוער
מיט איין אייגל און וער --- מיט ביידע... װי מיט אַ האַלאָבליע, אַזױ
האָט די סצענע אַ זעץ-געגעבֿן ברינען איבער זיין האַלבישיכורן קאָפּ,
דער איבערגאַנג פון מאָדיליאַניס טראַגישן לעבן, פון זיין אומגליקלעכן
טויט אין אַ קעלער און פון דער קינסטלערישער ירושה, װאָס יענער האָט
איבערגעלאָזן, צו אָט דעם אָפּגעפרעסענעם, קינדערלאָזן פּאָר-פאָלק, ווע"
מעס טאַלאַנטן עס וועלן װאַרשײנלעך סטאַיען נאָר ביזקל סוף פון זייער
נדן... דער דאָזיקער איבערגאַנג איז געווען אַזױ משונה-ווילד און אַזױ
גראָב, װוי אַן אויפזינגען פון אַ שיכור אין אַ מיטן טרױער-צערעמאָניעי
ניט צו פאַרטראָגן און ניט אױסצוהאַלטן... עס האָט ברינס שוער"
געװאָרענע פיס אַ הויב-געגעבן פון שטול, װוי מיט אַן אָטאָמאַטישן הויבל.
װאַקלענדיק איז ער צוגעגאַנגען נענטער, אויסגעצויגן דעם האַלדז איבער
אַלעמענס קעפּ און אָן אַ פאַרװאָס אַרײינגעמישט זיך :

--- װאַטאָ, אַ ? אַזױ האָט מען אייך געזאָגט ? איינס איז פּונקט
װוי ביי פּיסאַראָן און אַ צווייטס -- װי פון איזאַבעס ירושה אַרױס-
גענומען... ,פּונקט ווי" און נאָך אַמאָל ,פּונקט ווי*.... נו, און וואו
איז עפּעס אייגנס ? אַ ביסעלע אייגנס...

די לבנה, דאָס הייסט: מאַדאַם מלאָטעקס קיילעכדיקער פּנים, איז

ֹ 214

בלאָס געװאָרן! און די זון, דאָס הײיסט: אַלפרעד, איר מאַן האָט
אויך פאַרלוירן זיין גאַנצע שטראַלונג, דעם גאַנצן פייער. ער האָט נאָר
גערויכערט און געשטאַמלט:

--- צוליב װאָס -- אייגענע ? אַז מיר האָבן אַזעלכע מוסטערן...
אַזעלכע גרויסע לערער...

אין זײן ניט-ניכטערן אויפטריט האָט ברין געפונען פאַר נױטיק
צו באַלערנען דעם מלאָטעק, און דווקא הויך אויפן קול;

--- ס'איז ניט ריכטיק ! ניטאָ אַזאַ פליג װאָס זאָל זאָגן צום לייב;
עס מיך אויף, כדי איך זאָל ווערן אַ האָר פון דיין גריווע... גיין!
אַפּילו אַ פליג זוכט צו אויסלעבן זיך אַלס אַזעלכע. אָבער דאָ, כאַיכאַ !
צו װאָס לעבעדיקע מענטשן דערגייען.... אומפאַרשטענדלעך !

דער שעפּסענער פּראָפיל פון אַלפרעד מלאָטעק האָט זיך צעקרימט.
און זיין. אשת חיל האָט גענומען פאָכען מיט ביידע הענט װי אַ גאַנדן,
ביי וועלכער מען בינדט צו די לאַפּקעס. אין דער דאָזיקער קױיטישער
מינוט איז אין קרייזל אויסגעוואקסן מישעל גאַבראָנסקי. ער האָט אַ
וואונק געגעבן צו זיין אומגליקלעכער קרובח, בריגען אָנגענומען ענעויגיש
פאַר אַן אָרעם און אים אַװעקגעפירט אָן אַ זייט:

--- דוידקע, --- האָט ער אים שטרענג אַריינגעקוקט אין די אױיגן,
-- באַדענק זי ! ביסט דאָ אַ גאַסט, און אַ גאַסט --- פאַרשטײיסטן

--- איך פאַרשטיי ! --- האָט זיך ברין לייבט געשאָקלט אויף ניט-
זיכערע פיס. --- נאָר ברענגען מיך אַהער האָב איך דיך ניט געבעטן...

-- האַלט זיך, דו! כ'האָב נאָר געמיינט דיר לייכטער צו מאַכן,
צעשטרייען דיך... און דו מאַכסט דאָס, װי יענער נאַר װאָס קומט
אומגעבעטן און פרעגט ביי דער בעל-הביתטע, כדי אַרױסצואװײזן זיין
שאַרפזין ; ער איז דאָס יענער עובר"בטל מיטן נאָז פון אַן אינדיק,
װאָס דרייט זיך דאָרטן אַרום ?.. אוֹן די בעל-הביתטע ענטפערט אים .
מאָסיע, ס'איז ניט קיין עובר-בטל און קיין אינדיק איז דאָס אויך ניט.
מיין אַלטער פאָטער איז דאָס !

-- ביסט גערעכט! -- איז ברין אַ ביסל געקומען צו זיך. --
מירן גיין ! מיר גײיען גלייך !.. אָבער --

ברין האָט אים אַ וויילע אָנגעקוקט מיט פאַרגלייזטע אױיגן.

--- וואו האָסטו געלאָזן דיין יעטאַן ?

--- ערשטנס, --- רופט זיך אָפּ גאַבראָנסקי גאַנץ קיל, ---- איז זי ניט
מיינע, און צוייטנס -- איז זי אַװעק...

--- אַװעק... -- האָט ברין ניט-ווילנדיק אָפּגעזיפצט,

--- װאָס זיפצסטו ? זי געפעלט דיר אַזױ ?

--- יאָ. איך בין זיך מודה,
215

--- דו איר --- אויך.

--- עס קאָן גיט זיין ! --- האָט זיך ברין ניט-ניכטער דערפרייט. ---
און איך האָב געמיינט, אַז איך... אַז זי.... זי האָט מיך אַזױ שטרענג
אָנגעקוקט... זי האָט דיר עפּעס געזאָגט ?

--- אַ שיינער מאַן, -- האָט זי געזאָגט, --- אָבער אַן אומגליקלעכער.

--- אַזױ אומגליקלעך זע איך אויס : |

--- ווייבער דערפילן דאָס. ניטאָ אַ פרוי, וועלכע זאָל ניט װעלן
זיין אַ טרייסט-מוטער.

-- אַ דאַנק ! זאָג איר --- אַ דאַנק !

--- זאָג איר אַלײן. ווילסט אפשר איר אַדרעס ? האָטעל פּראָװאַנס. .
אין לאַטײנישן קװאַרטאַל,

-- אָן קאַטאָװעס !'.. געקומען איז זי דאָך צו דיר. געװאָלט
מיט דיר איבערריידן -+*.

--- זי האָט שוין איבערגערעדט.

-- נו? |

--- זי איז די זעלבע פּראַקטישע פרוי ווי געווען. זי האָט אַלעמאָל
עמעצן אין זאַפּאַס... אַלץ בלייבט װי ביז איצטער... קום! נאָכי
דעם װאָס דאָ איז געשען --- לאָמיר בעסער אַװעקגײן. מיט קיינעם
ניט זעגענען זיךי |

אָבער ביי די ערשטע טריט האָבן זיי זיך אָנגעשטױסן אָן אַ װאַנס יי.
פון מוזיק, פון דער פּראַקטיק האָבן אַ סך פון די געסט געוואוסט, אַז כדי
איבערצובייטן די שטימונג, אָדער אַרױסצוציען די בעלי-הבתים פון
אַטעליע פון אַ ניט-אָנגענעמער סיטואַציע, וי עס האָט זיך איצט געשאַפן
נאָך ברינס טאַקטלאָזע ווערטער, איז די בעסטע זאַך, צו בעטן מאַדאַם
מלאָטעק זי זאָל עפּעס שפּילן, האָט מען אויך דאָס מאָל געטאָן דאָס
זעלבע :

--- מאַדאַםט מלאָטעק !ּ שפּילט עפעס!.. שפּילט אונדז עפּעס
פאָר, סיל וואו פּלעי !

די ערשטע טענער פון אַ ניט-זייער נייער זאַך... פון ליסטס
צווייטער ראַפּסאָדיע, האָבן זיך מיט לייבןדטענער צעקלונגען איבער דעם
גאַנצן אַטעליע-סאַלאָן,. מאַדאַם מלאָטעק איז פעסט געזעסן אין בענקל
מיט רויטן פַּליוש געדעקט, װאָס זעט אױס װי אַ רייכער פערדישער
זאָטל, אָן רחמנות געזעצט אין די קלאַװישן און מיט אַזאַ מסירת-נפש,
אַז די טיאָלקע פון איר הויכער פריזור האָט זיך געשאָקלט צום טאַקט,
איבער איר נידעריקן שטערן, און געדראָט איינצופאַלן, װי אַ טורעם

26

בשעת אַן ערד-ציטערניש. דאָס האָט געדאַרפט אָפּװישן דעם שלעכטן
איינדרוק פון האַלב-שיכורן גאַסט און באַרואיקן אַלע געמיטער,

אין אַזאַ פייערלעכן מאָמענט האָט שוין ניט געפּאַסט אַװעקצוגיין,
דאָס װאָלט דאָך אויסגעזען וי אַ גאַנץ ניכטערע גרינגשאַצונג, ניט נאָר
צו דער קונסט פון בעל-הבית, נאָר צו דער בעל-הביתטע אויך.. זיינען
גאַבראָנסקי און ברין שטייך-געבליבן ביי אַ גרויסן רוסטיק-קרעדענץ,
באַהאַלטן זיך אין זיין שאָטן, כדי איבערצואװאַרטן די מוויק, אַזױ װי
מען װאַרט איבער אַ פּלוצלעכן רעגן אויף דער גאַס...

אָבער ס'איז שוין אײנמאָל פאַר אַלעמאָל געווען אָנגעצייכנט, אַז
דער היינטיקער ויזיט, אין דער געדיכטער לופט, ביי די מלאָטעקס,
זאָל זיך ענדיקן מיט אַ דונער. אָנגעלאָדן מיט ביטערניש, אָפּגענאַרטע
בענקשאַפט און דערשטיקטע ליידגשאַפטן, אויפגערייצט פון גאַבראָנסקיס
ברויזנדיקע געדאַנקען וועגן דער הערשנדיקער עלט ער, און פאַר-
נעפּלט פון קאָניאַק און וויין, װי ברין איז געװען דעם גאַנצן אָװנט,
האָט ער, דאַכט זיך, געװאַרט, אַלין ניט אָפּגעבנדיק זיך קיין חשבון,
געװאַרט אויף אַ פּאַסיקער, נעגאַטיװער באַרירונג. די באַרירונג איז
אומגעריכט געקומען און די גאַנצע לאָדונג פון פּראָטעסט האָט זיך ביי
אים אַרױסגעריסן אויף דער פריי, :

4

אַ פאַרשפּעטיקטער אורח איז אָנגעקומען, און גראָד דעמאָלט, ווען
די ,/צווייטע ראַפּסאָדיע? איז געווען געענדיקט און ברין מיט גאַבראָנסקין
האָבן זיך ווידער גענומען רוקן צום אױסגאַנג... אויך דע ם גאַסט האָבן
די מלאָטעקס, ווייזט אויס, איינגעלאַדן צו שרייבן אַ צווייטע אָדער
אַ דריטע נאָטיץ פון דעם קינסטלער-אָװונט,.. דאָס איז געווען מאַקס
האַרקאַװוקע מיט זיינע לאַקירטע שיכעלעך, געפּאַסקעטע הייזלעך, שװאַרצן
רעקעלע מיט טאַשמעס, פליענדיקן שניפּס --- אויסגעבונדן װי אַ פלע-
דערמויז --- אין ווייסע פּינטעלעך ... און מיטן גרויען דערבי קאַפּעלישל,
װאָס ווערט, אייגנטלעך, געטראָגן אויף פערד"געיעג און װאָס דאַרף דאָ,
אין געזעלשאַפט, אונטערשטרייבן, אַז די װאָס טראָגן אים געהערן צו
אַ העכערן קלאַס ; צו אָפּגעפאָרענע באַראָנען װײיניקסטנס..,

נאָר דאָס, װאָס האָט אַזױ געפּאַסט צום געבוירענעם דענדי און גוט-
דערצויגענעם פראַנצויז פראַנסואַ לופּען, האָט אין האַרקאַװקען אונטער-
געשטראָכן דעם פּאַרװעני, װאָס האָט צוזאַמענגעשלעפּט אויף זיין קאָנטאָ
עטלעכע צענדליק טויזנט פראַנק: דעם סנאב, װאָס האָט אָנגעטאָן הויכע

217

קאָרקעלעך און מיינט אַז ער איז געװאָרן אויך גייסטיק העכער... זיין
דערבי-קאַפּעליושל האָט ניט געפּאַסט צו זיין צויגרויסן קאָפּ, דאָס קורצע
רעקעלע מיט טאַשמעס -- צו זיין צו+לאַנגער טאַליע, די צו"ברייטע
הויזן --- צו זיינע דינע פיסלעך, דער געפּינטלטער שניפּס -- צו זיינע
זשעדנע, ניט-פאַרגינערישע אויגן, פּונקט אַזױ װי אין זיין אָנטועכץ,
איז אין זיין קומען, שפּעטער וי אַלע פאַרשפּעטיקטע, געווען אונטער"
געשטראָכן די סנאָבישע טענדענץ, אַז מיר, מיר הייסט דאָס, די האַר"
קאַװוקעס, די קונסט-מבינים, קומען אין דער אָפּערע צום דריטן אַקט, ניט
פריער ; צו קאָנצערטן און אויסשטעלונגען --- צום פינאַל. מיר קענען
אַלע אָפּערעס אױסנװײיניק און מיר דאַרפן זיך נאָר באַווייוזןייי
אין טעאַטער, אַזױ וי אין קינסטלעריגעזעלשאַפט. אַלע װאַרטן אויף
אונדז, מיר װאַרטן אויף קיינעם ניט,

וויגנדיק דאָס גרויע קאַפּעליושל אין איין האַנט, האָט ער דאָס צווייי
טע הענטעלע גענומען אָפּשטעקן רעכטס און לינקס, מיט אַ פוילער און גנא"
דיקער באַוועגונג פון אַ גביר, װאָס צעטיילט פּיאַטאַקעלעך אָרעמע לייט ...
נאָר דאָ, אין מיטן אַזעלכע פאָרויס-אויסגערעכנטע שטוקעס, האָט ער זיך
פּלוצלונג אָנגעשטױסן אויף אַ ניטיניכטערן, אָבער האַרטן בליק. דער
מאַן פון זיין געוועזענער געליבטע, סאָניאַס געוועזענער מאַן, האָט דאָס
אויף אים געקוקט מיט פאַרנעפּלטע אויגן פון אַ ים-חיה. די דמים זיינען
האַרקאַווקען גלייך איינגעפאַלן. נאָר כדי צו דערווייזן, אַלעמען און זיך
אַלײן, אַז שרעקן טוט ער זיך ניט, האָט ער דעם אַ ביסל-געפערלעכן
פּאַרשױן אויך אַ שטעק"געגעבן זיין שלאַבערדיק הענטעלע. נאָר מאָדנע +
ס'איז געבליבן הענגען אין דער לופטן...

דוד ברין איז געשטאַנען אומבאַוועגלעך. און האַרקאַװקע, וי נאָך
אַן אָפּברענען זיך, האָט צוריק אַ כאַפּ געטאָן זיין לאַפּקע און אַ גיי"געגעבן
אָן אַ זיט. געהאַט בדעה אויסצומישן זיך מיטן פאַרביקן עולם...
אָבער ברינס בינטל-פינגער האָט אים פלינק אָנגעכאַפּט פאַרן מאָגערן
אָרעם און אַזױ קרעפטיק, אַז האַרקאַװקע האָט דערשטיקט אַ ביל-געגעבן
און אַרײנגעװאָרפן די אויערן אין נאַקן, וי אַן אָנגעיאָגטער פוקס.

| --- קעס-קע-וואודוואולעי -- האָט ער זיך צעקװיטשעט או

צעפּינטלט ביידע גרויס- און פּוסט-געװאָרענע אויגן.

--- נאָר אָנקוקן דיך !.. האָט זיך דערהערט אַ קלאָרער. הגם
הייזעריקלעכער ענטפער. שטיי, שטיי, טייערינקער דיכטער פון פינף"
און-צװאַנציק סאָנאַטקעס, מיט זיבן-און-צװאַנציק אילוסטראַציעס פון באַ-

*) װאָס װוילט איר?

218

גנבטע מאָלערס ! דאָס בין איך דער, וועמען דו האָסט אויך באַגנבעט,,,
אַ ביסל אַנדערש,

מאַקס האַרקאַװקע האָט גלייך דערזען אַז ס'איז שלעכט און אומ-
געקוקט זיך נאָך הילף, אָבער די באַהאַלטענע שנאה צו אים פון דער
גאַנצער באָהעמיעץ איז געווען אַזױ גרויס, אַז מען האָט אַפילו קיין ריר
ניט געגעבן איינצושטעלן זיך. פאַרקערט, אַלע די, וועלכע האָבן געקענט
די געשיכטע מיט סאָניאַן, זיינען די לעצטע צייט געווען אויף ברינס צד,
און עס האָט זיך זיי שטאַרק פאַרגלוסט זען, װי אַזױ האַרקאַווקע װעט זיך
דאָ אַרױסדרײען פון קלעם...

ברין האָט ווייטער געציילט ווערטער. אויסערלעך --- זייער רואיקע
ווערטער }

--- האָסט אָבער געגנבעט קוועקיזילבער אין די הויפנס. די גנבה
איז אַװעקגעלאָפן... ניט אַזױ ?

--- כ'האָב ביי קיינעם ניט געגנבעט ... -- האָט זיך האַרקאַװקע אַ
ריס"געגעבן. ער איז אָבער געזעסן פעסט אין האַנט-קלעם, וי אַ טשװאָק
אין װאַנט,

|-- קוט אַװעק, קום אַװעק ! --- האָט זיך גאַבראָנסקי אָנגעהאַנגען
אויף ברינס געשפּאַנטן אָרעם. געװאָלט זי פונאַנדערנעמען. אים, אָבער,
האָט ברין ווייך אָפּגעשטױסן מיט זיין ברייטער פּלײצע און נאָך פאָר-
געװאָרפן :

--- נעמסט זיך פאַר אים אָן, דו? ס'איז דאָך איינער פון דיינע
אַלטע לייט.,, װײיניקסטנס, א משרת אין דער ,מלוכה פון די
אַלטע?... איך הויב אָן די רעװאָלוציע, אויף וועלכער דו װאַרטסט,

קיינער האָט ניט פאַרשטאַנען װאָס דאָס מיינט. איין גאַבראָנסקי
האָט, ווייזט אויס, יאָ פאַרשטאַנען. װאָרעם ער האָט זיך עפּעס צוזאַמען-
געקאָרטשעט, קלענער געװאָרן און אָפּגעלאָזן זיין יונגן פריינט.

--- מעדאַםיזע-מאָסיע !*) -- האָט ברין אַ ביסל טעאַטראַליש
אַ ווענד-געגעבן צום נאָך מער נײיגעריק-געװאָרענעם ,פּובליקום". ‏ -
מיט װאָס דערקלערט איר װאָס אַזאַ נפש, װי מאַקס האַרקאַװקע, קריכט
אומעטום דורך און געניסט, און איר װאַרט אַלעמאָל אױף זיין
גנאָד, אױף זיין מינונג און אױף זיין פאַרמיטלונג ?

קיינער האָט ניט געענטפערט. און ברין אַליין האָט געמאַכט דעם
פּירוש ;

---‏ ווייל ער איז קליין און האָט וייכע ביינער... איר זייט

*( מיינע הערן און דאַמען.
219

, מיר צויגרויס ! דאָרטן וואו אַזעלכע פויגלען װי איר קאָנען ניט דורכ"
גיין --- קריכן דורך מייז, גאַנצע אוצרות מיט תבואה עסן זיי אויף. און
דאָס איבעריקע, אונדזער חלק אויף דער ערד, פאַרפּאַסקודיען זי"ייי.

אַזאַ קורצער און פּאַטעטישער דרוש האָט האַרקאַװקען מער באַרר
איקט, װי אויפגערעגט. זיין פּחד איז, דאַכט זיך, אַװעק. װיבאַלד דער
בעל-דבר דרשנט --- בייסט ער ניט. איז האַרקאַווקע דרייסטער געװאָרן :

--- לאָז, דו, גראָבער יונג איינער! לאָז אָפּ!

ברין האָט אים אָבער ניט אָפּגעלאָזן און, אָן שום איבערגאַנג, גע"
ווענדט זיך צו אים אַלײן :

-- ביז װאַנעט, זאָג נאָר, װעססו אונדז קאַליע-מאַכן די לופט
אויפן מאָנפּאַרנאַס ? אױף אונדזער טאָנפּאַרנאַסיי.

-- ביסט שיכור !., --- איז האַרקאַװקע נאָך מוטיקער געװאָרן.

-- אַ ביסעלע... יאָי --- האָט ברין צוגעשאָקלט מיטן קאָפֿ. ---
דאָס איז אָבער גוט, גלויב מיר ! דאָס גיט מיר די קראַפט אַרױסצװאָגן
דאָס, װאָס אַלע טראַכטן וועגן דיר.. . און איצט װעל איך דיר געבן
אין מאָרדע !

--- ניט דערוועגן זיך !.. --- האָט זיך דערהערט האַרקאַװקעס
קוויטש. ער האָט נאָך אַלץ ניט געװאָלט גלויבן, אַז מען מיינט דאָס אויף
אַן אמת.

--- עס װועט דיר גוט טאָן!.. -- האָט אָפּגעברומט ברינס ניט"
ניכטערער קול אין דעם אויפגעשטיגענעם געמורמל אַרום אים.

אָבער קיינער, אויסער דעם בעל-הבית אַלײן, האָט זיך ניט גערירט
פון אָרט. אַלפרעד מלאָטעק האָט דערזען די געפאַר פון אַן ערנסטן
סקאַנדאַל און, אונטערגעשטופּט פון זיין ווייב, האָט ער זיך אַ װאָרף"
געגעבן ראַטעװען דעם כבוד פון זיין סאַלאָןדאַטעליע און פון קינסטלער-
אָװונט. זיין שעפּסענער פּראָפיל האָט דערביי באַקומען אַן אויסדרוק
פון אַ באַראַן, װאָס איז גרייט אַ. בוקיצױטאָן אַ צווייטן.

עס איז שוין אָבער געווען צוױשפּעט. אַ שװערער פּאַטש האָט
אַ פאַל-געגעבן אויף האַרקאַװקעס פּנים, און אַזױ וי ער האָט דאָס, אין
דער לעצטער סעקונדע, געװאָלט אויסמיידן און אַ בױיג-געטאָן זיין צוגע"
לעקט קעפּעלע אָן אַ זייט, האָט אים דער פּאַטש, וי אַ פּליוך זודיק װאַסער,
אַ ברעןדגעגעבן איבערן שלייף און איין האַלבער באַק.... ער האָט אויפ-
געשריען, וי אַן אָפּגעבריטער. די קניעלעך האָבן זיך אים אונטער"
געבראָכן און דאָס דערבי-קאַפּעליושל האָט זיך אים אַװעקגעקײקלט פון
דער אָפּגעלאָזענער האַנט, וי אַ גרויסער פאַרשפּילטער באל. צװישן די
פיס פון די אַנטציקטע און דערשראָקענע צוזעער אַװעקגעקײקלט זיך +..

200

פאַרשפּילט האָבן אויך די מלאָטעקס. דעם גאַנצן רעקלאַמע-קער-
מעשל פאַרשפּילט. זיי האָבן זיך בײדע אַ װאָרף-געגעבן צו האַר-

קאַװוקען, געהאָלפן אים אויפצושטיין. זיי האָבן פּראָטעסטירט, געשריען
צו עמעצן ער זאָל אַרױסגײן.. . גלייך אַרױסגײן זאָל ער !

א

אין אַ מינוט אַרום האָט שוין גאַבראָנסקי געפירט זיין יונגן פריינט
אין דער אויסגעשטערנטער נאַכט אַרײן, וי אַ טאַטע פירט אַ פאַרזינדיקטן
בנאָק. און ברין האָט זיך געלאָזן פירן. . . די שאַרפע, שפּעט-האַױרבסטיקע
לופט, נאָך האַלבער נאַכט, האָט אים אָפּגעקילט. דער נאָענטער פּאַרק
מאָנסורי האָט זי אַקעג"גערוישט מיט פינצטערע אָפּגעבלעטערטע
ביימער... דאָ האָבן ביידע פריינט דערהערט הינטער זיך אַ וייטן
מוזיקאַלישן פּאַסאַזש פון מאָצאַרטס ,טערקישן מאַרש", איינגעחזרט
און אויסגעדראָשן וי ;אַשרי יושבי ביתך"... דאָס איז, קאָנטיק, מאַדאַם
מלאָטעק, גלייך נאָכן פאַרקלונגענעם פּאַטש און פּטור-װערן פון ניט-
געוואונטשטן גאַסט, אַרײנגעשפּרונגען אין איר פּליושענעם זיץזאָטל
און אין מוזיק, געאַרבעט אויף אַלע כלים, כדי צו באַרואיקן, װוי יט איז.
דעם אױיסגעבראָכענעם טומל אין איר הויז, אָפּװישן דעם שוערן אייף-
דרוק װאָס דער ניט-ניכטערער, אַװעקגעװאָרפענער מאַן האָט דאָרטן
איבערגעלאָזן . . .

ביי אַן אייזערנעם סלופּ פון אַ לאַמטערנע, לעבן צוים פון פּאַרק,
איז ברין שטיין געבליבן, טיף אָפּגעאָטעמט און באַקלאָגט זיך מיט אַ גע-
בראָכענעם קול :

-- נו, זאָג אַלײן, גאַבראָנסקי ! נויטיק געווען צו גיין צו אַזעלכע
בהמות ? אָט, הערסטו דאָך. . . אַפילן פּעטש באַגלײיטן זיי מיט מוזיק. . ,

--- װאָס װילסטו ? -- האָט אים גאַבראָנסקי נאָכגעמאַכט מיט אַ
כלומרשט-געבראַכענער שטימע. -- די קרובה מיינע, די מלאָטעקיכע,
האָט ניט פאַרגעסן דעם אונטערגאַנג פון דער ,טיטאַגיק?... זי האָט
מסתמא געלייענט, יונגערהייט, װוי אַזױ דער בראַװער קאַפּיטאַן האָט,
אין דער לעצטער מינוט, געגעבן אַ באַפעָל די שיף-קאַפּעליע זאָל אַ זעץ-
טאָן א פריילעכן מאַרש. הער, הער! די קאַריערע פון איר מאַן גייט
אונטער און זי שפּילט... |

דערנאָך האָט גאַבראָנסקי מאַרשירט, געאָרעמטערהײיט, מיט זיין
יונגן פריינט און, פאָטערלעך, ניט אָן באַהאַלטענעם הומאָר. געזאָגט
אים מוסר ;

--- זע נאָר, דוידקע . . . שוין צום צווייטן מאָל זאָג איך דיר היינט

221

--- דוידקע... דעם פּאַטש דיינעם װעט שוין האַרקאַװוקע װי ניט איז
פאַרדייען. ער װעט מוזן, אין אַ געוויסן זין זייט איר איצטער ביידע
קוויט. און ער װייסט דאָס.,.. אָבער שוין צייט דו זאָלסט אויך װיסן,
אַז קינדער, ווען זיי שלאָגן זיך אָפּ אָן טיש, שלאָגן זיי דעם טיש צוריק:
ענאַ, נאַ, טיש!.." מענטשן, װאָס שלאָגן זיך אָפּ אָן מענטשן און
שלאָגןדצוריק, זיינען אויך ניט בעסער פון קינדער, גרױסע קינדערי
אַזױ װי דו... גייסטיק-דערוואקסענע מענטשן, אַז זיי שלאָגן זיך
אָפּ אָן זייער גלייכן, שלאָגן ניט,,. וואויל איז דעם, וועלכער איז אַזוֹ
,דערוואקסן", אַז דער מענטש, וועלכער האָט אים װיי-געטאָן, זעט אים
אויס וי אַ טיש, און ער פילט װי קאָמיש עס װעט זיין, ווען ער װעס
שלאָגן דאָס צוויי-פיסיקע מעבל-שטיק פון אונדזער הילצערנער געזעל-
שאַפט, וואו אויף יעדן טריט זיינען אָנגעשטעלט אַזופיל איבעריקע
זאַכן, אַזױ װי ביי די מלאָטעקס י+.

ברין האָט נאָר מיט די פּלייצעס אַ הויב-געגעבן :

--- אַזאַ געבאָט פון אַ מאָדערנעם קריסטוס שטימט עפּעס ניט מיט
דיין היינטיקער פּראָטעסט-דרשה קעגן דער ,מלוכה פון די אַלטע*י..
װאָס טוט זיך מיט דיר ? אין עטלעכע געשטאַלטן האָב איך דיך היינט
געזען: איין געשטאַלט פון אַ געלערנטן, אַ יוגנט-רעװאָלוציאָנער און
אַן אולטראַ-מאָראַליסט ... ווער ביסטו, אַלזאָ? אַן אַלטער, צי אַ
יונגער ?

--- ביידע, ביידע זאַכן, --- האָט גאַבראָנסקי אַ כיכיקע געטאָן און
ווייטער געשפּרײזט. --- איך שטיי מיט מיינע יאָרן און וויסן אויף דער
גרענעץ פון צוויי וועלטן --- פון יוגנט און עלטער, פון גייסטיקער רו און
קאַמף, פון ראַכעינעמען און מוחל-זיין, ‏ און איך ווייס ווירקלעך ניט
װאָס עס איז בעסער. איך ווייס נאָר איין זאַך + אַז מיט דיין היינטיקער
פיזישער נקמה פון האַרקאַװוקען האָסטו דיין גליק, מיט סאָניאַן, ניט צוריק"
געוואונען, אַזױ וי איך, מיט מיין מוחל-זיין, האָב יעטאַן קיין מאָל ניט
צוריקגעוואונען. . . איך האָב זיך אין דעם היינט איבערצייגט אַ לעצטן
מאָל.

ברין האָט געשוויגן און נאָכגעטראַכט. יעטאַס יונגע אויגן, אונטער
דער זילבערנער קרוין פון האָר, זיינען פאַר אים געשוואומען אין דער
אויסגעשטערנטער טונקלקייט, איבער די אייזערנע צום-ישטאַנגען פון
פּאַרק האָבן זיך שװערמוטיק געשעפּטשעט די האַרבסט-בײימער און
ברינען האָט זיך אויסגעדוכט, אַז דאָס טייטלען זיי אים אָן און מוסרן
אים פאַר זיינע זינדיקע געדאַנקען.

(ענ ד פון ערשטן טייל)
299

בווייטער טייך

ער שטער קאַפּיטל
דער אָנהויב פון עולם- הזה

4

, , . אַנרי רוססאָ, דער פּרימיטיווער מאָלער, האָט זיך געשלעפּט
דורך אַן עקזאָטישן װאַלד, אויף דער דאַרער פּלײצע -- אַ פּאַק מיט
גיט-:איינגעראַמטע בילדער, און זיין מאַסקע-פּנים פון אַ קאַניבאַלישן געץ
האָט געשװויצט אַזױ, אַז ליכטיקע טראָפּנס זיינען פון אים געפאַלן
וי פונקען. ,,צען פראַנק אַ בילד !* --- האָט ער קרעכצנדיק אויסגערופן.
נאָר קיינער האָט ניט געקויפט, און ניט געװוען ווער עס זאָל קויפן
אויסער פּלאַנצן מיט פאַרפּלאָנטערטע צוייגן און װאָרצלען איו דאָ
קיינער ניט געווען... די פּלאַנצן גופא זיינען אויך געװען אויסער-
געוויינטלעכע,. העל-בלויע אָרכידייען מיט געשטרייפטע בלעטער, בא-
שפּריצט מיט רויטע שפּרענקעלעך, װוי מיט בלוט. כריזאַנטעמען, גרויסע
וי זונעןדבלומען, מיט מענטשלעכע בלאָנדע און שאטענע געקרויזטע האָר
אָנשטאָט צוויט-בלעטער. דאָס באַרימטע בילד ;דער לייב אין מדבר"
איז פּלוצלונג לעבעדיק געװאָרן אויף רוססאָס פּלײצע און אַ שפּרונג-
געגעבן... ברין האָט זיך דערשראָקן און געװאָלט אַנטלױפן, נאָר באַלךד
האָט ער זיך צעלאַכט. װאָרעם ער האָט דערזען, אַז סיאיז גאָר סאָלאַנש
זיין מאָדעלקע, אַ האַלב-נאַקעטע אין איר אָראַנזשענעם אונטער-קליידל
פון גלאַנציקן אַטלאַס. און אירע טונקעלע אָרעמס און בריסט, וי פון
סאַנדאַלןדהאָלץ געשניצט, ציען זיך צו אים מיט רויט:געלאַקירטע נעגל
און מיט לעכצנדיקע שפּיצן,. סטראַשען, ווילן איינקלעמען זיך אין זיין
האַלדז, אויסזויגן אים :

--- צו יעטאַן גײי, דו! צו יעטאַן!..

ברין האָט אַ טראַכט-געגעבן אויף צוריק און איז אין אַ פינצטערניש
אַרײינגעפאַלן. פון עקזאָטישן װאַלד אין אַ טוכלען וייןיקעלער. פון
צווישן די פעסער אין אַ ווינקל איז אַרױס מאָדיליאַני אין אַ צעשליסענעם
סאַמעטענעם גאַרניטער, אַזאַ װי די פראַנצויוישע פאַבריק:אַרבעטער
טראָגן, מיט אַ לויזן סאַמעטענעם גאַרטל אָרום די לענדן. זיין פּנִים איז
קרענקלעך-בלאַס, װי געשיילטע קאַרטאָפּל, און זיינע העגט ציטערן.

-- זע ! --- ווייזט אים אֶן בױין אויף די ציטערדיקע פינגער, --- װאָס

איז דאָס ?
225

-- כ'האָב געטרונקען צופיל עטהער... --- ענטפערט מאָדיליאַני
און קוקט ערגיץיוואו הויך, איבער ברינס קאָפּ, -- פאַר די לעצטע
פּראַנקען --- עטהער. און אויך די זיינען ניט געווען מיינע +י.

--- וועמעס דען ?

--- דזשין האַביטערן האָט דאָס מיר געגעבןי..

--- ווער איז זי, די דזשין ?

--- קענסט זי ניט ? האַיהאַ! מיין געליבטע, מיטן ליכטיקן פּנים
און לאַנגע צעפּ. איר פאָטער האַלט נאָך איצט אויך אַ שפּייזיקרעמל
אויפן מאָנפּאַרנאַס, ניט װייט פון קאַפע ראָטאָנד יי.

--- און זי וואו איז ?

--- דערמאָנט זיך !.. --- אויף מיינע בילדער. זי אַלײן האָט זיך
אַרױסגעװאָרפן אויפן ברוק פון פערטן שטאָק. אינעם זעלבן טאָג ווען איך
בין געשטאָרבן.. .

--- אויב אַזױ, ביסטו דאָך אויך געשטאָרבן...

--- מאָלער וי איך קאָנען ניט שטאַרבן. איך לעב נאָך, איך לעב...

--- אַך, יאָ, דער עלזאַסער... בי די מלאָטעקס האָט מען מיך
טאַקע געפרעגט, צי דו גײיסט ניט אַרום אין מיין אַטעליע... און אָט !
דו גייסט טאַקע אַרום +*.

--- דיין אַזירעס ?

--- רי װאָזשיראַריד הונדערט-און-פינף, אַטעליע נומער זעקסיי.

--- אַך, דאָרטן,.. יאָ... דאָרטן...

מאָדיליאַני האָט זיך פּלוצלונג פאַרהוסט, געכאַפּט זיך פאַרן האַרצן
און פאַרענטפערט זיך :

--- איך הוסט... הערסט וי איך קייך ? דאָס האָט מיך דער
רוטישער כוליגאַן לושניקאָװו געשלאָגן. ביים סקולפּטאָר דאַל אין אַטעליע.
דאָרטן, וואו דו וואוינסט...

--- יאָ, יאָ, ווייל דו ביסט אַ ייד...

--- ער האָט זיך נאָך גערייצט: קקופּע? קופּע1.."*)

און ווידער האָט זיך מאָדיליאַניס איידעלער פּנים פאַרקרימט.
דאָס מאָל --- פון צאָרן, זיינע פינגער מיט אומריינע נעגל האָבן זיך
אויסגעדרייט אָנצוכאַפּן ברינם האַלדז און דורך זיינע פאַרשטירעטע ציין
האָט ער זיך גיפטיק צעזונגען :

, מוזטט פאָרוי-ויס
געשטאָאָרבן זיין!.."

*) געמלט ? געמלט ?

200

--- דאָס איז אַ קאָשמאַר !.. --- איז ברינען דורכגעלאָפן אין פאַךר-
טשאַדעטן מוח און ער האָט געמאַכט אַן אָנשטרענגונג אויפצושפּרינגען,
אױפכאַפּן זיך. . . און ניט געקאָנט, אַ נייע זעאונג האָט אים צוגעדריקט
צום אָרט,

פון זיין שויןלאַנג ניט אויפגעראַמטער עטאַזשערקע, פון װאַנעט
סאָלאַנש האָט פריער געהאַט אַרױסגעשלעפּט סאָניאַס פּאָרטרעט, דער"
נאָך -- די אַלטץ הגדה של פּסח, זיינען איצט אַרױסגעקראָכן צוויי
פיגורן : מלאָטעקיכע און יעטאַ--- גאַבראָנסקיס געוועזענע פרוי. מלאָ-
טעקיכע האָט געהאַװקעט, אָנװײזנדיק אויף ברינען:

--- סקאַנדאַלן איז ער געקומען מאַכן!.. מין מאַנס קאַריערע
קאַליע געמאַכט ! אַלץ איבער דיר, איבער דיר, איבער דיר ! פאַרליבט
האָט ער זיך אין דיר, אַלטע שקורע! פאַרליבט...

יעטאַס זילבערנע קרוין פון האָר איז געװען צעפּאַטלט, און מיט
אירע יונגע אויגן האָט זי געוואונקען צו ברינען ער זֹאָל זי ראַטעװען.
נאָר ער האָט זיך ניט געקאָנט רירן פון אָרט, אַלע אברים זיינען געווען
אָנגעגאָסן מיט בליי. האָט יעטאַ גענומען שרייען אַזױ, אַז איר זיל"
בערנער האַלדזבאַנד האָט זיך צעטאַנצט אויף איר הויכער ברוסט:

--- זע אירע ליטקעס.,, אירע הענט... איר האָר-מאַסע אויפן
קאָפּ ! זי װעט מיך הרגענען.. הרגענען...

-- אַ קאָשמאַר! -- האָט זיך איצט ברין איבערצייגט, -- אוים-
כאַפּן זיך ! אױיפכאַפּן זיך !. .

נאָר עמעצער אַ ווייכער, אַ פוכיקער וי אַ קישן, האָט אים צוגע-
דריקט און געשעפּטשעט :

--- און װאָס ועט זיין, אַז דו װעסט זיך אוױפכאַפן! אַ פּוסטע
אַטעליע געפינסטו... סאָניאַ --- אין פרעמדע אָרעמס... ניטיגעווא-
שענע טעלער... שטויב אין די ווינקעלעך...

נאָר דאָס זיינען שוין געווען קלאָרערע געדאַנקען, אמתערע קלאַנגען,
נאָענט צו דער וירקלעכקייט. אַ האַװקען האָט ווירקלעך דערגרייכט
אַהער, װי פון הינטער א באַרג מיט קיצלדיקע װאַרעמע פעדערן. װואָרעם
ברינס קאָפּ איז האַלב געווען צוגעדריקט מיטן גרויסן אומגעדרייטן בעט-
קישן. און געבילט האָט דאָס דער הונט אין שכנס אַטעליע נומער פינף...

ברין איז נאָך אָ גוטע פערטל שעה געלעגן וי אַ באַטױבטער און
פויל באַמיט זיך אַרוֹיסצושײלן דאָס ווירקלעכע פון געטרוימטע, װי אַ
יאָדער פון אומגעלומפּערטע שאָלעכצן. אין דער אונטערשטער שורה
האָבן זיך באַקומען לעכצנדיקע פרויען-לייבער. און זיין אייגענע נייגע"
ריקייט פון אַ יונגן, קרעפטיקן מאַנצביל, אויסגעהונגערט און זשעדנע

227

נאָך סאָלאַנש בירט, נאָך יעטאַ גאַבראָנסקי. אַפילו --- נאָך דער נאַרישע-
װאַטער קלאַראַ מלאָטעק... | |

דוד ברין האָט אַ סך מאָל געהערט און געלייענט פונעם שװערן
געמיט װאָס דערדריקט אַ מענטשן נאָכן אויסטשוכען זיך פון אַן איבעריקן
טרונק, דאָס בעסטע איז, דעמאָלט, צו נעמען אַ פריש ביסל משקה אויפן
ניכטערן. אַזױ שלאָגט מען מיט איין קייל אַרױס דעם צווייטן. דערמאָנט
זיך --- איז ער מיד אַראָפּנעקראָכן פון זיין ברייטן אױסגעװאַרעמטן
געלעגער און, שטייענדיק אין פּיזשאַמא, אָנגעגאָסן זיך אַ גוט-גלעזל
מיט אַלטן ראָם, פון דעם ליקער-קעלטערל אויף אַ װיַנקליטיש. דעם דאָזיקן -
קעלטערל האָט נאָך סאָניאַ איינגעריכט, ווען זי איז דאָ געווען די בעל-
הביתטע. זי האָט ליב געהאַט צו קוויקן זיך מיט אַ גרינעם שאטרעז,
מיט אַ וויירוךישמעקנדיקן בענעדיקטין, אָדער מיט אַ גאָלדיקן קיוראַסאָ
צווישן איין ליבע-:שטורעם און צווייטן ‏

ברין האָט אַ זופּ-געטאָן, און האַלדז און נאָזלעכער האָבן זיך ביי אים
גלייך אָנגעפילט מיט אַן אויסערגעוויינטלעכן אַראָמאַט, װאָס קיין אַנדער
געטראַנק, אַפילו אױסגעשטאַנענער קאָניאַק קאָן זיך מיט אים ניט פאַר"
גלייכן,. מיטן ריח פון בליענדיקע אינדזלען און טײטל פּאַלמען האָט
אויף אים װאַרעם אַ ווייע"געגעבן. און כדי ניט לאָזן אױסװעפּן דעם
גענוס, האָט ער זיך צוריק-אַװעקגעלײיגט, איינגעדעקט די פּלײצעס און
זיך צעשמייכלט פון קיצלדיקן טעם און ריח.

קיין צען מינוט זיינען ניט אַריבער און די אָנגענעמע ;רפואה" האָט
גענומען ווירקן. די פיס זיינען לייכט געװאָרן, אין פאַרנעפּלדיקן קאָפּ
איז אויפגעגאַנגען אַ ליכטיקייט, אין האַרצן -- אַ פריילעכער וויכער.
די האַלב-טונקלקייט, אויפן שלאָף-באַלקאָן, האָט גענומען דריקן. איז
ברין ווידער אויפגעשפּרונגען. דאָס מאָל --- אַן אָפּגעפרישטער, אַ זשװאַ-
ווער. דאָס אָפּגיסן זיך אונטערן װאַשיקראַן, דאָס קאַלטע שטראָמען
איבערן קאָפּ און נאַקן האָבן נאָך די אויפגעלעבטע פרישקייט פאַר"
שטאַרקט. ווישנדיק זיך מיטן מאָכיקן האַנטעך איז ער, אַזױ װי ער שטייס
און גייט, אין פּיזשאַמאַ און שטעק-שיך, אַראָפּגעלאָפן פון האַלב-טונקעלן
באַלקאָן אין ליכטיקן אַטעליע אַרײן. גלייך צו זיין ,;גרינער נאַכט? איז
ער געלאָפן, - |

ער האָט זיין פאַרענדיקטע מאָלערײ באַטראַכט איצט, אַ קילער, אַ
געזעטיקטער, כמעט מיט פרעמדע אויגן פון אַ קריטיקער אויף אַן אויס"
שטעלונג. און געפונען האָט ער, אַז אין זיין ,גרינער נאַכט" האָט ער
דערגרייכט אַ הויכן שטאַפּל פון טעכניק און האַרמאָנישע פאַרבן. גרין
און גרוי און בלוי און גאָלד װאָס גײיען איבער, איינער אין צווייטן, אָן

228

שום דראַמאַטיזם,. ווייך, װוי אין דער נאַכטיקער נאַטור, װאַקטן דאָ אַרױס,
קאָליר פון שאַטירונג, און פאַרקערט, אַזױ וי די גרין און בלו'באַ-
גילדטע פעדערן אויפן האַלדז פון אַ טױיב, נאָר --

--- װאָס נאָר ?.. דאָ האָט ברין אַ פאָרשקע-געטאָן מיט די נאַסע
יליפּן, וי אַ יונגער אָגער נאָך אַ קילן טרונק, און האָט זיך אַליין דער
קלערט :

--- נאָר אינגאַנצן אַרױס פון ליטעראַטור איז דאָס ניט. הונדערט
פּראָצענט מאָלערײי איז דאָס ניט. עפּעס אין דאָ געקינצלט, צוגע-
קלערט...

ער האָט אַ וויילע געקעמט זיינע נאַסע האָר און באַשלאָסן:

--- װיבאַלד איך האָב מוט, נאָך אַזופיל מי און זוכעניש, צו זאָגן
מיר אַלײן דעם אמת, איז דאָס אַ גוטער סימן !

צופרידן און אין דער זעלבער צייט שמערצלעך באַרירט פון זיין
זעלבסט-קריטיק, איז ער אַ וילע אומגעגאַנגען איבער דער אַטעליע.
אַפילו דער צער פון אַנטפּלעקן זיינע קינסטלערישע פעלערן איז אים
איצט געווען אָנגענעם. אַזױ איז אַ געניטן ספּאָרטסמאַן אָנגענעם דער
לייכטער קערפּערלעכער ווייטיק, נאָך אַ פיזישער אָנשטרענגונג. ווייל
ער ווייסט, אַז דאָס װאַקסן די מוסקולן, אַז דאָס ציען זיי נייע קרעפטן
פונעם פריילעך-צירקולירנדיקן בלוט.

--- ס'איז אַ גוטער סימן, ברודער ברין ! --- האָט ער מוטיק איבער-
געחזרט און ביז טרוקן געריבן זיך די נאָך פייכטע הענט, מירן נאָך
לעבן... מירן נאָך ליבן! מיט סאָניאַן ענדיקט זיך ניט די װעלט.
אַלע טאַלאַנטלאָזיקײטן, מיט די האַרקאַװוקעס און מלאָטעקס אויף צו-
להכעיס ! איר, אַלע איבעריקע צווייפיסיקע מעבל-שטיקער, וי דער
ליבער טשודאַק גאַבראָנסקי זעט אייך, אַװעק, אַװעק פון וועג !

דער בייגעשמאַק פון נעכטיקן ביטערן טראָפּן און ביטערע געשפּרעכן
איז, ביסלעכווייז, בטל געװאָרן אין דער אויפגעשפּרודלטער פרייד װאָס
האָט ניט קיין נאָמען. עס האָט זיך קודם-כל אױיסגעדריקט אין אַ געזונטן
אַפּעטיט. טענצלדיק און זינגענדיק האָט ער זיך געשטעלט קאָכן קאַװע
אין זיין אַלקאָוו. געכאַפּט אַ קיי שטייענדיקערהייט און געפילט, וי יעדער
צעקייטער ביסן שמעלצט זיך אין זיין יונגן גוף. ער האָט זיך קלאָר און
ניכטער פאָרגעשטעלט וי אַזױ האַרקאַװקע איז נעכטן ביינאַכט געשטאַנען,
אונטער דעם געפאַלענעם פּאַטש, מיט אונטערגעבראָכענע קניעלעך און
מיט צעפּאַטלטע פעטע הערעלעך, און האָט מיט צעשראָקענע אויגן גע-
זוכט זיין אַװעקגעקײקלטן דערבי-קאַפּעליושל... נאָר קיין געוויסנס-
ביסן האָט ער, איצט, דערפון ניט געהאַט. ער האָט נאָר געפילט, אַז

29

מיט דעם פּאַטש האָט ער אויפגעבראָכן אַ װאַנט, הינטער וועלכער ער
האָט זיך ביז איצטער געשטיקט, אין בענקשאַפט און אין העפלעכקייטן . *.
אױפגעבראָכן --- און אַ גאַנצע כאָפּטע פון פריילעכע טײװאָלים האָבן
זיך אַרײינגעריסן דורכן ברוך און טאַנצן אַרום אים אַ קאַרעהאָד, דרייען
זיך אין דער שמעקעדיקער פּאַרע פון קאַװע.

-- נאָך, נאָך! קומט אַרײן! קומט אַרײן!.. האָט ער זײ
שטיפעריש אויפגעפאָדערט, דערביי אַלײין אונטערגעטענצלט און אובי
טערגעזונגען. פאַרענדיקט דאָס מאַרינע-לידל, װאָס ער האָט געכטן
אָנגעהויבן : |

וואואַלאַ לע גאַר'י דע-לאַ מאַרינע!..
אַז מען טראָגט דעם בלויען ראָק,

איז מען ניט קיין אַלטער זאָק...

ווען ער צעגייט זיך מיט זיין מיידל --
טרייסט אים גיך דער גרויסער ים,
דאָס איז דער יונג פון דער מאַרינע --
פריי פון אייפערזוכט און קנאה...

ניט אַ כװאַליע --- נאָר אַ פלאַם !..

:2

וי אַן אַסקעט, וועלכער באַפרייט זיך פון אַ שווערן נדר, האָט ער
אויפגעלעבט, געקומען, הייסט דאָס, דער מאָמענט אױסצוטאָן זיך פון
נאַרישע פליכטן און צוהערן זיך װי דאָס האַרץ קוועלט, װי דאָס בלוט
שלאָגט אין די אָדערן, װי דאָס ליכט פון טאָג גיסט זיך אַרײן אין אַלע
הויט-מיילכלעך, װי יוגנטלעכע באַגערן שטייגן-אויף הפקרדיק און זיס.
מונטערער, פרייער, דויד ברין! ס'איז גוט צו הוידען זיך אין פריעךר
אָרעמס, וי אויף כװאַליעס. אויסזויגן פולע ליפּן, װי וויינטרויבן. שעפּן
גליק און צוריקגעבן אָן רעכענונג. דער עיקר -- אָן רעכענונג. נאָר
קרעמער פירן חשבונות. געליבטע און ליבנדיקע ווייסן דערפון גיט.

ער האָט דערזופּט זיין הייסע קאַװע און אַרײנגעלאַכט אין שפּיגל
אויפן װאַנט :

--- װאָסי, עס קומט מיר ניט ?..

דאָס האָט ער נאָכגעמאַכט אַ זשװאַװן יינגל, װאָס האָט אַמאָל גע"
דינט ביי זיין טאַטן אין געשעפט און, װוי נאָר עפּעס אַ זאַך : מיטאָגיעסן,
טיי-טרינקען, כאַפּן אַ שפּאַציר וכדומה, פלעגט ער דאָס גלייך באַרעכטיקן
מיט אַ קוויטשעדיקער פראַגעלע: ;װאָסי, עס קומט מיר ניט3.."

290

דאָס ערשטע, װאָס האָט זיך אים איצט געװאָרפן אין די אויפ-
געװאַכטע אויגן, איז געווען די אומאָרדענונג אין דער אַטעליע. די זעלבעץ
אומאָרדענונג האָט ער שוין נעכטען פאַרנאַכט באַמערקט, נאָר קיין קראַפט
און קיין ווילן ניט געהאַט אָפּצוגעבן זיך דערמיט און אַרבעטן וי אַ דינסט-
מויד,. די אומריינקייט אין די ווינקעלעך האָט אים גערייצט, די שמאַט-
קעלעך, פעט פון טערפּענטין און אָפּגעװישטע פאַרבן, די קרום-הענגענדיקע
לייוונטן אויף די ווענט, די ניט-געװואַשענע טעלער אין דער קליינער גאַזי
קיך, די צעװאָרפענע ביכער און קאַרטאָנען אויף דער עטאַזשערקע...
און, ניט װאַרטנדיק די אויפגעברויזטע ענערגיע זאָל זיך לייגן, האָט ער
אויף זיך אַרױפגעכאַפּט אַן אַלטן אַרבעט-כאַלאַט, און באַװאָכּנט זיך מיט
בעזעם און שטויב-טוך, װי אַ געניטע בעל-הביתטע. ניט פאַרגעסן אַפילן
צו פאַרװויקלען דעם קאָפּ האָר מיט אַ האַנטעך וי מיט אַ הייבל. אויס-
געשפּריצט דעם גאַנצן פּאָל מיט װאַסער און טערפּענטין, האָט ער גענומען
קערן און פּוצן און װוישן. טענצלענדיק און זינגענדיק, צום ריטעם פון זיינע
באַוועגונגען, האָט ער אַזױ אױסגערײניקט אַלע וינקעלעך, איבער-
גערוקט שטולן און טישלעך, אויסגעגלייכט די בילדער אויף די וענט,
די שויבן פון די גרויסע אַטעליע-פענצטער געריבן ביז צום גלאַנץ, די
צעװואָרפענע פּינזלען צוזאַמענגענומען אין קאַסטן, די מאָלברעטער אָפּגע-
װואַשן ; געמאַכט אָרדענונג אין דער ביכער-עטאַזשערקע, װאָס סאָלאַנש
האָט אין איר ווייבערישער נייגעריקייט צעװאָרפן. נאָכדעם האָט ער די
גאַנצע אָפּגעלאָזענע פּאָדלאָגע אױסגעשפּריצט מיט שיטערן װאַקס און
פלייסיק גענומען רייבן מיט אַ גרויסער פוס-באַרשט פון ווינקל צו ווינקל.
דאָס איז אַלע מאָל געווען איינע פון זיינע באַליבטסטע מלאכות...
און װאָס גלאַנציקער דער פּאֶל איז געװאָרן, װאָס טיפער ער האָט אין זיך
איינגעאָטעמט די געשאַפענע פרישקייט און דעם ריה פון געריבענעם
װאַקס, אַלץ פריילעכער האָט זיין ליד געקלונגען :

דאָס איז דער יונג פון דער מאַרינע !
פריי פון אייפערזוכט און קנאה,
ניט אַ כװאַליע -- נאָר אַ פּלאָם...

ער האָט אַזױ פלייסיק געאַרבעט גוטע אָנדערטהאַלבן שעה. דער
הייסער שווייס איז אים גערונען פון שטערן, אונטערן אַלטן כאַלאַט
געקיצלט אים, נאָר אויפגענומען האָט ער דאָס מיט דער זעלבער צופרידן-
קייט, וי ווען ער װאָלט אין אַ הייסן טאָג געאַרבעט, ניט מיט אַ בעזעם
און פוס-באַרשט, נאָר מיט אַ פּינזל און פאַרבן, און נאָך שטאַרקער איז
זיין צופרידנקייט געװאָרן ווען ער האָט זיך פאָרגעשטעלט, אַז באַלד

201

װעט ער פון זיך כאַלאַט און פּיזשאַמאַ אַראָפּװאַרפן, אָפּזייפן און אָפּװאַשן
זיך, פון קאָפּ ביז די פיס, אונטערן גומענעם דוש*) אין אַלקאָװ.

געענדיקט אויפראַמען --- האָט ער מיט אָפּגעװאַשענע הענט אַרױס-
גענומען פון קאָמאָד פריש-געפּרעסטע ליילעכער און ציכן, אַרױפגעלאָפן
אויפן טרעפּל און איבערגעביטן די וועש פון ברייטן בעט. די ציכן און
ליילעכער זיינען געווען פון פיינעם האָלענדישן לייוונט, קילע און גלאַטע
וי זייד, ער האָט דאָס באַקומען, צו דער חתונה מיט סאָניאַן, אין נדן.
ביים פאַרלאָזן אים האָט סאָניאַ איבערגעלאָזן אַ טייל פון דעם אין די
שופלאָדן, פון גרויסמוט ? צי ווייל זי האָט מער קיין אָרט ניט געהאַט
אין אירע װאַליזעס ? װאָס איז דער אונטערשייד?.. דאָס זעלבע
האָט זי געטאָן מיט די צוויי קאָפּיקישנס פון ריינעם פּוך. איינס מיטגע"
נומען און דאָס צווייטע --- איבערגעלאָזן פאַר אים... איבערציענדיק
איצט דעם ווייכן און פאַריתומדיקן קאָפּיקישן, האָט דוד ברין קלאָר
דערזען סאָניאַס גאָלדענעם קאָפּ מיטן לאַכנדיקן אָװאַל פון איר געזיכט .
אין גריבעלע פון קישן. דערפילנדיק די קיצלדיקע פרישקייט פון געבי"
טענעם ציך, מיט איר נאַקעטן האַלדו און באַק, פלעגט זי אַלע מאָל כי-
כיקען, אַזױ פרעסטלדיק, פאַרפּירעריש... דאָס איז פאַר אים אַלע
מאָל געווען אַ צייכן, אַז זי װאַרט אויף אים, אַז זי װיל אים האָבן לעבן
זיך, אַרומנעמען אים... נאָר, מערקװירדיק! די דאָזיקע דערינערונג
האָט איצט מער ניט געאַרט, ניט געזויגן אין האַרצן, װי ס'איז געשען
ביז אַהער, ווען ער, ברין, פלעגט בייטן דאָס ציך.... האָט ער באַגריפן,
אַז מיט דער פאַרגאַנגענהײט איז אינגאַנצן געבראָכן. די וואונד האָט זיך,
ווייזט אויס, אָנגעהויבן צו פאַרציען, בלוטיקט ניט מער...

נאָכן אָפּזײיפן און אָפּגיסן זיך מיט לעבלעך-װאַסער, האָט ער ביים
פלאַקער פון דער אייזערנער אייוועלע אין אַלקאָוו געריבן זיך דעם
קערפּער מיט אַ גרויסן מאָכיקן האַנטעך און, אַגב, באַטראַכט זיך אין
אָפּגעבליאַקעװעטן שפּיגל. אַ געזונטע מאַנצבילשע פיגור האָט אים פון
פיר-עקיקן תהום אָנגעקוקט. ברייט אין די פּלייצעס און שמאָל אין די
לענדן, מיט צוויי בולטע מוסקולן פון ביידע זייטן בויך, געשלענגלט
וי צוויי פאַרקערטע, גרויסע פראַגע-צייכנס, צייכן קעגן צייכן... דאָס
האָט ער, ברין, אױיסגעאַרבעט דורך אַ סך ספּעציעלער טרענירונג. די
גריכיש-רוימישע סקולפּטורן אין די מוזעאומס און די רענעסאַנט-בילדער
האָבן אויף אים, אין יענער צייט, אַ יאָר צען פאַר זיין חתונה, געמאַכט

אַ שטאַרקן אײינדרוק; און ער האָט זיך פאַרֹמאָסטן צו באַקומען אַן

*) שאָוער.

292

ענלעכע פיגור, נאָר אינגאַנצן איינגעגעבן האָט זיך דאָס ניט. װאָרעם
די פיס זיינע, אַקעגן די אַנדערע טיילן פון גוף, זיינען געווען, בערך, ניט
גענוג לאַנג, ניט גענוג שלאַנק --- אַ פעלער, וועלכער שטאַמט פון אַ סך
דורות יידישער דערציאונג אָן לופט און אָן פיוישע אָנשטרענגונגען,
און װאָס מען קאָן שוין, נאָך אַ געוויסן עלטער, מער ניט גוט-מאַכן, מעג
מען טרייבן ספּאָרט צוויי מאָל אַזוי פיל װי ס'איז נױטיק... אין
אַלגעמײן א דאָס אָבער געוען אַ מער-װייניקער האַרמאַנישע פיגור
פון אַ מאַנספּאַרשױן אין די דרייסיקער יאָרן. ברוינלעך, וי אַ צייטיקער
נוס, אין הויט, מיט פיין-געשניטענע מאַנדל-אויגן, קאַרע און גלאַנציקע,
און מיט אַ באַזונדער געשלענגל צוישן די פעסט-געשלאָסענע ליפּן ---
אַ ליניע װאָס מען טרעפט, אָפּטמאָל, אָן ביי געבוירענע קינסטלער און
גייסטרייכע נאַטורן. איבערן שטערן -- אַ ויכער פון טונקעלע האָר,
װאָס האָבן איצט, נאָכן װאַשן, אויסגעזען אַ סך שװאַרצער און געקרויזל-
טער --- אַ ווילדער הענגל פון צייטיקע וויינטרויבן. מיט זייער נאַסן
גלאַנץ האָבן זי נאָך מער אונטערגעשטראָכן דעם טיפן בליק פון די
גרויסע אויגן, דאָס איז געווען אַ שטרענגער און לאַכנדיקער קוק פון
אַ מענטשן, װאָס האָט אַ סך איבערגעלעבט און פאַרדייט װי אַ גיפט.
אַזױ פאַרדייט, אַז פון גיפט איז געװאָרן אַ טאָניק, אַ קרעפטיקונג-שטאָף ;
אַזױ װי אייזן און אַרסעניק --- ווען עס ווערט מיט מאָס און מיט פאָר-
זיכט איינגעזאַפּט אין בלוט. די אַראָפּגעשלונגענע מאָראַלישע יסורים,
נאָך סאָניאַס אַװעקגײן, און די אַסקעטישע איינזאַמקײט אין משׂך פון
אַ סך חדשים, זיינען געווען די פאַרדייטע גיפטן אין דעם דאָזיקן פאַל,

-- האָיהאָ!.. -- האָט ער, אַרױסלױפנדיק פון אַלקאָו, אַ גאָ-
גאָטשקע"געגעבן מיט דער פולער ברוסט. די גאַנצע אַטעליע, ביזקל
פענצטער און דאַך, האָט זיך הילכיק אָפּגערופן. די גרויסע שויבן אין
װאַנט האָבן אַ קלימפּער געטאָן.

--- האָיהאָ !.. האָט ער איבערגעחזרט זיין אַרױספאָדערנדיקן
געלעכטער, נאָר אַביסל שטילער, -- װי האָט גאַבראָנסקי געזאָגט ?
;איינע אַװעק, איז גלייך טרייסטן זיך מיט אַן אנדערער!.. וי
מיינסטו, ברין 9* .

דער מאַסאַזש פון ראַזיר"מעסער איבערן פּנים, דאָס אָפּשפּריצן
זיך די באַקן מיט אָדעקאָלאָן, די קילקייט פון פרישן העמד און דאָס
אָנטאָן"זיך אין אַ גוט-געביגלטן אָנצוג פון טונקל-בלויען געװאַנט האָבן
אים געבראַכט צו אַן אינערלעכן גלייכגעוויכט, אין וועלכער אַלץ איז
באַרעכטיקט אויף גאָטס וועלט און אַלץ האָט זיין אָנהױב און זיין פאַר-
דינטן סוף... אין אַזאַ האַרמאָנישער שטימונג איז ער שוין לאַנג ניט

299

געווען. אין דער געשאַפענער ציכטיקייט אַרום מאָליגעשטעל האָט איצט
די ,גרינע נאַכט* מיט סאָלאַנשס נאַקעטער געשטאַלט אויפגעלויכטן
מיט איר פולער רייפקייט. דאָס ביסל, װאָס האָט אים נאָך, מיט אַ פּאָר
שעה צוריק, אויסגעזען וי צוגעקלערט און געקינצלט, איז איצט צע-
שמאָלצן געװאָרן אין העלן טאָגיליכט, בריגס שטענדיקע אומצופרידגקייט
מיט זיך אַלײן, אַזױ גיך וי אַ לייוונט ווערט פאַרענדיקט, איז צעפלויגן
וי פּאַרע... פון דער גאַנצער מאָלערישער קיך אַרױס האָט זיך דאָס
קינסטלערישע געריכט גענויטיקט איצט אין איין זאַך: מען זאָל דאָס
שיין סערווירן.... אין דעם פּאַל האָט דאָס באַדײט -- אַרײנצופאַסן
דאָס בילד אין אַ שיינער ראַם, די דאָזיקע ראַם, מיט פלאַכע שניצערייען
באַפּוצט און באַפּאַרבט מיט רויטלעך-גאָלד, איז שוין פון נעכטאָן געווען
צוגעגרייט, און איז אַלס קאָליר --- אַמבעסטן געווען צוגעפּאַסט צו די
גרינע און גרוי-בלויע טענער פון לייוונט, וי אַ בליענדיקער טילפּאַן
צום בלאָט און שטענגל.

אַ בילד אָן אַ ראַם, װי געלונגען עס זאָל ניט זיין, איז וי אַ שיין"
געקליידט מיידל אָן שיכלעך, װי אַ בריליאַנט אָן אַ פאַסונג. אַ גוטע
ראַם שפּיצט:צוזאַמען דאָס צעװאָרפענע, אונטערשטרייכט דאָס געלוג-
גענע, פאַרטיפט די פּרעספּעקטיוו, רוקט אַרױס דאָס דראַמאַטישע אין
פאָרנט... דעם דאָזיקן סוד ווייסן אַלע מאָלערס ביים פאַרקויפן צו
פושערס זייערע ניט-געלונגענע אַרבעטן. זיי שפּילן-אויס אויף די ראַמען.
איײינגעהאַנדלטע אַנטיקע ראַמען מיט באַראָקישניצערײען, וועלכע וערן
איבערגעפאַרבט אין גאָלד און בראָנדז, פון דאָס ניי, טוישן, אָפּטמאָל,
אַפילו דאָס געניטע אויג, און גיבן"צו דעם באַמאָלטן לייוונט אַן איבער-
געטריבענעם גלאַנץ. | |

ברין האָט אומגעדולדיק אַ נעם'געגעבן דאָס פאַרטיקע בילד פון
געשטעל כדי ;אָנטאָן אים שיכלעך", אָדער, פּשוט גערעדט -- אַרײני
פאַסן אין ראַם. אַ נעם-געגעבן און באַקומען אַ שטאָך אין דלאָניע. ער
גיט אַ קוק: סאיזן אַ קאָנװערטל צוגעשפּיליעט מיט אַ קליינטשיקער
שפּילקע צום פאַרבויגטן ראַנד פון לייוונט, הינטערן בילד. דאָס שאַרפע
קעפּל האָט אים אַ פּיקיגעטאָן, אויפמערקזאַם געמאַכט... דאָס שמאָלע
קאָנװוערטל זעט אים עפּעס אויס באַקאַנט, די אויפשריפט --- אויך. ס'איז
זיין אייגענע האַנטשריפט, געוויס! ער האָט דאָס דאָך נעכטן דער"
לאַנגט זיין מאָדעלקע, אַלס האָנאָראַר. נאָר איר פעסט געשריבענער
נאָמען ס אָלאַנש בירט אייז דאָ איבערגעשטראָכן מיט אַ כעמישן
בליישטיפט, און איבער דעם, מיט אייליקע בוכשטאַבן, איז אָנגעקראַצט :
דויד ברין...

234

ער האָט אַ רגעלע געשטוינט און ניט פאַרשטאַנען װאָס דאָס מיינט,
ער האָט דאָס בילד צוריקגעשטעלט אויפן מאָליגעשטעל און אַן עפן-
געגעבן דאָס קאָנװערטל. אַ טויזנט-פראַנקענע פּאַפּירל איז דאָרטן גע-
לעגן. קלאָר וי דער טאָג ! ס'איז דאָס זעלבע פּאַפּירל, װאָס ער האָט דער
שװאַרץ-חנעוודיקער סאָלאַנש דערלאַנגט, איידער ער איז, אַ טויט-מידער
און אַ געזעטיקטער פון אַרבעט, אַנידערגעפאַלן אויף זיין קאַנאַפּע. װי
דורך אַ נעפַּל געדענקט ער נאָר, אַז סאָלאַנש האָט דאָס קאָנװוערטל אָנגע-
נומען מיט צוויי פינגער װי מען נעמטיאָן אַ שרץ, און מיט איין אויג
אַרײנגעקוקט אין אים... איר שפּאָטישן קוקעלע האָט ער נעכטן ניט
פאַרשטאַנען. איצטער איז קלאָר: סאָלאַנש האָט דאָס אים אַזױ גוט
וי צוריקגעװאָרפן אין געזיכט, ווען ער איז שוין געווען איינגעשלאָפן,

יאָ, אויפוועקן אים האָט זי ניט געװאָלט און מיט אַ שפּילקע צוגע"
שטאָכן הינטערן בילד-ווינקל, וויסנדיק זייער גוט, אַז ער, ברין, מוז זיך
אויף דעם אָנשטױסן, וי נאָר ער װעט דאָס אַ נעם-טאָן אַרײנפאַסן אין
ראַם... אָבער פאַר װאָס און פאַר ווען אַזאַ באַלײידיקונג ? מיט װאָס
האָט ער פאַרדינט אַזאַ זשעסט פון פאַראַכטונג?.,

כעסדיק האָט ער אַ שמיץ-געגעבן דאָס קאָנװוערטל מיטן האָנאָראַר
אָן דער פריש-געוועקסענער פּאָדלאָגע :

--- איז דאָס איר געווען װײיניק ? ס'איז דאָך פּונקט אַ העלפט פונעם
אויפגאָב װאָס ער אַליין האָט באַקומען פון פראַנסואַ לופּען. . . און אויב
יאָ -- האָט זי דאָך געקאָנט זאָגן, ניט באַגײן זיך אַזױ !.. איצט דער-
מאָנט ער זיך, אַז זי האָט עפּעס יאָ געזאָגט... יאָ, געזאָגט האָט זי.
;אַך, װאָס, געלט ? ניט צוליב דעם האָב איך דאָ פּאָזירט..." נאָר
צוליב װאַס?.. זי איז באַלײדיקט. זי איז טיף באַלײידיקט װאָס עֶר
איז איינגעשלאָפן אָן אַ גוט-װאָרט צו זאָגן..... לופּען האָט אים, נעכטן
ביי די מלאָטעקס, אויך געװאָרנט צו שרייבן איר, דער ווילדער קרעאלקע,
אַ פּאָר ווערטער... איז דאָס ווירקלעך אַזױ ערנסט ? קאָן מען זיך,
בכלל, באַלײדיקן אויף דעם, װאָס אַ מענטש איז טויט-מיד ?

דאָס האַרץ האָט זיך ביי ברינען צעקלאַפּט פּונקט אַזױ װי געכטן
בײינאַכט, ווען ער האָט פּלוצלונג דערזען פראַנסואַ לופּען ביי די מלאָטעקס
און סאַלאַנשס טונקעלע נאַקעטקײט איז אים אויפגעשוואומען אין ניט-
ניכטערן קאָפּ.

--- ניין. ס'איז ניט דאָס ! -- האָט ער באַשלאָסן, --- ניט פאַר זיין
אײינשלאָפּן איז סאָלאַנש באַלײדיקט, נאָר פאַר זיין גלייכגילטיקייט פון
אָנהויב-אָן און אין דער גאַנצער צייט פון אירע פּאָזירונגען, אָנגעטאַנענער-
הייט, האַלב-נאַקעט און גאַנץ ... באַלײדיקט איז זי דערפאַר, װאָס עֶר

295

האָט פון איר אַרױסגענומען דעם גאַנצן מאָלערישן אינהאַלט, און איר
שיינעם לייב פאַרגעסן, וי אַ שאָלעכץ, אויסגעזויגן איר גוטסקייט, איר
שטאָלץ, איר געדולד, איר באַמיאונג צו דינען אים, און איר זיידיקע
הויט אַפילו ניט אָנגערירט. דער אָפּגעפאָרענער ליבהאָבער לופּען איז
גערעכט. אַזעלכע זאַכן זײַנען פרויען ניט מוחל.... און גלייכ-
גילטיק, אין גרונט גענומען, איז ער, ברין, צו איר קיין מאָל ניט געווען,
פון דער ערשטער באַקאַנטשאַפט אין קאַפע, לעבן פּלאַץ פון האָטעל-דע-
וויל. נאָר זיין נאַרישע, איינגעגעסענע טריישאַפט צו סאָניאַס אָנדענק
האָט אים ניט דערלאָזן צו גיין אַ טריט ווייטער. אָבער איצט.. . איצט *י.

אַ פיבער פון אומגעדולד האָט אים אָנגעכאַפּט און ער האָט זיך
גענומען טומלען און איילן:

--- געפינען זי ! ריידן מיט איר! פאַלן איר צו די פיס . .. אַפּילו
דאָס! נאָר איבערבעטן זי. איבערבעטן, אום יעדן פּרייז, אָט די עקזאָי
טישע שיינהייט, מיט דער גרינלעכער הוט פון אַ פּאָלינעזערין און מיט
דאָס יידיש בלוט אין אירע אָדערןייי

ער האָט געכאַפּט פאַרענדיקן דאָס, װאָס ער האָט אָנגעהױבן:
אַרײינשטעלן די ,גרינע נאַכט* אין דער אָנגעגרײטער שיינער ראַם,
באַפעסטיקן די צווייטע זייט מיט מעשענע טשוועקלעך. די הענט האָבן
אים געציטערט. |

--- מלמד איינער ! --- האָט ער זיך אַלײין געמוסרט, װי זיין שטיי"
גער איז בשעת ער איז אויפגערעגט, -- אַ נאַקעט גליק האָט זיך דאָ
אַרומגעדרײט אין דער אַטעליע, אַן אוצר פון ווייבלעכקייט און טרייסט
איז געווען ביי דיר אין די הענט, און דו ביסט געלאָפן קלייבן ברעקלעך
אונטערן טיש פון די האַרקאַװוקעס, איבערבעטן זיך מיט דער ניי"רעמאָנ"
טירטער סאָניאַ, מיט אירע פאַלש-געפאַרבטע האָר, שלעכט געפּודערטע
באַקן, וועלכע איז שוין געזונקען און גייט-איבער, אָן שום באַדױערן,
פון האַנט צו האַנט, מיט סאָלאַנש בירט בעט זיך איבער, מלמד איינער !
מיט איר... אין קליינעם קאַפע, וואו דו האָסט זיך מיט איר באַקענט,
זיצט זי אַװדאי. זי זיצט דאָרטן אַלע טאָג. זי װאַרט אפשר אויף דיר יי.

63

דער ערשטער-בעסטער טאַקסיאָטאָמאָביל, וועלכן ער האָט געכאַפּט
אויף רי װאָזשיראַר'ד, לעבן טויער פון זיין אַטעליע, האָט אים אױס"
געזען אַלס אַ פאַרעלטערטע מאָדעל, און אַז עס שלעפּט זיך וי אַן אָפּגע-
פאָרענע קליאַטשע. די פּאָר מייל צום קליינעם קאַפע, לעבן פּלאַץ פון

26

שטאָט-ראַט, האָבן זיך געצויגן װי פון פּעך... אַזױ געזאָטן האָט אין
ברינען די אומגעדולך, אַזױ גיך האָט געקלאפּט זיין פולס. ער האָט
אַ קוק געגעבן אויף זיין בראַסלעט:זײגערל -- ס'איז געווען האַלבי
נאָדיצװײי. די ריכטיקע צייט װען די פּאַריזער ליידיק גייערס נעמען
אַ מאָקאַ נאָכן צווייטן פרישטיק... אַ לייכטער שפּעט:האַרבסטיקער
שנייעלע האָס זיך געדרייט אין דער לופטן, איינער פון די ערשטע שגיי-
עלעך, װאָס דערגייען אַפילן ניט צום טראָטואַר, שמעלצן זיך אין דער
לופטן און ציען איבער די פּרעכטיקע געביידעס אַרום דער נאָענטער
סענע, װי מיםט דורכזיכטיקע ואואַלן, ענלעך צו דעם גאַזיגעװעב, מיט
וועלכן ער, ברין, האָט איבערגעצויגן טאָלאַנשס שיינעם גוף איידער
ער האָט פאַרענדיקט דאָס בילד... בוכשטעבלעך -- אַלץ װאָס ער
האָט איצט געזען אַרום זיך האָט ביי אים אַרױסגערופן אַ פאַרגלייך
מיט איר: דער שװאַרצער גלאַנץ פון די שפּיצן אויפן האָטעל-דע-װויל
האָס אים דערמאַנט איר פריזור: די אױסגעשטרעקטע טורעמס פון
;נאָטר-דאַם-דע"פּאַריז? --- אירע אָרעמס. דאָס האָט נאָך מער פאַר.
שאַרפט זיין עגבערנדיקע בענקשאַפט און פאַרשטאַרקט זיין אומ-
רואיקייט.

דערפאַר איז אים אַראָפּ אַ שטיין פון האַרצן, ווען ער האָט באַצאָלט
די טאַקסי און איז צוגעלאָפן צום איינגאַנג פון קאַפע. שוין אין דער
גלעזערנער דריי"טיר האָט ער, פונדערווייטנס, דערקענט דעם טונקעלן
ליבן פּראָפּיל פון סאַלאַנש בירט, זי איז, װוי אַלעמאָל, געזעסן אויפן
זעלבן אָרט, ביים זעלבן מירמלשטיינערנעם טישל, ביי אַ טאַס מאָקא
מיט קאָניאַק, נאָר אָנשטאָט איר האַרבסט-היטעלע מיטן ווייסן באַנד,
האָט זי איצט געטראָגן אַ פוטערנעם, פון גרויען פיי, מיט אַ בלוי-גרינער
קאָקאַרדע פון זייד. צוגעפּאַסט, מסתמא, צום קאָליר פון אירע אױגן,
און דער דאָזיקער האַרמאָנישער חן איז געוואקסן, מיט יעדן טריט
װאָס האָט אים דערנענטערט צו איר.

נאָר דער קבלת-פּנים װאָס זי האָט אים געמאַכט איז געווען גיט
זייער אַ װאַרעמער, ער האָט דאָך געוואוסט, אַז זי איז באַלײדיקט,
אָבער אַז זי װעט זיך מאַכן ניט-זעענדיק האָט ער זיך ניט געריכט. אָדער
זעט זי אים ווירקלעך ניט ?,. |

-- סאָלאַנש !., --- האָט ער שטיל און ציטערדיק אַ רוף געגעבן,
כמעט מיטן זעלבן פאַרטאַיעטן געבעט אין קול, וי נעכטן --- סאָניאַן...
אים האָט זיך אַפילן גענומען דוכטן, אַז די נעכטיקע סצענע איבערחזרט
זיך, נאָר מיט אַן אַנדער העלדין אין דער הױפּט-ראָל -- אַ פאַרביסענע
שױישפּילערין, װאָס זיצט און װאַרט דאָ אויף זיין געבראָכענעם שטאָלץ,

אויף זיין דערנידערונג.
237

אינגאַנצן אַ טעות האָט ער ניט געהאַט, װאָרעם אויף זיין בעטנדיקן
רוף האָט זי נאָר קוים דעם פּנים אַ קער-געגעבן און אָנגעקוקט אים מיט
גרינע אויגן פון אַ ים-חיה :

--- א, דאָס ביסט --

געװאָלט האָט זי דוצן. נאָר פאַרכאַפּט זיך און קאָרעגירט:

--- דאָס זייט איר ?

--- סאָלאַנש ! --- איז ער אויף איר אָנגעגאַנגען אַזױ, אַז ער זאָל זִי
אינגאַנצן פאַרשטעלן מיט זיין מאַנטל און מיט זיינע פּלייצעס, קיינער
אין קאַפע זאָל ניט זען דעם איינדרוק פון זייערע ביידנס געזיכטער, ניט
הערן װאָס זיי ריידן צװישן זיך. -- דו... איר האָט איער געלט
פאַרגעסן, |

--- צוליב דעם, רופט זי זיך אָפּ, מיט אַ קווצטש אויפן ,דעם", --
צוליב ד עם באַמיט זיך ? ניט געדאַרפט...

זי האָט אַ רגעלע געשוויגן און שטילער צוגעגעבן:

-- איך האָכ דאָס ניט פאַרגעסן.

--- געוויס ניט, -- האָט ער שעמעודיק באַשטעטיקט, -- איר
האָט... דערלויבט מיר צו זאָגן דוה װי פריער... .

--- ס'איז דיר דערלויבט,

--- האָסט דיין נאָמען פאַרמעקט אויפן קאָנװערט און מיינעם
אויפגעשריבן, עפּעס ניט וי איך בין דיר שולדיק, נאָר דו --- מיר..,

--- ביסט מיר גאָרניט שולדיק, --- האָט זי זיך קוים אַ קרים-געטאָן
און לייכט אַ הויב-געגעבן מיט די פּלײצעס, -- קוויט, קװיט, מאָסיע
ברין !

--- ניין, ניין, סאָלאַנש ! ניט קוויט און ניט ,מאָסיע? --- האָט ער
זי הייס אָנגעכאַפּט ביי דער האַנט, אָבער זי האָט איר האַנט אַװעק-
געצויגן,

--- ניט קוויט... --- האָט ער געציטערט פון אינערלעכער ליב"
שאַפט, --- האָסט זיך אַזױ פיל מי געגעבן, אַזופיל גוטסקייט מיר אַרױיסי
געוויזן, און דערלויבסט ניט אַפילו איך זאָל דיר אָפּדאַנקען.

זי האָט אויף אים ווידער אָנגעשטעלט אירע ים-אויגן:

--- מיינסט נאָך אַלץ, אַז איך האָב דאָס געטאָן פאַר געלט ? אויפ-
געשטאַנען פרי, געלאָפן צו דער אַרבעט; אָדער, וי אַ פּאַציענט מיט
צאָנװײטיק -- צום דענטיסט...

--- נאָר צוליב װאָס ? צוליב װאָס ?

זי האָט אָפּגעקערט דעם קאָפּ:

298

--- דו שטעלסט פראָגן װי אַ .. . נו, איך הויב שוין אָן קלערן, אַז
ניט אומזיסט ---

זי האָט ניט פאַרענדיקט. און ברין האָט איר אונטערגעזאָגט :

--- אַז ניט אומזיסט האָט מיך סאָניאַ פאַרלאָזןך...

-- אַך, לאָז דאָס! --- האָט זיך סאָלאַנש אַװעקגעמאַכט. --- כאָפ
מיך ניט ביים װאָרט. איך האָב דיר געװאָלט העלפן. ביסט געװוען
אַזאַ אומעטיקער, ווען איך האָב דיך דאָ באַגעגנט, אַזאַ אָרעמינקער,
אַ פאַרלאָזענער, אַ גרויס קינד...

ער האָט דערפילט אַ שװאַכקײט אין די קני. און, ניט בעטנדיק
קיין דערלויבעניש, צוגעזעצט זיך לעבן טישל, פּונקט אַזױ װי ער האָט
דאָס געטאָן נעכטן לעבן סאָניאַן, אויפן מאָנפּאַרנאַס. ;עס איז דאָך
מערקווירדיק", איז אים דורכגעלאָפן דורכן קאָפּ, ,וי אַלץ שפּיגלט זיך
ביי מיר אָפּ, חזרט זיך איבער... וי אַלע פרויען זיינען גלייך},.
אפשר גאָר אַנטלױפן?.,"

נאָר זיין געמיט איז שוין געווען שווערער וי זיין ווילן. עס האָט
אים צוגעשמידט צום אָרט, באַװעגט זיינע ליפּן ;

--- מער גאָרניט, סאָלאַנש ? מער גאָרניט ?

-- װאָס נאָך? --- האָט זי זיך כלומרשט געוואונדערט. --- ליב,
ווייסטו, האָט מיך אַן אַנדערער --- לופּען. ער האַלט מיך אױיס...

--- אפשר ניט ער אַליין ? אפשר נאָך אַן אַנדערער ?..

זי האָט געשוויגן, ניט אָנגעקוקט אים. האָט ער גערעדט אָנשטאָט
איר ;

--- און איך האָב פאַרשטאַנען... פון זיינע רײד, װויל איך
זאָגן...

דאָס בלוט האָט זיך איר אַ װאָרף-געטאָן אין איר אָליוון"גרינלעכן
געזיכט און זי איז טונקל געװאָרן פאַר כעס : |

װאָס האָסטו פאַרשטאַנען פון זיינע ריד ? װאָס האָט ער דיר
אָנגעפּלאַפּלט, דער לאָקש ? דער... דער... אַ פאַרמיטלער איז ער
גאָר געװאָרן ? דאָס האָט ער דיר געזאָגט דו זאָלסט קומען אַהערז
ער?.. ניט דו אַלײן?

איר גאַנצער ניט-אײראָפּעאישער טעמפּעראַמענט האָט דאָ אוים-
געברויזט מיט זיין עקזאָטישער אומגעצוימטקייט. אירע ציינער, שאַרפץ
און פאַרשטירעטע, האָבן אויפגעבליצט דורך די טונקעלע ציטערדיקע
ליפּן, אין דער ראַם פון איר פיינעם פוטערל און פּעלצענעם ווינטער.
היטעלע האָבן אירע אויגן געברענט מיט אַ גרינעם פייער, וי ביי אַ נאַכ-
טיקער סיגעריחיה. און אירע געטאָקטע טונקעלע הענטלעך, מיט די

239

קאַרמין-רױיטע לאַנגע נעגל, האָבן בייז געצאַפּלט אויפן מירמלשטיינער"
נעם טישל אונטער איר קייכנדיקער ברוסט, וי ביי אַ קליינעם אויפ".
געלעבטן ספינקס. נאָך איין רגעלע און זי גיט אַ שפּרונג און כאַפּט-אָן
איר קאַװאַליער פאַרן גאָרגל ... |

און זי האָט אים ווירקלעך אַ כאַפּ-געגעבן,. אמת, ניט פאַרן האַלדז,
נאָר פאַרן אָרעם,

--- זאָג, זאָג ! --- האָט זי אויף אים געשריען אַזױ, אַז די באַשײדענע
באַזוכער אין קאַפע האָבן זיך איצט אומגעקוקט אויף זי ביידן.

ברין האָט זיך פאָרזיכטיק אָפּגערוקט פון איר. ער האָט זיך דער"
מאָנט אָן לופּענס װאָרנונג אויף װאָס סאָלאַנש איז פעאיק, און װי געי
פערלעך עס זיינען אירע צאָרן-אויסברוכן... אין זיין מער"זיכערער
פּאָזיציע, אונטערן שוץ פון מירמלשטיינערנעם טישל, האָט ער רואיקער
אַרײינגעקוקט אין איר צערייצטן געזיכט מיט זיינע גרױיסע קאַרשך
אויגן : |

--- איך האָב דיר ניט װאָס צו זאָגן, סאָלאַנש! אוב דו װילסט
וויסן דעם אמת.. . ניט צוליב אָפּגעבן דיר דיין געלט, ניט צוליב דעם,
װאָס עמעצער האָט מיך געשיקט... געקומען בין איך אַלײן. געלאָפן
בין איך. מיט אַ פאַרכאַפּטן אָטעם בין איך געלאָפן,. ווייל ---

/ 4

זי האָט פון אים די שטאַר-ברענענדיקע אויגן ניט אַראָפּגענומען --
אַ פּאַנטערע װאָס גרייט זיך צום שפּרונג. ער האָט אַ רגע אָנגעקוקט די
שיינקייט פון אָט דער טיגער-חיה, װאָס באַגלײט יעדע באַװעגונג פון
זיינע ליפּן, די ליידנשאַפט האָט אין אים גענומען קאָכן און מיט אַ װאַרעם-
באַװועגטער שטימע האָט ער פאָרגעזעצט. און אויסגעדוכט האָט זיך אים,
אַז מיט יעדן װאָרט אַנטבלױזט ער זיך אַלץ מער און מער. זיין קערפּער,
אַזױ וי זיין שטאָלץ:

--- ווייל דאָס קאָנװערטל װאָס דו האָסט מיר איבערגעלאָזן, מיין
נאָמען װאָס דו האָסט אויפגעשריבן מיט אַ בליישטיפט, מיט, . . אַזױפיל
פאַראַכטונג, האָבן מיר געעפגט די אויגן, איך האָב מיטאַמאָל דערזען,
אַז איך האָב דיך באַגנבעט... אַ שטיק נשמה פון דיר אַװעקגענומען
אָן דיין וויסן, אויפן לייוונט געלייגט, און דיך אַלײן ניט באַמערקטיי.
צי איז אָבער ווירקלעך פאַראַן אַ באַלײדיקונג אין דעם, װאָס מיין באַי
ציאונג צו דיד איז קיין ביליקע ניט געווען, ניט װי ביי מיינע דורכ"
שניטלעכע קאָלעגן צו זייערע מאָדעלקעס ? אַ באַלײדיקונג -- װאָס.

240

איך האָב מיט דיר ניט אָנגעהױבן קיין נאָענטע באַציאונג ? װאָס איך י
בין נאָך געווען פאַרליבט אינעם אָנדענק פון מיין פרוי ? :

-- געווען פאַרליבט ? און איצטער?

--- ניט מער... איך שווער דיר ! -

אין סאָלאַנשס גרין-ברענענדיקע אויגן האָט זיך באַװיזן אַ פייכטעף ‏
גלאַנץ, די לאַפּקעלעך אירע פון אַ קליינעם ספינקס, מיט בלוט אָפּגעלאַ-
קירטע נעגל, האָט זי צוריקגעצויגן פון ווייסן טישל, און אינגאַנצן איז .
זי עפּעס מיטאַמאָל ווייכער געװאָרן, שוועסטערלעך-ליב, אַזױ וי זי איז
כמעט אַלעמאָל געווען אין ברינס אַטעליע, ווען זי האָט דאָרטן פּאָזירט.

--- ניין, --- רופט זי זיך אָפּ מיט אַן אויפגעציטערטער סטרונע
אין קול, --- ביי גאָט ! דיין צוריקהאַלטן זיך... גראָד דאָס האָט מיר
אימפּאָנירט, האָסט דיין אַרבעט ניט געװאָלט פּראָפאַנירן. װען דו
װואָלטסט אָנגעהויבן מיט מיר װאָלטסטו דיין , גרינע נאַכט* קײינמאָל ניט
פאַרענדיקט, דאָס פאַרשטיי-איך. אָדער איך, אָדער מיין בילד... |

-- איך דערקען דיך װוידער, סאָלאַנש!.. נאָר װאָס דען? װאָס

דען האָט דיך אַזױ באַלײידיקט ? |

--- דאָס װאָס... נאָ כן פאַרענדיקן האָסטו מיך אױיך ניט
באַמערקט. נאָך װייניקער װי פריער. שלאָפן האָסטו זיך אַ װאָרף-גע-
געבן,. וי אַן איבערגעזעטיקטער, וי אַ באַזויפענער.

--- סאָלאַנש, מיין װאָרט גיב איך דיר ! דאָס איז ניט קיין גרינג"
שאַצונג,. דאָס איז מיין נאַטו,. איך אַרבעט אַזױ לײדנשאַפטלעך. נאָך
מיין יעדער פאַרענדיקטער קאָמפּאָזיציע ליידיקט זיך אויס מיין גאַנצע
שפּאַדקראַפט. װאָס געלונגענער אַן אַרבעט איז -- אַלץ מער שעפּט .
זי מיך אויס. וי אין אַ לעטאַרגישן שלאָף פאַל איך אַרײן. און ניט צום
ערשטן מאָל... אויך סאָניאַ האָט דאָס מיר אָפּטמאָל ניט פאַרגעבן... .
און דו אויך ? דו אויך ?

--- דאָס האָט מיך ווילד געמאַכט,

--- איך זע שוין. פון לופּענס װערטער, נעכטן ביי די מלאָטעקס,
האָב איך דאָס אויך פאַרשטאַנען. און, דעם אמת זאָגנדיק, ניט ערנסט
גענומען...

--- אויך דאָס האָט ער דיר געזאָגט? אַזאַ נאָר! אַזא --

--- זידל אים ניט ! ער האָט דאָך דיך ליב, |

--- וי מען פאַרשטייט אַזאַ ליבע... נו, דערצייל! דערצייל.
ווייטער !

--- איך האָב מיך נעכטן אויפגעכאַפּט װען עס איז שוין געוען
גוט טונקל. אַ זייגער זעקס פאַרנאַכט. אַ וועלכע זיבן שעה נאָך דיין

41

אַװעקגײן. ניט געוואוסט אויף װאָס פאַר אַ װעלט איך געפין זיך.
אין אַ מאָדנער באַטױבונג. אַ שיכרות איז דאָס געווען. אין דער דאָזיקער.
שיכרות האָב איך אָפּגעטאָן נאָך אַ נאַרישקײט. נאָך אַ גרעסערע, װי
לאָזן דיך אַװעקגײן, אָן אַ דאַנק צו זאָגן דיר +..

--- װאָס נאָך פאַר אַ נאַרישקײט !

--- אָנשטאָט צו לויפן זוכן דיך בין איך געלאָפן זוכן מיין פרוי,
מיין געוועזענע פרױ, װיל איך זאָגן... און --

-- און ?

--- אינגאַנצן צעריסן מיט מיין פאַרגאַנגענהײט. וי פון אַ פּלאָנטער
אַרױס. אַ סוף !

זי האָט אים אָנגעכאַפּט מיט ביידע הענט פאַרן אָרעם :

--- אינגאַנצן ? ס'איז אַן אמת ? אָפּגעשטױסן דיך 1 אַזױ נידעריק
איז זי געווען ?

--- ניט זי. איך אַלײן. א יך האָב מיך דערנידעריקט, מיין ווערדע
געװאָרפן איר צו די פיס. און באַקומען מיין לוין.

--- אָרעמינקער... און האָסט ניט קיין חרטה?

--- פאַרקערט, - דאָס האָט מיך באַפרײט. שערבלעך זיינען מיר
אַראָפּגעפאַלן פון די אויגן.. . און היינט, נאָכן געפינען דיין צוריק"
געװאָרפענעם האָנאָראַר האָב איך דיך דערזען װי דו ביסט: דין
שטאָלץ, דיין שיינקייט. דיין גוטן געשמאַק. און דיין האַרץ, סאָלאַנש !
דיין גוט האַרץ...

-- נאַ! -- האָט זי אים האַסטיק צוגעטראָגן ביידע הענטלעך צו די
ליפּן --- קוש ! ביידע זיי קוש ! וויפיל דו װילסט...

ברינען האָט אַפילו ניט געוואונדערט אַזאַ פלוצלעכער איבערגאַנג.
ער האָט סאָלאַנשן אַפילו ניט אָנגעקוקט. ער האָט זי אַזױ אויך פאַרי
שטאַנען,. איין אויפגעפּלאַקערטע ליבשאַפט האָט זיי איצט ביידן פאַר"
| בונדן. און מיט פאַרמאַכטע אויגן, װי אַ טויט-ידורשטיקער צום טרונק,
זי איז ער צוגעפאַלן צו אירע טונקעלע זיסע הענט און זיי ביידן ווייך
און מיט טיפער באַפרידיקונג געקושט. די רעכטע האַנט און די לינקע,
און פאַרקערט, דאָס האָט זי און אים אַ ביסל באַרואיקט און ער האָט
פאָרגעזעצט :

--- ס'איז דאָך מערקווירדיק ! איך בין היינט אין דער פרי געווען
אַזױ גליקלעך. ביים אויפראַמען מיין אַטעליע פון דער גאַנצער מאָלעריי
שער קיך אַרום דיין בילד. ... איך בין געווען גליקלעך ביים װאַשן זיך,
ביים ראַזירן זיך, ביים איבערציען מיין בעט מיט פרישע לילעכער.
ב'האָב אַלײן ניט געוואוסט פאַרװאָס. ניט געװאוסט... און גאָר

242

פּלוצלונג, ליבע סאָלאַנש, וי גאָר איך האָב געפונען דיין קאָנװערטל...
נאָר איין רגעלע בין איך געווען דערצאָרנט... דיין שפּילקע אין קאָנ"
ווערט האָט מיך אַ ביס-געגעבן וי אַ שלאַנג, ניט נאָר אין פינגער --
אין האַרצן אויך.. אין אַ מינוט אַרום האָב איך שוין פאַרשטאַנען
אַז מיין גליק זיצט דאָ. דאָ אין קליינעם קאַפע, וואו איך האָב עס צום
ערשטן מאָל געטראָפן. עס זיצט און װאַרט אויף מיר. די ביבל האָסטוּ
אַמאָל געלייענט ?

--- יאָ. אין דער פראַנצויזישער איבערזעצונג,

--- מוזסטו דאָך געדענקען די געשיכטע פון יוסף מִיט זיינע בף-
דער... מיר האָט זיך גלייך אויסגעדוכט, אַו דאָס האָסטו אומיסטנע
אַריינגעלײגט דיין געלט אין ,מיײן זאַק", כדי אויסצופרואהן מיך.
דאָס איז אַזױ נאַאיו און אַזױ פֿאַראַקטעריסטיש פאַר דיר, טיערע
סאָלאַנש ! דערפאַר בין איך אַזױ געלאָפן צו דיר. מיט אַזױפיל האַרצ"
קלאַפּעניש,. מיט אַזויפיל ליבשאַפט. כ'האָב אַזױ מורא געהאַט ניט צו
טרעפן דיך דאָ. און אָס! דו זעסט דאָך...

--- איך זע... -- רופט זי זיך שטיל אָפּ, און אירע מיט קאַרשױ
רוט באַפֿאַרבטע ליפּן האָבן זיך קוים באַװעגט,

און מיטאַמאָל, אָן שום איבערגאַנג, ניט-נעמענדיק אַפילן אין אַכט
די פרעמדע באַזוכער, אַזױ װי הייס-פאַרליכטע טוען דאָס אין די פּאַריזער
קאַפע:הייזער, האָט זי איר רעכטן אָרעם אַרומגעװיקלט אָרום ברינס
האַלדז, צוגעצויגן זיין קאָפּ, און זיך אַרײנגעזױגן אין זיינע קרעפטיקע
ליפּן מיט איין שיכורן און לאַנגן קוש, איינעם פון יענע, וועלכע ברענגען
אַרײן אין אַ זיסער טומלעניש, מאַכן טויב און בלינד. מען טרינקט זיף
און עס איז גוט...

--- מען זעט... . --- האָט ברין געפּרואװוט אַ שעפּטשע-טאָן און ניט
געקאָנט, אַזױ פאַרחתמעט זיינען געווען זיינע ליפן מיט אירע. ;מילא,
זאָלן זי זען!.." האָט ער באַשלאָסן און מפקיריגעווען זיין האַלדו,
זיין מויל און זיין גאַנצע צוריקהאַלטונג, וויסנדיק זייער גוט, אַז די
פּאַריזער קאַפע-באַזוכער זיינען צו אַזעלכע אויסברוכן פון ליבשאַפט
נייגעריק נאָר ביז אַ געוויסן גראַד, באַציען זיך צו דעם מיט זייער איין-
געבוירענער גוטמוטיקייט, וי צו אַ גוטן אַפּעטיט, וי צו אַ קװויקךזיך
מיט אַ באָקאל שאַמפּאַניער.

דער קוש האָט זיך פאַרצויגן און ברין האָט נאָכגעגעבן, ווייבעריש-
צאַרט, װי אַ מוטער גיט נאָך איר קינד די פולע ברוסט. ניין, עפעס
אַזױנס האָט ער נאָך קײינמאָל ניט גענאָסן, אַפילו סאָניאַ, זיין געוועזענע
ווייב, אין אירע גרעסטע עקסטאַזן, האָט קײינמאָל ניט דערלאָזן, ניט

פאַרגונען אים, קאָן מען זאָגן, ער זאָל אַזױ אויסטרינקען אירע לפּן
ביזקל דעק.
| = און אין מיטן געבן און געניסן --- דערפילט ער, אַז דער גאַנצער
צער זיינער, װאָס האָט זיך אין אים אָנגעזאַמלט, דער האַרטער שטיין פון
פאַרדרוס, װאָס איז אין אים געוואקסן זינט סאָניאַ איז פון אים אַװעק,
שמעלצט זיך אין אַ װאַרעמען שטואָם, שפּאַרט-אָן אין האַלדז, אין די
אויגן, און הייסע טרערן קאַפּען אויפן פּוכיקן פּעלצערנעם קאָלנער פין
סאַלאַנשס ווינטער-זשאַקעט.

זי האָט דאָס דערפילט, און װי אַן אָפּגעבריטע אָפּגעריסן זיך פין
אים, און מיט ביידע הענט אָנגענומען זיינע פייכטע באַקן, װי אַ גרױסע
פרוכט געהאַלטן זיין קאָפּ און מוטערלעך אַרײנגעקוקט אין זיינע פאַר"
גאָסענע אויגן :

--- װאָס איז מיט דיר, דויד ?

--- רוף מיך אַזױ'... רוף מיך נאָכאַמאָל אַזױ!.. -- האָט ער
זי געבעטן, װי מען בעט אַ ביסל גענאָד,

זי האָט זיך אַ הויב-געגעבן, װידער צוגעזעצט זיך, און זיין קאָפּ
פון אירע װאַרעמע דלאָניעס ניט אַרױסגעלאָזן.

--- דויד . ,.. --- האָט זי איבערגעחזרט שטיל, מיט באַװעגטע ליפּן. ---
דו ניסט קראַנק, דו ביסט פאַרדורשט, דו ביסט אויסגעהונגערט נאָך
אַ ביסל צערטלעכקייט. רייד ניט, רייד ניט! איך ווייס װאָס מיט דיר
טוט זיך. איך ווייס װאָס די װילסט זאָגן. קום מיט מיר. קום צו מיר
גלייך... געליבטער מיינער! דו טאָרסט מער אַלײן ניט זיין. מיר
ביידע קאַנען דאָ מער ניט בלייבן... |

-- גאַרסאָן!..*) --- האָט זי, ניט אָפּװאַרטנדיק זיין ענטפער,
אַ רוף געגעבן, און ביז דער קעלנער איז צוגעגאַנגען, האָט זי אַרױס-
גענומען איר באַטיסט:טיכעלע, שניי-ווייס, מיט שװײצאַרישע שפּיצן,
און פּאַרפומירט, װוי ברינען האָט זיך אויסגעדוכט, מיטן ספּעציפישן ריח
פון איר הויט, וועלכן ער האָט אַזױ גוט געקענט פון די פילע סעאַנסן אין
זיין אַטעליע, און גענומען װישן אים די רעשטלעך טרערן.

--- גיב אַ שמייכל, דויד ! איין מאָל נאָר... --- האָט זי אים ליב-
לעך געמונטערט און אַלײן באַװיזן אַ ביישפּיל: צעשמייכלט זיך מיט די
אויגן, מיט די ליפּן, מיט די גריבעלעך אין די טונקעלע באַקן. צעשטראַלט
זיך.

*) קעלנער.

244

דער גאַרסאָן אין ווייסן פאַרטעך איז צוגעגאַנגען און זי האָט ברינען
באַפױלן מיט דער זעלבער צעשטראַלטער מינע:

--- און איצט, באַצאָל ! צום ערשטן מאָל דערלויב איך דיף צו באַ-
צאָלן פאַר מיר... ניין, איך דערלויב ניט, איך באַפעל!.. |

ער האָט זי אָנגעקוקט מיט באַגײסטערטע אויגן: װאָס פאַר אַ טייער
און וואונדערלעך מיידל דאָס איז !

--- איך דאַנק דיר, סאָלאַנש !

ער איז אויפגעשטאַנען, אַ לייג-געגעבן אויפן טישל אַ הויפן זילבער,
וויפיל עס האָט זיך אָנגעשעפּט אין מאַנטל-קעשענע, און געלאָון סאָ-
לאַנשן אָנהענגען זיך אָן זיין אָרעם. לויט דעם, וי זי האָט זיך צו אים
צוגעדריקט, האָט ער דערפילט, אַז זיין גליק --- אַ גרויסער נייער גליק
הויבט זיך אָן.

צווייטער קאַפּיטל
אין ליבע-נעסט
4

פון סאָלאַנשס אַפּאַרטמענט אַראָפּ, אין עק פון קליינעם לוקסענבורגער
גאָרטן, האָט מען אונטן געזען דעם וואונדערבאַרן פאָנטאַן, וואו די פיר
וועלט-ראַסן, אין געשטאַלט פון שיינע ראַסיקע פרויען, האַלטן אונטער
די ערד, די ספערע און די צוועלף מזלות. אונטער זייערע געטאָקטע פיס
שפּריצן, פון די מיילער, גרויסע יאַשטשערעס און קראָקאָדילן, װאַסער-
פיילן און ואַסער-בויגנס אין אַ באַסײן אַרין און אין די מאָרדעס פון
צעיושעטע פערד. די בראָנדזענע סוסים מיט צעשויבערטע גריוועס און
אויפגעבלאָזענע נאָזלעכער פאַר שרעק, רייסן זיך אין ווילדן גאַלאָפּ פון
באַסײין אַרױס, לויפן און לויפן און קענען ניט אַרױיסלויפן... איבערן גאַנצן
פאָנטאַן --- צו צוגעשוירענע פּלאַטאַנען-בײמער פון דער לוקסענבורגער
אַלעע, וואו ברין האָט אַזױ ליב געהאַט צו שפּאַצירן, איידער פאַרקערעווען
אויפן באָהעמע-בולװאַר מאָנפּאַרנאַס, |

די דאָזיקע איינצלהייטן האָט ברין ערשט שפּעטער פנאַנדערגע-
קוקט, ווען ער איז שוין געווען אויבן.. . פאַרחושט פין סאָלאַנשס ואַ-
רעמער נאָענטקייט, מיט אַ האַלבן פּנים אַרײנגעטוליעט אין דער זיסער

245

קיצלדיקייט פון איר פוטערל, איז ער אין דער טאַקסי, מיט האַלב-אַראָפַי
געלאָזענע פאָרהאַנגלעך, געווען בלינד און טויב צו אַלץ װאָס טוט זיך אַרום
אים. אַפילו ביים אַרױסגײן פון אױיטאָמאָביל, ביים שטייגן אויף די זויבער-
געוועקסטע טרעפּ, ביים אויפשליסן די טיר... וי אַ פאָרזעצונג פונעם שווערן
חלום, היינט אין דער פרי, איז דאָס געווען: ;אױפכאַפּן זיך, אױפכאַפּן
זיך +.."

ברייט אויפגעריסן די אויגן האָט ער ערשט דעמאָלט, וען ער איז
איבערגעטראָטן דעם שוועל פון סאָלאַנשס וואוינונג, ווען די טיר האָט
זיך צוגעקלאַפּט הינטער זיי ביידן, האָט ער לייכט אָפּגעזיפצט. די טרוי-
מערישע שפּאַנונג האָט זיך געענדיקט,

אַ ליבלעכע היימישקייט האָט אים דאָ אַרומגענומען, כאָטש קלאָר אַרום
זיך האָט ער נאָך ניט געזען, און אַ פיינער גערוך פון לוקסוס. קין
שפּור פוֹן קיך-ריחות, קיין שאָטן פון אָפּגעלאָזנקײט. זיינע פיס האָבן, אין
קליינעם קאָרידאָרל, אָנגעטראָטן אויף אַ װאָליקער ווייכקייט. סאָלאַנש
האָט אים, ביז דעם עלעקטרישן קנאָפּ, געפירט פאַר אַ האַנט. דאָ האָט זי
אַ דריי-געגעבן און געמאַכט ליכט. און ברין האָט אונטער זיינע פיס דערזען
אַ דיקן קאַרפּעט אין ווייסע און ברוינע טענער. איינער פון יענע װאָס ווערן
געוועבט אין די פראַנצויזישע צפון-אַפּריקאַנישע קאָלאָניעס. דאָס מאַטע
ליכטיקייט האָט זיך אויף אים געגאָסן פון אַ קליינעם אַנטיק-לאַמטערנדל,
געמאַכט וי אַ גרויסער מילגרוים, פון געלבלעכן קריסטאָל מיט באַגילדטע
רייפן אַרומגעכאַפּט און הענגט-אַראָפּ אויף אַ דיקער קייט. דאָס לאַמ"
טערנדל מיט זיין גאַסט-פריינדלעכן שיין האָט זיך געטאָפּלט אין אַ שמאָלן
געשליפענעם שפּיגל מיט הענגערס אַרומגעזױמט. און ברין האָם דאָרטן
דערזען זיין געזיכט, בלאָס און פייערלעך, מיט פאַרליבטע האַלב-פאַר-
מאַכטע אויגן, װי ביי אַ חתן אָקערשט פון אונטער דער חופּה אַרױס,
אין וועמען עס קאָכן שוין בלוט און אומגעדולד צו זיין אויסדערוויילטער
אין שלייער; נאָר ער מוז האַלטן שטאַט, ריידן און שמייכלען ניט צו
דער זאַךײי

סאָלאַנש, מיט איר פייערדיקן טעמפּעראַמענט, האָט דערפילט זיין
שעמעוודיקע פאַרלעגנהייט און איבערגענומען די איניציאַטיו: זי האָט
אַראָפּגעכאַפּט פון זיך איר פיינעם זשאַקעטל, איר פוטערנע היטעלע,
געהאָלפן איר גאַסט אַראָפּצונעמען זיין מאַנטל אויך, און, מיט אירע
געטאַקטע אָרעמס אין די אָנגעצױיגענע אַטלאַס-אַרבל, אַרומגעכאַפּט זיין
האַלדז-און-נאַקן, װי מיט אַ לעכעדיקן קראַנץ, געבליבן הענגען אויף זיין
ברוסט, געקושט אים אין די אָנגעקילטע באַקן, אין די הייסע ליפּן, אין די
פאַרטרערטע אויגן. דערנאָך, אַרומגענומענערהײט, אַריינגעפירט אים אין
איר סאַלאָנדל, װאָס האָט, קענטיק, געדינט אויך אַלס אַן אינטימער עס"

240

צימער װען מען דאַרף.. אין די פענצטער װאָבן דאָ אַרײנגעקוקט די
שפּיצן ביימער פון דער לוקסענבורגער אַלעע,

סאָלאַנש האָט אויך דאָ ניט געװאַרט ביז ברין װעט קומען צו זיך און
זיך אויסזוכן אַ באַקװעמען אָרט, נאָר זי האָט אים ליבלעך גענויט אַרײן-
צוזעצן זיך אין אַ טיפן רעקאַמיע-בעט, װאָס איז אויסגעבויגן, מיט די
איידל-לאַקירטע פלעקלדיקע פליגלען אַרױף, װי אַ דיקע טאָפּל-האַרפע
מיט אָנגעצויגענע סטרונעס, מיט פּליושענע האַרטלעכע באָרדאָ קישעלעך
אין מיטן, און מיט ווייכע און פּוכיקע --- פון ביידע זייטן,

איז ברין געבליבן זיצן װי אין אַ גרויסן בויגן, אַרומגעקוקט זיך /
און זיינע אויגן ניט געגלויבט, ער איז שוין געווען אין סאַלאָנען, געזען
שיין-צוגעקליבענע וואוינונגען, אָבער אַזאַ אויסגעזוכטקייט האָט ער נאָך
ביז איצטער ניט געזען. אויפן בערך קליינעם פלאַך, װאָס דער סאַלאַנדל
האָט פאַרנומען, איז געווען צוזאַמענגעשפּיצט אַ ראַפינירטער געשמאַק
פון אַ פרוי, ביי וועלכער אַלע חושים זיינען װאַך צו פאַרבן, צו מאָס, צו
געמיטלעכקייט און ליבע. דאָ אין סאַלאָנדל איז אַלץ געווען אוסגעהאַלטן
אין פיינסטן סטיל פון פאַר דער גרויסער רעװאָלוציע. דער פּראַכט-
פולער קאַמאָד, אַזױ וי די סעקרעטאַרקע צום שרייבן --- אין איידעלע
האַלב-גענויגענע ליניעס געבויט, און מיט לאַקירטן רויזן-האָלץ באַקלעפּט
אין אַלערלײ אַראַבעסקן : צעפעכערטע, פירקאַנטיקע, דרייעקיקע. די צי-
העגטלעך אויף די שופלאָדן --- פון באַגילדטער בראָנדז. די פיר שטולן,
ביים געלאַקטן טיש, מיט לעדערנע זיצן און אינקרוסטירטע פיגורן אין
האָלץ -- פונעם זעלבן סטיל, די ברייטערע פאָטעלן אין די ויַנקלען --
געקרוינט מיט נוס-האָלץ-שניצערייען, און איבערגעצויגן מיט געבלומטן
שווערן זייד אויפן זיץ און לען קורץ, אַן אינטימער קליינער סאַלאָן
פון מאַריע אַנטואַנעטס עפּאָכע, נאָר עכט, ניט נאָכגעמאַכט.. עס האָבן
נאָר געפעלט עטלעכע דאַמען, מיט אויפגעטורעמטע פריזורן און קאָליך-
טע קרינאָליגעס, זאָלן זיך דאָ איסזעצן אין די שיינע פאָטער-שטולן
און די אילוזיע װאָלט געווען גאַנץ. יעדער לאַקירטער פּלאַך פון דער
עטאַזשערקע, פון שרייב-טישל, פון קאַמאָד און טיש, איז דאָ געווען באַ-
צירט מיט װאָס ניט איז אָנגענעמס פאַרן אויג. מיט אַן העלפאַנטבײן-
שניצעריי, מיט אַ זילבערנער פיגור, מיט אַ בלויער סעװוער-װאַזאָנע און
אַ פּאָר בלומען פון סוף-האַרבסט סעזאָן: ווייטע אַסטערס און בלוט-רויטע
אַצאַליעס. זיי האָבן דאָ אַלע לאַק-פאַרבן צוגעגעבן אַ באַזונדער לעבעדיקן
סאָן. אַ גרופּע מאַרשירנדיקע העלפאַנטלעך, אויסגעשניטן פון איין שטיק
העלפאַנטצאָן, האָבן געבלאַנקט אויף אַ װינקל-פּאָליצע פון שװאַרצן סאַנ-
דאַל-האָלץ. און מאָצאַרטס אַ קליינער מאַרמאָר-ביוסט, מיט אַ פאַרפלאָכטן
צעפּעלע, עלעגאַנט און איידל אין געזיכט און פּאַרוק און שפּיצן-אַרבל,

247

אַזױ װוי זיין /צויבער פלייטע", אַזױ וי זיין פּאָרשפּיל צו ,פיגאַראָס
חתונה", האָט דאָ אין אַן אַנדער ווינקל באַלױכטן אַ קליינע פוס-האַרמאָניע
פון גלאַטן, ברוין-אָדערדיקן פּאַליסאַנדער.

פון ביידע זייטן טיר, דורך וועלכער מען איז אָקערשט אַרין אין
סאַלאָנדל, זיינען געהאַנגען צוויי װענעציאַנישע בולטע שפּיגלען מיט
פינף פּלאַכן, וי גרויסע פּלאַטשיקע דימענטן, מיט קרישטאָלענע קרוינען
באַצירט. און אונטער זיי --- פייןגעמאָלטע מעדאַליאָנען, עכטע מיניאַטורן,
פרויען-געזיכטער פון דער זעלבער עפּאָכע, מיט האַלב-אָפּענע קאָרסאַזשן;
און די האָר-קרוינען באַפּעסטיקט מיט רויטע און בלויע סטענגעס. אויף
די ווענט עטלעכע שיינע פלעקן פון געוועבן און מאָלערײען: אַ קליינער
גאָבעלען, װאָס שטעלט פאָר אַ יאַגד מיט רויטע יעגער-קאַמזױלן און ברוי"
נע הינט, דאָס אַנדערע --- גוטע בילדער-קאָפּיעס פון דער זעלבער עפּאָכע;
דער זעלבסט-פּאָרטועט פון דער הויף-מאָלערין וויזשע-לעברען מיט איר
מיידעלע. אַ צווייט בילד --- די מאַיעסטעטישע פיגור פון מאַריע אַנטואַנעט
אין אירע אויסגעזוכטע קליידער און פעדערן-הוט, פון דערזעלבער מאָ-
לערין. די דאָזיקע ווענט-באַפּוצינגען, ניט צופיל אין צאָל און ניט צו גרויס
אין מאָס, נאָר אָנגעפּאַסט צום ברייט און סטיל פון סאַלאָנדל, האָבן פאַר-
טיפט די וענט, געגעבן אַ ווייטקייט פאַרן אויג און אַ באַרואיקונג פאַרן
געמיט. װאָס פאַר אַן אױסגעהאַלטנקײט! און װאָס פאַר אַן אונטערשייד
אין פאַרגלייך מיטן סאַלאָן פון די מלאָטעקס, וואו אַלץ איז אָנגעהאַנגען
אָנגעשטעלט און אָנגעליאַפּעט. אַ געמיש פון ניט-נויטיקע מעבל-שטיקער,
בילדער, סטילן און סואווענירן.י. דאָרטן -- אַ מוטנער, איבערגעזאַל-
צענער און איבערגעפעפערטער ווינעגרעט: דאָ -- אַ באַשטימטער טעם
און אַ ריינער ווילן. אפשר אַ ביסעלע ווייבעריש-זיסלעך, אָבער דורכויכטיק,
אויסגערוט און אָנגענעם וי אויסגעקילטער וויין. אַפּילו די קליינע ליוסטרע,
װאָס לאָזט זיך אַראָפּ איבערן אינקרוסטירטן טיש, איז דאָ אויך געהאַנגען
לייכט וי אַ גירליאַנדע פון אַ כלה. און נאָר פיר טונקל-גאָלדיקע אָרעמס
האָט זי געהאָט, מיט צוויי לעמפּלעך אויף יעדן אָרעם. און אױיך זײ
זיינען געווען פאַרשלײיערט אין קרישטאָלענע רויזן מיט מאַט-געשליפענע
אָפענע בלעטער.
| --- צינד אָן! -- האָט זי ברין געבעטן.,

און סאָלאַנש האָט גלייך פאַרשטאַנען, אַז דאָס װיל ער זען איר
וואוינונג אין דער נאַכטיקער באַלױכטונג. האָט זי גיך פאַרצויגן די פענצ"
טער-פאָרהאַנגען פון קווייטלדיקן טיף-בלויען אַטלאַס, אומגעדרייט דעם
קאַנטאַקט. באַלד האָט זיך דאָ צעגאָסן אַ װאַרעמע ליכטיקייט, אינטים
אין איר מאַטן טאָן און ווייך פאָרן אויג. און ברין האָט זיך דערפילט היי-
מיש, װי ביי אַ לאַנג"געליבטער, וועגן וועמעס הױכן יחוס און גוטער

248

דערציאונג ער האָט זיך אָקערשט דערוואוסט. דער ליבלעכער טאָן װאָס
די באַלוכטונג האָט צוגעגעבן אַלע בילדער און מעבל-שטיקער האָט אויך
געהויבן דעם מוט, געשטימט צו אָפּנהאַרציקײט, צו באַגער...

ברין האָט זיך פאָרגעשטעלט זיין אייגענע אַטעליע;, וואו די מאָלער-
קיך מיט אירע ריחות פון אויל-פאַרבן און טערפּענטין און לאַק שטייגן
ביזקל דאַךדפענצטער. די אייביקע ניט-היימישקייט פון אָנגעלײגטע און
אָנגעשטעלטע מאַטעריאַלן, די מהומה פון מאָל-פּאַפּיר, לייוונטן, ראַמען
און צעבראָכענע קויל-שטיפטן -- אָנגעגרייטע האַלבע און גאַנצע פאַ-
בריקאַטן צו אַ בנין, װאָס ווערט קיינמאָל ניט פאַרטיק, וואו זומער איז
צו-הייס און ווינטער צו-קאַלט; וואו עס איז אייביק צו"העל אָדער צו-
טונקל. און ער האָט זיך כמעט וי פאַרשעמט פאַר אָט דער קינסטלערי-
שער אױסגעהאַלטנקײט אין דער ואוינונג פון אַ יונגער פרוי, װאָס
אַלײן איז זי קיין גרויסטע קינסטלערין ניט און פּרעטענדירט ניט אויף
דעם... און זע! וי געשמאַקפול זי האָט איינגעאָרדנט איר קליינע גע-
דונגענע דירהלע, װאָס פאַר אַ שיינעם נעסט אָט דאָס װילדע עקזאָטישע
פויגל האָט זיך דאָ אויסגעבויט, און אויסגעוועבט מיט קאָלירטע פעדערן
װאָס זי האָט, דאַכט זיך, אויסגעפליקט פון איר אייגענער ברוסט. פאַר
עע מעצן האָט זי דאָך דאָס געפּוצט און געגרייט... און אָט זיצט עֶר
דאָ אויף דער רעקאַמיע-קאַנאַפּע, ער, דער אַװעגעװאָרפענער מאַן, װאָס
זיין גאַנצער טאַלאַנט און זיין גאַנצע לעבנס-חכמה זיינען ניט געווען בכוח
איינצוהאַלטן אין זיין ניט:איבעריק ריינעם מאָלער-װאַרשטאַט זיין איין-
איינציקע פרוי... צי האָט דאָ ס סאָניאַן ניט פאַרטריבן פון אים?
איר פיינער פרויען-געשמאַק האָט זיין מאָלער-קיך ניט אוױיסגעהאַלטן..,
פּראָסט און פּשוט,

אין זיין טרוימערישער טרויעריקייט, װאָס איז אויף אים אָנגעקומען,
האָט ער אָנגעכאַפּט סאָלאַנשן פאַר איר טונקל-זיידיקער האַנט, צוגעצויגן
צו זיך און געצוואונגען זי אַועקצוזעצן זיך לעבן אים. ער האָט זי אַרומ-
גענומען און זי האָט זיך געטוליעט צו אים, צעגאַנגען אין זיינע פעסטע
אָרעמס, |

--- װאָס פאַר אַ גוטן געשמאַק דו האָסט!.. --- האָט ער געשעפּ-
טשעט אויף איר קליינעם אויער. אונטער איר שװאַרצן האָר-פליגל
אַרײנגעגראָבן זיך מיט זיינע ליפן. -- איך זע איצטער, אַז דו וואוינסט
ניט ערגער װוי דו קליידסט זיך, װי דו שוכסט זיך. און אין מאָס און
פאַרב ביסטו אויסגעהאַלטן אַזױ װוי אין דיין שיינקייט, װוי אין דיין
קלוגשאַפט...

-- דאָס איז ניט אינגאַנצן מיין געשמאַק, -- האָט זי באַשידן
געדרייט מיטן קאָפּ, -- לופּען האָט מיר אַ סך געהאָלפן... ווייסט אפשר

249

ניט, אַז אויסער מיט בילדער, האַנדלט ער אויך מיט קונסט-מעבל, מיט
אַנטיקן.... נאָר דאָרטן. אין זיין מאַגאַזין, לעבן פּלאַץ פון האָטעל-דע"וויל,
פאַרקויפט ער אַ סך נאָכמאַכונגען אויך. ניטאָ אַזויפיל אָריגינאַלן אין פּאַי
ריז... אָבער דאָ איז אַלץ עכט. איך לאָז קיין אימיטאַציעס אין מיין הויז
ניט אַרײן,. אויסער קאָפּיעס פון בילדער-אוניקומס, װאָס געפינען זיך אין
די מוזעאומס.

2

דאָס דערמאָנען פראַנסואַ לופּענס נאָמען, און אַז יענער האָט אַ חלק
אין דעם, װאָס ער, ברין, באַוואונדערט דאָ, איז אים געווען ניט איבעריק
אָנגענעם. ער האָט זיך דערפאַר לייכט אַ קרים געגעבן. סאָלאַנש האָט
דאָס באַמערקט און אים גענומען גלעטן איבערן קאָפ :

-- טראַכט ניט נאָך, דויד! דאָס אַלץ װאָס דו זעסט דאָ איז מיינס.
קיינער האָט אויף דעם קיין רעכט ניט. גלויב מיר ! קיין סאַנטים בין איך
אויף דעם ניט שולדיק,.. אַלץ איז באַצאָלט.

ברינען האָט זיך פאַרגלוסט איראָניש אַ פרעג צו געבן: אמיט װאָס
באַצאָלט ? מיט אַסיגנאַציעס, צי מיט נאַטור ? . .* ער האָט דאָס, אָבער,
ניט געטאָן און אָפּגעװענדט דאָס געשפּרעך:

-- אַזאַ נעסט וי דיינער איז אַ גוטער אָפּרו פאַר קראַנקע דיכטער,
פאַר מידע קינסטלער, פאַר אויסגעמאַטערטע זעלן,,. . דאָ קען מען זיך
אױסװאַרעמען,. אויסטרוימען און דערנאָך אויפכאַפּן זיך מיט טאָפּלטע
כוחות .. .

--- פאַרװאָס גראָד אויסגעמאַטערטע? פאַרװאָס קראַנקע! -- האָט
זי פּראָטעסטירט, --- געזונטע, געזונטע נאַטורן און קרעפטיקע לייבער,
אַזױ וי דו, דויד ! װוי צופרידן װאָלט איך געווען צו קאָנען אויסבייטן
אָט דעם צירונג-קאַסטן, מיין דירהלע, מיין איך, אויף אַן אַטעליע. אַזאַ
װי דיינע... וואו די אַרבעט קאָכט, וואו מען שטייט אויף פרי און
מען לייגט זיך שפּעט, וואו עס שמעקט מיט פרישע אל-פאַרבן, װאו
מען קנעט ליים, וואו מען שלאָגט אין מירמלשטיין מיט האַמער און
דלאָטע, און געזיכטער און קערפּער-ליניעס װאַקסן, װאַקסן,. שיילן זיך
אויס פון שטיינערנעם כאַאָס, אַזױ װי... איך האָב געװאָלט זאָגן --

זי איז זיך פאַרלאָפן און שטיין געבליבן. דעם פּנים באַהאַלטן אין זיין
ברוסט. און ברין האָט פאַרשטאַנען אַז דאָס האָט זי זיך, ניט-ווילגדיק,
אַרױסגעכאַפּט מיט אירע דערינערונגען, וועלכע דרעמלען נאָך אויף רי"
װאָזשיראַריד נומער הונדערט פינף, דאָרטן וואו ער, ברין, איז איצטער
דער באַלעבאָס און ואו אַנרי דאַל האָט אַמאָל געוואוינט... דאָרטן
וואו דער באָגאַבטער און אַ ביסל מגושמדיקער סקולפּטאָר האָט פון סאָי

290

לאַנשן אַועקגענומען אַלץ װאָס איז נאָר מעגלעך, אַ בראָנדזענע טענצע-
רין פון איר געקנאָטן און אָפּגעגאָסן, פאַרגליווערט אין אײביקן פליענדיקן
פּאַ אויפן רעכטן שפּיץ פוס, אַ מוטער:נאַקעטע און מיט אַ שװערער,
בייז-געדרייטער שלאַנג אויפן לינקן אָרעם, צוליב גלייכּגעוויכט און צו-
ליב עקזאָטישקייט , . . און אין דעם ברייטן בעט פון לואי דעם פופצנטן,
מיט נוס-האָלץ שניצערייען, האָט ער זי גענומען און געפּײניקט, וי
אַ ברוטאַלער מאַן נעמט אַ צו-נאָכגיביקע געליבטע. געמישט אפשר קונסט-
טעכניק מיט גראָבער ליידנשאַפט, אַמאָל דאָס און אַמאָל יענס. און זי האָט
געפאָלגט, פאַרליבט וי זי איז געווען, איז זי אַלעמאָל געווען גרייט אויף
אַלץ: אויף הילף אין דער קינסטלערישער אַדבעט, אויף דערנידערונג,
אויף ווילדן גענוס. אָבער דער זעלבער שטורעם פון לײדנשאַפט, װאָס
האָט פאַרכאַפּט אירע יונגע יאָרן און איר לעכצנדיק האַרץ, האָט זי סוף-
כל-סוף אַרױסגעװאָרפן פון דאַלס אַטעליע-פענצטער אויף דער פּאַריזער
גאַס. דאָרטן האָט זי דער אָפּגעפאָרענער דענדי פראַנסואַ לופּען געפונען
וי אַ פאַרשטויבטן אַנטיק. אויפגעהויבן, באַהאַלטן אין טאַש און גע-
בראַכט אַהער, אָפּגעצופּט און אויסגעבעט אין סאַמעט און זייד, װווי אין
אַ צירונגיקעסטעלע. אָ, לופּען איז אַ קענער אויף אַזעלכע זאָכן!.. און
דאָ, אין איר פּראַכטפולער טורמע-ואוינונג, וואו אַלץ איז וייך און
צאַרט און ליבלעך, רוט זי זיך אויס. שוין לאַנג אַז זי רוט זיך אַזױ אויס.. .
נאָר די דערינערונגען זידן נאָך אין איר יונג בלוט. און, אַרומנעמענדיק
אַ צווייטן, פּלאַפּלט זי אַרױס איר פאַרגאַנגענהײט, אירע טיפסטע איבער.
לעבונגען... און אפשר די זעלבע איבערלעבונגען, װאָס האָבן אֲאאַ
שטאַרקן זכרון, װאָס נאָגן זי טאָג און נאַכט, האָבן זי געבראַכט אַלס אַ פליי-
סיקע מאָדעל צו אים, צו ברינען, אין זיין אַטעליע. זי קען אַזױ גוט די
אַטעליע פון אַמאָל! און אים אַליין האָבן די דערינערונגען געבראַכט צו
איר, אין אָט דער אױיסגעפּוצטער וואוינונג, כדי צו פאַרשלעפערן אים,
כדי ער זאָל ניט וויסן פון דער אמתער בענקשאַפט, וועלכע טרייבט זי
צו רי-װאָזשיראַר'ד און צוריק.. .

אין זיינע בלאָנדזשענדיקע אויגן האָט, אַפּנים, סאַלאַנש איבערגע-
לייענט וועגן װאָס ער טראַכט, און װאָס עס האָט ביי אים אַרױסגערופן
פאַרדאַכט ; װאָרעם זי האָט זיך אים אָנגעהאַנגען אויפן האַלדז און ווידער
איינגעזויגן זיך אין זיינע ליפן,

--- צוליב װאָס ? . . צוליב װאָס טראַכטן ? צוליב װאָס גריבלען ? ---
האָט זי געמורמלט. -- טראַכט ניט! עס געפעלט דיר? האָב הנאה! עס
איז דאָ אַלץ פאַר דיר. געדאַנק און געפיל גייען קיינמאָל ניט צוזאַמען...
פאַרגעס ! זיי דאָ דער האַר און איך װעל דיך באַדינען. באַדינען װויל איך
דיך וי דיין ווייב און מיט אַן אָפן האַרץ.. . .

201

ער, אָבער, האָט זי לייכט אָפּגעשטױסן פון זיך, און כדי זי זאָל ניט
באַמערקן זיין אמתע אַנטוישונג, האָט ער איר אָנגעװויזן אויף דער פוס"-
האַרמאָניע אין ווינקל מיט מאָצאַרטס ביוסט פון אויבן:

--- אַן אָרגל גאָר ? װוי אין אַ קלויסטער יי.

זי האָט פאַרצויגן אַ מינע און זיך אַ קאַפּעלע אָפּגערוקט:

-- עס געפעלט דיר ניט?

--- ניט דאָס. נאָר עפּעס פּאַסט זיך דאָס ניט אַרײףי.

-- און אַ בירגערלעכע פּיאַנאָ פּאַסט בעסער? אין יעדן אָנשטענ-
דיקן הויז שטייט אַ פּיאַנאָ און מען קלימפּערט אויף איר. אומעטום איז
דאָ אַזאַ בלאַס מיידל װאָס קלימפּערס... |

--- און מיינט אַז ס'איז מוזיק, יאָ, יאָ. אַזאַ טעות האָבן אַ סך
מאָלער און לידערישרייבער אױיך ייי

--- אָבער מאָלן הייסט נאָך ניט זיין אַ קינסטלער און שרייבן לידער
איז ניט דיכטונג,

-- געוויס, דאָס זיינען צוויי זאַכןף |

--- נו, מיין קליינער אָרגל איז נאָר אַן אינטימער פּראָטעסט קעגן
אַזאַ שאַבלאָן. איר ווילט אַ פּיאַנאָיפליגל --- וויל איך אַן אָרגל, האַיהאַ !..

-- אַ שטיפערקע ביסטו! זעסט גאָר אַזױ ניט אויס.

--- מיין חלק קאַטאָליציזם איז דאָס אויך,. אין קלויסטער גיי איך
גיט... נאָר מיין אומגעקומענע מוטער, ווען איך בין נאָך געווען גאָר
קליין, פלעגט מיך אין סאַזדפּיער נעמען ווען ניט איז צו אַ מעסע. דאָרטן
האָב איך צום ערשטן מאָל געהערט אַן אָרגל שפּילן. פייערלעך און ברייט,
װוי בעטהאָווענס צווייטע סימפאָניע --- ביים אָנהױב. מאַנכע טענער
קלינגען מיר נאָך אין די אויערן ביז צום היינטיקן טאָג

--- און אין סינאַגאָגע גייסטו ?

--- זייער זעלטן... דיין פּסחדיקע אילוסטרירטע הגדה האָט מיך
נאָר דערמאָנט װער מיין פאָטער איז געוועןי

--- ביסט צעריסן, מײדעלע! |

--- איך ווייס ניט צו וועמען איך געהער. וואו עס ליגט דער איבער"
װאָג,. אָבער אַצינד געהער איך נאָר צו דיר!.. דאָס װײס איך
אויף געוויס.

ברינס שווערמוט איז זיך ווידער צעפלויגן פון איר קאַפּריזנער פריי"
לעכקייט און פון אירע ווערטער.

--- שפּיל עפּעס ! -- האָט ער זי גענומען גלעטן איבער די ברויזיקע
האָר. / |

זי האָט אים אַ וויילע אָנגעקוקט, װוי זי װאָלט שטום אַ פרעג"געגעבן :
,מיינסט דאָס מיט אַן אמת ? דאָ ס ליגט דיר אין קאָפּ!'..* נאָר בעטן

252

אַ צווייטן מאָל האָט זי זיך ניט געלאָזן. זי האָט אויפגעעפנט עטלעכע טאָן"
שליסלען אין אינסטרומענט, געזעצט זיך, עטלעכע מאָל אַ טראָט געגעבן
מיט אירע קרעפטיקע פיסלעך, און דער קליינער סאַלאָן איז פול געװאָרן
מיט פייערלעכע אָפּקלאַנגען פון אַ ווייטן כאָר. די װיברירנדיקע טעגער
האָבן זיך דערהויבן. ניט װייניקער װי פיר באַזונדערע קולות זיינען גץ-
לאָפן וועט-געלויף, כדי אַרױסצוברענגען באַבס אַ פוגאַ. דער ניט.
הויכער סופיט פון סאַלאַָנדל איז עפּעס חויך געװאָרן, הויך און הילכיק,
וי אַ פיילן-קופּאָל אין אַ גאָטישער געביידע. לייכטע פליגלען האָבן זיך
דאָרטן ריטמיש באַװעגט אין איין מוזיקאַלישן געדריי. אָבער ווען די מע-
לאָדיע האָט גענומען דערגרייכן איר העכסטן אויסדרוק, איז זי פּלוצלונג
געפאַלן, סאָלאַנשס הענט האָבן זיך אָפּגעלאָזן, מיד אַראָפּגעגליטשט זיך
אויף אירע קני, זי איז אויפגעשטאַנען און אירע גרינלעכע אויגן זיינען
געווען פאַרלאָפן װוי מיט טוי.

-- איך בין ניט אין דער שטימונג .. .‏ -- מאַכט זי אַ ביסעלע פאַר-
לעגן. -- עס איז איצטער ניט דער מאָמענט... קום מיט מיר! -- האָט
זי איר גאַסט אָנגעכאַפּט פאַר אַ האַנט. --- קום װײיטער!.. |

נאָר מיטאַמאָל האָט זי זיך דערמאַנט: י

-- זאָג נאָר, מיין ליבער, ביסט אפשר הונגעריק ? האָסט נאָך, אַװדאי,
גיט באַװיזן צו עסן דיין צווייטן פרישטיק..,

ער האָט זיך צעשמייכלט פון אַזאַ מוטערלעכער זאָרג, צעשאָקלט דעם
קאָפּ אויף ;קניין? און אָנגעװיזן אויפן אינסטרומענט.

--- װאָלטסט בעסער פאַרגעזעצט... |

אָבער זי האָט אים די ליפּן פאַרמאַכט מיט איר װאַרעמער הענטל.

-- זאָג מיר ניט אָפּ! לאָן מיך דיך באַדינען... געבן דיר מיין
ערשטן באַװײז, אַז איך האָב דיך ליב ניט ערגען וי דיין .... װוי אַ געטרייע
ווייב וויל איך זאָגן, |

זיין האַרץ, װאָס איז נאָך מיט אַ וויילע צוריק געווען פאַרקלעמט פון
בייזלעכע פאַרדאַכטן, איז פול געװאָרן מיט װאַרעמער דאַנקבאַרקײט;
וי אַ בעכער מיט גוטן וויין איז עס -פול געװאָרן. אַלע זיינע אַנדערש
גלוסטענישן זיינען דאָרט דערטרונקען געװאָרן. |

-- ניין, ניין, -- האָט ער זי אַרומגענומען, -- נאָר ניט עס גיט
טרינקען, דאָס פּאַסט אַצינד נאָך װײניקער װי מוזיק. שפּעטער...

| -- אַך, יאָ, שפּעטער... -- האָט זי אים שעלמיש אַרײנגעלאַכט

אין די אויגן, -- איצט פאַרשטייסטו שוין פאַרװאָס א י ך אַלין קען ניט
שפּילן?.. דו... | |

ער האָט ניט אױיסגעהאַלטן אֹיר ליבלעכע אָפּלאַכערישקײט. ער איז
רויט געװאָרן, וי געכאַפּט ביי דער האַנט, אַ טראָט-געגעבן צו אַ פענצטער,

253

פונאַנדערגערוקט די געבלומטע שווערלעכע פאָרהאַנגען און אַרױסגע"
קוקט.

ערשט איצטער האָט ער דערזען דעם הערלעכן אויסקוק אויפן פּלאַץ
פון סאָלאַנשס וואוינונג, די בראָנדזענע פערד פון פאָנטאַן האָבן שטום
געהירזשעט, ווילד-גאַלאָפּירנדיק פון שוים אַיױיס פון דער קיצלדיקער
שפּריצעריי, װאָס די בראָנדזענע קראָקאָדילן און יאַשטשערעס שיסן זי
אין די צעבלאָזענע נאָזלעכער. לויפן זיי און לויפן די לעגענדאַרישע פערד
און, ביי זייער גאַנצער צעברויזטער אָנשטרענגונג, קענען זיי פון באַסײן
ניט אַװױס.., גיין! זיי קענען ניט און װעלן דאָס קיינמאָל ניט דער"
גרייכן, מעגן זיי צען מאָל אַזזי פיל צעשויבערן די גריוועס און װאַרפן
זייערע נאַסע קאָפּיטעס אין דער הויך, ווייל דער קינסטלער, װאָס האָט זי
געקלעפּט און אױיסגעגאָסן אין בלאַנקען מעטאַל, האָט אַזױ געהייסן. ווייל
דאָס איז די אמתע קראַפט פון דער קונסט ‏ זי באַפעסטיקט דעם בליץ
צו דער ערד, דעם וואונדערלעכסטן מאָמענט װאָס וויל אַנטלויפן -- צו
דער אייביקייט. זי לאָזט אים ניט פאַרשווינדן פון מענטשלעכן אויג, פון
זיין באַוואוסטזײין, און אַ גאַנצער דור געניסט פון אים. ניט איין דור --
אַ סך דורות...

אָבער סאָלאַנש האָט זיך דערפילט איינזאָס און ניט דערלאָזן ברין
זאָל אויף איר פאַרגעסן אַפּילו איין וויילע. איבער זיין פּלײצע האָט זי
אַריכערגעקוקט און איז אייפערזיכטיק געװאָרן אויף די בראָנדזענע פיר"
פיסיקע, אויף די בראָנדזענע פרויען און רעפּטילן אונטער דער בראָנדזענער
ספערע, װאָס נעמען פון איר אַװעק ברינס אויפמערקזאַמקײט... האָט
זי אים פעסט, װי אַ לעבעדיקער גאַרטל, אַדומגענומען און אָפּגעריסן
פון פענצטער, די שווערע געבלומטע פאָרהאַנגען זיינען אַטלאַס-װייך גע"
פאַלן און זיי ביידע זיינען ווידער געבליבן אויג אויף אויג,. אונטער דער
ליבלעכער באַלויכטונג פון דער קליינער ליוסטרעי

-- איצטער, -- מאַכט צו אים סאָלאַנש, -- קום מיט מיר. װעסט
זען מיין בודואַר, מיין שלאָף-צימער יי.

זיין האַרץ האָט גענומען קלאַפּן אַזױ, אַז ער האָט דאָס דערפילט
אין זיינע שלייפן. זי האָט אים אָנגענומען פאַר אַ האַנט, װי אַ ניט"
זיכערן יינגל געפירט אים. און ער האָט געוואוסט, אַז דאָס איז נאָר אַ פאָר"
שפּיל צו אַ גליק, װאָס איז פאַר אים אָנגעגרײט אַ ביסל ווייטער, װאָס
װאַרט אויף אים... נאָר דאַנקען האָט ער ניט געקענט. אַלע ווערטער
האָבן פאַרלאָרן זייער ווערט,

--- קום, געליבטער ! -- האָט זי אים נאָכאַמאָל אויפגעמונטערט
מער מיט די ליפּן װי מיטן קול, זי האָט אויך געפילט, אַז יעדער װאָרט
איז איצטער איבעריק, און אויב זי טוט דאָס יאָ, איז נאָר כדי צו פאַר"

254

זיסן, מיט איר מװויקאַלישן קול, דעם גאַנג צו יענעם געהיימניספולן
גאָרטן, וואו דער עץיהדעת גרינט אַזױ ליכטיק און זיינע שװער:אָנגעגאַ
סענע פּירות בויגן די צווייגן ביז דער ערד...

אַרומגענומענערהייט זיינען זיי פון סאַלאָנדל אַריבער צום בודואַר.
דאָ האָט ווירקלעך געגרינט... דאָס צימער איז געווען אַ ביסל שמאָלער
וי דער סאַלאָן. מיט איין פענצטער נאָר באַלױכטן. אָבער אויך דאָ איז
אַלץ געווען אױיסגעהאַלטן אין טאָן. אין אַמפּיריסטיל מעבלירט. מעבל-
שטיקער פון בלאַנק-געלאַקטן רויט-האָלץ מיט העל'גרינעם געקאַרבטן
פּליוש געדעקט, װאָס דערקוויקט דאָס אויג און באַרואיקט, װי פרישע
שטיקלעך גראָז-פּלײנען אַרײינגעראַמטע אין געשניצטע אַקאַזשו-רעמלעך *)
מיט באַגילדטע בלומען-רעליעפען באַצירט. די רוקאַנאַפּע -- גרין, דִי
פאָטעלן -- גרין, די נידעריקע זיץ-פּופן -- גרין. דאָס בענקעלע אַנטקעגן
גרויסן קיילעכדיקן טואַלעט-שפּיגל אויך גרין-טאַפּעצירט. אויף די באַ-
וועגלעכע פּאָליצקעס אַרום שפּיגל -- העלפאַנטבײיך-קאַמען אין זילבער
געפאַסט, בערשטלעך מיט זילבערנע געצאַצקעטע הענטלעך, אַלערלײ
עסענצן און פּאַרפיומען אין קרישטאָלענע פלעשלעך מיט פיליגאַרנע
שטאָפּערלעך, אויך דאָ האָט זיך אַליץ צוזאַמענגעגאָסן אין איין האַרמאָנישן
פיינעם געשמאַק, אין איין צװעקמאָסיקײיט, אַזױ װוי אין סאַלאַנדל. גיט
איבערגעטריבן, נאָר מיט אַ מאָס, װאָס באַלעבט דאָס אויג און געמט קיךן
איבעריק ביסל לופט ניט אַועק.

3

די גאַנצע בלינדע װאַנט לינקס האָט פאַרנומען אַן אַקאַזשו"ביבליאַ-
טעק מיט ברייטע גלאָזיוויטרינעס. דאָס געלאַָקטע רױיט:האַלץ -- מיט
לייכטע אינקרוסטאַציעס פון פּערלמוטער. הינטערן גלאָז -- געדיכט.
צוזאַמענגעפּרעסטע לעדערנע רוקנס פון ביכער, מיט גאָלד-נומערן און
גאָלד-נעמען, מייסטנט אויף סאַפּיאַן געפּרעסט. דאָרטן זיינען געווען אַלע
פראַנצויזישע קלאַסיקער, געקליבענע קאָמפּלעקטן פון דער מאָדערנער
ליטעראַטור און די בעסטע איבערזעצונגען פון ענגלישע דיכטער. א צען
דיקע בענדער פון דער גרויסער ענציקלאָפּעדיע ל אַ רוס. היסטארישע
ביכער און פּאָפּולער-װיסנשאַפטלעכע. און רעכטס, אין בודואַרל, פון ביידע
| זייטן פענצטער, װאָס גייט אַרייס צום קליינעם לוקסענבורג -- צויי
בילדער געצייכנט מיט קויל און צוגעפיקסט מִיט טרוקענע פאַרב, צוי
גרויסע אָװאַלע מעדאַליאָנען. אין איין מעדאַליאָן -- אַ געזיכט פון אַ פּראַכט-

*) אַקאַזשו --- רויט-האָלץ אויף פראַנצויזיש דאָס זעלבע װאָס מאַהאַגאָנו.

25

: פולער, אַ ביסל קאָרפּולענטער פרוי מיט אַ שװאַרצלעכער הוט פון די
פֿאָלינעזישע אינדזלען. ;קאָפע מיט מילך", רופן די מאָלער אָן אַזאַ הויט-
פאַרב, און ועדליק אירע גרויסע שװאַרצע אויגן, גלאַטן שטערן, פיינקייט
פון נאָז און ליפּן -- אַ זעלטענער מיש-טיפּ און שיינהייט אין אירע
בעסטע יאָרן. אינעם צווייטן מעדאַליאָן -- אַ געשטאַלט פון אַ פערציק"
יאָריקן מאַן, מיט אַ פראַנצויזיש-צוגעשניטן בלאָנד בערדל, מיט זייער
העלע, אַ. ביסל שטייפע אויגן אונטער פּענסנע אויף אַ שנור, און מיט אַן
.ענערגישן קוק, װאָס דערמאָנט זייער שטאַרק סאָלאַנשס אויגן, וען זי
ווערט שטרענג, אַזױ. װי דער אָװאַל פון פרויען-געשטאַלט דערמאָנט די
ליניע פון אירע באַקן און קין. עס איז דערפאַר ניט שווער געווען אָנצו"
- שטויסן זיך ער דאָס זיינען |

--- דיינע עלטערן? --- האָט ברין באַשײידן אַ פרעג געגעבן

--- זיי,., --- האָט זי קורץ און שווער-מוטיק אַ שאָקל-געגעבן מיט
איר שװאַרצן קאָפּ -- דאָס זיינען זייערע שטאַרק פאַרגרעסערטע ביוסטן,
גענומען פון אַ קליינער אַמאַטאָרן-פאָטאָגראַפיע, װאָס איז,. צום גליק,
איבערגעבליבן אין דעם הויז פון מיין טאַנטע -- מיין מוטערס שוועסטער
--- אויף אַ שכן-אינדזל דאָמיניק ,,, דו געדענקסט דאָך אַװודאי װאָס איך
האָב דיר דערציילט ?.. סיאיז איבערגעבליבן ווייט פון דער וואולקאַן
קאַטאַסטראָפע אין 1902 אויף אונדזער מאַרטיניקיי. :

-- אַך, יאָ, יאָ.. . -- האָט זיך ברין דערמאָנט.

--- אויך דאָס איז מיר איבערגעבליבן!.. --- האָט סאָלאַנש אָנ"
געוויזן מיט איר טונקעלן פינגער אויף אַ קליינער וויטרינע פון מאַהאַגאָני
מיט גרינעם סאַמעט אינעװייניק טאַפּעצירט, און מיט גלעזערנע פּאָליצ-
קעס איבערגעשניטן. די וויטרינע איז געווען צוגערוקט האַרט צו דער
װאַנט װאָס טיילט אָפּ דעם בודואַר פון אַן אַנדער קאַמער. |

ערשט אַצינד האָט ברין דערזען אינעם שמאָלן אַלמערל מאָדנע
זאַכן, װי אין אַ וויטרינע פון אַ מוזעאום זיינען זיי געלעגן אויסגעלעגט
אויף גלאָז און סאַמעט. דאָ זיינען געווען האַלב:צעשמעלצטע, פּלאַטשיק-
געװאָרענע פלעשלעך מיט אַ פּערלמוטערנעם גלאַנץ, װי אױיסגעגראָבענע
פיניקישע און רוימישע גלעזערנע כלים. דאָ זיינען געווען אויסגעקרימטע
פּאָרצעלײ-סלאָאיקעס מיט פאַרגעלטע זייטן, װי פון דער זון פאַרברענטע,
פאַרשטײנערטע און אויסטערלישע פרוכטן; זילבערנע לייכטערלעך װאָס
האָבן פאַרלאָרן זייער געשטאַלט, פלאַך געװאָרן און צעשוואומען וי שאָטנס;
שטייטסלען אָן אַן אינעװוײיניק און טוקאַטשן אָן אַ בולטקייט, װאָס זעען
גיכער אויס וי פאַרגאָסן קופּער אין אַ שמעלצעריי; זילבערנע גאָפּלען
װאָס זייערע צעפּלעטשטע פינגער דערמאָנען אָן סקעלעטן פון קליינע
פעכערס.. .. און נאָך אַנדערע משונהדיקע געשירן זיינען דאָ געווען אויס-

256

געלייגט : פאַרזעענישן פון מעטאַל און גלאָז און פּאַרצעלײ, װאָס פון
ערשטן קוק האָט מען ניט געקענט כאַפּן וועלכע כלים, אייגנטלעך, דאָס
זיינען אַמאָל געווען.

--- װאָס זיינען דאָס פאַראַ זאַכן ? --- האָט זיך ברין געוואונדערט.

-- דאָס איז אַלץ -- מאַכט סאָלאַנש -- װאָס מיר איז געבליבן פון
מיין פאָטערס אַפּטײיק אין סאַנט-פּיער --- די הױפּט-שטאָט פון מאַרטיניק.
דאָס האָבן מיין טאַנטע און איך אויסגעגראָבן פון אַש און צוזאַמענגעקליבן,
אַ סך װאָכן שפּעטער נאָך דעם אויסברוך פון מאָנט-פּעלע, ווען די ערד
איז נאָך געווען הייס אונטער אונדזערע שיך מיט דיקע אָפּצאַסן. מיט
גראָבאײזנס האָבן מיר געגראָבן, און אונדזערע פאַלנדיקע דיקע טרערן
האָבן נאָך געזאָדן אין פּריסיק. . . מיין טאַנטע מיט אַ גרויסער אייזערנער
לאָפּעטע און איך -- מיט אַ קליינער, אַזאַ איינע װאָס קינדער געברויכן
אויפן ברעג ים אין זאַמד. איך בין דאָך דעמאָלט קוים זעקס יאָר אַלט
געװאָרן. נאָר דעם נאָגנדיקן ווייטיק אין האַרצן געדענק איך נאָך
איצטער אויך. מיט די לעצטע כוחות, וי אַ גרויסע, האָב איך געגראָבן
און אויסגלייכנדיק דעם רוקן -- דערזען דעם גרויסן גזלן, װאָס רויכערט
נאָך אויפן האָריזאָנט, דעם וואולקאַן מאָנט-פּעלע... האָב איך אים גע-
דראָט מיט מיין קולאַקעלע. געדראָט און געשאָלטן.

-- אָרעמינקע .. . --- האָט זי ברין געגלעט איבער די זיידיקע האָר.

--- װאָס מיר האָבן געפונען --- האָט סאָלאַנש ווייטער דערציילט --
האָבן מיר געזאַמלט אין אַ האַנט-קאָרב, װוי ערד-עפל, אַ העלפט האָט
צוגענומען מיין טאַנטע און אַ העלפט האָט זי באַהאַלטן פאַר מיר. ווע
איך בין אונטערגעװאַקסן האָב איך צוגענומען מיין חלק. מיר האָבן זיך
ערלעך געטיילט מיט די דאָזיקע שרעקלעכע סואוענירן. דאָס װאָס דו
זעסט דאָ איז אַלץ װאָס מיר איז געבליבן פון מיין ערשטער ליכטיקער
יוגנט, פון מיין פאָטערס הויז, פון זיין אַפּטייק-געשעפט, פון מיין מוטער
און שוועסטערלעך, |

ברין האָט זי אַרומגענומען מיט װאַרעמען רחמנות-געפיל. זיין קול
האָט געברומט וי אין אַ װיליאָנטשעל.

--- אָרעמע מיינע, טײיערע!.. האָט ער געקושט אירע פייכט'
געװאָרענע אויגן -- דאָס מוזן זיין פּיינלעכע דערינערונגען. שוין קלי-
נערהייט האָסטו אַזויפיל געליטן..,

סאָלאַנש האָט אָפּגעװענדט אירע פאַרטרערטע אויגן אָן אַ זייט. עפּעס
וי קושן זי בשעת אַואַ טרויעריקער דערציילונג װאָלט געווען אַ זינד : ---
| -- עס זיינען געווען ביינער אויך... נאָר זיי האָט מען באַגראָבן
אין איין ברודער-קבר אין סאַן"פּיער, אין עק שטאָט. דאָס האָט מען ניט
דערלויבט אַװעקצונעמען אַלס סואוועניר... קיינעם ניט. איך און מיין

297

טאַנטע זיינען געווען בשעת דער טרויער-מעסע. גלחים אין ווייסע בלוזעס
טיט שפּיצן, מיט זילבערנע גלעקלעך און גאָלדענע קרייצן אין די הענט
זיינען אָנגעקומען פון אַ צווייטער שטאָט. די פון סאַן-פּיער זיינען אַלע
אומגעקומען... די רעשטלעך ביינער פון מיין פאָטער זיינען אַזױ אַװעק
אין קאַטױלישן מאַסן-קבר. איך געדענק די גאַנצע צערעמאָניע, די גע-
וויינען פון קרובים װאָס זיינען אָנגעפאָרן פון שכנישע שטעט אופן
אינדזל...

ברין האָט זי ווידער גענומען גלעטן. אָבער זי, דאַכט זיך, איז ניט
געווען באַפרידיקט פון אַזאַ ‏ שטומער טרייסט. איר לעכצנדיקער נאַטור
איז דאָס געווען וייניק.

--- לאָז! -- מאַכט זי, און שמייכלט צו ברינען דורך אירע פאַר-
טרערטע גרינע אויגן --- איך דאַרף דאָס ניט !.. און אַרומטראָגן זיך
מיט טויטע ביינער אויף די אָרעמס האָב איך אויך ניט ליב. ניין!..
קום אַצינד מיט מיר, אין מיין אינטימסטן צימער. מיינער און דיינער
וועט ער פון איצטער אָן זיין.

זי האָט אין װאַנט פון בודואַר פונאַנדערגערוקט צוויי גרינע סאַמע-
טענע פּאָרטיערס און ברין איז אַרײנגעטראָטן אין אַ ליבלעכער האַלב-
טונקלקייט, װאָס שמעקט מיט אַ באַזונדער אָנציענדיקן ריח פון אַ יונגער
געכאָליעטער פרוי, מיט אירע װעש און מיט אירע אינטימע נאַכֿט-
פּאַרפיומען, |

סאָלאַנש האָט אַ דריי געגעבן אַ קנאָפּ, און אויך דאָ איז העל-געװאָרן.
אַ בלוילעכע ליכטיקייט האָט זיך צעגאָסן און פאַרשלונגען דעם גרויען
אָפּשײן פון שנייאיקן טאָג. זי האָט אַראָפּגעלאָזן אַ טונקעלע שטארע גע-
האָפטן מיט ווייס, אָפּגעשניטן דאָס צימער פון גאַס, אַ נייע געמיטלעכקייט
האָט דאָ אויף זיי ביידן געװאַרט. ' /

דער בלוילעכער ליכט-קװאַל האָט דאָ געשטראָמט פון אַ װוינקל-פּאָליצע,

װאָס איז אינגאַנצן אױיסגעגאָסן פון מאַסיוער פּאָרצעלײ, מיט קאָלירטע
האַלב-בולטע מאַיאָליק-בלעטער, פרוכטן, הערנערדיקע שטערנס פון באַ-
ראַנעס און טויבן-קעפּ, איבערן קאָלירטן טייל --- אַ שניי-ווייטער שטאַקעטל
פון פיינע פּאַרצעלײ-שפּיצן, װאָס כאַפּט אַרום די גאַנצע פּאַליצע װי מיט
אַ ראַנד פון שוים ; אַן אַנטיק-זאַך איז דאָס געווען, װוי פון אַן אַלטן טעמפּל
אַוועקגענומען. אויף ענלעכע ווינקל-געשטעלן ברענען נשמה-ליכט איבער
קאַטולישע סאַנקטואַרן װאָס שטאַמען פון מיטלאַלטער... נאָר דאָ, אָנ-
שטאָט אַ פּאַסיקן לייכטער, איז גאָר געשטאַנען אַ זיבן-רעריקע אַלטע מנורה
פון געבלאָזענעם זילבער, מיט קנאָספּן און בלומען אויף די רערן אַזױ
וי אין חומש וװערט באַשריבן -- אַ נאָכגעמאַכטע, אָדער עכטע מנורה
פון אַן אַלט-שפּאַנישער סינאַגאָגע. דאָס איז עפּעס געווען אַ געמיש פון

298

אַ קריסטלעך-הײיליקן ווינקל און באַלױיכטן מיט אַ טראַדיציאָנעל-ײידישן
רערן-לאָמפּ ., . אַזױ וי סאָלאַנש אַלײן, װי דאָס געמישט בלוט אין אירע
אָדערן, װי איר דערציאונג, װוי אירע דערינערונגען: צאַצקעס אין אַן
אַלטער הגדה של פּסח און זילבערנע גלעקלעך אין קאַטױלישע מעסעס...

ברין האָט אין דעם גלייך דערפילט די צוויי גרונט:עלעמענטן פון
וועלכע עס באַשטײט סאָלאַנשט איידעלע און צעריסענע נשמה, די
בענקשאַפט װאָס ציט זי צו איר קריסטלעכער טונקל:הויטיקער מוטער
און צו איר יידישן פאָטער, וועלכער שטאַמט פון עלזאָס. אומבאַואוסט
פאַר זיך אַלײן האָט זי דאָ געװאָלט שאַפן איין אייניקייט פון זיי ביידן,
פון זייער ביידנס וועזן און גלויבן. און באַקומען האָט זיך אַזאַ נאַאיווער
און חנוודיקער סינטעז וי סאָלאַנש אַלײן, כאָטש נעם און קוש אויס אַלע
אירע פולע גלידער... |

דאָס ליכטיקייט גופא, װאָס האָט זיך געגאָסן פונעם פּאָרצעלײ און
זילבער-געשטעל, האָט עפּעס אין זיך אויך געהאַט אַ מאָדנעם געמיש.
ברין האָט אין ערשטן מאָמענט ניט דערכאַפּט פון װאַנען עס קומט. נאָר
ווען ער האָט זיך צוגעקוקט האָט ער דערזען, אַז די מיטלסטע גלייכע
רער פון דער מנורה טראָגט אויף זיך אַ רויטלעכן לעמפּל, און די זעקס
אָרעמס, װעלכּע זיינען געװוענדט צום מיטן -- בלויע לעמפּלעך. אָט דער
געמישטער שיין פון בלוי און רויט, אונטער די מאַטע גלעזערנע קאָלפּאַ-
קעלעך, האָבן דאָ געשאַפן יענעם ליבלעכן טאָן, יענעם קאַקטײל פון
שטראַלן װאָלט מען געקענט זאָגן, וועלכע שפּאַנט די נערוון אַזױ איידל און
פּרואווט זייער קלונג, וי אַ געניטע האַנט פון אַ מוזיקער די סטרונעס פון
זיין פידל: ביסטו שוין פאַרליבט אָדער נאָך ניט ?7.. קוק זיך נאָר אַרום
וואו דו ביסט!.,

האָט זיך ברין אַרומגעקוקט און דערזען אַ שיינע פּאַליסאַנדער-בעט,
געבויט װי אַ גרויסער ליגנדיקער פּראַגעיצייכן;: הויך אין צוקאָפּנס
און אַראָפּגעבױגן צופוסנס. ברייט וי אַ פעלד און צוגעדעקט מיט אין
גלאַנציקער טיף-טונקעלער אַטלאַס'דעקע מיט זילבערנע פרענדז,. װי עס
ווייזט אויס, איז דער עכטער קאָליר פון גלאַטן געוועב --- ים"בלוי, נאָר
אין דער בערך קאַרגער ליכטיקייט זעט דאָס אויס וי שװאַרץ... אויפן
טונקל-גלאַנציקן פעלד זיינען געווען אויסגעהאָפט נאָר צוויי ריזיקע זילבער
דראַקאָנען, צוויי פון יענע לעגענדאַָרישע חיות, מיט שטעכיקע רוקנס און
האָרנדיקע פּנימער פון ים-טיגערס, װאָס שטאַמען פון די גרויסע פּאַסי-
פיק-אינדזלען אין דער האָלענדישער אינדיע, וי יאַװאַ און סומאַטראַ...
די דראַקאָנען זיינען געווען איינגעביסן, איינער אין דעם צוייטן, אין די
זילבערדיקע עקן מיט פיש-שאָלעכצן... אין ליבע-קאַמף, אָדער אין
בלוטיקער שנאה ? שער געווען צו כאַפּן דעם מיין פון בראָקאַט מיט

299

איין מאָל, אין דעם קאַמף זיינען, פון זייערע איינגעביסענע פּיסקעס, גע"
פלויגן אַרום זיי קליינע זילבערנע בלעזלעך און בלימעלעך: לײכטע
וי שוים צעפלויגן זיך איבערן טונקעלן פעלד פון דער דעקע. און דאָס
האָט געשאַפן אַ באַזונדער איינדרוק פון אויפגערעגטקייט. אַן אָנדייטונג
אויף צוויי קרעפטיקע לייבער, װאָס האָבן זיך ליב און שטרעבן אומצו"
ברענגען איינער דעם, צווייטן אין װוילדער ליבשאַפט, | |

צוקאָפּנס, איבער דער גאַנצער ברייט פון בעט, -- איין דיקער טראַי
ווערסען, אָדער װאַליק, וי די פראַנצויזן האָבן דאָס ליב, מיט צוויי פּונקט
אַזעלכע קאָפּיקישעלעך, טונקל-בלויע און געהאָפטענע, װי די גרויסע
אַטלאַסענע דעקע, נאָר מיט קלענערע דראַקאָנען און קלענערע זילבער-
בלימלעך װאָס פליען װי פונקען... |

פון ביידע זייטן צוקאָפּנס צוויי שלאַנקע טישעלעך פונעם זעלבן
פּאַליסאַנדער-האָלץ, װי דאָס בעט, מיט צויי נאַכט-לעמפּלעך אין גע"
| שטאַלט פון זילבערנע קאָבראַ-שלאַנגען, מיט גרין-פינקלענדיקע אַקװאַ-
מאַרין אויגן. ענלעך צו די, וועלכע די שיינע באַלעבאָסטע אַליין באַזיצט...
שטייען זיי, די קאָבראַס, אויף זייערע צוזאַמענגעשלענגלטע עקן און טראָגן
אויף די פלאַכע בייז-אָנגעבלאָזענע, געשאָלעכצטע נאַקנס צוויי סטיליזירטע
לעמפּלעך, אונטער אַבאַזשורלעך פון בלוילעכן זייד. |

ברין האָט אַ דריק געגעבן איינס אַזאַ לעמפּעלע און דער שיינער
צוקאָפּנס איז באַלױיכטן געװאָרן װי מיט אַ שטאַרקן לבנה-שיין. ביי דער
דאָזיקער טאָפּלטער באַלױכטונג, פון דער מנורה אין ווינקל און נאַכט-
לעמפּל האָט זיך אין דער בלינדער װאַנט אַנטקעגן בעט אויפגעעפנט װי
אַ מין ברונעם. און ברין האָט דאָרטן דערזען אַ לאַנגן ליגנדיקן שפּיגל
איינגעפאַסט אין אַ טונקל-בלויער סאַמעטענער ראַם, וועלכע האָט פאַר"
טאָפּלט דאָס שיינע בעט מיטן מאָלערישן צודעק. און, װי עס ווייזט אויס,
ניט אָן אַ באַשטימטער כוונה צו פאַרטאָפּלען דעם גענוס פון צוויי פאַר"
לינטע וועזנס, ווען זיי שפּילן אויף אַזאַ וואונדערלעכן פעלד,

4

די אויגן האָבן זיך שוין אַצינד געוואוינט צו דער געמישטער און
מאַטער ליכטיקייט, און אויף די ווענט זיינען אַרױסגעטראָטן עטלעכע
פּראַכטפולע בילדער-מעדאַליאָנען אין באַזילבערטע און באַגילדטע רעמ"
לעך, מיט רויטע און בלויע צייכענונגען אויסגעפילט, אינעם סטיל פון
גאַנצן שלאָף-צימער: לעדאַ מיטן פאַרליבטן שװאַן, ווענוס ביי איר טואַ"
לעט, סוסאַנאַ און די צוויי אַלטע. אַלץ גוט-געצייכנטע קאָפּיעס פון די
גרעסטע רענעסאַנס-מײיסטערס. און װידעראַמאָל -- ניט צו גרויס איל

200

מאָס, נאָר אָנגעפּאַסט צום ברייט פון די ווענט און צום פרייען אָרט צווישן
די מעבל-שטיקער. אונטערן בעט און איבערן גאַנצן ברייט און לענג פון
פּאָל -- איין מאָסול-טעפּיך, פלאַך און פּאַרהעלטניסמעסיק דין, אָבער
שווער אין װאָג, װוי פון מעטאַלענע פעדעם געוועבט. האָט ער זיך דערפאַר
אױסגעשפּרײט גלאַט וי אַ פּאַרקעט, מיט זיינע איידעלע האַלב-פאַרבלאַסטע
מזרח-פאַרבן, און איז געלעגן פעסט, וי אַ צוגעקלעפּטער. איבער אים,
ביי איין זייט פון בעט, נאָר איין פיין באַאַרבעטע פעל פון אַ קליינער
פּאַנטערע, מיט קאָפּ און קינסטלעכע אויגן. אויף דער פעל צויי קליינע
שטעק-שיך פון בלויען סאַפיאַן, אויף הויכע קאָרקעלעך, און אויסגענייט
מיט זילבער. און לעבן זיי, האַלב-אַראָפּגעהאַנגען פון בעט-ראַנד, אַן
ענלעכער שטוב-קאַפּאָט פון העל-בלויען אַטלאָס מיט אַ ברייטן גאַרטל
און שטעק-שיך האָט באַזונדערס געווייעט מיט סאָלאַנשס אויסגעזוכטן,
ניט-אײיראָפּעאישן געשמאַק, מיט דער באַרוישנדיקער פולקייט פון אירע
יונגע גלידער, כאָטש דאָס איז נאָר געווען איר אױיסגעטאַנענע ווייכע שאָ-
לעכץ. עס האָט זיך אַפילן געקענט אויסדוכטן, אַז פון אָט דעם פרימאָרגן-
אָנטועכץ, װאָס װאַלגערט זיך אַזױ נאַכלעסיק אויפן ראַנד פון בעט און
אויף דעם פּאַנטערע-פעל, שלאָגט דאָס דער קװאַל פון אַלע פאַרבן און
ריחות, װאָס זיינען אַזױ געשמאַקפול צעשפּרײט איבערן גאַנצן צימער,

ברין האָט נאָך קיין צייט ניט געהאַט אָנצוְזעטיקן זיינע אויגן און
אַרײנציען אין זיך דעם אַראָמאַט פון אָט די אַלע ווייבעריש-שיינע זאַכן,
ווען סאָלאַנש האָט אַ שטויס-געגעבן אַ שמאָלן שטיק װאַנט, לעבן צוקאָפּנט
פון איר בעט, און אויפגעעפנט צוויי טירן, איינע הינטער דער אַנדערער,
און ער האָט, פון שלאָפצימער אַרױס, דערזען אַ ניט-גרויסע, אָבער עלע-
גאַנטע באָד-קאַמער, אין אַ מענטשן-הויך. אויסגעדעקט מיט העל-בלויע
קאַכלעס, מיט פּונקט אַזאַ היבשער װאַנע, אין וועלכער מען גייט אַראָפּ
אויף אַ מירמלשטיינערנעם טרעפּל, איבער דעם דאָזיקן בלויען באַסײן ---
אַ דוש-בויגן*) פון בלאַנקן ניקל,

! -- ווען איך האָב מיין קליינע וואוינונג געדונגען -- האָט אים
סאָלאַנש גאַסטפרײינדלעך דערקלערט, -- האָב איך דאָס ניט געחאַט. ניטאָ
קיין באָד-קאַמערס אין די אַלטע פּאַריזער הייזער. איך האָב דאָס געלאָזן
איבערמאַכן פון אַן אָפּפאַליקאַמער, װאָס אין דאָ פריער געװוען פון
פענצטערל געמאַכט אַ פענצטער, און פון אָן אַלטן װאַשיטישל מיט
אַ קראַן -- אַ מאָדעױנע ענגלישע װאַנע. עס איז אַ פאַרגעניגן אַרײנצושפּאַ-
צירן אַהער, גלייך פון. בעט, ווען מען כאַפּט זיך אויף אַ האַלב-שיכורע
פון שלאָף און מען פרישט זיך אָפּ מיט אַ הייסער באָד און דערנאָך מיט

*) שאַוער.
201

אַ קילן דוש. און ווען מ'האָט זיך ליב . ; -- האָט סאָלאַנש צוגעגעבן מיט
אַ שמייכעלע, װאָס זאָגט אַ סך צו, און ניט דערזאָגט.

ברין איז נאָך געוען אָנגענעם-צעשטרייט פון דער געװעזענער
און נאָך ניט פאַרדרייטער,פיין קאָלירטער עלעגאַנץ אַרום זיך, און האָט
ניט ריכטיק פאַרשטאַנען סאָלאַנשס באַטאָנונג ,, ווען מען האָט זיך ליב? .. .
ניט װאָס דאָס מיינט און ניט ווער וועמען עס האָט ליב. זיין גאַנצע אויפ-
מערקזאַמקײיט איז געווען צוזאַמענגעשפּיצט אויף אַ זאַך, אין צווייטן ווינקל
פון בעט-צוקאָפּנס און לאַנגן שפּיגל. פון שיטערן שאָטן אַרױס איז אים
בולט געװאָרן אַ בראָנדזענע פרויען-פיגור, װאָס האָט אים אויסגעויזן
עפּעט זייער באַקאַנט...

איינגעקוקט זיך, האָט ער זיך דערמאָנט, אַז די זעלבע פיגור האָט ער
שוין אַמאָל געזען אויף אַן אזיסשטעלונג פון אַנרי דאַל, אין ,קליינעם
פּאַלאַץ", אין עק פון די פּאַריזער געליזעי-פעלדער", האָט זיך די אויס-
שטעלונג געעפנט. און דער בעל:שמחה, דאָס הייסט: דער סקולפּטאָר
מיט די ברייטע פּלײיצעס און חוצפּהדיקע העלע אויגן, האָט דעמאָלט צו
שטאַרק אָנגעקוקט סאָניאַן, זיין ווייב. און דאָס האָט אים, ברינען, שטאַרק
פאַרדראָסן ... די בראָנדזענע פיגור גופא איז אים אױך גוט באַקאַנט
פון סאָלאַנשס נאַקעטע סעאַנסן ביי אים אין אַטעליע. עס איז געווען די
שװאַרצע טענצערין אין פליענדיקן געדריי אויף איין פוס מיט דער קאָבראַ-
שלאַנג אויף איין אָרעם, צוליב דער עקזאָטישקײיט פון טאַנץ און
גלייכגעוויכט פון פּאַ. דער צװאַמענהאַנג מיט די קליינע זילבערנע
שלאַנגען, אויף די נאַכט-טישלעך, איז איצטער געווען קלאָר, וי אַ בראָש
און אוירינגלעך פון זעלבן סטיל, איף איין שיינעם געשטאַלט פון
אַ פרוי.

-- איז דאָס דער אָריגינאַל? -- האָט ברין אָנגעוויזן מיטן פינגער
אויף דער בראָנדזיפיגור.

-- ניין --- רופט זיך אָפּ סאָלאַנש און טרעט צוריק אַרױס פון איר
בלויען באָדיצימער --- ס'איז נאָר אַ קאָפּיע אין בראַָנדז, נאָר ניט אַזױ
מאַסיוו װוי דער אָריגינאַל, וועלכן דער , פּטי פּאַלעי*"*) האָט אָפּגעקויפט.

זי האָט אַראָפּגעלאָזן די אויגן און שטילער צוגעגעבן :

-- אַנרי דאַל איז באַרימט געװאָרן, און איך .... מיר איז געבליבן
נאָר דאָס... אַ גיפס-קאָפּיע איז דאָס לכתחילה געווען. נאָר לופען האָט
דאָס פאַר מיר געלאָזן אָפּגיסן אין מעטאַל, כדי טרייסטן מיך... כדי
געבן מיר אַ שטיקל אילוזיע, אַז דער אָריגינאַל איז ביי מיר...

*) קליינער פּאַלאַץ.

202

ברין האָט מער ניט געפרעגט. פון אירע אַראָפּגעלאָזענע אויגן האָט
ער פאַרשטאַנען, אַז דאָס געשפּרעך איז איר ניט איבעריק אָנגענעם. האָט
ער געמאַכט אַ מינע, אַז ער אינטערעסירט זיך זייער שטאַרק מיט איר
עלעגאַנטן באָדיצימער און איז מיט איר אַהין אַרײן, באַוואונדערט די בלויע
קאַכליעס, די ווייסע קאַכל-רעליעפן אין די ווינקלען. נאָר. פּלאַפּלענדיק מיט
איר אַזױי, האָט ער מיטאַמאָל דערשפּירט דעם ריח פון פאַרפלויגענער
פּאַרע מיט אױסגעװעפּטע פּאַרפיומירטע זאַלץ, און נאָך עפּעס אַ בי"
גערוך פון אַ פרישן פרויען-לייב, װאָס האָט זיך דאָ היינט געבאָדן, און
וועלכן ער האָט מער-װויײיניקער געקענט פון סאָלאַנשס פּאָזירונגען ביי
אים אין אַטעליע. |

אָט דער געמישטער אַראָמאַט האָט אים אַ זעץ געגעבן אין קאָפּ װי
אַ צויבער-געטראַנק און אים שיכור-געמאַכט. אַליין ניט וויסנדיק װאָס ער
טוט, האָט ער סאָלאַנשן אַרומגעכאַפּט מיט צויי שטאַרקע אַרעמס און
גענומען קושן זי מיט אַ װוילדער זשעדנעקייט, װאָס קען זיך ניט אָפּשטעלן
און ניט אָנזעטיקן זיך. אין האַלדז געקושט זי, אין די האָר, אין די אויגן,
אין ברוסט, און וי אַ באַטרונקענער געמורמלט ;

--- מיט דיר צוזאַמען, סאָלאַנש !'.. אָ, צוזאַמען... אונטער איין
װואַרעמען רעגן צוזאַמען. אונטער אָט דעם דוש... וי אָדם און חוה
אין אַ זומער-רעגן.... וילסטו? וילסטו?

זי האָט זיך פּרובירט אַרױסגליטשן פון זיינע אָרעמס, ניט געקענט
און נאָכגעגעבן. אַ קורץ-אָטעמדיק שעפּטשען האָט אַצינד געדראָט אויף
איר טונקעלן אויער, וי דורך פאַרקריצטע ציין האָט זיך דאָס אָנ
געהערט:

--- איך טו דיר ויי ? אַנטשולדיק מיר ! אָבער דו מוזסט, דו
מוזסט . . . גלייך ! . . דערבאַרעם זיך אויף מיר !ּ

איר איז געלונגען אַרױסצוציען איין האַנט און פאַרליבט אַ פּאַטש
געגעבן אים איבער די ליפּן:

-- אָ יאָ, דו ביסט מיר אַ וילדער פיגל! פון װאַנען ביסטו
אָנגעפלויגן ? פון וועלכן אינדזל? וי אַזױ װוילסטו מיט מיר שטין
אונטערן רעגן ? אָנגעטאָנענערהײט ? אָדער?.. האַיהאַ!

-- דו ווייסט בעסער... -- האָט ער געפּלאַפּלט, באַטרונקען פון
איר אָטעם, פון איר נאָענטקייט, פון איר קלוגשאַפט,

-- אַװודאי ווייס איך בעסער... -- האָט זי װוידער אַ לאַך געגעבן
און פאַר אַ הענטעלע, וי אַ פאַרזינדיקטן שילער, אַרוסגעפירט אים פון
דעם פּאַרפיומירטן באָדיקאַמער און פאַרשלאָסן הינטער זיך ביידע
שמאָלע טירן,

209

אין דער פרייערער לופט פון שלאָף-צימער האָט ער טיפער אָפּי
געאָטעמט און זיין שיכורלעכע דרייסטקייט האָט נאָכגעלאָזן.

--- מיין מאַן װעסטו זיין... -- האָט זי אים אויפגעמונטערט און
מיט גרין-ברענענדיקע אויגן אַרײנגעקוקט אין זיינע, ביזקל האַרץ אַרײן,
--- מיין מאַן! פון איצטעריאָן... מיינער ! |

--- דיינער.. . -- האָט ער צוגעשאָקלט מיטן קאָפּ, מיט פאַרמאַכטע
אויגן, װי אַ פאַרחלשטער, --- אינגאַנצן דיינער !

--- מאָן אַמור !*) --- האָט זי אים נאָך קורץ און הייס אַ שעפּטשע
געטאָן אויפן אויער און מער ניט גערעדט,

ניט צולאָזנדיק אים מער צו זיך, כדי ניט פאַרלירן די צייט אומזיסט
און די כוחות --- ביסלעכווייז, האָט זי פלינק גענומען צורעכט מאַכן איר
בעט, ניט וי אַ געליבטע, נאָר וי אַ געטרייע פרוי האָט זי דאָס געטאָן,
ווען דער מאַן קומט אַהיים, אַן אויסגעבענקטער, אַ טיף-פאַרליבטער,
נאָך אַ לאַנגן אַװעקפאָרן. דעם שיינעם צודעק פון געלעגער אַראָפּגעצױגן
און צונויפגעלייגט, די בראָקאט-קישעלעך --- אויך. געבליבן איז נאָר צו"
קאָפּנס דער בראַװער ;טראַװוערסען* מיטן פיינעם דאַמאַסק איבערגעצויגן:
העל-בלוי אין געוועב און מיט טונקעלערע אַטלאַס-קװײטן אָט דער
באַקוועמער ניט-צו-האַרטער און ניט צו ווייכער װאַליק, װאָס די פראַנצויזן
פון פריערדיקן דור האָבן אַ סך מער ליב געהאַט װי די צו"וייכע און
צו-הויכע רוסישע צוקאָפּנס, ווייל ער איז צוגעפּאַסטער פאַר דעם קער"
פּער, װאָס זוכט גענוס און אָפּרו ; ווייל דער נאַקן איבער אים שטרענגט
זיך ניט אָן ווייל דער רוקן ליגט פלאַכער, די גלײיכמאָסיקע רונדקייט פון
װאַליק, איינגעוויקלט אין ווייסן, אַזױ װי דאָס גאַנצע פּלאַך פון שיינעם
געלעגער, האָבן איצט אויפגעלויכטן וי אַ ריינער אַלטאַר אין אַ מיסטעריע.
דער גיכער איבערגאַנג גופא, פון דער טיף-בלויער דעקע מיט די זילבערנע
דראַקאָנען, צו אָט דער גלאַטער ווייסקייט, האָט אויף ברינען געװירקט
וי אַ פּלוצלונגדיקע אַנטבלױזונג פון אַ הייליקייט. אַ געטלעכקייט, אויף
וועלכער מען טאָר מיט אָפּענע אויגן ניט קוקן... מען טאָר ניט *

אַ געבלענדטער, מיט אַ מיסטישן שרעק אין האַרצן, איז ער צ"
געפאַלן צו דער בריהש-באַשעפטיקטער געליבטער און, מיט פאַרנעפּלטע
אויגן, אַרײנגעקוקט אין איר טונקעלן געזיכט :

--- דאָס ביסטו ? זאָג !.. דאָס בין איך, דאָ, ביי דיר ? איך גלויב
ניט... איך קען ניט גלויבן ...

זי, אָבער, האָט אַ סך ניכטערער באַטראַכט זיין הייסע טומלעניש:

יי

*) מיין ליבּלונג!

204

-- לאָז מיך, מיין ליבער... צוליב װאָס ריידן, איך זע, איך זע
דאָך אין װאָס פאַר אַ צושטאַנד דו געפינסט זיך. דערנאָך װועלן מיר ריידן.

-- יאָ, יאָ... -- האָט ער זיך אַלץ געטומלט אַרום איר, דערנאָך.. .
אָ, סאָלאַנש !..

-- נאָך איין רגעלע! -- האָט זי אים לייכט אָפּגעשטױסן -- איך ‏
ויל דאָך ניט שפּילן מיט דיר... מיט דיין אומגעדולד. ניין, מיין יינגל !
מיר ביידע האָבן קיין פלירט ניט נויטיק. דו אַזױ װוי איך, איצטער נעם
מיך אַרום. ביסט אויסגעדורשט, מיין קינד! פאַרטריקנט. איך וויל צו
דיר גוט זיין, װוי. ... רעבעקאַ, װאָס האָט געגעבן טרינקען דעם קנעכט..,
וי האָט ער געהייסן ? |

--- אליעזר ?

--- יאָ, אליעזר. פריער אים אַלײן געגעבן צורטרינקען, דערנאָך
זיינע קעמלען. און וואו זיינען עפּעס דיינע קעמלען? -- האָט
זי שטיפעריש גענומען זוכן אויף זיין ברוסט, אויף זיינע פּלײצעס, --
וואו זיינען זיי ? |

-- וועלכע קעמלען? -- האָט ער אויפגעריסן זיינע האַלב-פאַרמאַכטע
אויגן, |
--- וועסט שוין זען!.. האָט זי זיך שטיל צעלאַכט, -- שפּעטער,
איצטער דו! דו אַלײין!.. טרינק מיינע ליפּן! טרינק זיי אויס, אינ-
גאַנצן, |

ער איז צו זיי צוגעפֿאַלן װי צו אַ קװאַל, און ניט געקענט אָפּרײסן
זיך אַזױ לאַנג װי זי האָט דאָס אים דערלויבט.

ד ריט ער קאַפּימטל
שפּילערייען
4

סאָלאַנש האָט זיך גענומען אױיסטאָן, אין איר שלאָפצימער, מיט דער
זעלבער אומגעצוואונגענקייט און מיט דער זעלבער ערנסטקייט, װוי צום
פּאָזירן פאַר ברינען, אין דער ,גרינער נאַכט", װאָס ער האָט געשאַפן
מיט איר הילף... אָבער ברין אַלײן האָט איר איצטיקן אַנטבלױזדזיך
אויפגענומען מיט גאָר אַן אַנדער געפיל און מיט אַן אַנדער אויפמערק-

205

זאַמקײט, וי ביי זיך אין אַטעליע. אַלץ װאָס האָט ביי אים פריער אַרױיס-
גערופן ריין"מאָלערישע אַנטציקונג האָט דאָ געװוירקט פאַרפירעריש. וי
אומיסטנע צוגעקלערטע פּאָזעס, כדי צעפלאַמען אים אַלץ מער און מער.
אין אַטעליע ביי זיך -- אַן אָביעקטיווער, שאַרף אויגיקער זעער, װאָס
דענקט נאָך װי בעטער אַרױסצונעמען דאָס שענסטע פון סאָלאַנשס אי"
דעלע ליניעס; דאָ -- אַ געניסער, װאָס לעכצט נאָך יעטװעדער ניער.
אַנטבלױזונג, פון דעם אָדער יענעם קערפּער-טײל, װאָס גלוסט עס זאָל
געדויערן װאָס לענגער, װאָס באַגערט און באַזזױערט יעטװעדער געפאַלן
שטיק אָנטועכץ, װוי דאָס װאָלטן געווען בלעטער פון אַ צעעפנטער רויזו
וועלכע צאַפּלט זיך אין איר רייצנדיקער צייטיקייט,

סאָלאַנשס אָראַנזש-קאָלירטער און גלאַנציקער אונטער-קלייד האָט
געברענט אויף איר האַלב-:אױיסגעטאָנענעם קערפּער מיט העלישער ליידג-
שאַפט. און אירע טונקעלע אָרעמס, מיט די געטאָקטע פינגער און רויט.
לאַקירטע נעגל, האָבן זיך, פונעם פּלאַמענדיקן אַטלאַס אַרױס, ניט גע-
שטרעקט, װי יענע ניט-געויינלעכע פּלאַנצן. וועלכע דער פרימיטיוו
אַנרי רוססאָ האָט זי ליב געהאַט צו מאָלן, נאָר זוי שװואַרצע און בױגיקע
שלאַנגען, מיט פינף רויטע פּיסקלעך יעדער שלאַנג, װאָס ציען זיך צו
ברינס לייב, מיט וועלכע ער מוז באַלד אַרײנטרעטן אין אַ הייסן קאַמף.
ער איינער קעגן צען געפאַרן. דער לייכטער ברוסט-האַלטער איז, נאָכן
אונטער-קלייד, אַראָפּגעפאַלן, ניט װי אַ שטיקל זייד, נאָר ווי אַ פּאַנצער,
װאָס האָט ברינען ביז איצט ניט דערלאָזן צום ציל. צוויי לעכצנדיקע
טונקעלע בריסטן האָבן אויפגעציטערט פאַר זיינע אויגן, װי לעבעדיקע
! פרוכטן, וועלכע ער האָט נאָך ביז איצט קיינמאָל ניט געזען אַזױ נאָענט און
זייער שיינקייט ניט באַגריפן. זיין אומגעדולד איז געװאָרן שניידיק װוױ
צאָןדװײיטיק און באַטױבנדיק וי אַ זיסער סם. דאָס איז מער ניט געווען
קיין באַגער, אַ קאַניבאַלישער הונגער איז דאָס געװאָרן, אין וועלכן בלוט
און פלייש און קנאָכן האָבן שטום געשריען: פאַרצוקן, פאַרשלינגען, דער-
דריקן אַלץ װאָס וועט זיך אַצינד אַקעגנשטעלן!.. די צונג האָט ברינען
אָפּגענומען, דאָס באַוואוסטזיין --- װוי פּאַראַליזירט, זיין גאַנצער איבערגע"
בליבענער פאַרשטאַנד האָט זיך צוזאַמענגעשפּיצט נאָר אויף איין פּונקט,
אויף איין ברענענדיקן פאַרלאַנג, אויף איין שטומען געשרי:

| -- סאָלאַנש, געליבטע מיינע! / |

אָבער גראָד אין אַזאַ קריטישן מאָמענט האָט סאָלאַנש איבערגענומען
די אָביעקטיוע קינסטלערישע ראָל, זיין פריערדיקע ראָל ביי אים
אין אַטעליע. האַלב-שפּילעװדיק, האַלב-שטרענג האָט זי אים פון זיך
אָפּגעשטױסן,. ,טש! טש!..* -- אַזױ האָט זי אויף אים אָנגעשריען

200

דורך די ציין און אים באַטראַכט, מיט געמאַכטער, אָדער אמתער רואיקייט
-- אָבער באַטראַכט און באַוואונדערט:

--- וי קרעפטיק דו ביסט געבויט! דיינע אָרעמס! דיינע שליסל-
ביינער! דיין נאַקן! אַפילו דער שװאַרצער פּוך אויף דיין ברוסט. גיט
קיין צעקאָכטע לאָקש פון מאָנפּאַרנאָס ! נאָר --

זיין קורצע צוריקהאַלטונג האָט איצט געפלאַצט. װי אַ פרילינג-גע-
וויסער װאָס ברעכט די הרעבליע האָט ער זיך אַ ריס-געגעבן. ער האָט
פאַרמאַכט אירע לאַכנדיקע ליפּן מיט איין האַנט און מיט דער צוייטער
אַ כאַפּיגעגעבן זי און אויפגעהויבן, פּונקט אַזױ לייכט וי זי האָט אָקערשט
אויפגעהויבן דעם פעדערן-װאַליק פון צוקאָפּנס, ווען זי האָט צורעכט גע-
מאַכט דאָס בעט. און אַלץ איז אַװעק אין אַ געפלעכט און געראַנגל, אין
וועלכע צוויי פאַרשיידענע וועזנס און ראַסן זיינען ביידע זיגער און באַ-
זיגטע ; ווען מען ווייסט ניט וואו מיינע און דיינע : צי מען האָט זיך הייס"
ליב, צי בלוטיק-פיינט. אַ תוהו-ובוהו אין וועלכן עס ווערן געשאַפן גייע
לעבנס, און אַ ווילדער באַגער שוועבט איבער שטורמישע װאַסערן. וואוהין,
וואוהין שטרעבט עס? צו העכערע צילן, װאָס די נאַטור האָט זיך גע-
שטעלט, אָדער צום כף הקלע פון חיהשע אינסטינקטן?.. שװער צו
פאַרשטיין, און קיין גרענעץ איז אויך ניטאָ. שװואַרץ און ווייס שמעלצן זיך
צוזאַמען, צאַרטקײט און ברוטאַליטעט. טרערן און גליק, דאָס לאַנגע שפּיגל
פון קעגנאיבער האָט דאָס אַלץ געטאָפּלט און װוי אַ װאַסער געקוועלט, פאַר-
שריבן און אָפּגעמעקט אין איר קליינעם אָפּגרונט. ביז די גייסטער האָבן
זיך באַרואיקט,

נאָכן ערשטן און צווייטן שטורעם איז די זון אויפגעגאַנגען. אויף
סאָלאַנשס געזיכט --- אין שטראַלן פו אַ דאַנקבאַרן שמייכל, און אויף
ברינס באַקן --- אין דעם בליאַסק פון צוויי גרויסע טרערן. סאַלאַנש
האָט זיי ניט געלאָזן אַראָטּפאַלן, און װי אַ טייערן געטראַנק מיט די
ליפּן אויסגעוויגן :

--- װאָס איז מיט דיר, מיין קינד ?

-- איך בין צו גליקלעך -- האָט ער וײינענדיק געענטפערט --
אַ מענטש טאָר אַזױ גליקלעך ניט זיין...

--- פאַױװאָס ? פאַרװאָס טאָר ער ניט?

-- ס'איז וי פאַרשװוענדן אוצרות אין איין מינוט. גאַנצע אוצרות,
סאַלאַנש ! ס'איז וי גאַנצע פרוכט-גערטנער פאַרשלינגען, מיטן בוים פון
גוט און שלעכט צואַמען.

--- אָ, זיי װאַקסן ווידער אָפּ, געליבטער ! זיי װואַקסן אָפּ אַזױ גיך !
ביי אַזאַ װוי דו -- אין אַ האַלבער שעה אַרום...

207

ער האָט אַרײנגעװאָרפן זיין קוטשעראַוען קאָפּ אין איר אָרעם-הייל
אוֹן זיך צעלאַכט :

--- איך ווייס, סאָלאַנש, װאָס דו האָסט פריער געװאָלט זאָגן מיט
דיין ,נאָר?, ווען דו האָסט מיך אַזױ גרינטלעך באַטראַכט...

--- עס איז ניט מעגלעך !.. -- האָט זי שעלמיש פאַרקוועטשט איין
אויג,

--- פאַרװאָס ניט מעגלעך? האָסט געװאָלט זאָגן און ניט דערזאָגט,
אַז די לענג פון מיינע פיס און היפטן איז ניט פּראָפּאָרציאָנעל מיט מיין
אויבער-קערפּער. דעם דאָזיקן פעלער האָב איך היינט אינדערפרי אַלין
באַמערקט, עס איז גאַנץ מערקווירדיק, וי דו האָסט עס דערכאַפּט מיט
איין קוק. האָסט אַן אויג פון אַ קינסטלערין... האָסט קיינמאָל ניט גע-
מאָלט ? גיט געקלעפּט פון ליים ?

--- פאַרזוכט דאָס און יענס,... נאָר פאַר דיר, דויד, דאַרף מען זיך
היטן . . . וויפיל אויגן האָסטו ?
| --- וי - יעדער מאָלער --- פיר. צוויי אין שטערן און נאָך צוויי אין

נאַקן,

--- זיי אַזױ גוט, פאַרמאַך אויף אַ וייל דיינע הינטער-אויגן, גי
אַראָפּ פון בעט, און שטעל זיך אַקעגן מיר. רואיק און פיין זאָלסטו שטיין !
וי אַ גוטער יינגל,

ער האָט געפאָלגט און זי האָט אים ווידער באַטראַכט, מיט לאַכנדיקע
אויגן געמאָסטן,

--- װאָס זאָל דאָס באַדײטן, סאָלאַנש ?

-- דאָס באַטײט, אַז איצט ב יס טו מיין מאָדעל. דו פּאָזירסט און
איך מאָל דיך... אין מיין זכרון. מיר האָבן זיך געביטן מיט די ראָלן,
מער גאָרנישט, |
|--- אַ סך בילדער האָסטו עפּעס אַזױ געמאָלט ?.. אין זכרון, װויל
איך זאָגן ...

-- אַ סך וייניקער וי דו אויף לייוונט,

-- איך בין ניט אייפערזיכטיק, ליבע סאָלאַנש! איך בין דיר נאָר
דאַנקבאַר און װידעראַמאָל דאַנקבאַר, ... איין פרוי ביסטו, און גליק גיסטו
װי אַ סך פרויען צוזאַמען

-- איך --- דיר בין פּונקט אַזױ דאַנקבאַר. כיסט אַ גוטער מאָדעל-
יונג! פּאָזירסט אויסגעצייכנט מיט לייב און לעבן ‏

-- ביי דיין מייסטערשאַפט איז דאָס ניט שוער, סאָלאַנש,

-- זאָג ניט! ס'איז אַ קונסט וי אַלע קונסטן,

-- אויב נעמען דיך אַלס מוסטער -- איז דאָס ריכטיק. ביסט
אַ קינסטלערין. ווען מען טרינקט מיט דיר פון איין בעכער פאַרכליניעט

208

מען זיך ניט. מען לאָזט ניט איבער קיין פעטן פלעק אויפן ראַנד. מען
געניסט פון יעדן טראָפּן,

--- װאָס הייסט ? ביסט דאָך געווען באַװיײיבט, אַ האָניק-חודש גע-
האַט און אַ סך פּראַקטיק -- אויך.

ברין האָט זיך אַ וויילע איבערגעלייגט : |

--- ניין, דו קענסט ניט די בירגערלעכע פרויען. דאָס זיינען מידע
נשמות. זיי ברעכן-זיך און טוען פליכטן. זיי זיינען קיינמאָל ניט אין
דער שטימונג, האָבן ליב צו מאַכן זיך קאָסטבאַר. זי שענקען דיר אַ גע
שייערטן קופּערנעם סאַנטים כדי צו באַקומען אַ גאָלדשטיקל. אַ גרויס
ליידנשאַפט איז פאַר זיי אַן אָפּקומעניש. מיט זיי װעסטו טרינקען וויין ?
ס'איז זיי אַלעמאָל צו שטאַרק, אָדער מען לאָזט דאָס שטיין ניט דער-
טרונקען, אָדער מען צעקריגט זיך און עס גיסט זיך אויס אויפן טיש-
טעך...

-- רעדסט פון אַזאַ איינער װאָס האָט חתונה געהאַט אויס ליבע?
צי. צוליב רעכענונג ?

--- פון זיי ביידן. דאָס בירגערלעכע מיידל װאָס האָט חתונה געהאַט
צוליב דער, אַזױ גערופענער, ליבע, איז נאָר די ערשטע צייט בעסער,
אינטערעסאַנטער. פאַראַן, ווייסטו, אַזעלכע פאַזאַנעס, װאָס ווען עס קומט
ביי זיי די צייט פון פּאָ רן: זיך -- װאַקסן ביי זיי אַרױס, פון די גרויע
קורצע עקן, צוויי וואונדערלעכע לאַנגע פעדערן, מיט גאָלד און פּורפּור
באַשפּרענקלט. גייט די צייט אַריבער --- פאַלן די שיינע פעדערן אַרױס,
עס בלייבט צוריק אַ גרויע הינדעלע, אַ גרויער הענדעלע...

--- און דאָס מיינט ? יּ

--- ביי דער בירגערלעכער הינדעלע מיינט דאָס, אַן נאָך אַ גע-
וויסער צייט פון פאַרליבעניש וערט זי אָפּגעלאָזן, פיזיש און גייסטיק,
דערגרייכט דעם ציל, חתונה-געהאַט, ס'איז דאָ ווער עס זאָל זאָרגן פאַר
איר און גלעטן איר די פעדערן. מער דאַרף זי ניט. זי הויבט אָן שלאָפן
שפּעט, זי איז קיינמאָל ניט צופרידן. דאָס קליידל אינדערפרי זיצט גיט
גוט, איז צעקנייטשט. די בלוזע איז ניט פאַרקנעפּלט. די האָר ניט צוגע-
קעמט.. אַ זויערקייט און אַ לאַנגװײליקײט. אַזא איינע זעט ניט צו פאַר-
בעסערן איר אייגענעם לעבן און איר מאַנס, נאָר זי טוט און קוקט אַריין אין
פרעמדע פענצטער און נאָר איר דוכט זיך, אַז די אַנדערע לעבן בעסער.
זי זוכט מער ניט צו געפעלן איר אייגענעם מאַן, צו מאַכן אים פאַרליבט,
צו האַלטן אים װאַרעם ביים האַרצן. אַך, ער װעט שוין אַזױ אויך פאַר-
דייען! געפעלט אים ניט -- דאַרף מען ניט... פאַר אים האָט זי איין
נודנעם און פּערמאַנענטן קלאָג-געזאַנגעלע: שאַ, ביים טאַטן אינדערהיים
איז איר געווען בעסער! אירע פריינדינעס, װאָס האָבן חתונה-געהאַט אין

209

איין צייט מיט איר, לעבן גליקלעכער... דערפאַר אָבער, אַז מען דאָרף
אויפנעמען אַ גאַסט, ווער רעדט --- אַז ס'איז אַ שטיקל מאַנצביל, מעג ער
מיט צען קעפּ שטיין נידעריקער פאַרן ,געזעצלעכן מאַן", דעמאָלט, זעסטו,
סאַלאַנש, לעבט אַזאַ איינע אויף. זי באַקומט מיטאַמאָל קראַפט און דער-
פינדערישקייט. עס ווערט אַ לויפעניש און אַ פּוצעניש, אַ ואַשעניש און
אַ גרייטעניש און אַ קוויטשעניש אויף דער דינסט, און אין שלאָף:צימער
הויבט זיך אָן אַן אָנטאָנעניש, ליפּן-פאַרבעניש, קעמעניש און פודרעניש, אַז
עס גייט אַ רויך. צווישן איין טעטיקייט אַזאַ און דער צווייטער ווערן גע"
מאַכט פּראָבן אין שפּיגל, װוי צו באַגריסן, װי צו שמייכלען, װי צו זיצן
פֿאַרלייגט אַ פוס אויף אַ פוס, װוי צו באַװייזן דעם פּראָפיל אין דער שענ-
סטער באַלייכטונג, וי צו פאַרבעטן אין עס-צימער. חכלל, וי צו באַ-
צויבערן... גייט דער גאַסט אַװעק -- באַפאַלט זי ווידער די אַנטוישונג,
די אָנגעצוגענע עלעגאַנץ װעלקט. דער זיסער שמייכל וװערט זיער.
אַ נערוו פּלאַצט וי אַ סטרונע און די אַנדערע ענטפערן אָפּ. די רעאַקציע
קומט אָן. און אַ סצענע צעשפּילט זיך, פון וועלכער דער מאַן אַנטלויפט
וואזהין די אויגן טראָגן.. . דער קלעפּ-שטאָף פון אַזא פאַמיליען לעבן
הויבט-אָן בלעזלען מיט דער צייט, ווערט שיטער, וי אַן איבערגעיערטע
טייג. עס ענדיקט זיך מיט פאַרברויכן די לעצטע לעבנס-כוחות אויף קאָרטן"
שפּילן, אויף קאַלטער אױסגעלאָזנקײט.. .

--- נו, און איך ? איך אַלײן? גיב מיר אַ קאָמפּלימענט דויד!

--- ניט נאָר דיר אַלײן, נאָר דער גרויסער מערהייט פון די פראַנצוי-
זישע פרויען. אַ שלעכטן נאָמען האָט מען דער פראַנצויזישער ווייב גע"
מאַכט. איך ווייס ניט ווער, איך גלויב נאָר, אַז דעם גרעסטן טייל פון אַזאַ
פאַרלוימדונג האָבן פאַרשפּרײט די טייערע שכנים פראַנקרייכס, די ליבע
דייטשן, מיט זייערע כשרע גרעטכענס און מיט זייער לירישער ריינקייט,
וועלכע איך קען זייער גוט... עס איז איינער פון די געמיינסטע ליגנס וועגן
דעד איידלסטער פרוי אין גאַנץ אײראָפּע. אויב דער מאַן איז דאָס נאָר
ווערט, אויב ער איז צו איר ניט גלייכגילטיק, איז די פראַנצויזישע פרוי
טריי, שטענדיק פאַרליבט. זי איז אַ זעלטן-גוטע מוטער. זי איז קלוג און
פלייסיק. זי איז שטענדיק גרייט צו העלפן דעם מאַן. די ביטערסטע מאָי
מענטן פון לעבן ועט זי אים פאַרזיסן און ווייסט וי צו טאָן דאָס, וי קיין
אַנדער פרוי אין דער וועלט : ווייל זי קען דורך און דורך אַלע שװאַכקײטן
פון מאַנצביל און אַלע זיינע מעלות. און זי שפּילט אויף זיי ניט ערגער
וי דו, סאָלאַנש, אויף דיין פוס-האַרמאָניע.... זי װעט זיך קיינמאָל דעם
מאַן ניט באַווייזן אין אַן אָפּגעלאָזענעם טואַלעט, הויפּטזעכלעך אינדער-
פרי --- דער געפערלעכסטער מאָמענט פאַר א פרוי, ווען זי איז נאָך ניט
געוואַשן און ניט צוגעקעמט, ווען די ערשטע סימנים פון דעם קומענדיקן ‏

20

עלטער טרעטן שאַרפער וי אַלעמאָל אויף. איך האָב אָפּטמאָל צוגעזען
אויף דער גאַס און אין די קאַפע-הייזער, מיט װאָס פאַר אַ ליבלעכקייט און
גראַציע די פראַנצויזישע פרוי, אָדער געליבטע, באַגעגנט דעם מאַן, וועל-
כער קומט אַן אָפּגעמאַטערטער, אַ פאַרברויכטער, נאָך זיין טאָג אַרבעט.
מעג דאָס אַפילו זיין אַ פּראָסטער פאָלקס-מענטש, אַ פאַבריק-אַרבעטער,
אַן אָנגעשטעלטער. זי באַגעגנט אים אַלעמאָל אַ פאַרליבטע, אַן אויסגע-
פּוצטע, אַ שמעקענדיקע, וי מען באַגעגנט אַ לאַנג-דערװאַרטן גאַסט, װי
מיד מען זאָל ניט זיין --- ווערט מען פון אַזאַ באַגעגעניש אויפגעמונטערט,
ביז צו מאָרגן אינדערפרי וייניקסטנס,. . |

-- קום אַהער, מיין ליבער! איך וויל דיר אַ קוש טאָן פאַר דיינע
גוטע רייד, פאַר דיין האַרציקייט,

--- אַ דאַנק, טייערינקע ! איך האַנדל ניט מיט ,גוטע רייד". און
האַרציקייט פאַרקויף איך ניט. אַפילו דיר, געליבטע...

-- נו, איז ניט. זעץ זיך, פונדעסטוועגן, צו! דיר איז ניט קאַלט?

--- ניין. קילע לופט און קאַלט װאַסער אַרן מיך ניט. איך האָב זיך
צו זיי געוואוינט זינט מיינע קינדער-יאָרן, אַזױ װי צו ספּאָרט. נאָר צו
קאַלטע נפשות קען איך זיך ניט געוואוינען. בֿרר !..

:

ער האָט זיך לאַכנדיק אַװעקגעזעצט לעבן איר אויפן בעט און
גענומען זי גלעטן :

--ניט דו ביסט אַזאַ איינע, ,/מאַ פּטיט סאָלאַנש"*), געבענטשט
זאָל זיין דער צופאַל, וועלכער האָט אונדז צוזאַמענגעבראַכט !

איר פּאַסיווע ראָל האָט איר אָבער גיך דערעסן זי האָט מער ניט
געװאָלט ליגן, האָט זי זיך אַ הויב געגעבן, אַועקגעזעצט זיך לעבן אים
אין איר טונקעלער נאַקעטקיט, צוגעטוליעט קאָפּ צו קאָפּֿ, אַרומגענומען
אים, אַזױ האָבן זיי זיך אָנגעקוקט אין לאַנגן צויבער-שפּיגל אַקעגנאיבער.
ער האָט זיי שוין, פון פריער אָן, אויסגעזען וי אַ נאָענטער, גאָר נאָענטער
פריינט, װאָס באַטײליקט זיך, שטומערהייט, אין אַלע זייערע שפּילערייען.

דער עפעקט, אַצינד, איז געווען גאָר אַ באַזונדערער. איר טונקעלע
הויט און די ווייסקייט פון זיין לייב האָבן געשאַפן אַ וואונדערלעכן קאָנ" .
טראַסט. זייער ביידנס רואיקע פּאָזע האָט פאַרשטאַרקט דעם איינדרוק פון
אַ מענטשן-גרויסער סקולפטור-גרופּע, האַלב פון סאַנדאַל-האָלץ מייסטער-
האַפט אויסגעשניצט, האַלב פון בלוי-אָדערדיקן מאַרמאָר אױיסגעהאַקט.

*) מיין קליינע סאָלאַנש |

2011

--- זיץ, זיץ אַזױ!.. -- האָט ער זיך ביי איר געבעטן, -- ריר
זיך ניט! קוק נאָר! קוק גוט, סאָלאַנש!

-- איך קוק... מילך און שװאַרצע קאַװע. נאָר באַזונדערייי
זאָלן מיר זי נאָכאַמאָל צוזאַמענמישן ? |

-- שטיף ניט, סאָלאַנש! עס פאַלט מיר איין אַ געדאַנק. אַ נייע מאָר
לערישע קאָמפּאָזיציע: אַ זון-אונטערגאַנג. אויפן עק הימל, אויף אַן אויס-
טערלישן פעלדז, וועלכער איז געפלעקט שװאַרץ און ווייס, פון העלן קװאַרץ
און טונקעלן גראַניט, זיצן מיר ביידע, מיט רויט-באַלױכטענע רוקנס צו
די גליענדיקע װאָלקנדלעך אין מערב, און מיט באַשאָטנטע פּנימער -- צום
מזרח. דאָרטן, אין דער גרינלעכער פאַרנאַכטיקער בלויקייט פון הימל,
לויכט שוין אַ בלאַסע, שרעקעוודיקע לבנה. די גוססדיקע זון שרעקס זי*יי
זיצן מיר אַזױ ביידע אויפן גרענעץ פון טאָג און נאַכט, האַלב-אַרומגענומען.
דו ביסט דער גייסט פון דער נאַכט װאָס קומט אָן; איך -- דער פאַרי
גייענדיקער טאָג. שװאַרץ און ווייס,. . מיר האָבן זיך ליב און באַ"
קעמפן שטומערהייט איינער דעם צוייטן. אין דיינע אויגן גייט אויף
אַ בלוילעכע גרויקייט, וי אין דער פאַרנאַכטיקער לבנה. און מיינע --- זיי"
נען שװאַרץ, פּוסט. מיט צעגאָסענע שװאַרצאַפּלען, װי ביי אַ בלינדן...
וי געפעלט דיר אַזאַ בילד?

-- עס געפעלט מיר. עס געפעלט מיר שוין דערפאַר װאָס אונדזער
צוזאַמענזײן גייט ניט פאַרלאָרן, פאַרװאַנדלט זיך ביי דיר אין אַ וויזיעי
איך װעל דיר העלפן, מיין ליבער יונג, דו זאָלסט זי װאָס גיכער פאַר-
ווירקלעכן ...

און אינמיטן דרינען צעלאַכט זי זיך גאָרי

--- אָ, דיינע קעמלען!

--- ווייטער די קעמלען?

| -- דו האָסט שוין געטרונקען, אָבער זיי, זיי... זיי שטייען און

קוקן מיך אָן אַזױ טרויעריק. האָסט שוין אַמאָל באַמערקט װאָס פאַר אַ
טרויעריקן מדבר-קוק אַלע קעמלען האָבן!

--- אָבער ווער זיינען זיי? שטיפערקע צעלאָזענעיי.

--- די פילע נעכט וועלכע זיינען דיר פאַרלאָרן געגאַנגען אָן גליקי .
אָן אַ נאָענטער באַרירונג פון אַ געליבטער. זינט דיין ווייב איז פון דיר
אַװעק, פאַרלירסטו זײי,,, גיב מיר זי !'.. שענק זי מיר אַװעק:! --
האָט זי אים מיטאַמאָל הייס אַרומגענומען און צוגעצויגן צו זיך --
לאָז זיי ניט אַװעקגײן, לאָז ניט! מיינע זינען זי פון איצטער אָן. אָבער
אייל זיך ניט אַזױ. ניט-געניטע ליבהאָבער פירן זיך אַזױ אויף. קעמלען,
וי דורשטיק זיי זאָלן ניט זיין, טרינקען פּאַמעלעך, פּאַמעלעך, זיי קניען

22

און טרינקען. אַזױ פאַרערן זיי דאָס מחיהדיקע װאַסער נאָך אַ לאַנגן דורשט,
קני זיך אויך פאַר מיר, געליבטער מיינער! -- -- :

עס האָט געדויערט אַ היפשע ויילע ביז די ניט געשטויגענע ניט.
געפלויגענע קעמלען האָבן זיך אָנגעטרונקען צו זאַט. ברין האָט דערפילט
אַ פּוסטקייט אין אַלע ביינער, אַ ציעניש אין האַרצן. און װי יעדער פאַר-
/צערטלטער, אויסגעקושטער און איבערגליקלעכער געליבטער האָט ער
זיך גענומען פּיעשטשען:

-- אָ, סאָלאַנש, איך בין הונגעריק! איצט -- אויף אַן אמת הונ"
געריק...

סאָלאַנש איז גלייך אויפגעשפּרונגען :

--- איין מינוטעלע, מיין קינד! באַלד קריגסטו װאָס ניט איז,

זי האָט אויף זיך אַרױפגעכאַפּט איר בלויען געהאָפּטענעם שטוב-
קאָפּאָט, אירע אויסגענייטע שטעק-שיכלעך, און ער האָט זיך אַלץ גע-
פיעשטשעט : | |

| --- וי אַ מוטער זאָלסטו מיך אָנקאָרמענען. איך וויל עסן פון דיינע

הענט. עסן און קושן זיי...

סאָלאַנש איז צו אים צוגעלאָפן, איינגעבויגן זיך איבער זיין קאָפּ
און דערלאַנגט ביידע הענט:

--- אַן אויפגאָב !.. איך האָב ליב צו פילן דיינע ליפּן אויף מיינע
פינגער.

דער בלויער אַטלאַס פון איר שטוב-קאַפּאָט מיט די זילבערנע בראָ"
קאַט-בלימלעך האָט זיך איבער אירע שיינע גלידער געגאָסן וי אַ װאַסער.
סאָלאַנש אַליין -- טונקל װי אַ שטיק נאַכט, מיט לבנה-שיין אין די אויגן,
און איר כאַלאַט -- אַ שטיק טיף-בלויער אויסגעשטערנטער הימל,

-- זעסטו -- האָט זי אים אויפגעװאָרפן, פילנדיק זיינע װאַרעמע
ליפּן אויף אירע הענט -- איך האָב דיר שוין פריער אָנגעבאָטן דו זאָלסט
עפּעס צובייסן האָסטו זיך אָפּגעזאָגט,

--- מען עסט ניט אין שטורעם... -- האָט ער זיך צעלאַכט,

-- אָבער צווישן איין שטורעם און צווייטן --- יאָ.

זי האָט זיך פון אים קוים אָפּגעריסן און אַרױסגעלאָפן פון שלאָף-
צימער. און ברין האָט זיך, אין פּראַכטפולן בעט, אויסגעצויגן װי אַ קליי-
נער אָריענטאַלישער הערשער, פאַרלעגט די הענט אונטערן קאָפּ און מיט
צופרידנקייט געטראַכט פון דער פּלוצלעכער ענדערונג װאָס איז געקומען
אין זיין לעבן: פון גרויען אומעט צו אַזאַ אינערלעכער ליכטיקייט,
פון איינזאַמקײט צו ברויזנדיקן גליק. עס איז אים געווען אַזױ גוט, אַז
ער האָט זיך אַ ביסל געשראָקן -- אפשר איז דאָס ניט ממשותדיק, מער
טרוים וי ווירקלעכקייט, און באַלד אפשר װעט דאָס אינגאַנצן פאַרפליען. ..

2135

אַפילו דאָט פאַרשװוינדן פון סאָלאַנשס געשטאַלט אין שפּיגל האָט אַרױס-
גערופן אַ פאַרדאַכט, אַז ס'איז ניט אויף אַ וויילע, אַז אַזױ גיך װעט זי
פון איר שפּייזיצימער צוריק ניט קומען. האָט ער זיך אַ הויב געגעבן
געװאָלט לויפן און זוכן זי. נאָר אירע צעװאָרפענע קליידער און װועש
אויף אַ פאָטעל האָט אים באַרואיקט אַז זי איז דאָ, זי איז דאָ ווירקלעך
געווען און װעט באַלד צוריקקומען... האָט ער זיך ווידער אויסגעצויגן
און מיט אַ שלעפערדיקן שמייכל געטראַכט, אַז די זיסע שטונדע װאָס
טאָלאַנש האָט אים פאַרשאַפט האָט ער צו פֿאַרדאַנקען דעם רייצנדיקן
געמיש פון יידישער האַרציקייט און פרעמדלענדישן טעמפּעראַמענט, װאָס
זי טראָגט אין זיך, דאָס אַרױסזוכן אים, ברינען, פון פּאַריזער טומל,
מאָנפּאַרנאַסער רכילות און פון דער פאַרװאָרפנקײט, צו װעלכער זיין
אייגענע פרוי האָט אים געבראַכט, איז געשען פּונקט אַזױ, וי סאָלאַנשס
דערטאַפּן און אַרױסשלעפּן די אַלטע פּסחדיקע הגדה פון דער פאַרשטויב-
טער עטאַזשערקע, אין זיין אַטעליע,. מיט דער זעלבער ליבשאַפט, וי
זי האָט אַרײינגעקוקט אין די פּאַרגעלטע צאַצקעס פון דער הגדה, קוקט
זי אים, ברינען, אַרײן אין די אויגן. איר ערשטע יוגנט זוכט זי דאָרטן
און געפינט זי. דערפאַר איז זי אַזױ דאַנקבאַר. און אירע באַמיאונגען
אים גליקלעך צו מאַכן רירן ביז טרערן. איר פאַרפיינערטע פראַנצויזישע
קולטור העלפט איר נאָך אויסצודריקן דאָס אין אַזעלכע ליבע-שפּילערייען,
אין וועלכע הייס-בלוט און געמיטלעכקייט לויפן וועט-געלויף,

סאַלאַנש האָט איבערגעשלאָגן זיינע זיסע גריבלערייען. אַ לייכטע,
אַ צוויטשערנדיקע, איז זי צוריקגעקומען, אַ קאַלירטע וי אַן עקזאָטיש
פויגל, װאָס פליט אָן אין נעסט און טראָגט שפּײז פאַר אירע קינדער.
דאָס עופעלע װאָס איז דאָ געלעגן אין פעדערן איז זייער קליין און באַ-
שיידן ניט געווען. זיין אַנטציקונג מיט סאָלאַנשס צוריקקומען איז געווען
אַ שטורעמדיקע. דערפאַר איז דאָס סערוויר-ברעט אויך געווען אַ נישקשה-
דיקע. פון געלאַקט האָלץ, מיט גאָלד-מאָלערײען, ווייס:איבעהגעדעקט
און באַלאָדן מיט אַלדאָס גוטס, װאָס פראַנקרייך באָט אָן פאַר אַזאַ צופעליקן
איבערבייסן: אַ גוטע פּלאַש באָרדאָ, א האַלבער לאַנגױסט*),
סאַרדינען,. לאַקס מיט אֶליוון, ראַקפאָר-קעז, גרינער פעלד'סאַלאַט
מיט שטיקלעך בוריקעס באַשפּרענקלט, קרוכלע פּענעצלעך ברױט,
צוויי פינקלענדיקע וויין"גלעזער. אַלץ איז דאָ געווען אַזױ פיין קאָמבינירט,
אויפן באַגרענעצטן אָרט פון טאַץ, אַז עס האָט אויסגעזען וי אַ מאָלערײ
אין אַ געלאַקטער ראַם. און ס'איז געווען אַ שאָד אָנצוהויבן און קאַליע-
מאַכן אַזאַ קאָלירט-צוזאַמענגעזעצטע מאָזאַאיק.

*) אַ מין לאבּסטער,
274

-- געװואַלד געשריען! -- האָט ברין געמאַכט אַ פריילעכן טומל,
-- ווען האָסטו דאָס צייט געהאַט צו באַװייזן אַזאַ וואונדער ?

-- ווען דו ביסט דאָ געלעגן און געטראַכט פון מיר... --- האָט
סאָלאַנש אַראָפּגעלאָזן די לאַכנדיקע אויגן, |

-- פון װאַנען ווייסטו ? -- האָט זי ברין פאַרגאַפט אָנגעקוקט,

-- אַזאַ רעטעניש ביסטו ? כ'האָב שוין שווערערע זאַכן געטראָפן,

| -- אָבער דורך אַ װאַנט! דורך עטלעכע ווענט,

-- גענוג! -- האָט זי אויף אים אָנגעשריען, זעץ זיך אַנידער און

עס. |
3

זי האָט אויף זיינע קני אַרויפגעשטעלט דאָס פולע סערוויר-ברעט
און אַליין צוגעזעצט זיך לעבן אים, צוגעהאָלפן. ברין האָט זיך אַרויפגע-
װאָרפן, װי אַן אויסגעהונגערטער װאָלף אויף די גוטע זאַכן אָבער זי
האָט אים דעליקאַט צוריקגעהאַלטן,
-- ניט אַזױ גיך, מיין ליבער! און ניט צופיל,. מיר װעלן נאָך היינט
סופּירן צוזאַמען אין אַ גוטן רעסטאָראַן. אַהין װעל איך דיך פירן
דאָרטן זאָלסטו געניסן די וואונדער פון דער פראַנצויזישער קיך און מאַכן
קאָמפּלימענטן... ניט מיר, נאַטירלעך,
! -- אָט די גוטע רעסטאָראַנען ! װי קומען זי אַלע צו אַזאַ היימישן
עסן ? בפרט עס איז צוגעגרייט געװאָרן פון דיינע ליבע הענט, סאָלאַנש...
-- אָדער פון אַנדערע ליבע הענט... קין גרויסער אונטערשייד
איז נישטאָ, ווען מען האָט ליב, דאָס איז נאָר איין געווירץ. אָבער, אָביעק-
טיוו גערעדט, בין איך, און אַנדערע װי איך, ניט מער װי דילעטאַנטקעס.
פאַראַן מייסטער אין פראַנקרייך, מיט טויזנטער אויסגעפּרואװוטע רע-
צעפּטן פון קעניגלעכע, בירגערלעכע און פּויערישע טישן, מיטן גרויסן
סאַװאַרען אין דער שפּיץ, וועלכער האָט דעם פראַנצויזישן טיש דערפירט
צו אַ הויכער קונסט. איך שטיי פאַר זיין אָנדענקען מיטן גרעסטן רעספּעקט,
איך זוך די מוזיק פון געשמאַקן װאָס ער האָט נאָך זיך איבערגעלאָזן. איך
זוך זיי אויף אַלע גאַסטראָנאָמישע אויסשטעלונגען, אין די עלטסטע פּאַ-
דיזער טאַװערנעס און אומעטום וואו די אמתע טראַדיציעס פון דער פראַ.-
צויזישער קיך ווערן נאָך אָפּגעהיט.
-- איך באַוואונדער דיין דורשט נאָך אַזאַ מין סאָרט בילדונג, סאָ-
לאַנש! איך האָב זיך דערמיט קיינמאָל ניט אינטערעסירט.
-- אַ שאָד! דו מוזסט דאָס אויך לערגען. אוֹן דווקא ווייל דו ביסט
אַ קינסטלער, דווקא ווייל אַנדערֶע קונסטן זייגען דיר ניט פרעמד. עס פעלט
דיר אַ שטיק וועלט, ביסט טעמפּ פאַר אַ גאַנצער ריי פון עמפינדונגען. ..
--- איך האָב דאָס ניט באַמערקט,
215

-- אַז דו באַמערקטט דאָס ניט האָב איך שוין געזען נאָך מיינע
| ערשטע פּאָזירונגען ביי דיר אין אַטעליע. איך האָב דערזען דיינע אָרעמע

פּאָר טעלער, דיין נעבעכדיקע גאַזיקיך, אין וועלכעד דו אַלײן שוסטערסט-
צוזאַמען דיין עסן. כ'האָב דיר אַפילו דעמאָלט געזאָגט, אויב דו געדענקסט:
;אַך, װאָס קען מען דאָ, אין איילעניש, אַרזיפלײגן אויף איין טעלערל
אָדער צוויי !.,?

-- כ'געדענק. נאָר װאָס איז דער אונטערשייד ? --- האָט ברין פּרײ-
לעך געפּאַקט אין ביידע באַקן, --- אַבי אָפּפּטרן, זאַט װערן...

-- אָט דאָ האָבן מיר דאָס! -- האָט סאָלאַנש פּראָטעסטירט, --
;אַבי אָפּפּטרן, זאַט ווערן. ..* אַזאַ פּאַראָל שטאַמט אַוודאי פון די גראָבסטע
מאָנאַכן, פון כלערליי לייב-אָפּטױיטער, פון קערפּערלעכע און גייסטיקע
יעוונוכן. עס איז אָבער ניט אָנגענעם צו הערן דאָס זעלבע פון הויך גע
בילדעטע, פון אַרטיסטישע נאַטורן, פון דענקער, און בכלל -- פון פיין-"
פילנדיקע מענטשן, וועלכע לייגן אַ גרויסן װערט אויף אַלץ װאָס האָט צו
טאָן מיט הערן און זען און מיט אַ פיינער נאָז: פון די װאָס שאַצן מאַ-
לעריי, סקולפּטור, שניצעריי, בראָקאַטן, בלומען, פּאָרפיומען, ליבע. גראָד
אַזעלכע פאַרנאַכלעסיקן דעם פיינסטן נאַטור:אינסטרומענט, פּאַעטיש גע"
זאָגט: דעם גומ ען... אַזעלכע שעמען זיך אָפּטמאָל צו ריידן אַפילן
וועגן גוטע געריכטן, וועגן איבערקלייבערישקייט, וועגן אויסגעזוכטע גע"
שמאַקן... מייסטנס האָב איך דאָס באַמערקט צװוישן דיינע ,קאָמפּאַ-
טריאָטן"=), צװוישן רוסן-אידעאַליסטן, וועלט-רעטער און גלאַט אינטע-
ליגענטע אימיגראַנטן, וועלכע איך האָב אַ סך מאָל געטראָפן ביי פראַנסואַ
לופּען אין זיין קונסט-געשעפט. זיי האָבן זיך כמעט אַלעמאָל געקרימט,
ווען מען האָט פאַרפירט אַ שמועס וועגן ראַפינירטע טיש-גענוסן. זיי האָט
דאָס שאָקירט, װוי דער גראָבסטער מאַטעריאַליזם, וי פּאַרנאָגראַפיע,
װאָלט מען געקענט זאָגן...

-- אפשר פּשוטער: וייל... זיי זיינען קבצנים ?

-- געווען צװישן זיי אַ סך פאַרמעגלעכע אויך. און אַפילו די האָבן
זיך באַצױגן צו טיש-פראַגן, צו דער מוזיק פון געטראַנקען און שפּײזן,
ניט בעסער פון דיר. באַצױיגן זיך װוי צו ניט-אָנשטענדיקע, פּערווערזע
ליידנשאַפטן, אַזאַ סאָרט אַסקעטיזם, אַזאַ אומיסטנע פאַרטעמפונג פון
אונדזער רייכסטן געשמאַקיאָרגאַן קען איך ניט פאַרשטײין...

-- דו רעדסט, סאָלאַנש, װי אַ פאַרפירערין, וי אַ קליינער יצר-
הרע רעדסטו !'.. אָבער ניט אַלע, מיין טייערע, קענען זיך דאָך אַזויפיל
אָפּגעבן מיטן מאָגן...

*) לאַנדסלוום.

276

-- ווער רעדט דאָ פון מאָגן, פאַרלוימדער איינער! דער מאָגן איז
נאָר אַ זאַק, אַזױ װי די געבער-מוטער ביי דער פרוי איז נאָר אַ זאַק
אױיסצוטראָגן קינדער ; אַ בייטל וי ביי דער קענגורו, נאָר אַ געשלאָסע-
נער... די נאַטור אָבער האָט אונדז אויסער דעם געבענטשט מיט וואוג-
דערלעכע רייץ-און-גענוס מיטלען, אַרײנצונאָרן דאָס קומענדיקע קינד
אין זאַק אַרײן. ווען ניט די טיפסטע סימפּאַטיעס צום געליבטן מאַן, בענק-
שאַפטן, אומאַרמונגען, מינוטן פון העכסטן גליק, װאָלט קיין פרוי זיך ניט
אויפגעאָפּפערט אויף אַזויפיל ליידן, איבלקייט, געבורט-וייטיקן, בלוט-
פאַרלוסטן, און די מענטשהייט װאָלט אינגאַנצן אונטערגעגאַנגען...

-- אָ, סאָלאַנש! דאָס איז דאָך אַ פּראָפאַנאַציע! װוי קענסטו פאַר-
גלייכן? ליבע און טיש-גענוסן איז ביי דיר איין זאַך ?

--- איך דערלויב זיך צו פאַרגלייכן. ס'איז איין און דערזעלכער
נאַטור-פּרינציפּ, צוויי באַזונדערע צילן און איין מיטל. כדי אַרײנצונאַרן
אין זאַק די נויטיקע בוי-עלעמענטן פאַרן קערפּער, האָט די זעלבע נאַטור
צוגעקלערט אַ גאַנצע קלאַװיאַטור פון פיינע געשמאַק-:נערוװן. די פראַגע
איז נאָר --- װאָס בעסער צו שפּילן אויף אַזאַ אינסטרומענט. פאַר דעם
האָט די מענטשהייט געזאָרגט. אין משך פון אַ סך קולטור-דורות געשאַפן
וואונדערלעכע קאָמפּאָזיציעס, אַזױ װוי אין דער קונסט, אַזױ וי אין דער
ליבע. די גוטע קיך איז פּונקט אַזאַ אַטעליע, וי ביים גייסטרייכן קינסטלער.
שוין מיט דעם אַליין טיילט זיך דער מענטש אָפּ פון דער חיה, וועלכע באַ-
פרידיקט איר סעקסועלן דראַנג און איר פרעסלוסט מיט גרוזאַמע
מיטלען און מיט צופיל אויף אין מאָל. די חיה פרעסט זיך איבער
ביז צום חלשן. דערנאָך הונגערט זי גאַנצע װאָכן. זי שלאָגט זיך פאַר
דער נקבה ביז בלוט, אונטערװאַרפט דעם צווייטן געשלעכט מיט אומגע-
צוימטער ברוטאַליטעט. דערנאָך איז זי חדשים-לאַנג גאַנץ גלײכגילטיק
צום צווייטן מין, אָדער זי צעגייט זיך מיט אים אינגאַנצן ; איבערגעלאָזט
ווייב און קינדער דעם בלינדן צופאַל...

--- וואו האָסטו דאָס אַלץ געלערנט, ליבע סאָלאַנש?

-- אין דערזעלבער שול, וואו איך האָב געלערנט צו פאַרשטין
בעטהאָװוענס סאָנאַטן, היידענס אָראַטאָריעס, די האָלענדישע מאָלער און
די אַלט-גריכישע סקולפּטורן. פון קינדווייז אָן האָב איך געהאַט אַ ליידן-
שאַפּטלעכע נייגונג צו אַנטװיקלען אין זיך די פינף חושים, װאָס די נאָטור
האָט מִיר געשענקט, און מער וי פינף... קיין איינעם פון זיי האָב איך
ניט פאַרנאַכלעסיקט, אָפּגעהיט, געפּוצט און ריין געהאַלטן, שליסלעך זיי-
נען דאָס ניט מער װי אַפּאַראַטן אויפצונעמען, אויב ניט אַלע -- איז
אַ גרויסן טייל דערשיינונגען פוֹן אונדזער ליבער װעלט: איינצוזויגן אין
זיך די ברכות פון דער ערד און פון מענטשלעכן גייסט. די אויגן -- פאַר

277

האַרמאָנישע ליניעס און שפּיל פון פאַרבן ; די נאָז --- פאַר פיינע ריחות ;
די שפּיצן פינגער -- פאַר סאַמעטענע און זיידענע געוועבן, פאַר גלאַט-
קייטן פון האָר און הויט פון די, וועלכע מיר ליבן. אין די קינדער-יאָרן --
פאַר אונדזערע עלטערן און ברידער. און ווען מיר זיינען דערװאַקסן --
פאַרן מאַן און קינדער... היינט פאַרװאָס זאָלן מיר אונדזער גומען אויך
ניט דערפירן צו אַזאַ הויכן שטאַפּל ? צווישן אונדזערע געפילן מוז הערשן
פּונקט אַזאַ האַרמאָניע, וי צװוישן אונדזערע קערפּערלעכע ליניעס. און
ווען איין נאַטור-געפיל װאַקסט-אױיס אויפן חשבון פון צווייטן, איז דאָס
פּונקט װי אַ װאַסער-קאָפּ אויף שמאָלע פּלייצעס, װוי העסלעך-איבערגע-"
טריבענע מוסקולן ביי פּראַװינץ-אַטלעטן מיט קליינע אויגעלעך און פאַר-
װואַקסענע שטערנס, דאָס איז אַ זינד, אמתע זינד קעגן גאָט און נאַטור,
וועלכע שטרעבן צו פולקאָמענקייט.

-- אָבער דער קאַמף פאַר עקזיסטענץ פאַרגרעבט, יאָגט-אָן האָרן"
הויט אויף אונדזערע פיינע טאַפּ-נערװן, פאַרשיט מיט שטויב די אויערן און
די אויגן מיט סאַזשע פון די גרויסע שטעט.

-- קעגן דעם קעמפסטו דאָך אַלס קינסטלער, און נאָך הונדערטער
און טויזנטער וי דו. איר באַמיט זיך צו פאַרבעסערן די וועלט, צו שאַפן
פּראַכטפולע מוסטערן פאַר פּראָפאַנען און לעבנס-שונדיסטן זיי זאָלן
זיך שעמען אין זייער טיפן האַלדז, זיי זאָלן בעסער וערן. און איך, מיין
ליבער, פיר-אָן,. אין איצטיקן מאָמענט, אַ קאַמף מיט דיר. איך װאָרן
דיך, דו זאָלסט ניט פאַרנאַכלעסיקן אַזאַ איידעלן אָרגאַן, וועלכן דו גע-
ברויכסט ווייגיקסטנס דריי מאָל אַ טאָג. דיין פיין-פיליקן גומען, מיין
איך... | |
-- וועסט דאָך דריי מאָל אַ טאָג ניט לויפן אויף קאָנצערטן מיין
גוטע סאָלאַנש !.. |

-- אָבער איינמאָל אַ ואָך -- יאָ. אויב ניט אַ קאָנצערט איז אין
אַ קוגסט-מוזעאום, אַן אויסשטעלונג ; דאָס מאַכט ברייטער דעם האָריזאָנט,
וועקט אויף די לוסט צום לעבן. צו די דאָזיקע קאָנצערטן געהערט אויך
דער גוטער טיש, מיט אַלע זיינע פאַרבן, טעמים און ריחות...

-- ניט קיין שלעכטע אידייע, אויף מיין װאָרט! אַזאַ מין קאָנצערט
האָב איך שוין אַמאָל געהאַט: ביי מיין מאַמען אין שטוב, אַלע שבתי.
מיינע פרומע עלטערן און אור-עלטערן זיינען שוין דערצו דערגאַנגען
אפשר מיט זייער נאַציאָגאַלן אינסטינקט,

-- און דאָס אפשר האָט זיי דערהאַלטן ביים נאַציאַנאַלן לעבן...
וואונדערסט זיך ? איך בין זיכער. ניט וייניקער וי דאָגמען, ניט וייי
ניקער וי די הײיליקסטע געבאָטן,

278

-- ביסט אַנטציקנדיק, סאָלאַנש! װי אַ סיביליע") רעדסטו.,,
אָבער זאָג מיר דעם אמת: שבתדיקע געריכטן האַסטו שױן אַמאָל
פאַרזוכט ?

-- װאָס האָט דאָס צו טאָן?

-- עפּעס רעדסטו מיר צו"זיכער פון מיינע ,שבת-קאָנצערטן"...

-- בין עטלעכע מאָל געווען איינגעלאַדן צו יידישע טישן. מיין פאָ-
טערס עלזאַסער קרובים לעבן נאָך...

-- רוף מיר אָן זאַכן ביים נאָמען ?

הוט ;צאָלינט", ;קוגיל", +'

-- אַן אַנטיק ! ווייטער !

ידי ;צימיס*, ;פּיציאָ?. . . |

-- גאָלד און זילבער ! האַ"האַ.. . נו, און רעטיך מיט סמאַליץ",
;געהאַקטע לעבעריל"... שעם זיך ניט, סאָלאַנש! פּלאַפּל אַרױס!

-- יאָ, יאָ. איך דערמאָן זיך. סיאיז נאָר געװען אַ ביסעלע צו
פעט...

--- שווענק אַראָפּ! אַ טרונק ויין !

-- פון דיין גלאָז..,

4

דאָס ;איבערבייסן" האָט זיך אַזױ פאַרצויגן און געהאַט פאַר ברינען
אויסערגעוויינלעכע טעמים, ווייל עס איז געווען געווירצט מיט סאָלאַנשס
נאָענטקײט, מיט-אירע קלוגץ רייד, מיט אירע לויב-געזאַנגען פאַר אַ גוטן
אַפּעטיט מיט אַ גוטער קיך צוזאַמען, מיטן שיין פון צוויי פּאָר פאַרליבטע
אויגן, מיטן טרינקען פון איין גלאָז און מיט פיינע שטיפערייען.

-- אַך, סאָלאַנש! -- מאַכט ברין, צעקייענדיק אַ גרין הייפל מיט
לימאָן-באַשפּריצטן און מיט פרילינג-ישמעקעדיקן פעלד-סאַלאַט, --- ביסט
אַ צויבערין ! איך הויב ביי דיר אָן צו פאַרזוכן דעם טעם פון אונדזער
וועלט... ביז איצטער, דאַכט מיר, האָב איך געשוועבט אין די װאָלקנס.
אויף גאָטס ערד האָ סטו מיך אַראָפּגעבראַכט. איך האָב נאָר מורא,
אַז ס'איז אַ חלום, אַז דאָס װעט באַלד פאַרשוינדן,

-- פון די װאָלקנס קען מען אַראָפּפאַלן. אָבער אַז מען כאַפּט זיך
אויף דער ערד --

-- קען מען זיך פאֲַרבלאָנדזשען.

-- האַלט זיך אָן מיר! איך װעל דיך פירן...

-- און ניט פאַרפירן?

ייר

*) אַ דיכטערין, װאָרזאָגערין פון אַמאָליקע צייטן.

279

--- ניין, דעם וועג צוריק אַהײם, צו דיין אַטעליע, װעל איך דיר
אַלעמאָל ווייזן, איך װעל דיך באַלד אָפּפירן ביזקל דיין טירי..

--- פאַרװאָס רעדסטו אַזױ ?

--- דו האָסט דאָך מורא...

ער האָט איר אַרײינגעקוקט אין די אויגן:

-- אַ ביסל יאָ.

-- האָסט ערשט אָנגעהױיבן און טראַכטסט שוין פון סוף, די שפּיל-
פאַרדאַרבער ! |

-- איך װעל מער ניט טראַכטן

-- איך גלויב דיר ניט. ביסט אַ גריבלער. מען דאַרף דיר אַלעמאָל
צעשטרייען... ווייסטו װאָס מיר פאַלט איין ?

-- יאָ?

--- אויסגעבן דעם אויפגאָב, װאָס דו האָסט באַקומען פאַר דיין
;גרינער נאַכט*... | |

--- עס געהערט דיר, אַזױ וי מיר.

--- עס זאָל אינגאַנצן אַװעקגײן אויף דיין דערציאונג, װוי אַזױ צו
פאַרבלאָנדזשען זיך פון דערהיים און װוי אַזױ קומען צוריקיי.

--- אָנגענומען! |

--- איך װעל דיך פירן און ניט פאַרפירן... און איצטער גענוג
צו נאַשן, דו! כ'האָב דיר דאָך שוין געזאָגט: מיר סופּירן היינט צוזאַי
מען, אין אַ פּאָר שעה אַרום.

זי האָט אַ הויב געטאָן דעם טאַץ מיט די ליידיקע און האַלב-פולע
טעלערלעך. נאָר ברין האָט זי צוריקגעהאַלטן: |

--- װאַרט, -- מאַכט ער, אָנוייזנדיק מיטן גאָפּעלע אויף אַ ראָזעװו
בערגעלע לאַקס, מיט גרינער פּעטראָזיליע באַשאָטן און מיט שװאַרצע
אָליוון אַרומגעלײגט, -- איך פאָלג דיך ! איך באַהאַלט די בעסטע העלפט
פון מיין אַפּעטיט אויף שפּעטער, נאָר אָט דאָס דאָ דערמאָנט מיך אָן
עפּעס. עס האָט אַ צוזאַמענהאַנג מיטן שטיק באַטעמטן לאַקס, וועלכן דו
האָסט אַזױ פיין גאַרנירט און צו וועלכן איך האָב זיך אַפילו ניט צוגע-
רירט, איך פאָלג דיין פאַראָרדנונג.... עס איו אָבער פריער געווען אַן
אומרעכט פון מיר צו פאַרזיכערן דיר, אַז איך האָב קיינמאָל ניט פאַרזוכט
דעם טעם פון ליבע אַזױ װוי מיט דיר. אַן ענלעכע איבערלעבונג האָב איך
שוין איינמאָל געהאַט. און איצטער קענסטו דאָס אַלץ אַװעקנעמען. זעץ
זיך צו מיר צו נעענטער, און לאָז מיך דיך אַרומנעמען. אָט אַזױ, טייערע *
דיינע ליפּן? | ,

280

פערטער קאפּיטל
װי אזוי מען פאנגט לאקס")
41

-- אַ גרויסע נאַכט האָב איך דעמאָלט איבערגעלעבט -- אַזױי האָט
ברין דערציילט, טולענדיק סאָלאַנשס פאַרליבטן קאָפּ צו זיך -- אַ נאַכט
פון נייע איינדרוקן און נייע וועלעכצן. מערקווירדיקע געשמאַקן זיינען
צו מיר געשטיגן פון דער אויפגעװאַכטער ערד און פון אירע פרילינג-
טייכן, אין יענער נאַכט האָב איך, ביזקל װאָרצל פון יעדן נערוו, דער"
פילט אַז איך לעב אויף דער װעלט; אַז מיין זעל, אַזױ װי אַלע מיינע
גלידער, זיינען פול מיט גליק, אַזױ װוי אַ צייטיקער אָראַנזש -- מיט
זאַפט ; אַז אַלץ איז פאַר מיר און ניט אומזיסט בין איך געבוירן געװאָרן,
די שפע פלייצט פאַר אַלעמען, ווער עס האָט אויגן און אויערן. מען דאַרף
נאָר אונטערשטעלן דעם בעכער. און דער בעכער בין איך. ניין, ניט איך
אַלײן...

--- דיין ווייב אויך.. . -- האָט סאָלאַנש אונטערגעכאַפּט שטיל און
אייפערזיכטיק, | |

-- מיין געוועזענע אוױך... -- האָט ברין צוגעשטימט מיט
אַ באַזונדער באַטאָנונג --- אָבער ניט זי, ווייסט גאָט, האָט דאָס דעמאָלט די
ערשטע אַרױיסגערופן אין מיר די באַגײיסטערונג פאַר דער נאַכטיקער
וועלט און פאַר די גליקן װאָס דרעמלען אין אַזאַ נאַכט, נאָר אַן אויסער-
געוויינלעכער פיש-פאַנג, ביים שיין פון לאַמטערנעס. און ניט קליינע פיש-
לעך ביים ברעג טייך, נאָר ריזיקע זילבער-לאַקסן, אינמיטן אַ מעכטיקן
שטראָם, האָבן מיר דעמאָלט געפאַנגען. דערנאָך ערשט איז געקומען דער
פאַנג פון הערצער . . . דאָס װעט דיר ניט לאַנגװײלן ?

--- אַלץ װאָס האָט צו טאָן מיט ליבע און פירט צו איר --- לאַנגװײלט
מיך ניט. קיינמאָל ניט...

--- איז הער מיך אויס, מיין שװאַרץיגאָלד! מיט אַ דריי יאָר צוריק,
אַ קורצע צייט נאָך מיין חתונה, בין איך מיט מיין געװעזענער פרוי
אָפּגעפאָרן פון פּאַריז, כדי צו באַפריײיען זיך פון שטאָט-טומל, כדי אָנצו-
נעמען זיך מיט נייע איינדרוקן. האָב איך זיך פאַרבלאַנדזשעט, אומיסטנע
פאַרבלאָנדזשעט זיך, אין אַ פאַרװאָרפן דערפל אויף דער לואר עי
שאַפּעל-אָינאָ האָט דאָס דערפל געהייסן, אַ שעה אָנדערטהאַלבן פון טור,

*) סעמאָן.

+=וו.יילע

קעגנאיבער דעם שטעטעלע לאַנזשע. אַן אייזערנער הענג-בריק האָט
דאָרף און שטעטל פאַרבונדן, לייכט אַזױ װי אַ קרוזשעװע, דאַכט זיך,
אָבער ניט װייניקער סאָליד וי די אַלטע שווערע בריקן, פון שטיין גע"
בויטע, מיט געמויערטע קאָזלעס, די לואַרע, ווייסט דאָך אַװדאי, איז דער
גרעסטער און רייכסטער שטראָם אין גאַנץ פראַנקרייך, הויבט זיך אָן
אין די צענטראַלע בערג, לויפט דורך די פרוכטבאַרסטע און עלטסטע
דעפּאַרטאַמענטן און פאַלט אַרײן, נאָך קנאַפּע טויזנט קילאָמעטער, אין
אַטלאַנטישן ים אַרײן, ניט ווייט פון סען"נאַזאַר --- איינער פון די עלטסטע
האַפּנס. מיר זיינען פריער אַרומגעפאָרן איבער אַלע דעפּאַרטאַמענטן, װאָס
די לואַרע שװענקט דורך: בלואַ, סעמיור, אָרלעאַנס. דאָס זיינען די
עלטסטע שטעט, ניט נאָר אין פראַנקרייך, נאָר אויך אין דער יידישער
געשיכטע... מיר האָבן דאָרטן אומעטום פאַרזוכט די בעסטע װיינעןי
פאַרביסן מיט די געשמאַקסטע געבראָטנס, אױיסגעשלאָפן זיך אין די
ברייטסטע און באַקװועמסטע בעטן פון פאַר הונדערטיאָרן; און מידע
און גליקלעכע אַרײנגעטראָפן אין פישער-דאָרף װאָס איך האָב דיר פריער
דערמאָנט,. עס איז געווען סוף ווינטער-צייט. און גוטע פריינד האָבן
אונדז געעצהט גיין אין ענדער-און-לואַרע דעפּאַרטאַמענט, כדיי
אין איינזאַמקײט און ווייט פון וועלכער ניט איז גרױסשטאָט, צוזען װוי דער
גרויסער טייך באַפרײט זיך פון אייז. מען האָט אונדז דערציילט, אַז די
קריע, וועלכע גייט דאָרטן, איז גאָר אַ באַזונדערע. דער שטאַרקער שטראָם
גייט דאָרטן, אין דער טיף, אַ קאַרעהאָד און בילדעט אַ סך דריייפּונקטן,
די קריע װוערט מיטגעשלעפּט אין אַן אומאויפהערלעכן פרילינג-טאַנץ,
זי שלייפט זיך עטלעכע טעג נאָכאַנאַנד ביז זי צעשיט זיך אין רונדע
שטיקער, און פון די שטיקער ווערן געװאַלטיקע פּרעזענטיר-טעלער באַ-
לאָדענע מיט שניי און מיט קרישטאָלענע ראַנדן אַרומגעזױמט. גאַנצענע
טעג און נעכט גייען אַזױ מיטן שטראָם זילבערנע ריזןדטעלער, טיפע און
פלאַכע און פאַנטאַסטישע פון כלערליי מאָדערנע שולן: קוביסטישע, דאַדאַ-
איסטישע, אימפּרעסיאָניסטישע. . מאַנכע פון זיי טראָגן אויף זיך טירן,
שיפלעך,. שטיקער געהילץ, כלים און אַלץ װאָס זיי האָבן ערגעץ-וואז
אָנגעראַבעװעט אין אַ פאַרפלייצטן ברעג-ישוב. עס איז אַ גראַנדיעזע און
הומאָריסטישע פאָרשטעלונג, װאָס די נאַטור שפּילט-אָפּ. מיט אַ געקלימ-
פּער פון גלעזערנע טאַצן און מיט אַ געקלאַנג פון צעבראָכענע ,/טעלער"
טראָגט זיך דאָס אין גרויסן ים אַרײן +י.

מיר האָבן זיך געאיילט, אָבער דעם גרויסן טעלער-מאַרש האָבן מיר
דאָסמאָל פאַרשפּעטיקט. דער פרילינג האָט זיך אַ ביסל צוגעאיילט, די זון
האָט ניט געקוקט װאָס עס שטייט געשריבן אין קאַלענדאַר און האָט גע"
װאַרעמט אויף װאָס די װועלט שטייט. און ווען מיר זיינען אָנגעקומען אין

282

דאָרף זיינען שוין פון די גרויסע טעלער געבליבן טעלערלעך, מיני טיי-
טעצלעך פון אַ ריזן-באַלעבאַטישקײט. און אויך די זיינען שוין געווען אָנ-
געשפּאָלטן. און די אָנגעראַבעװעטע כלים, פון די נאָענטסטע דערפער,
האָבן, שוימענדיק, געבראָכן די רעשטלעך טאַצן: דורכגעבראָכן, אַרײן-
געפאַלן אין װאַסער און ניטאָ,

דאָס געוויסער האָט גענומען אַרבעטן, צעגאָסן זיך. און ביי אייניקע
פּויערים אין דאָרף, וואו מיר האָבן זיך אָפּגעשטעלט, האָבן די אָנגעשװאָ-
לענע אונטערערדישע שטראָמען אױיפגעבראָכן פּאָדלאָגעס, געבילדעט
גאַנצע פאָנטאַנען, די קי האָבן געמעקעט, די הינער האָבן געקװאָקטשעט,
די קינדער האָבן געקוועלט און געטומלט, און די דערוואקסענע זיינען
אויך ניט אָפּגעשטאַנען, מען דאַרף קענען די פראַנצויזן, זייער געבוירענע
פריילעכקייט, כדי צו פאַרשטיין וי אַזױ זיי פאַרװאַנדלען יעדע שטיקל
קאַטאַסטראָפע, אויב זי איז נאָר ניט צו גרויָס, אין אַ שמחה. מען זינגט און
מען פּאָמפּעט, מען כאַפּט אַ גלאָז וויין און מען רייניקט דעם אָנגעטראָגענעם
קליי פון שטראָם. איך האָב צוגעלייגט אַ האַנט און געהאָלפן, וואו נאָר
איך האָב געקענט, געשעפּט און געבעזעמט, געטרונקען און געוויצלט
זיך צוזאַמען מיט די האָרעפּאַשנע דאָרפישע לייט. דאָס האָט מיך אין איין
טאָג אויסגעבונדן און באַפריינדעט מיט זיי אַלעמען. דער מער=) פון
דאָרף איז געווען דער ערשטער ועלכער האָט מיך, מיט מיין פרוי,
איינגעלאַדן אויף אַ גלאָז ווייסן סעמיור-װויין, װאָס ברויזט אַזױ גוט וי
שאַמפּאַניער און איז געשמאַקער וי אַ סך מאַרקן, װאָס מען דערלאַנגט
אין פּאַריזער רעסטאָראַנען אונטער באַזילבערטע הייבל-קאָרקעס, אין באַ-
זילבערטע עמערלעך, מיט אַ קנאַק און מיט פּאַראַד און מיט צערעמאָניעס,
און מען הייסט באַצאָלן אַ הונדערטער פאַר אַ פלאַש...

מיר האָבן שוין געהאַלטן ביים פאָרן צוריק קיין פּאַריז, אָבער די
װאָנסיקע פישער פון יענעם דאָרף האָבן אונדז גאַסטפרײנדלעך געראַטן
צו בלייבן נאָך אַ שטיקל צייט, כדי צו פאַרזוכן די בעסטע פרילינג-פיש,
װאָס וועלן באַלד אָנהױבן גיין פון אַטלאַנטיק קעגן שטראָם, כדי צו װאַרפן
זייער רויג אין די זיסע װאַסערן פון דער לואַר . אַזעלכע פיש -- האָבן
זיי געזאָגט --- וועט איר אין פּאַריז ניט האָבן. עס איז דערזעלבער אונטער-
שייד, האָבן זיי אונדז באַלערנט, וי עסן צייטיקע אויבסט פון בוים, אָדער
פון קאָרב, וועלכע שלעפּט זיך אין װאַגאָנעס, װאַלגערט זיך אויס אין
קעלערס און אין קראָמען, ביז עס קומט צום טיש. ניט דערזעלבער טעם
און ניט דערזעלבער ריח. כדי אינגאַנצן איבערצייגן אונדז, אַז דער סעזאָן,
פון פיש דערגעענטערט זיך, האָבן זיי אונדז אָנגעװיזן אויף אַ מערקווירדיקן

*) מעיאָר.
283

פויגל, מיט מעטאַל-גרינע פעדערן, וי מיט גאָלד און גרינשפּאַן באַ-
פאַרבט. אַ בערך קליין פויגל איז דאָס, ניט גרעסער פון אַ װאָכיק-טײיבעלע,
נאָר מיט אַ גרויסן פּלאַטשיקן קאָפּ, מיט אַ געקאַרבטער טשופּרינע, מיט
אויגעלעך פון אַ מזיק און מיט אַ שנאָבל --- שאַרף וי אַ נאָל, װוי אַ גרינער
בליץ פליט אָט דאָס נפשל דורך. עס זעט פאַר אַ מייל. און וי פלינק אַ פישל
זאָל ניט זיין, אין די פלאַכע ברעג-װאַסערן, איז אָט דער קליינער יעגער
נאָך פלינקער. וי אַ פייל לאָזט ער זיך אַראָפּ און טרעפט דעם פישל אין
קאָפּ אַרײן װי מיט אַ טשװאָק. זיין גרויסע קעפּל מיטן קורצן מוסקולדיקן
האַלדז דינען אים דערביי וי אַ שוסטער-האַמער. אַזױ ווערט דאָס פישל
דערשטאַכן און אַװעקגעטראָגן.

--- און וי הייסט ער, דער גרינער חברה-מאַן ?

--- מאַרטעך"פּעשער !... האָבן אונדז די דאָרף לייט אויסגע-
זונגען אין איין כאָר -- ,מאַרטען דער פישער* הייסט דאָס. דער דאָזיקער
גרינער פיש-נביא, װיבאַלד ער באַװייזט זיך איבער דער לואַרע, איז
אַ סימן אַז די ים-סטאַדעס הויבן אָן שפּאַרן פון דעם געזאַלצענעם אָקעאַן"
אויסגוס אַרױף צו די זיסע װאַסערן,

און דאָס איז געווען ריכטיק, באַלד האָבן די ברעגעס פון דער לואַרע
גענומען ווימלען מיט קליינע און מיטעלע פיש מכל המינים. דאָס זיינען
געווען די געוויינלעכע תושבים, וועלכע זיינען אַרױסגעשטױסן געװאָרן
פון מיטן שטראָם דורך די ריזיקע געסט, װאָס דאַרפן באַלד אָנקומען
װאָס גייען שוין ערגעץ-וואו. . . יונג און אַלט זיינען געשטאַנען אויף זאַמד-
אינדזעלעך, אויף שטיינער, אויף קלעצער און געכאַפּט פיש מיט וואודעס,
מיט רעשעטעס און מיט שעפּ-נעצן, וועלכע הויבן זיך אויף און לאָזן זיך
אַראָפּ ווי גרויסע װאָגשאָלן, געכאַפּט האָט מען שלייענס, זומער-קאַרפּן,
געבערדלטע פישן, אָקונעס און העכט... די אַלטע פישער האָבן זיך
אָבער מיט אַזאַ אקלײינװאַרג* ניט געװאָלט ברודיק מאַכן די הענט. זי
האָבן דאָס איבערגעלאָזן פאַר די ניט-דערװאַקסענע זין און פאַר די אַל-
טיטשקע לייט. זאָלן זיי זיך שפּילן, זאָלן זיי אויך פאַרדינען אַן איבעריקן
פראַנק... זייער איגענע אַרבעט, זייער געניטקייט און זייערע כוחות
האָבן זיי איבערגעלאָזן פאַר די ריזן, וועלכע װועלן גאָר אינגיכן אָנהויבן
שפּאַרן אַרױף װאַסער, געגרייט זיי אַ קבלת-פּנים גאָר אויף אַ באַזונדער
אופן און מיט גאָר אַן אַנדער פאַרנעם. זיי האָבן גערײיניקט זייערע ניט-
גרויסע, אָבער שווערע באַרזשעס, גרין געפאַרבט, מיט פּלאַטשיקע אונטער-
דעקן און מיט קליינע קאַיוטעס פון ביידע זייטן, אויף די באַרזשעס --
געלאָדן לאַנגע נעצן, שווערע און לייכטערע, מיט געדיכטע און שיטערע
לעכער, פון דורכגעפּעכטער, דריי-פאַך געאָדערטער פּענקע געשטריקט,
האַלב מיט בלייענע קנוילן באַשװערט און האַלב --- מיט גרויסע שטיקער

284

פּראָפּקע-האָלץ אַרומגעזױמט. איבער דער אָנגעפאַלדעװעטער מאַסע פון
נעצן -- אַרױיפגעשלעפּט הויכע קיילעכדיקע דראָנגען, גלייכע װי טעלע-
גראַף:סלופּעס און מיט אייזערנע שפּיצן באַשמידט. די בלעכענע קוי-
מענדלעך איבער די קאַיוטעס האָבן אָנגעהױיבן רויכערן. אַ ריח פון גע-
שמאָלצענעם פּעך האָט זיך צעטראָגן איבערן ברעג. דאָס האָט מען געקאַכט
סמאָלע מיט דזיעגאַכץ, כדי צו פאַרגיסן די לעצטע שפּאַלטן אויפן דנא
פון די באַרזשעס, וועלכע מען האָט שוין פריער געהאַט פאַרקלאַפּט און
פאַרדלאָטעװעט מיט פלאַקס, |

בין איך נייגעריק געװאָרן :

-- װאָס איז דאָ ס? און װאָס איז יענס? און װאָס זיינען דאָס
פאַר אַ מאַכערײען אַזעלכע ?

דער עלטסטער פון די פישער, מאָסיע דעשאַן האָט ער געהייסן,
דער גאַנצער אָנפירער פון די דאָזיקע הכנות, האָט מיר, מיט כמורנעף.
גוטמוטיקייט, אַ בורטשע-געטאָן אין זיינע געדיכטע װאָנסעס;

--- איר װעט שוין זען !

און איך האָב געזען : קודם-כל האָט דעשאַן מיט זיינע בנים איבער-
געשניטן די גאַנצע ברייט פון דער לואַרע מיט די לאַנגע סלופּעס. ער
האָט זיי מיט די אייזערנע שפּיצן אַריינגעזעצט טיף אין גרונט פון טייך ;
פון איין ברעג ביזקל אַנדערן אַװעקגעשטעלט זיי אין איין שערענגע. מיט
גראָבע שטריק געפּענטעט זי איינעם צום צווייטן און פאַראַנקערט אויף
ביידע ברעגעס. דעם דאָזיקן סקעלעט פון אַ צוים האָט ער איבערגעצויגן
מיט אַ ברייטער און אויסטערלישער נעץ, וועלכע איך האָב נאָך קיינמאָל
אין מיין לעבן ניט געזען, וייל יעדער פירקאַנטיקע לאָך אין איר האָט
געהאַלטן אַ פוס-אָנדערטהאַלבן אין קװאַדראַט. ניט װייניקער. די דאָזיקע
נעץ איז געווען דיק געשטריקט און שטאַרק אָנגעצויגן פון דער װאַסער-
טיפעניש ביזקל דער העלפט פון די זיילן, איבערן װאַסער, און אַ ר אַ פּ
שטראָם. פונדערווייטנס האָט זיך געקענט אויסדוכטן, אַז דאָס זיינען גאַנצע
עטאַזשן פון צעצויגענש און פּוסטע פענצטער-רעמלעך... הינטער אָט
דע ר נעץ, אויפן צווייטן זייט פון די זיילן און אַקעגן שטראָם, איז
געווען פאַרװאָרפן אַ צווייטע נעץ, ניט קיין שװאַכערע, נאָר אַ געדיכטע,
אַ ווייכע און זייער אַ לויזע: מיט די בלייענע קנוילן אַראָפּגעלאָזט אין
װאַסער און מיט די שווימענדיקע שטיקער פּראָפּקע:האָלץ פון אויבן.
אַזױ-אַרום איז פון ביידע נעצן געװאָרן איין דורכזיכטיקער פּלאַנקען, װאָס
איבערן טייך אין דער לופטן זעט מען אים יאָ, נאָר אינעװייניק, אין טיפן
שטראָם, שמעלצט ער זיך אויף מיט די לויפנדיקע װאַסער-קנייטשן. ווער
רעדט, ווען עס הויבט זיך אָן צו טונקלען , איז זייער שווער געווען צו דער"

285

קענען װאָס ניט איז, ס'האָט זיך צוזאַמענגעגאָסן, וי אַ שפּינװעבס, מיט
דער נאַכטיקער פינצטערניש.

--- װאָס-זשע איז דער שכל? --- בין איך װוידער נייגעריק געװאָרן
ווען דער נעצןיצוים איז פאַרטיק געװאָרן -- מיט אַזעלכע פּרימיטיוע
מיטלען, מאָסיע דעשאַן, קען מען כאַפּן אַזעלכע ריזיקע פיש װי די לאָקסן
זיינעןן? אַ פינף-זעקס פוס, האָב איך געהערט, האַלט אָפּטמאָל אָ דער"
װאַקסענע לאַקס.-. '

-- ביז אַכט און צען פוס אויך.י. --- איז דעשאַן ניט נתפּעל געװאָרן
--- און דער שכל איז אַ פּראָסטער: די סטאַדעס מיט לאַקסן קומען אָן קעגן
שטראָם. בײיטאָג זעען זיי אין װאַסער ניט ערגער וי מיר אין דער לופט,
אָנגעקומען אין אונדזער געגנט באַמערקן זיי שוין פונדערווייטנס, אַז
עפּעס איז דאָ ניט אין אָרדענונג; אַז די טיפעניש פון טייך איז דורב"
געשטריקט.. . רודערן זיי מיט די שווים-פליגלען אויף איין אָרט און
גייען ניט ווייטער. קומט אָבער אָן די נאַכט, צעגייען זיך די נעצן װי
אַ רויך, אַזױ, ווייניקסטנס, מיינען אונדזערע געסט... גיבן זיי זיך אַ יאָג
און אַ שפּאַר, מיט דער גאַנצער געשלעכטלעכער קראַפט, וועלכע יאָגט
זיי הונדערטער קילאָמעטער פון ים אַרױס צו װאַרפן זייער רוג אין
אונדזער זיסער לואַרע. דער רעזולטאַט איז זייער אַ טרויעריקער פאַר זי
און אַ פריילעכער פאַר אונדז. וי מיט שטויס-דראָנגען זעצן זיי, מיט זייע-
רע אייגענע קעפּ, די לויזע געדיכטע נעץ דורך דער צווייטער, מיט די גרוי"
סע אָנגעצויגענע לעכער װאָס איר זעט דאָ. און.... פאַלן װי אין טיפע
זעק אַרין, פון וועלכע זיי קענען צוריק מער ניט אַרױסקריכן. װאָס מער
זי שטויסן פאָראויס, אַלץ לענגער און שמאָלער וערן די געשטריקטע
פּאַסטקעס. די בלייענע קנוילן, אויפן דנאָ פון טייך, און די שווימענדיקע
העלצלעך אויבן לאָזן צו-ווייט ניט גיין... טאָמער דרייט זיך אַ חכם
אַ לאַקס אויס און שטויסט צוריק, אַראָפּ שטראָם, פאַלט ער מיט זיין זאַק
אַריין אין אַ צווייטן לאָך און פאַרפּלאָנטערט זיך נאָך מער. דער נאַסער
קבר, װאָס ער אַלין האָט זיך געגראָבן, װוערט דערפון געשלאָסן פון
ביידע זייטן. .. ביים שיין פון לאַמטערנעס שלעפּן מיר די געפאַנגענע
פון װאַסער אַרױס. די קלענערע און שװאַכערע --- מיט די בלויזע הענט.
פון די לאַנגע זעק גלייך אין שיפן אַרײן. אָבער די גרויסע און שטאַרקע
מוזן מיר, אָפּטמאָל, פריער דערהרגענען. מיט אַ שטילעט אין קאָפּ און
פאַרטיק! אַנדערש איז אַ סכנה. מיט איין זעץ קען אַזאַ אָנגעלעגטער גאַסט
איבערברעכן אַן אָרעם, װי מיר --- אַ ברויטל ...

-- און וי אַזױ ווייסט איר, אַז די געסט זיינען אָנגעקומען? איר
זיצט דאָך מסתמא אין די באַרזשעס און װאַרט.

-- און איר, מאָסיע, האָט שוין אַמאָל ניט דערהערט אין דאָרף ווען

208

מען קלינגט אויף אַ שרפה ?.. אֶיהאָ! איר דאַרפט הערן װאָס פֿאַר
אַ חתונה יעדער געפאַנגענער שפּילט אָפּ! ווער רעדט אַז עס קומט נאָך אָן
אַ גאַנצע כאָפּטע מיט איין מאָל, ווען אַלע װוי איינער פאַרבינדן זיך אַליין
די זעק איבער די עקן... ס'איז אַ גאַנצע ערד-ציטערניש. די לואַרע קאָכט
אַרום אונדז... מיין פאַרשטאָרבענער פאָטער האָט מיר דערציײלט, אַז
איידער דער ים ארום סאַױינאַזער איז נאָך ניט פאַרעיפּושט געװאָרן מיט
פּעטראָל און אָפּפאַל פון די קריגשיפן, זיינען געגאַנגען אַזעלכע סטאַדעס
לאַקסן, אַז איין צוים אַזאַ איז געווען װײיניק. מ'האָט די סלופּעס מיט נעצן
געמוזט פאַרטאָפּלען. און אויך דאָס האָט אָפּטמאָל ניט אױיסגעהאַלטן דעם
האַסטיקן אָנדראַנג. ... אַצינד, גאָט צו דאַנקען, איז די אַרבעט געװאָרן
לייכטער. ווייניקער קונדן און מער פאַרדינסטן.

איך בין צום אַלטן פישער צוגעשטאַנען ער זאָל מיך נעמען אויף
אַ פאַנג. מיר האָט זיך פאַרגלוסט דורכצומאַכן אַ נאַכט אויף זייער באַרזשע,
איך האָב אַפילו פאָרגעשלאָגן צוֹ באַצאָלן פאַרן פאַרגעניגן. וויפיל
וויל ער ? |

ידעשאַן האָט זיך אַ קאַפּעלע באַלײידיקט, פאַר אַזעלכע פאַרגעניגנס
נעמט ער ניט געצאָלט. בפרט, איך װעל דאָך מסתמא ניט זיצן מיט פאָר-
לייגטע הענט און צוזען. ער האָט מיך געזען װי איך העלף די דאָרף-
לייט בשעתן געוויסער. ער קען מענטשן... נאָר איין זאַך מוז ער מיט
מיר אָפּרײדן, גלייך אויף אַן אָרט: מין וייב, מאַדאַם ברין, זאָל
בלייבן אינדערהיים. |

ער האָט עפּעס פאַרשמיצט אַ שמייכל געטאָן אין די װאָנסעס און צו-
געגעבן: |

-- מיינע זין נעמען אויך ניט מיט זייערע ווייבער, אויפן ע ר ש טן
פאַנג. די ווייבער ליגן אין די בעטן און װאַרטן...

-- אויף װאָס װואַרטן זיי ?

--- זיי ווייסן שוין אויף װאָס צו װאַרטן. די מענער ברענגען זיי פון
ערשטן פאַנג אַ זעלטענע מתנה. איר -- איער בלאַנדער ווייב --- װועט
דאָס מסתמא אויך ברענגען. נאָר איילט זיך ניט. מיין ליבער פריינד! די
לאַקסן, מיט די זילבערנע פּאַנצערס, זיינען גרויסע מיותסים, איידעף
זיי קומעך-אָן -- שיקן זיי פאָראויס זייערע יעגערס -- אויך ניט פון
שװאַכן מין, ניט צו פאַרזינדיקן! יעדער פון זיי אַ צויי-"דריי פוס די
לענג ... דאָס זיינען די אַ לאָון -- אַ פיש אַזאַ, װאָס קומט אויך אַן
פרילינג-צייט אין אונדזערע װאַסערן. זיי זיינען לייכטער אויפן שווים
און לויפן פאָראויס, װוי די ציגן פאַר די קי. דאָס זיינען חברה-לייט מיט
צוויי פיילנדיקע עקן און מיט שאַרפע שווים-פליגלען װוי די מעסערס,
מיט אַ שפּיציקער מאָרדע און מיט אַ גלאַטער הויט אָן שאַלעכצן, װי

267

אַרױסגעשאָסענע פיילן קומען זי אָן. זייער פלייש האָט אין זיך, לויט מיין
מיינונג, מער טעם וי לאַקס-פילעי, אין וועלכן די פּאַריזער זיינען אַזױ
פאַרקאָכט. די אַלאָזן האָבן אַ טעם פון אַ גוטן לאַבסטער, נאָר אַ סך דע"
ליקאַטער, וי פאָרעלן און קרעװעטן") צוזאַמען. דער פלייש-קאָליר
איז אויך אַן איידעלער, אַ ראָזעװער, וי אַן אויפגעשניטענער פּערסיקי

איין פעלער האָט ער נאָר, דער אַלאָז: ער איז דורכגעצויגן מיט אַ סך
דינע און האַרטע ביינדלעך. אין דעם ליגט זיין גבורה, זיין אויסגעהאַלטג-
קייט אין שווימען. אָבער נאָכן קאָכן און בראָטן איז דאָס ניט זייער אָנגענעם,
מיקען זיך פאַרשטעכן דעם האַלדז... דערפאַר טאָר מען דאָס אַלאָז ניט
שניידן אין דינע פּענעצן, נאָר אין זייער דיקע און ברייטע שטיקער.
אַזױ איז, ביים עסן, לייכטער אַרױיסצוגעפינען די שאַרפע ביינדלעך. טונקט
מען די ריינע שטיקער אין צעלאָזענעם פּוטער, אָדער אין מאַיאָנעז מען
פאַרטרינקט זיי מיט שאַמפּאַניזירטן סעמיור-וויין און מ'האָט הנאה. איך
האָף צו פאַרשאַפן אייך די דאָזיקע הנאה אויך... נאַ, און מיס די
לאַקסן --- װאַרט-אָפּ !

9

4

האָב איך אָפּגעװאַרט דעם גרויסן פאַנג, און דערווייל, טאָג איין טאָג.
אויס, הנאה געהאַט פון די פרישע אַלאָזדפישן, װאָס דעשאַן האָט מיר
אָפּטמאָל צוגעשיקט. געגעסן זי אַלאַ מאַטלאָט. דאָס הייסט: אין רויטן
וויין מיט שװאָמען און מיט פּעטרישקע געקאָכט: געבראָטן און מיט
הייסע פּוטער באַגאָסן --- אַלאַימעטר-ד'האָטעל ; אָדער קאַלטערהײט --
מיט מאַיאָנעז. דער טעם זייערער איז ווירקלעך געווען, אַזױ װוי דער אַלטער
דעשאַן האָט מיר געזאָגט: אַ געמיש פון קראַבן מיט פאָרעלן צוזאַמען...
האָט מען דאָס גענאַשט אַזױ לאַנג ביז עס האָט דערעסן, און ביז דעשאַן
האָט מיר, איינמאָל אין דער פרי, געגעבן אַ צייכן מיט זיין קאָריאַװן
פינגער, פון בועג טייך.

בין איך צו אים צוגעגאַנגען; און שטייענדיק, אין זיין קליינעם באַדי"
שיפל, האָט מיר דער אַלטער געזאָגט, אַז ער האָט שוין באַקומען אַ ידיעהי * *
פון אַ שכניש פישער-דערפל אַרױף דער לואַרע האָט מען אים צו וויסן
געגעבן, אַז דער לאַקס גייט שוין. ער איז שוין אַװדאי דאָ, אין אונדזערע
מקומות. נאָר ער זעט די נעצן אין װאַסער און האָט מורא וייטער צו
גיין, בײינאַכט װעט ער זיי מער ניט זען און װעט שטורעמען דעם שטראָם
אַרױף, הכלל, איך זאָל זיין גרייט ...

--- װאָס הייסט גרייט ?

--- װאַרעם אָנטאָן זיך. ניט עסן קיין אָװנט-ברױט. בעטן דאָס ווייב

*) שרימפּס.

288

זי זאָל ניט זיין באַזאָרגט, ווען מען װעט שפּעט צוריקקומען אַהײם. אפשר,
העט-העט, נאָך האַלבער נאַכט. ניט פריער..,

האָב איך זיך צוגעגרייט אַזױי וי דער דער אַלטער האָט מיר געזאָגט,
און ווען עס איז טונקל-געװאָרן האָט מיך, ביים ברעג פון דער לואַרע,
אָפּגעװאַרט דעשאַנס יינגערער זון. פּאָל, האָט ער געהייסן. אַ מזיק א יונג .
פון אַ יאָר אַכצן, וועלכער האָט ערשט דאָ ניט לאַנג חתונה-געהאַט. אַ בלוי-
אױגיקער מיט שװאַרצע האָר וי פּעך. אַ געמישטער טיפּ, אין וועלכן עס
האָבן זיך פאַראייניקט נאָרד- און זיד-בלוט פון פראַנקרייכס פעלקער...
אין דעם קליינעם סערוויזדשיפעלע, מיט איין וייעסלע, האָט ער מיך אָפ-
געװאַרט. און אין עטלעכע מינוט אַרום האָט ער מיך שוין צוגעשטעלט
צו דעם טאַטנס באַרזשע, װאָס שטייט פאַראַנקערט אויפן מיטן טייך, אין
רעכטן מיטן שטראָם,. אויף אַ שטריק-לייטערל האָב איך אַרויפגעקלעטערט
און בין גלייך געװאָרן אַ פישער, מיט פישער גלייך,

אויף דעם אייבער-דעק, צוישן שטריק, נעץ-זעק און אַנדערע פאַנג-
מכשירים, האָב איך דערזען אַ גרויסן בעקן מיט גליענדיקע קוילן, אַ רי-
זיקע סקאָװעראָדע. עטלעכע גרויסע ליימענע, באַגלאָזטע טעלער. אָנגע-
שלייפטע יאַטקע-מעסערס און אין אַ שיסל מיט רעשטלעך שני, אין
אַ קילן ווינקעלע, האָבן זיך געטוליעט אַ וועלכענע צען פלעשער ויין,
דאָס אַלץ האָט מיר געגעבן אַ פאָרגעשמאַק פון דער היינטיקער סעודה,
נאָכדעם וי מען װעט מקבל"פּנים זיין די גרויסע געסט. מער וי צויי
פלאַשן שוים-וויין אויף יעטװעדערן פון אונדו... נישקשה!

ס'איז געווען קיל אויפן װאַסער, אין מיטן שטראָם, וואו עס בלאָזט
אַ ווינט אַפילן אין די הייסטע טעג. און דאָ איז ערשט געװוען סוף
פעברואַר. נעפּלדיק און יאַדרענע, אָן אַ לבנה, אָן שטערן. די נאַכטיקע
פייכטקייט האָט מיך דורכגענומען אין איין האַלבער שעה. כ'בין ניט געווען
געוואוינט... האָט דאָס דער אַלטער דעשאַן באַמערקט און מיך איינגע-
לאַדן אין דער אָנגעהייצטער פישער-קאַבינע מיטן בלעכענעם קימעף
די יונגען זיינע זיינען געבליבן אויבן. אין דער קאַבינע האָבן מיר אָנגע-
צונדן אַ נאַפט-לעמפּעלע און געװאַרט,

איבער דעם קליינעם פענצטערל, צום װאַסער אַרױס, האָב איך
נאַמערקט אַן אָנגעצױגן שטריקל, וועלכע גייט דורך אַ טרייבל, ציט זיך
צום נידעריקן סופיט אַרױף, וי אַ קרומע סטרונע, און איז דאָרטן פאָר-
בונדן מים אַ מאַכערײיקע. פון קופּער-בלעך. אַ מין פּרימיטיווער גאָנג
מיט אַ קלאַפּערל, |

-- װאָס איז דאָט 1,,

-- אונדזער טעלעפאָן.

-- א מאָדנער טעלעפאָן !

אָב איך ביים אַלטן אַ פרעג געגעבן,

289

-- פאַר אונדזערע געסט, וועלכע קומען צז אונדז, איז אַזאַ טעלעפאָן
פּונקט וי געוואונטשן. אין די פּאַריזער טעלעפאָנען זיינען זיי ניט גע"
וואוינט צו ריידן..

--- װוי אַזױ טוען זיי דאָס דאָ ?

--- איר װעט שוין הערן! --- און דערווייל װאָס, ביז זיי וועלן
אָנקלינגען, לאָמיר נעמען צו קאַפּעלעך...

לאַכנדיק אין די װאָנסעס אַרײן האָט ער אױפגעפּראָפּקעט אַ קלאָרע
פלאַש און אָנגעגאָסן צוויי גלעזלעך. איך האָב נאָך אַלץ די אויגן ניט גע"
קענט אָפּרײסן פון דעם פּרימיטיון אַפּאַראַט, אין וועלכן נאָר שטומע
פיש ווייסן װוי אַזױ צו טעלעפאָנירן... דאָס אָנגעציגן שטריקל, װאָס
ציט זיך פון טייך דורכן לעכל איבערן פענצטער, האָט מיר אַצינד אויס-
געזען װוי די סטרונע װאָס אַ געניטע שפּין האַלט אין איר פינצטערן ווינקל,
אין איינע פון אירע לאַפּקעס. און ווען אַ פליג פאַלט אַרײין אין נעץ און
הויבט זיך אָן רייסן, דערפילט דאָס גלייך דער אַכט-פיסיקער יעגער און
לויפט כאַפּן זיין קרבן, . . מיין השערה האָט זיך שפּעטער אַרױסגעװיזן
אַלס ריכטיק,

דאָס ;קאַפּעלע*, מיט וועלכע דעשאַן האָט מיך דערוייל מכבד
געווען, איז געווען עפּעס גאָר אַ געהויבענער טראָפּן, אויסגעזען האָט דאָס,
אין די גלעזלעך, װי אַ קרישטאָל-ריינער שנאַפּס, אָבער, אין טעם און
ריח, איז דאָס געווען גאָר אַ באַזונדער משקה. וי זאָל איך דיר דאָס אי"
בערגעבן, ליבע סאָלאַנש? וי ניט-אויסגערוטער קאָניאַק, װאָס איז אָנ"
געצויגן אויף ביטערע מאַנדלען. ערשט שפּעטער האָב איך זיך אין דאָרף
דערוואוסט, אַז דאָס וערט געטריבן פון די וויינטרויבן-קערלעך און שאָ-
לעכצן, וועלכע בלייבן איבער אין קעלטער נאָכן אָפּפלוס פונעם וויי"זאַפט.
די טרויבן-ביינדלעך גיבן דער משקה צו דעם פּיקאַנטן ביטערלעכן גע-
שמאַק, און די שאָלעכצן -- דעם אַראָמאַט. די וויין-טרעטער פון דעם
גאַנצן געגנט פאַרקויפן דאָס ניט; לאָזן דאָס. מייסטנס, איבער פאַרן
אייגענעם געברויך. זיי האַלטן דאָס פאַרן בעסטן אַפּעטיט:מאַכער. און
זי האָבן רעכט,

איך האָב מיט גרויסער הנאה אויסגעטרונקען צוויי גלעזלעך, און
מיינע אויגן האָבן גענומען בלאָנדזשען נאָך אַ פאַרבייסן. זאָל כאָטש זיין
אַ פאַרדאַרט שטיקל קעז, אַ רעדעלע וואורשט.

--- קיין האָריד'עוור*) קריגט איר ניט !.. -- האָט דעשאַן
דערכאַפּט מיין הונגעריקן קוק. -- דער גאַנצער אַפּעטיט, מיין ליבער
פריינט, מוז אייך בלייבן פאַר עפעס אַ בעסערע זאַך וי כלערללי

*) פאַרבּיוסעכץ,
| 290

קיך-אָפּפאַל, פון וועלכע פּאַריז מאַכט װינעגרעטן, סאַלאַטן און אַנדערע
פּאַסקודסטװעס. . . איר זענט היינט מיין גאַסט. און אַ גאַסט טאָר זיך ניט
מישן אין קיך .. .

דער אויסטערלישער טעלעפאָן-קלונג איז געקומען אַ סך גיכער װי
איך האָב גערעכנט. דער גאָנג אונטערן נידעריקן סופיט האָט אַ קלימפּער-
געגעבן איין מאָל און צוויי מאָל,

איך בין אויפגעשפּרונגען :

-- שוין ? -- האָב איך אַ פרעג געטאָן און מיינע אויגן זיינען זיך
צעלאָפן, װי ביי אַ נייגעריקן פּראָװוינצלער. איך האָב דאָס אַליין געפילט,
אָבער צוריקהאַלטן זיך האָב איך ניט געקענט,

דער אַלטער דעשאַן איז געבליבן זיצן גאַנץ רואיק און מיך גע
צוואונגען אַװעקצוזעצן זיך אויף מיין אָרט,

--- אונדזערע שגעסט", -- מאַכט ער, -- האָבן זיך אַ ביסעלע צו-
געאיילט, זיצט, זיצט! פּאָל, מיין זון, װעט קומען רופן אונדז...

--- אָבער װוי אַזױ, װוי אַזױ קלימפּערט דאָס ?

-- גאַנץ איינפאַך. דאָס שטריקל איז פאַרבונדן מיט די געצף
און ווען די טייערע געסט הויבן זיך אָן שטופּן, װער עס זאָל אַרײן דער
ערשטער, אין זאַק, דערהערן מיר און מיר לויפן זיי אַנטקעגן...

דאָס טעמפּע קלינגען איז געװאַקסן און מיט דעם צװאַמען --
מיין אומגעדולד, איך האָב ניט געקענט איינזיצן. דעשאַן האָט, אַפּנים,
ניט געקענט צוזען מיין צער. :

-- נו, --- מאַכט ער, --- איך זע דאָך שוין !1.. װי יעדער שטאַָ-
טישער, זענט איר אַ בעסערער צוזעער וי אַ געדולדיקער טוער... איז
קומט, לאָמיר אַרויפגיין !

זיינען מיר אַרױף אויף דער אייבערדעק פון דער באַרזשע. איך
בין געלאָפן פאָרויס וי אַ באָק. די געפאַנגענע אגעסט", װי דעשאַן האָט
זיי אָנגערופן, האָבן מיר דאָ ניט געזען, ניט געקענט זען זײי. אַפילו
די נאָענטסטע סלופּעס און נעצן זיינען צעשוואומען געװאָרן אין נעפּל.
היינט װי אַזױ האָבן מיר געקענט אַרײנקוקן אין טיפן װאַסער ? . . אָבער
די שטומע געשרייען פון די געפאַנגענע האָבן צו אונדז יאַ דערגרייכט.
דאָס האָט זיך אויסגעדריקט אין אַ שטורמישן פּלעשטשען און שטויסן,
די צוזאַמענגעפּענטעטע סלופּעס האָבן געקרעכצט אין דער פינצטער...
און לויט דעם, װאָס דער אַלטער דעשאַן האָט מיר, פריער מיט עטלעכע
טעג, געהאַט דערציילט, האָב איך געוואוסט, אַז מיט יעדן נייעם שטויס,
מיט יעדן ריס-געבן"זיך פאָרויס, פאַרפּלאַנטערן זיך די אָנגעקומענע געסט
אַלץ מער, טרייבן אַריין די לויזע און געדיכטע נעצן און זיך אַליין אין די
ברייטע לעכער פון דער פאָדער-נעץ, וועלכע איז האַרט אָנגעצויגן אויף די

291

סלופּעס. און זייערע נאַסע פּאַסטקעס װערן אַלץ טיפער און שמאָלער
און געפערלעכער. ניט אַהערְ און ניט אַהין. זייערע פאַרצווייפלטע זעצן אין
טיפן װאַסער האָבן אַרױיסגערופן אַ פאַרגלייך מיט דאָס אַמאָליקע אייננעמען
פון אַ פעסטונג, װאָס איך האָב, יונגערהייט, געלערנט אין דער וועלט"
געשיכטע, מיט שטויס-טאַראַנעס האָט מען זיך געבראָכן אין די אַמאָליקע
פעסטונגען. איין אונטערשייד נאָר: ד אָ זיינען די אָנפאַלער פאַרקראָכן
אין געפאַנגענשאַפט אָנשטאָט צו באַזיגן די, וועלכע זיינען אין דער פעסטונג
איינגעשלאָסן,.. אין נאַסע גריבער פאַלן די שטורמער אַרײן, און די
פעסטונג בלייבט גאַנץ. און דער אַלטער קאָמענדאַנט דעשאַן שטייט דער"
ביי און רויכערט זיין ליולקע און װאַרט זיך רואיק אויף די געפאַנגעגעי..

ווען דאָס שטויסן איז שטאַרקער געװאָרן, האָט דעשאַן דער פאָטער
געגעבן א צייכן און מיר, אַלע פיר, האָבן ויך אויפן שטריק-לייטערל
אַרונטערגעלאָזן פון דער באַרזשע אין קליינעם שיפל. אויפן נאָז פון
שיפל האָט געברענט אַ לאַמטערנע. דער עלטערער זון האָט גערודערט
און דער פאָטער דעשאַן מיט זיין מיזיניק האָבן אויפגעקליבן די געפאַנ"
גענע לאַקסן, וי מען קלייבט אויף צייטיקע פּירות, וועלכע זיינען אַריינגע-
פאַלן אין געדיכטע זעק.

די ,צייטיקע פּירות* האָבן אָבער געלעבט און געקעמפט פאַר זייער
פרייהייט. און ס'איז אַ פּאָר מאָל שווער געווען אַרױסצושלעפּן זיי פון
זייערע פּאַסטקעס. ווען ניט די געניטקייט פון פיר שטאַרקע הענט, װאָס
אַרבעטן איבער יעדן געפאַנגענעם, װאָלט זיך יעדער פון זיי לייכט אַרױס-
געגליטשט, ביז אַרײנװאַרפן אים, מיט זיין זאַק צוזאַמען, אין שיפל אַרײן.
דו דאַרפסט זיך אָפּגעבן רעכענונג, ליבע סאָלאַנש, אַז יעדער אַזאַ חברה-
מאַן איז דאָך עלאַסטיש און קרעפטיק, װי איין גרויסער מוסקול, װאָס
האַלט, ווייניקסטנס, איין אייל די גרעב. דערצו איז נאָך אַזאַ ריזו-מוס-
קול גליטשיק, באַדעקט מיט גלאַטע זילבער-שאָלעכצן און מיט אַ נאַי
טירלעכן זשעלאַטין ; דערצו װאַרפט ער זיך נאָך און שליידערט זיך און
צאַפּלט און קעמפט מיטן עק און מיטן קאָפּ און מיט בלוטיקע זשאַברעס.. .
צוויי פון זיי, די שטאַרקערע, האָט מען דערפאַר געמוזט דערהרגענען מיט
אַ שטילעט, און דערנאָך אָפּװאַרטן אַ היפּשע וויילע, ביז מען האָט זיי,
פון געבילדעטן זאַק אין נעץ, אַרײנגעטרײסלט אין שיפל. ווייל טויטער-
הייט זיינען זיי נאָך, אָפּטמאָל, געפערלעכער װי ווען זיי לעבן זייער
| לעצטער צאַפּל רייסט אויף וי אַ פּולווער-אויפרייס. און דעמאָלט דאַרף
מען היטן די ביינער. װוי צו היטן זיך האָבן די דעשאַנס גוט געוואסט. מיך
אָבער האָבן זיי אַפילן אויף דריי פוס די ווייט ניט צוגעלאָזן.

-- אַ כוח!.. -- האָב איך זיך געוואונדערט און די אויגן ניט גע"
קענט אָפּרײסן פון אָט דעם באָקס אין װאַסער, אין וועלכן עס נעמען אַן

292

אָנטײל צוויי מענטשן קעגן איין אין זילבער-געפּאַנצערטן פייטער. דער
מענטשלעכער שכל האָט דאָ אָבער אַ סך מער אויפגעטאָן וי דער מורא-
דיקער כוח פון יעדן װאַסער-העלד, |

-- איר מיינט, -- האָט זיך דער אַלטער דעשאַן אָפּגעסאָפּעט נאָך
אַ האַרטן קאַמף, -- איר מיינט טאַקע אַז ד אָ באַווייזן זיי זייער גאַנצן
כוח ?.. דאָ לאָזט זיך שוין זייער גבורה אויס. ביז זיי דערגייען אַהער
פאַרטאַכלעװען זי דעם גרעסטן טייל פון זייער קראַפט. פון דער ים"בוכטע,
לעבן סען"נאַזער ביז אַהערצו, זיינען דאָ שיינע עטלעכע הונדערט קילאָ-
מעטער. אין אַ סך ערטער בילדעט אונדזער לואַרע שטאַרקע װאַסערפאַלן,
קאַסקאַדן, װאָס װאָלטן געקענט באַװעגן גרויסע מילן, .. אָבער פאַר אָט-
די אַטלעטן און קונצנמאַכער איז דאָס גאָרניט מיט נישט. זייער געשלעכט-
לעכער דראַנג, צו װאַרפן רויג, פאַרטאָפּלט נאָך זייער גבורה. שווימענדיק
קעגן שטראָם פון דער לואַרע און צוקומענדיק צו אַזאַ װאַסערפאַל, שיסן
זיי אַרױיף זייער אייגענעם גוף, וי אַ האַרמאַט זיין הונדערט-און צוויי-
הונדערטפונטיקע באָמבע, איבער דער ברױזנדיקער קאַסקאַדע און
שווימען ווייטער און אַלץ העכער אַרױיף דעם שטראָם, . . זיי אַלין זיינען
דערביי דער האַרמאַט און זיי אַליין די לעבעדיקע באָמבע... איר ווייסט,
ליבער פריינט, װאָס דאָס. באַדײט 1.. איך האָב, --- האָט דער אַלטער
דעשאַן צוגעגעבן אַ ביסל שפּעטער,. ווען ער האָט ווידער אָפּגעכאַפּט דעם
אָטעם, צװוישן איין קאַמף און דעם צווייטן, --- אַ קוזען האָב איך אין פּאַ-
ריז, אַ געלערטער, אַ נאַטור-פאָרשער און אַן אַסיסטענט אין דער הויך-
שול אויפן נאָמען פון באַרימטן בערטהעלאָט. איז ער ביי מיר דאָ אײינמאָל
געווען צױגאַסט, און אויך אים, אַזױ וי אייך, האָט זיך פאַרגלוסט דורכצן"
מאַכן אַזאַ נאַכטיקן פאַנג אויף דער לואַרע. איז ער דערנאָך אומגעגאַנגען
עטלעכע טעג אַ צעטומלטער : ניט געקענט אָפּוואונדערן זיך, דערקלערט
מיר לויט כלערליי געזעצן װאָס פאַר אַ כוח אַ מענטש װאָלט געדאַרפט
האָבן, כדי דורכצומאַכן הונדערטער מייל קעגן אַזאַ שטראָם װוי די לואַרע
איז, אַריבערשפּרינגען קאַסקאַדן און אויפהויבן זיך באַרג-אַרױף ביז די
בערג-מאַסיװון פון מיטל-פראַנקרייך, אַ מענטש מיט דער גבורה פון צען
אַטלעטן װאָלט אַזאַ קונץ ניט געקענט באַווייזן. קיין מענטשלעך האַרץ
װאָלט אַזאַ אָנשטרענגונג איבערהויפּט ניט אױסגעהאַלטן

3

נאָך אַן אָנדערטהאַלבן שעה שווערער אַרבעט, אין וועלכער דער טאַטע
מיט די זין האָבן זיך, יעטװועדער, געביטן מיט די ערטער ביים רודער,
אַזױ װי ביי די נעצן האָט מען אין דנאָ פון שיפל אַרײנגעװאָרפן און

299

מיט שווערע ברעטער צוגעדעקט אַ פינף לאַקסן : צוויי גרויסע, דערשטאָ*
כענע, און דריי קלענערע, לעבעדיקע, אָדער האַלב-לעבעדיקע. איינעם
אַ זעקסטן, אַ ריז פון פינף פוס די לענג, איז געלונגען אַרוסצוגליטשן
זיך פון זיין טיפער פּאַסטקע, בשעת אַרײנטרײסלען אים אין שיפל אַרין.
וי אַ זילבערנער בליץ איז ער אויפגעשפּרונגען, געשטעלט זיך אויפן עק,
אַ פאָכע געטאָן מיט די זשאַברעס און מיט די פאָדערשטע שווים-פליגלען
און ניטאָ! קאָפּ אַראָפּ אַרײנגעװאָרפן זיך אין פינצטערן שטראָם און פאַר"
פאַלן געװאָרן, שיר דעם יונגן פּאָל ניט מיטגעשלעפּט מיט זיך. דער פאָ-
טער דעשאַן האָט אים קוים דערכאַפּט פאַרן קאָלנער... און מערקווירדיק !
קיינער פון די דױיי פישער האָט זיך פון אַזאַ נישקשהדיקן פאַרלוסט ניט
אָפּגעגעסן דאָס האַרץ. דער אַלטער דעשאַן האָט נאָר אױיסגעשפּײט און
גוטמוטיק נאָכגעשריען דעם פלינקן דעזערטיר +

-- לויף, לויף! װעסט וייט ניט אַנטלופן. ניט ביים פאָטער דע-
שאַן, איז ביי מיין קאָנקורענט, צװאַנציק קילאָמעטער ווייטער...

נאַסע און פריילעך-אויפגערעגטע, מיט זילבער-שאָלעכצן באַשפּרינקלט
און באַשפּריצט מיט פיש-בלוט, האָבן מיר זיך אומגעקערט צו דער באַרזשע,
און מיט פאַראייניקטע כוחות אַרױיפגעשלעפּט דעם גרעסטן געפאַנגענעם
לאַקס אויפן אייבער-:דעק. די אַנדערע, כדי צו פאַרשפּאָרן אומזיסטע
אַרבעט --- איבערגעלאָזן אין שיפל, נאָר מיט עטלעכע גוטע שטינער
באַשװערט די ברעטער איבערן אויסגעהוילטן דנאָ. אינעם ענדגילטיקן
טויט פון אָט די ים-גיבורים קען מען קיינמאָל ניט זיכער זיין..

--- דאָס איז פאַר אונדז!'.. --- האָט דער אַלטער דעשאַן באַטראַכט
דעם גרויסן פיש, װאָס מיר האָבן אַרויפגעשלעפּט אויף דער באַרזשע. --
דאָס איז אונדזער פּריווילעגיע. אַן אַלטער מנהג פון טאַטעס און זיידעס:
דער ערשטער פאַנג פון סאָמאָנס*) װערט אין שטאָט ניט פאַרקויפט.
ער בלייבט אין דאָרף. דעם ערשטן בעסטן סאָמאָן עסן מיר אַליין אויף
גלייך, אויפן װאַסער.. . דאָס איבעריקע -- פאַר אונדזערע וייבער און
קינדער, פאַר שכנים.. . ערשט מאָרגן, איבערמאָרגן הויבן מיר אָן שיקן
אונדזער סחורה קיין פּאַריז,

דעשאַנס בנים האָבן דערווייל קיין מינוט ניט פאַרלאָרן און פלייסיק,
מיט אַ מאָדנער באַגײסטערונג, גענומען זיך צום לאַקס. אויף אַ ברעטער"
טיש אַרױפגעשלעפּט אים, צעהאַקט אױיף צוויי גלייכע טײלן, און
דעם עק-טייל, דעם פליישיקסטן, מאַסיון טייל, אָן אינגעווייד און כמעט
אָן רויג, גענומען שאָבן מיט די גרויסע אָנגעגרײיטע מעסערס, וועלכע
איך האָב שוין פריער באַמערקט אויף דער באַרזשע. זילבערנע שאָלעכצן.

*) לאַקסן.
294

גרויסע װי מטבעות, זיינען, ביים שיין פון דער לאַמטערנע, געפלויגן
אין דער לופטן. דאָס רויג פון געשאָבענעם טייל און פון דער צווייטער
העלפט האָט זיך, וי אַ זעקל אויסגעשאָטענע קאָראַלן, צעקייקלט איבערן
ברעטער-טיש. דאָס ראָזעוװוע פלייש האָט זיך ערטערוייז אַנטבלױזט
אונטער די אַראָפּגעראַזירטע, זילבערדיקע שופן און אָנגעזאָגט, וי גוט
און באַטעמט עס װעט זיין, ווען מען װועט דאָס דורכפּרעגלען מיט פרישע
פּוטער... דער אַלטער דעשאַן איז צוגעגאַנגען, אָנגענומען אַ הייפל רויע
רויג, מיט זיין אױיסגעהאָרעװעטער, אַלטער האַנט, אַרײנגעשאָטן זיך אין
זיין פאַררויכערטן מויל אַרײן, געקייט, פּאָסמאַקעװעט זיך און געשלונגען ..
די קינדער זיינע האָבן אַפילו מיט אַ ברעם ניט אַ צוק-געגעבן. מיר,
אָבער, האָט דאָס אויסגעוויזן אַ ביסל װוילד... און צוריק האָב איך מיר
געטראַכט: אפשר איז דאָס אויך אַן אַלטער מנהג, אַ פישער-געברויך,
װאָס שטאַמט פון אַמאָליקע דורות, אַ פּריווילעגיע, וועלכע געהערט נאָר
דעם עלטסטן אין דער פישער-משפּחה. שלינגט ער די רויע געשלעכטלעכע
קראַפּט פון די געפאַנגענע און פרישט דערמיט אָפּ זיין פאַרגאַנגענע
יוגנט,. , | :
די ווייטערדיקע אַרבעט פון די יונגע דעשאַנס איז געגאַנגען פלינק
און לעבעדיק, וי די געניטע קוכער האָבן זיי צעשניטן דעם האַלבן לאַקס
אויף דיקע, צוויי-פונטיקע ראָזעװע פּענעצן: באַטרײסלט זיי מיט זאַלץ
און מיט טערקישן פעפער ; צורעכט-געמאַכט דעם קוילן-פייער אין בעקן,
צעלאָזן פּוטער אין דער גרויסער סקאַװאָראָדע,

די ערשטע געשרייען פון די געבראָטענע שטיקער האָבן זיך דער-
הערט, און אַ געזאַנג פון דעשאַנס בנים האָט זיי איבערגעשריען. אַן אויט-
טערליש האַלדז-געזאַנג איז דאָס געווען אין מאָדנע ווערטער. זיי האָבן
מיר דערמאָנט דעם נאָרמאַנדישן זשאַרגאָן, אויפן ברעג פון לאָמאַנש.
כ'האָב פון ליך גאָרנישט ניט פאַרשטאַנען.. נאָר געפילט, אַז עס טראָנט
אין זיך קלאַנגען פון אַלטע צייטן, ווען יאַגד איז געווען דער הױיפּט-קװאַל
פון לעבן, דעם יעגערס מורא פאַר דער חיה האָב איך אין ליד דער-
הערט, און זיין פרייד צו באַװעלטיקן די זעלביקע חיה אין וועלדער און
אין ימען.

אין די' יונגע אויגן פון די דעשאַנס האָבן געברענט רויטע פייערלעך
פון די צעגליטע קוילן אין בעקן... אָבער מיר האָט זיך געדוכט, אַז
דאָס איז אַן אָפּשפּיגלען פון אַ פייער אויף אַ פּרימיטיוון מזבח, ערגעץ-וואו
אויף אַ זאַמדיקער סקאַלע, אויפן ברעג ים, וואו אוראַלטע פישער זיינען
מקריב דעם בעסטן טייל פון זייער פאַנג: אַליין אויסגעמאַטערטע, דורכ-
גענעצטע, טויט-חונגעריקע. אָבער גאָט איז בילכער...

דער אַלטער, דעשאַן און איך זיינען דערווייל אַרונטערגעגאַנגען אין

299

דעד קאַיוטע צו גרייטן דעם טיש. מיר האָבן פאַרשפּרײט אַ רייגע צע-
ראַטע, אַװעקגעשטעלט פיר באַגלאָזטע ליימענע טעלער, אַװעקגעלײגט
אַ ברויטל ביי יעדן אָרט ; דערנאָך אַראָפּגעטראָגן אַ האַלבע טוץ פלעשער
מיט אָנגעקילטן וויין. קיין מעסער-גאָפּל האָב איך ניט געזען. קיין באַמער-
קונג וועגן דעם ניט געהערט און ניט געמאַכט. געמיינט -- די זין װעלן
דאָס, ‏ מסתמא, אַרונטערברענגען צזאַמען מיטן עסן... דער
אַלטער דערשאַן האָט אַ מינוט ניט געקענט זיצן מיט פאַר"
לייגטע הענט. ער, דער שטענדיק-רואיקער, דער האַלבישלעפער-
דיקער, װאָס רויכערט שעהנלאַנג זיין ליולקע און באַטראַכט מיט
אַ פילאָזאָפישער איראָניע אַלץ װאָס לױיפט און אײלט זיך...
האָט אים דאָס אַצינד געמאַכט אומגעדולדיק די פייערלעכקייט פון
ערשטן פאַנג? זיין אויסגעהונגערטקייט פאַרֹן גוויסן מאָלצייט! איך
ווייס ניט. איך ווייס נאָר, אַז ביז די דורכגעבראָטענע, גוטע שטיקער פיש
זיינען אַרונטערגעבראַכט געװאָרן, האָט ער זיך צוגעכאַפּט צו זיין ,וויע-
לע"... קענסט ניט דעם דאָזיקן אינסטרומענט? סאיז אַ מאַנדאָלינע
און אַ שפּיל-קעסטל צוזאַמען. אָנגעצױיגענע שטאָלענע סטרוגעס, אויף
וועלכע מען שפּילט, ניט מיט די פינגער, ניט מיט אַ ביינדעלע, נאָר מיט
אַ דריי-הענטל, דאָס ניגונדל, װאָס אַזאַ שפּילן גיט אַרױס, איז אַ ביסל
אײינטאָניק, אָבער זייער אָנגענעם פאַרן אויער און זייער פּאַסיק פאַר
אַ פאָלקס-טאַנץ. עס וויגט גיך פונאַנדער דאָס האַרץ און די פיס. ווען
איין מאָטיוו דערעסט --- רוקט מען אִיבער אַ קלייגעם הייבל אין דער
װיעלע: שפּילט זי אַן אַנדער ניגון

דער אַלטער האָט נאָך ניט באַװיזן אויסצושפּילן מיר דעם קליינעם
רעפּאַרטואַר פון זיין אינסטרומענט, און די בנים, מיט דער ריזיקער
הייסער סקאַװועראָדע, זיינען אָנגעקומען פון אויבער-דעק. אַ פּאַרע און
אַן אַפּעטיטלעכער ריח, פון זידנדיקע פּוטער און פיש-געפּרעגלס, איז זי
געלאָפן פאָרויס, וי אַ גוטע בשורה. די טראַדיציאָנעלע סעודה פון לאַקס-
סעזאָן האָט זיך אָנגעהויבן. יעדער פון אונדז האָט באַקומען אַ ראָזעװען
כמאַל פיש, באַזאַלצן צום טעם און באַפעפערט מיט רויטן פּימאָנט, און
אַ ברויזנדיקע פלאַש סעמיור-וויין, די ברכות פון ערד און װאַסער זיינען -
נאָך דער שווערער פישער-פּראַצע, אָנגעקומען אויף אונדז װי אַ גרויסע
באַלױנונג. און די אָפּגעזונדערטקײט פון לאַנד, פון ווייבערשער פּלאַפּלערײ
און קינדערשן טומל האָט אַזאַ נאַכטיקער סעודה, אויפן מיטן טייך, צו"
געגעבן אַ פּאָעטישן גלאַנץ. ניין,. מער וי דאָס. אַ פייערלעכקייט פון אַ צע-
רעמאַניע, אין וועלכער נאָר דערװאַקסענע מענער נעמען אָנטײיל... אַזאַ
מאָלצייט האָבן שוין אַװדאי געפּראַװעט די אוראַלטע פישער אויף דער
לואַרע. עס שטאַמט, אפשר, פון יענע צייטן, ווען פיש-פאַנג איז דערהויבן

200

געװאָרן צו אַ געטלעכן סימבאָל, װי ד ג ון, ביי די ים-פעלקער פון דער
(ביבל: אַ בערדיקער גאָט, מיט אַ געקרוינטן קאָפּ פון אַן אָריענטאַלישן
הערשער, און מיט אַ גוף און עק און שווים-פליגלען פון אַ פיש... איך
האָב אַפּילו באַמערקט, אַז די דעשאַנס, דער טאַטע אַזױ װי די זין, האָבן
פאַרגעסן איבערצוצלמען זיך פאַרֹן עסן. אומיסטנע, צי מחמת גרויס
| הונגער ? נאָר אַזױ און ניט אַנדערש האָבן זיי זיך צוגעכאַפּט צו זייערע
ראָזעװוע שטיקער פיש... |

ווען מיין ערשטע פּאָעטישע הנאה איז אַװעק, האָב איך באַשײדן
אָפּגעבראָכן דעם צוגעבווינטן האָרן פון מיין ברויטל. אומגעקוקט זיך
נאָך אַ גאָפּל און ניט געפונען. קיין סימן פון אַזעלכע כלים איז ניט געווען
אויפן טיש. דער פאָטער מיט די בנים זיינען זייער גוט אויסגעקומען אֶָן
דעם ; באַנוצט זיך מיט די פינף-פינגערדיקע גאָפּלען, װאָס די מאַמע האָט
זיי אַמאָל געשענקט. יעטװועדער האָט געריסן, פון זיין דורכגעפּרעגלטן
קרוכלען שטיק, מיט די פאַרמאַזאָליעטע הענט, איין זאַפטיקן, ראָזעװען
ביסן נאָכן אַנדערן אין רויטן פּיסק אַרײן, און מען קען ניט זאָגן אַז אַזאַ
בילד האָט מיר קאַליע געמאַכט דעם אַפּעטיט. פאַרקערט...

האָב איך זיך געקליגט און גענומען אַרבעטן מִיט צויי האַרטע
שטיקלעך ברויט, אַזױ װוי די דעליקאַטע כינעזעוי טוען, ווען זיי עסן זייער
רייז. אָבער דער אַלטער דעשאַן האָט אויף מיר פריינדלעך אָנגעשריען
פון די געדיכטע װאָנסעס אַרויס:

-- אָבער... ליבער פריינד! ס'איז דאָך אַ זינד צו עסן אַזאַ גוטע
זאַך ביסלעכווייז... אָדער בענקט איר אפשר נאָך די מעטאַלענע געצייג,
װאָס פאַרדאַרבן יעדן טעם ?.. פאַרגעסט ! טוט װי מיר טוען און איר
װעט זען... | |

האָב איך געטאָן װאָס זיי טוען און דערוען... און ניט נאָר סתם
אַזױ דערזען. אַ ליכט איז מיר אויפגעגאַנגען אין די אויגן. קוים אַרײנגע-
קראָכן מיטן בינטל פינגער אין ראָזעװען הייסן שטיק, און אַ זשעדנעקייט
מיט אַן עס-לוסט זיינען מיר באַפאַלן, .. ס'איז מיר אַ חרפה און אַ שאַנד
אויסצוזאָגן. דאָס איז געווען די זעלביקע קאַניבאַלישע גלוסטעניש, װאָס
איך האָב, מיט אַ מינוט צוריק, דערזען אין די אויגן פון דעם אַלטן דעשאַן
און זיינע בנים, אין זייערע צעקרימטע פינגער, און װעלכע האָט מיך
שאָקירט. אַן אויסגעהונגערטקייט פון אַן אדם הראשון איוֹ דאָס געװועף
פון אַ װאַלד-מענטש, װאָס װאַרפט זיך אַרױיף אויף זיין קוים-צוגעבראָ-
טענעם רויב, נאָך וועלכן ער האָט זיך, אין דער ווילדעניש, געיאָגט אַ גאַנצן
טאָג... | :

4

נאָך דער ערשטער זעטיקונג האָב איך אויפגעהויבן די אויגן מיט
297

אַ הויכן סטיל גערעדט, און דערזען, אַז מיינע טיש קאַמעראַדן האָבן
אַפילו די פינגער-צערעמאָניעס אויך אַװעקגעװאָרפן. יעדער פון זיי האָט
געהאַלטן זיין שטיק פילעי, װאָס האָט זיך שוין געהאַט אָפּגעקילט, מיט
דער גאַנצער אױיסגעהאָרעװעטער לאַפּע -- אַ ראָזעװען צוויי-פונטיקן
שטיק, װאָס גיט זיך נאָך אָפּ מיט ים, פון װאַנען עס שטאַמט, און מיטן
ניט אױיסגעװעפּטן ריח פון רויג. געהאַלטן אַזױ און געגעסן מיטן פולן
מויל, פאַרבײסנדיק, פון יוצא-וועגן אַפּנים, מיט אַ קליין שטיקעלע ווייס-
ברויט. . ,. אויך דאָס האָב איך נאָכגעטאָן. און דער אמת מוז געזאָגט ווערן,
אַז דאָס אָפּװישן די הענט, נאָך אַזאַ עסן, מיט אַ ברעג האַנטוך און דאָס
פאַרטרינקען מיט אַ טיפן גלאָז שוימיקן וויין, איז געווען גאָר אַ געהויבענער
גענוס, װאָס די שטאָטישע לייט ווייסן ניט און װעלן דאָס קײינמאָל ניט
וויסן, סיידן זיי װועלן האָבן דאָס גליק אַרײנצופאַלן אין אַזאַ פישער-
סעודה וי איך בין אַרײנגעפאַלן. דער מחיהדיקער טרונק, מיט אַ ווייטן
ריה פון מוסקאַט און װיאָלעט-בלימלעך און מיטן פּיקאַנטן טעם פון אַ
לייכטן שאַמפּאַניער, איז געווען װי באַשאַפן פאַר אַזאַ זאַפטיקן פיש-
פילעי. אַ זיסער קרעכץ האָט זיך, ביי יעדערן פון אונדז, אַרױסגעריסן נאָך
אַזאַ טיפן טרונק; און דער איינגעדרעמלטער אַפּעטיט האָט זיך ווידער
אויפגעכאַפּט,

האָבן מיר זאַלבעפערט געגעסן נאָך אַ גוטע האַלבע שעה, טיפזיניק
און גרינטלעך; אָפּלעגנדיק די נאַקעט-געװאָרענע ראָזעװוע פיש-ביינער
און נעמענדיק זיך פאַר אַ נייעם שטיק. געסמאַקעװעט און פאַרטרונקען.
די זיסע קרעכצן האָבן זיך, מיט גאָטס הילף, געענדיקט, און דער אָפּגעץ-
נומענער לשון האָט זיך צו אונדז אומגעקערט. האָט מען אָנגעהויבן
ווערטלען זיך און לאַכן. .. דער הויפּט-ציל בין א י ך געווען. מען האָט
פון מיר חוזק געמאַכט, װי איך האָב געזוכט אַ גאָפּל און געפּרואװט עסן
מיט צוויי לאַנגע שטיקלעך ברויט, וי אַ כינעזער מיט זיינע פלעקעלעך.
און געלויבט האָט מען מיך, װאָס איך האָב אַזױ גיך געכאַפּט דעם שניט
צו עסן וי אַן אמתער פישער-יונג אָן עין-הרע. צי על איך דאָס אָבער
אױיסהאַלטן מיט לייטן-גלייך ביזקל סוף ? דאָס איז נאָך אַ קשיה!..

-- נאָך ? --- האָט מיר דער אַלטער דעשאַן צוגעוואונקען מיט איין
אויג,

--- זאָל זיין נאָךְ! -- בין איך ניט אָפּגעשטאַנען

די כוחות זיינען געװען גרויס, דער וויין האָט אויך צוגעהאָלפן
געדינט מיט זיין קילן ברויזן, װוי אַן אָנגעפרוירענער סאָרבעט װאָס טרייסלט
אַלע וויילע אויף דעם אינגעשלאָפענעם אַפּעטיט. האָב איך געטאָן װאָס
אין מיינע כוחות איז ; און אין האַרצן מודה געווען, אַז ס'איז טאַקע אַ גרוי-
סער אונטערשייד צווישן דעם לאַקס װאָס מען עסט אויפן שפּיץ מעסער,

298

אין אַ פּאַריזער רעסטאָראַן, און צווישן אָט דער שפע װאָס רויטלט זיך דאָ,
אין דער ענגער קאַבינע, אויף מיין ליימענעם טעלער. סיאיז דער זעלבער
אונטערשייד, וי פליקן טאָמאַטן פון שטענגל און קאַרשן פון בוים, אָדער
קויפן זיי ביים פרוכט:הענדלער פון פאַרלעגענעם קאֲרב...

װאָס מיך האָט, אין אַ געוויטער מאָס, יאָ גענומען שטערן, בשעת
דאָס ווייטערדיקע געניסן פון דעשאַנס רייכן פאַנג, איז געווען ניט די זעטי-
קונג, נאָר אַ געפיל פון באַשעמונג: אֶָט, הייסט דאָס, זיץ איך דאָ, מיט
פרעמדע פישער, אויפן מיטן טייך נאָך האַלבער נאַכט, לאָז איך מיך אַזױ
וואוילגיין צום צווייטן און דריטן מאָל, װי אַ ווילדער, און זי -- מיין
נאָענטסטע, מיין ליבסטע, מיין יונגע פרוי, מיט וועלכער איך האָב חתונה
געהאַט ערשט עטלעכע מאָנאַטן צוריק --- ליגט דאָרטן, אין דאָרף, איינע
אַליין, לאַנגװײליקט זיך אין ברייטן פּויערשן בעט, גייט:אויס נאָך מיר,
שלאָפּט אפשר ניט פון גרויס בענקשאַפט...

און באַלד איז די דאָזיקע באַשעמונג איבערגעגאַנגען אין אַ טיפער
אומרואיקייט מיט אַ ציעניש אין האַרצן -- אַ געפיל װאָס איז געוען
כמעט אומנאַטירלעך נאָך אַזאַ רייכן גענוס, נאָך אַזאַ שפע פון געשמאַקן . .
האָט אפשר מיין שווערמוטיקייט אַרױיסגערופן דער ברויזנדיקער סע-
מיור-וויין, װאָס מיר האָבן שוין דאָ געטרונקען. יעדערער פון זיין צוויי-
טער פּלאַש און צו וועלכן איך בין ניט געוואוינט ? אָדער האָט אויף מיר
אַזױ געװירקט די גראָבע הנאה, אָן גייסטרייכע געשפּרעכן, אָן שטיפערייען
און געלעכטער, װאָס באַטעמען אַזױ יעדן קערפּערלעכן גענוס ?.. אַזױ
האָט דאָס אַ וויילע געעגבערט און געגריבלט אין מיר, און מיטאַמאָל גאָר
אומגעריכט, איז מיר קלאָר געװאָרן װאָס מיר פעלט אויף אַן אמת. עס
איז מיר קלאָר געװאָרן, אַז ניט זי, מיין פרוי, גייט דאָרטן אויס, אויפן
לאַנד, נאָך מיר, נאָר איך נאָך איר. זי שלאָפט אפשר גאָר אַצינד זייער
געשמאַק און טראַכט אַפילו ניט פון מיר. נאָר איך מוז זי אויפוועקן און
שווערן איר, אַז איך האָב זי ליב, אַז איך האָב זי שטאַרק ליב. עס איז
זייער ניט פיין צו װעקן אַפילו אַן אייגענע פרוי צוליב אַזאַ שבועה,
וועלכע מען קען געבן בײטאָג אויך, נאָר איך מוז דאָס טאָן, און באַלד,
אַלץ מיט אַלעמען װאַרפן אין מיטן, לויפן און זאָגן דאָס איר. און ניט נאָר
זאָגן אַלײן,

אין דעם מאָמענט האָט זיך מיר גענומען דוכטן אַז די גרויסע
סעקסועלע קראַפט, װאָס האָט די ריזיקע לאַקסן*) געטריבן פון
אַטלאַנטישן אָקעאַן, צו װאַרפן זייער רויג אין די שטילע און זיסע װאַסערן
פון דער לואַרע, אַז די זעלביקע קראַפּט איז אַרײין אין מיר, בשעת עסן
און פאַרשלינגען זייער זאַפטיקן פלייש; אַז דאָס זיינען אפשר ירושה.

יי

*) סעמאָנס.
209

געפילן פון פאַר-היסטאָרישע צייטן, ווען דער מענטש איז געװען װי די
בופל-אָקסן אין די גראָזיסטעפּעס, װי די סטאַדעס פיש אין ים-אויסגוסן.
און זייער ציט פון פּאָרן-זיך איז געווען אויך זיין צײט... אַזױ
איז דאָס טאַקע, און ניט אַנדערש. דער עלטער-עלטערישער געשלעכטלעכער
דראַנג רזפט זיך דאָס אַצינד אָפּ אין מיינע אָדערן, מאַכט אין זי קאָכן מיין
אויסגעלייטערט בלוט, שטעלט זיך אַקעגן מיין דערציאונג, ברעכט-דורך
צוימען פון גוטע מידות און װאַרפט זיך, קאָפּ-אַראָפּ, אין נעצן און אין
סכנות, אַזױ װי אָט-די געפאַנגענע גרויסע לאַקס-פישן האָבן דאָס גע"
טאָן...

די לופט איז מיר ענג געװאָרן אין דער נידעריקער קאַבינע, װאָס
איז פול מיט פּאַרע פון געבראָטנס, און מיט ריחות פון פעפער און פאַר"
גאָסענעם וויין. כ'האָב גענומען זוכן אַ מיטל װאָס גיכער צו פאַרענדיקן
אַזאַ סעודה נאָך האַלבער נאַכט. עס האָט אָבער ניט געפּאַסט. עס האָט ניט
געשטימט מיט דער אויסערגעוויינלעכער גאַסטפרײינדשאַפט, װאָס די דע"
שאַנס האָבן מיר דערוויזןף..

איז מיר מער גאָרניט געבליבן, װי צו פאַרטרינקען מיין בענקשאַפט
מיטן וויין װאָס איז נאָך געבליבן אין מיין פלאַש, מיט אָטידעם ברויזנדיקן
זאַפט פון די סעמיורער וויין"גערטנער, וועלכער לאָזט זיך טרינקען װי
סעלצער-װאַסער און זיינע פאָלגן זיינען -- פליסיקער פייער יי.

און װי איך פאַרגיס אַזױ מיט ויין מיין בענקען נאָך דער, ועל-
כע איך האָב איבערגעלאָזן אין דאָרף, באַמערק איך, אַז די קרעפטיקע
הענט פון די יונגע דעשאַנס זיינען עפּעס אויך שװאַכער געװאָרן, און אַז
אין זייערע אויגן בלאָנדזשען אומרואיקע פייערלעך... הע-הע, זיינען זי
קראַנק געװאָרן אַזױ װי איך ? אַזױ װײזט דאָס אױיס!

טרייסט איך מיר אַזױ אין האַרצן און טדינק, און דערזע מיטאַמאָל,
וי דער פאָטער דעשאַן פאַרקוועטשט איין אויג, און מיטן צווייטן נעמט
ער דורך דעם מיזיניק זיינעם --- פּאָל, וועלכער האָט ערשט, מיט עטלעכע
חדשים צוריק, חתונה-געהאַט אַזױ װי איך. קיקט ער אים אָן און גיט
פיל-דייטיק אַ פרעג :

--- נו, מיין יונג, װי האַלט דאָס עפּעס מיט דער ליבע? |

פּאָל האָט בייזלעך אָפּגעקערט דעם שװאַרצן קאָפּ זיינעם און עפּעס
אַ בורטשע געגעבן.

דעמאָלט האָט זיך דער אַלטער לץ אַ װענדיגעגעבן צו מיר:

-- אפשר װעט איר, מאָסיע, עסן נאָך אַ פּאָרציע! איר זעס
דאָך ! פּאָל טויג ניט מער ... |

איך האָב זיך גענומען אָפּבעטן :

-- אַ דאַנק און אַ גרויסן דאַנק ! און נאָכאַמאָל אַ דאַנק!..

300

-- ניט אַזױ היציק!.. האָט דעשאַן אַרײנגעלאַכט אין זיינע
װאָנסעס --- איך זע דאָך, ס'איז ניט פון גרויס דאַנקבאַרקײט, ווי פון גאָר
אַן אַנדער זאַך.. . האַ-האַ!

און ווידער-אַמאָל האָט ער זיך גענומען טשעפּען צו זיין מיזיניק ;

-- איז טויגסטו, פּאָל, צי ניט ? איך על דאָס מאָרגן אַ פרעג-טאָן
ביי דיין יונג ווייבל,. זי װעט מיר שוין זאָגן...

און אינמיטן קאַטאָװעסן אַזױ, האָט זיך דער אַלטער אויפגעשטעלט,
אָנגעכמורעט די ברעמען און געהאַלטן אַ זייער קורצע און װאָגיקע רעדע :

-- איז זאָל זיין גענוג, חברה בורטשער און דאַנק:זאָגער! אַהיים
צו די ווייבער, יונגאַטשעס! איער זכר זאָל דאָ ניט בלייבן! מאַרש,
מאַרש! און מיטן רעכטן פוֹס... און דו, מאַרסעל! -- האָט ער זיך
אַ ווענד-געגעבן צו זיין עלטערן זון -- מאַך ניט קיין אָנשטעל פון א
קאַסטרירטן האָן ! אַן אָגער ביסטו. איך קען דיך... און פאַרגעס גיט
אַ קוש-טאָן פאַר מיר דיין דיק ווייבל און פאַרגעס ניט גריסן די מאַמע.
דיינע. מיין צייט איז פאַרביי.,

די בנים האָבן זיך ניט געלאָזן בעטן, גענומען אָפּראַמען פון טיש,
איינוויקלען גרויסע פּאָרציעס פיש אין אױל פּאַפּיר -- פאַר וייב און
קינדער. איך אַליין האָב זיך נאָך אַ ביסל געשעמט, געמאַכט שהיות, גע-
מורמלט צום אַלטן, אַז ס'איילט ניט... איך וויל אים דאָ ניט לאָזן איי-
נעם אַלין.. אָפּעסן אַזאַ פּראַכטפולן מאָלצייט און אַנטליפן? ביין.
נַיין,

אָבער דעשאַן איז אַ האָר ניט נתפּעל געװאָרן פון מיין העפלעכקייט.
ער האָט אויף מיר אַ מאַך געטאָן מיט זיין װאָרצלדיקער האַנט און פאַר-
רויכערט די ליולקע,

--- װאָס איז דאָ װאָס צו שעמען זיך ? --- האָט ער מיך געמונטערט
--- גייט, גייט! פאַרענטפערט זיך ניט.

ער האָט אַ קרעכץ געגעבן און זיך װוידער צוגעזעצט:

-- אַמאָל פלעגן מיר אויף די באַרזשעס, בשעת דעם ערשטן פאַנג,
מיטנעמען אונדזערע ווייבער און גאַנצע קאָמפּאַניעס פישער פלעגן דאָ
פּראַװען מאָלצײיטן און ס'האָט זיך געטאָן!.. מיט עסן און טרינקען
אַליין האָט מען זיך ניט באַנוגנט. עס ליגט שוין אַזאַ פאַרפירערישער
כוח אין ערשטן לאַקס װאָס די לואַרע שיקט אונדז צו. אַ קופּלערין װוערט
זי, די אַלטע מכשפה, אין אַזאַ נאַכט !.. זיינען דאָ פאָרגעקומען סקאַנ-
דאַלן. מיינע -- דיינע, דיינע -- מיינע... ס'איז געקומען צו מעסער-
געשלעגן אויך. פון דעמאָלט-אָן בלייבן די ווייבער אינדערהיים. ס'איז
רואיקער, ס'איז אָנשטענדיקער... איז גייט אַצינד, גייט געזונטער-
הייט!..

201

ביים שיין פון דער לאַמטערנע האָבן מיר זיך פון דער באַרזשע
אַראָפּגעלאָזן אין קליינעם שיפל אַרֹיין. מאַרסעל, דער עלטערער זון, האָט
זיך געזעצט ביים רודער, פּאָל --- ביי די וועסלעס, און איך --- אויפן שפּיץ
שיפל,

--- באָן שאַנס !., --- האָט אונדז דער אַלטער דעשאַן נאָכגעשריען,
;מיט גליק!* --- הייסט דאָס. זיין פּנים, װאָס איז צעקנייטשט וי אַן אַלטע
נעץ, האָבן מיר מער ניט געזען, נאָר דאָס רויט פייערל פון זיין ליולקע ---
יאָ. וי אַ לעצטע קויל פון אויסגעברענטע לײידנשאַפטן האָט דאָס צו אונדז
אַראָפּגעגליט,

מיר זיינען אָפּגעפאָרן. דער שטראָם פון דער לואַרע האָט זיך, וי
אַ שװאַרצער אַטלאַס, צעגלאַנצט צוישן שיפל און באַרזשע. און באַלד
האָבן מיר דערהערט הינטער זיך די קלימפּערנדיקע טענער פון דער
וויעלע. דער אַלטער האָט דאָס געשפּילט אויף זיין אַלט-פרענקישן איג-
סטרומענט. פון דער באַרזשע זיינען די טענער געפאַלן אין װאַסער אַריין
וי קלינגענדיקע טראָפּנס,. דאָס אײינטאָניק, אָבער פריילעך ניגונדל פון
דער מעכאַנישער מאַנדאָלינע האָט אַצינד פאַרלוירן זיין טענצלדיקן
ריטעם. שווערמוטיק, װוי טרערן, האָבן זיי געקאַפּעט אין שװאַרץיגלאַנצנ-
דיקן װאַסער. צי באַװיינט דאָס ניט אַזױ דער אַלטער דעשאַן זיין פאַר-
פלויגענע יוגנט ?.. אַ רחמנות, אַ גרויסער רחמנות אױף אים!..

איך ווייס ניט צי מיין פרוי האָט געהאַט אַ פאָרגעפיל, אין וועלכן
צושטאַנד איך װעל זיך אומקערן אַהים, שפּעט נאָך האַלבער נאַכט, און
מיט װאָס פאַר אַ הייסן אימפּעט איך װעל זי אַרומנעמען: אָדער די. יונגע
פישערקעס, ס'הייסט די ווייבלעך פון די ברידער דעשאַן, האָבן זי צוגע-
גרייט צו אַזאַ איבערפאַל.... קורץ. אויפצואוועקן זי איז מיר ניט אויסגע-
קומען. איך האָב זי געפונען אַ ציטערדיקע, אַ גליענדיקע, אַן אומגע-
דולדיקע, און נאָך איידער איך בין צו איר צוגעטרעטן, איז זי אויפגע-
שפּרונגען פון געלעגער מיר אַנטקעגן, איז מיר אַרױפגעפאַלן אויפן האַלדז,
איינגעקלעפּט זיך אין מיר, ניט אָפּגעלאָזן, :

-- דער אַלטער האָט דיר געשיקט... -- האָב איך זי געפּרואװט
אָפּהאַלטן, כדי דערמאָנען איר, אַז די איניציאַטיוו געהערט דעם מאַן --
דאָס בעסטע שטיק פון פאַנג האָט דיר דער אַלטער דעשאַן געשיקט...

אָבער זי האָט זיך פאַרקרימט און הערן אַפילו ניט געװאָלט פון אַנ"
דערע מתנות. מיך, און נאָר מיך אַליין האָט זי געװאָלט. ערשט דעמאָלט,
ווען מיר האָבן זיך ביידע באַרואיקט און געקומען צוזיך, איז זי נייגעריק
געװאָרן אויף דער מתנה, װאָס די לואַרע און דער אַלטער פישער האָבן
איר געשיקט דורך מיר. איך האָב דעם ראָזעווען שטיק סעמאָן צעלייגט
אויף אַ טעלער, די צוגעשיקטע פּלאַש מיט ברויזנדיקן סעמיור אויפגש"

202

פּראָפּקעט, און זי האָט זיך צו דעם צוגעכאַפּט, זיצנדיק אין בעט, אַ לאַכנ-
דיקע, אַ פאַרליבטע. זי האָט געלויבט דעם אויסערגעוויינלעכן גענוס פון
אַזאַ נאַכט-ימאָלצײט, באַזונדערס --- דעם אויסגעזוכטן טעם, די פרישקייט
און זאַפטיקײט פון אַזאַ פאַנג. איך האָב איר געהאָלפן אין איר צופרידן-
קייט. עס איז אַלעמאָל געווען איינע פון מיינע פאַרגעניגנס צוצוזען, וי
אַזױ אַ געליבטע עסט מיט אַפּעטיט, וי זי נעמט אין איר יונגן גוף אַרײן
די ברכות פון דער ערד. אמת, אין דע ם פאַל האָב איך אַ ביסל צופיל
הנאה-געהאַט, אַ ביסל צופיל געהאָלפן איר. .. װאָרעם סוף-כל-סוף האָט
זי זיך אַ ביסל דערשראָקן; /

-- װאָס איז מיט דיר היינט, דוד ? דער טיול פון דער לאַרע
איז אין דיר אַריין, אָדער װאָס ?

-- איך ווייס אַליין ניט. .. -- זאָג איך און פאַל איר צו די נאַקעטע
פיס, --- לאָז מיך נאָך איינמאָל אַרומנעמען דיך.

-- ניין. און מער לאָז איך דיר בײינאַכט ניט גיין צו די דעשאַנס אויף
דער באַרזשע. עס איז צו געפערלעך פאַר דיר. און פאַר מיר אױך,

-- טייערינקע, װאָס האָסטו פאַרלאָרן?

-- מיין כוח. .. -- צעלאַכט זי זיך און טוליעט זיך אין מיר איין, ---
מ'טרינקט ניט אויס אַ גאַנצע פאַס וויין אויף איין מאָל. מיט אַ בעכערל,
מיט אַ בעכערל,. ,

-- וי אַ שפּאָרעװדיקע באַלעבאָסטע רעדסטו... ניט אַלע טאָג איז
יום"טוב,

-- נו, איז גוט, איז גוט!.. ברעך אױף די גאַנצע פאַס! צצ-
טאַכלעװע אַלץ װאָס דו האָסט. נאָר זע, זעץ-ניט אָן, האַיהאַ! זעץ נאָר
ניט אָן !

צומאָרגנס פאַר מיטאָג האָב איך אָנגעטראָפן די יונגע דעשאַנט אויפן
ברעג פון דער לואַרע, זי האָבן אויסגעזען פּונקט אַזױ גרין אין געזיכט
און פּונקט אַזױ גליקלעך, וי איך אַלין,

--- עפּעס גוט געשלאָפן1..
מיט אַ באַזונדער שמייכעלע,

--- אַזױ וי איר, מיינע פריינט ! --- ענטפער איך זיי מיט פּונקט אַזאַ
שמייכעלע, --- אומגעפער --- אַזױ װי איר.,,

דער װוינט האָט געבלאָזן אין אונדזערע אַנטבלױזטע קעפּ, אָפּגעפרישט
וי אַ קילער דוש*). דער טייוול פון דער לואַרע האָט געשפּילט מיט
אונדזערע צעפּאַטלטע טשופּרינעס...

דאָ האָט דויד ברין איבערגעריסן זיין דערציילונג, אויפגעהויבן סאָ-
לאַנשס קאָפּ מיט ביידע הענט און אַרײינגעקוקט איר אין די אויגן:

האָבֿן זיי זיך איבערגעקוקט און

*) שאַוער.
202

--- דו וויינסט גאָר ? זע!.. װאָס איז מיט דיר ?

--- איך וויין, ווייל איך בין מקנא...

-- פאַרװאָס מקנא? מיר?

--- ניט אַזױ דיר, װוי דיין. , . דיין געוועזענער פרוי. ווייל זי...
גראָד זי האָט געהאַט אַזאַ גליק, אַזאַ גרויסע נאַכט, און האָט דאָס פאַר"
געטן. אינגאַנצן פאַרגעסן.

--- וועסט נאָך אויך האָבן... -- האָט ער זי געטרייסט. -- װעסט
זען! דער גרעסטער טייל פון דעשאַנס מתנה איז נאָך גאַנץ. פאַר דיר
אַלײן, סאָלאַנש ! אָבער דו ? זאָג נאָר, דו װעסט דאָס ניט פאַרגעסן, אַזױ
װי זי?

--- דאָס ווייס איך נאָך ניט .. .
און אָן אַ שום סיבה צעלאַכט זיך,

האָט אים סאָלאַנש אַרומגענומען

פינפטער קאַפּיטל
אנרי דאל

41

געזעטיקט, אָבער ניט זייער גליקלעך, איז דויד ברין אַרױס פון
סאָלאַנשס וואזינונג, כדי צו װאַרטן אויף איר אין קאַפע ,לילא", אויפן
עק פון קליינעם לוקסענבורג, טאַקע ניט ווייטער וי איין בלאָק פון איר
הויז. פון דאָרטן האָבן זי אָפּגערעדט פאָרן צוזאַמען און סופּירן אין אַ גאָר
גוטן רעסטאָראַן לעבן דער גרויסער אָפּערעי

דויד ברין האָט, אייגנטלעך, געדאַרפט זיין גליקלעכער נאָך אַזעלכע
זיס-פאַרבראַכטע שעהן, אַ ליכט איז דאָך אים, װי פון הימל, אַראָפּגעפאַלן
אין זיין גרויען לעבן, וועלכן ער האָט חדשים-לאַנג געפירט, אָן אַ שמייכל
פון אַ פרוי, אָן אַ גלעט פון אַ צאַרטער האַנט. ערשט היינט פאַרמיטאָג איז
ער נאָך, וי אַן אָרעמער בחור, געגאַנגען זוכן פאַרלאָרענע אייזלען, און
געפונען אַ מלוכה; געלאָפן איבערבעטן זיך מיט אַ קאַפּריזנער מאָדעל-
מיידל, און געפונען אַזאַ זואונדערבאַרע געליבטע, װאָס פאַראייניקט אין
זיך די איידלקייט פון אַ גוטידערצויגענער פּראַנצויזין און דעם הייסן
קלימאַט און ריח פון אַנאַנאַסן-אינדזלען.. אַן אומגעריכטער ויזיט,
פאָר אי'ם װייניקסטנס אַן אומגעריכטער, איז אָנגעקומען אין סאָלאַנשס
שיינעם נעסט, און געװוירקט אויף אים... װי זאָל ער דאָס זאָגן? װי

204

אַ פליג װאָלט אַרײנגעפאַלן אין זיין ניט:דערטרונקענעם בעכער וויין. דאָס
אָנגענעמסטע איז דאָס, װאָס דער אאַרײנגעפאַלענער* איז גראָד געווען
אַ מענטש, צו וועלכן ער, ברין אַלײן, באַציט זיך מיט רעספּעקט, מיט
אַ געוויסער דאַנקבאַרקײט אַפילן, אוּן פונדעסטוועגן --

ווען זיי ביידע, ברין און סאָלאַנש, זיינען שוין געווען כמעט אינגאַנצן
אָנגעטאָן, און סאָלאַנש האָט, מיט אירע נאָךינאַקעטע אָרעמס, גענומען
צורעכט-מאַכן איר בעט, האָט ער זי שפּילעװדיק א פרעג געטאָן:

--- און ווען דיין פראַנסואַ לופּען קומט פּלוצלונג אַרײן און דערזעט
אונדז דאָ, דורך זיין גאָלדענעם מאָנאָקל, װאָס װאָלט ער געזאָגט? ‏

-- װאָס ער וויל.. . --- האָט סאָלאַנש קיין שמייכל ניט געטאָן. --
וויפיל איז דער זייגער ? 6

--- זיבן, אֶיהאָ! אויף דער גאָס איז שוין אַזױ פינצטער. :

-- אַ זייגער זעקס שליסט לופּען זיין געשעפט,... ער קען זיך נאָך
באַלד אַרײנכאַפּן אַהער,
ו' זי האָט דאָס געזאָגט מיטן זעלבן גלייכגילטיקן טאָן. אָבער ברין איז
דערפון גלייך אומרואיק געװאָרן :

--- פאַרװאָס האָסטו מיר פריער ניט געזאָגט ? איך על אַװעקגיין ..

--- ניין. בלייב דאָ ! --- מאַכט זי גאַנץ רואיק. -- העלף מיר אויסציען
די דעקע.

ער האָט איר געהאָלפן. די צוויי גרויסע, מיט זילבער געהאָפטענע
דראַקאָנען, אויפן טונקל-בלויען גרונט פון אַטלאַסענעם צודעק, זיינען
ווידער דערשינען : ביידע איינגעביסן איינער דעם צווייטן אין עק, װוי דער
מזל ,, צווילינג", נאָר אויסטערלישער. מיט וילדער ליבשאַפט און מיט
בייזקייט איינגעביסן זיך.

-- אַ מאָדנעט... באַשיצער האָסטו, --- גיט ברין אַ הויב מיט די
פּלײיצעס -- פון זיינע אייגענע ווערטער, ביי מיר אין אַטעליע און אויך
ביי די מלאָטעקס, האָב איך פאַרשטאַנען, אַז אייפערזיכטיק איז ער ניט...
אָכער אַז עֶר װעט זיך באַציען אַזױ קאַלט, אינגאַנצן אַזױ קאַלט...

-- ער באַציט זיך ניט קאַלט און ניט װאַרעם. איך בין פאַר אים נאָר
אַ דעקאָראַציע, אַ מאָלערישער גרונט פאַר זיין אַלט-בחורישן לעבן. אייגנט-
לעך דאַרף ער האָבן נאָר מיין פּאָרטרעט, שיין איינגעראַמט, וי דו זעסט
דאָ. מיין גאַנצע וואוינונג, װאָס דו האָסט אַזֹי באַואונדערט, איז די
ראַם. . . ער איז זייער שטאָלץ אויף מיר, וי אויף יעדער מציאה, װאָס
ער האָט געפונען ערגעץ-וואו, אויפן ,מאַרשע-דע-פּיס* *), צום ביישפּיל, /

*) אַ מאַרק פון אַלטװאַרג הינטער פּאָריו. אין דירעקטער איבּערזעצונג
בּאָדיוט דאָס: ‏ דער מאַרק פון פלוו".

205

אָפּגעקויפט סתם אַזױ, פאַר עטלעכע פראַנק. דערנאָך האָט זיך אַרויסגע-
וויזן, אַז דאָס איז אַ לייוונט פון אַן אַלטן מייסטער און האָט אַ הויכן ווערט...
אַצינד, אַז ער האָט נאָך איינגעהאַנדלט מיין אמתן פּאָרטרעט אין דין
;גרינער נאַכט*, איז ער נאָך גליקלעכער, אַ סך גליקלעכער...
ברין האָט נאָכדענקעריש אַ לאַך געגעבן:
-- אַ זייער אינטערעסאַנטע מיינונג, סאָלאַנש! און דאָס באַלױכט
אים, דיין לופּען, גאָרניט פון דער שלעכטער זייט. אַ פּאָעטישע נאַטור !
אַן אַבסטראַקציע איז אים וויכטיקער וי די ווירקלעכקייט. אַ חלום --
מער.ווי די װאָר. . . איך הויב זיך אָן אָנשטױסן, פאַרװאָס ער איז געווען
אַזױי אומגעדולדיק ? פאַרװאָס ער האָט זיך אַזױ געאיילט אָפּצוקיפן מיין
אַרבעט נאָך איידער עס איז געװען פאַרענדיקט...
-- אַך, װאָס חלום !.. ער מיינט נאָר, אַז ער װעט האָבן מיין נאַ-
קעטקייט אין דיין בילד -- װעט ער מיך אַלײן ניט דאַרפן האָבן...
--- ער װועט דיך מיינסטו ---
-- אַװעקװאַרפן ? מען קען ניט װאַרפן דאָס, װאָס מען האָט ניט אין
די הענט, איך פיל נאָר אַז מיינע קאַפּריזן האָט ער זאַט. אַ פּאַָרטרעט איז
אַזױ רואיק, אַזױ באַשטענדיק. . . קריגט זיך ניט. ווען ניט מיין הילף.. .
דעמאָלט אפשר...
-- דיין הילף זאָגסטו?
--- מיינס... אין זיין קונסט-געשעפט, לעבן ,האָטעל-דע-וויל".
אַזאַ פאַרקויפערין װי איך מאַכט דאָס אַלעמאָל בעסער, וי אַן אַלטער
בחור מיט אַ מאָנאַקל פון אַ פאַראָרעמטן גראַף, װוי לופּען זעט אויס...
ווען מען דאַרף נעמען אַ ריכטיקן פּרייז ביי אַ פּאַרװעני, ביי אַן אויפ-
געקומענעם גביר, רופט מען מיך גלייך אַרויס,
| -- איך פאַרשטיײי שוין...
--- איצטער ווייסטו, אַז ניט נאָר ער האַלט מיך אויס, איך פאַרדין
אַלײן, איך באַקום מיינע טאַנטיעמען..*) |
-- הם... איצטער פאַרשטיי איך פאַרװאָס דו זיצסט אַלעמאָל אין
דעם קליינעם קאַפע לעבן האָטעל-דע-וויל, און ניט דאָ, אויפן מאָנפּאַרנאַס,
הינטערן ראָג. דאָרטן איז דיר נעענטעריי. /
--- נעענטער צו לופּענס געשעפט און וייטער פון דער פאַרגאַנ-
גענהייט ...
--- וועמעס פאַרגאַנגענהײט מיינסטו ?
-- מ יינ ע, פאַרשטייט זיך, אַנרי דאַל װאַקסט דאָ וואו מען זייט

*) פּראָצענטער.

200

אים ניט. איינמאָל אין קאַפע ,ראָטאַנד?, אַ צווייטן מאָל --- אין ,קופּאָל?,
אַפילו דאָ ניט ווייט אויפן גאָס:ווינקל, אין אַלטן קאַפע עלילאַ"...

זי האָט דאָס אַרױסגעזאָגט גאַנץ אָפּנהאַרציק, מיט ניט באַהאַלטענער
פאַראַכטונג. אָבער ברינען איז דאָס עפּעס ניט געפעלן געװאָרן. ער איז
שוין געווען אַ ביסעלע גערייצט פון דעם, װאָס ער האָט זיך פריער דער"
וואוסט, נאָך דעם געהויבענעם נאָכמיטאָג, װאָס זיי האָבן דאָ ביידע פאַר-
בראַכט, האָבן אים סאָלאַנשס פאַרדינסטן אין לופּענס קונסט:געשעפט
אויסגעזען װאָכעדיק, אַפילו וואולגאַר. ניט צו איר שיינקייט צוגעפּאַסט,
ניט צו איר אינטעליגענץ.

-- פון אַ פאַרגאַנגענהײיט דאַרף מען ניט לויפן... -- האָט ער אָנ
געקוקט זיין געליבטע מיט פאַרדאַכט -- סיידן די פאַרגאַנגענהײט איז
נאָך ווייט ניט אַװעק... |

אַזױי האָט ער נאָר געטראַכט. אַ פרעג געגעבן האָט ער אַ סך ווי-
כער;

--- ביסטו זיכער, ליבע טאָלאַנש, אַז דאָס איז נאָר פאַרגאַנגענהײט ?

אָבער אויך אַזאַ פראַגעלע האָט איר, קענטיק, אויסגעוויון ניט.
גענוג דעליקאַט, װאָרעם זי האָט גלייך אָפּגעקערט איר שיינעם קאָפּ צום
שפּיגל און פלייסיק גענומען פּודערן זיך, עפּעס וי זי װאָלט זיך אונטער-
גענומען צו פאַרשיטן, מיט ברוינע מעל, איר אמתן אויסדרוק אויפן
געזיכט. דאָס איז אים נאָך מער געװאָרן פאַרדראָסיק. און ער האָט אומ-
געלומפּערט צוגעגעבן;

-- איך געדענק דאָך, טייערע, דיינע פאַרוויינטע אויגן דעם ערשטן
טאָג ביי מיר אִין אַטעליע, ווען דו ביסט אַראָפּ פון שלאָף-צימער אויפן
באַלקאָן, וואו ע ר האָט מיט אַ פּאַר יאָר צוריק געוואוינט., ..

זי האָט צו אים האַסטיק אַ קער געגעבן דעם פּנים. די פודרע האָט
ניט געהאָלפן. דער אויסדרוק איז געווען שאַרף :

-- אויף א קבר פון אַ נאָענטן וויינט מען דאָך אויך...

דאָס האָט אים געטראָפן אין האַרצן אַרײן. די אמתדיקייט אירע,
איר איידעלער שטאָלץ. .. ער איז איר געפאַלן צו די פיס און אַרומגענומען
אירע קני. נאָר דאָ האָט מען אַ קלונג-געגעבן, צוויי קורצע מאָל נאָכאַנאַנד,
אַ באַשטימטער צייכן וייזט אויס,

--- לופּען. ... -- האָט אים סאָלאַנש אָפּגעשטױסן פון זיך. --- גיי אין
סאַלאָן, טייערינקער !

ברין איז רויט געװאָרן וי אַ יינגל און האָט געפאָלגט. און סאָלאַנש
איז פאַרבײיגעלאָפן, מיטן רויש פון איר זיידענעם קלייד און מיטן דיסקרעטך.
ריח פון איר אַװנט-פּאַרפיום. צו דער איינגאַנגיטיר, אין קאָרידאָרל, איז

זי אַװעקגעלאָפן,
207

אין קליינעם סאַלאָן האָט זיך ברין אַריינגעזעצט אין דער טיפער
רעקאַמיע-קאַנאַפּע און זיך באַמיט אָנצוציען אויפן פּנים אַ מינע פון אַ
צופעליקן גאַסט, דאָס האַרץ האָט אים פונדעסטוועגן געקלאַפּט... נאָר
באַלד האָט זיך אַרױסגעװיזן, אַז אַזאַ אָנשטעל און אַזאַ באַשײידענע פּאָזע
איז גאַנץ איבעריק. פראַנסואַ לופּען איז אַרײנגעקומען מיט אַ פריילעכן
;גוטן-אָוונט? און מיט אַ פרייער האַלטונג פון אַ מענטשן, װאָס פרייט זיך
צו טרעפן דאָ אַ גוטן באַקאַנטן, וועלכן ער האָט געזוכט. אויסגעװישט
דעם מאָנאָקל מיט אַ שניי-ווייסן טיכל און אַיינגעזעצט אין אויג, האָט
לופּען אָנגעקוקט דעם מאָלער מיט אַ שמייכעלע, און אַ פרעג געגעבן :

--- נו, שער מעטר, סיאיז װערנירט?1.. /

--- מיין לייוונט? -- האָט ברין איבערגעפרעגט נאָך איין רגע
טראַכטן, -- יאָ. ווערנירט און איינגעראַמט,

-- אַ דאַנק, אַ דאַנק! װעל איך שיקן אָפּנעמען... װען שטערט
מען אייך ניט ?

-- אינדערפרי. מאָרגן, אויב איר וילטי..

אָבער סאָלאַנש האָט זיך אַריינגעמישט:

--- װאָס איז די איילעניש ?

און שטרענג אָנקוקנדיק ברינען האָט זי צוגעגעבן:

--- פאַרבינדט זיך נאָר ניט !.. מיר גייען דאָך היינט פאַרברענגען
אין שטאָט. מירן קומען שפּעט און איר װעט שפּעט אויפשטיין..

וי אַ באַפּעל האָט זיך דאָס אָנגעהערט, ניט וי אַ פריינדלעכע װאָר-
נונג, איר האָט אַפּנים ניט געאַרט אַפילו, צי לופּען שטויסט זיך אָן װאָס
אַזאַ באַפעל באַדײט, צי ניט.

ברין האָט זיך װידעראַמאָל פאַררויטלט. אָבער לופּען האָט קיין
שום מינע ניט פאַרצויגן, מיט אַ מויל-ווינקל קיין צוק ניט געגעבן. ער האָט
נאָר פון זיין בוזעם-טאַש אַרױסגענומען אַ פאַרמאַכטן קאָנװערט, און
מיט אַ פריינדלעכער באַשײדנקײט, אויף וועלכע פראַנצויזן זיינען אַזעלכע
מייסטער, בשעת זיי צאָלן אַ חוב, האָט ער דאָס דערלאַנגט ברינען אין זיין
ניט-זיכערער האַנט אַרײן: /

--- דאָס איבעריקע !. . גוט, װאָס איך האָב אייך דאָ געטראָפן, איך
האָב שוין געהאַט אָנגעגרייט,

וי אַ יינגל װאָס וויל וויסן, צי זיין מוטער דערלויבט אָנצונעמען
אַ מתנה, װאָס אַ פרעמדער גיט אים, אַזױ האָט ברין גענומען זוכן סאָד
לאַנשס אויגן. יענע האָט אים נאָר קורץ אַ שאָקל געגעבן מיטן שיינעם
קאָפּ. |
-- איז גוט,.. -- האָט ברין גענומען שטאַמלען, -- אָבער... איך
וויל זאָגן ,.. מיין פאַרענדיקטע אַרבעט האָט איר דאָך ניט געזעןױיי.

208

-- אונדזער סאָלאַנש האָט מיר שוין געזאָגט... --- איז לופּענס
גלאַנצנדיקער מאָנאָקָל איבערגעלאָפן פון איין געזיכט צום צווייטן,
| -- פאַרװאָס , אונדזער" ? האָט זיך סאָלאַנש קוים-קוים אַ קרים
געגעבן. -- סאָלאַנש געהערט זיך אַלײן,

און אָנשטעלנדיק די גרינע אויגן אויף ברינען האָט זי איִם ווידער
באַפױלן ; |
--- איז אָפּגעמאַכט. איר.. . דו װאַרטסט אויף מיר אין קאַפע!..
מיר האָבן נאָך װאָס צו באַשפּרעכן מיט ,אונדזער" פריינט לופּען... דו
װאַרטסט, לאָמיר זאָגן, אין קאַפע --

--- ,לילא" ... -- האָט איר לופּען צוגעהאָלפן, --- דאָ ניט ווייט,

-- לילאַ ?.. -- האָט זיך סאָלאַנש אָנגעכמורעט. דער דאָזיקער
נאָמען האָט איר, װייזט אויס, דערמאָנט דעם, וועלכער איז דאָרטן אַן
איינגייער, און וועמען זי באַמיט זיך אויסצומיידן,

נאָר באַלד האָט זי אַנטשלאָסן אַ שאָקל געגעבן מיטן שיינעם קאָפּ,
וי אַ דערלויבעניש אַרױסגעגעבן:

-- איז גוט. דו װאַרטסט אויף מיר אין אלילאַ?! דאָ אויפן ראָג...
אין אַ שעה אַרום, שפּעטסטנס, קום איך און נעם דיך אָפּ,

ער האָט זיך זייער פריינטלעך געזעגנט מיט פראַנסואַ לופּען, פאַר-
זיכערט אים, אַז ער קען שיקן אָפּנעמען דאָס בילד ווען ער וויל, מאָרגן,
איבערמאָרגן. . . אָבער ווען ער איז אַרױס אויף דער פרישער לופט, אין
דער לוקסענבורגער אַלעע, האָט ער נאָך אַלץ געהאַט אַ פּריקרען געפיל,
וי אַ טויטע פליג װאָלט געווען אַרײינגעפאַלן אין זיין ניט-דערטרונקענעם
בעכער. ער האָט זיך ווידער גענומען גריבלען : צוליב װאָס אייגנטלעך
איז לופּען אָנגעקומען גראָד איצט? און װאָס פאַר אַ סודות האָט מיט
אים סאָלאַנש, זי זאָל אים, ברינען, מוזן ;אָפּשיקן? אין קאַפע אַרײן ?..

ער איז אַ וויילע שטיין געבליבן און באַשלאָסן דורכצוגיין זיך אין
דער קאַלטער אַלעע ; שפּאַצירן אַזױ לאַנג, ביז דאָס ניט-גוטע געפיל װעט
זיך אוױיסװעפן, :

דאָס ערשטע שנייעלע, װאָס האָט נאָך ניט אויפגעהערט צו טראָגן
זיך אין דער לופט פון היינט אינדערפרי, האָט אים, װי מיט קאַלטן פּוך,
געגלעט דאָס געזיכט, געקילט דעם אָטעם. אָבער דער פאַדרוס האָט זיך
ניט געלאָזן אָפּקילן --- | |

-- וויכטיקע געשעפטן מוזן דאָס זיין! װיבאַלד סאָלאַנש האָט זי
ניט געקענט אָפּלײיגן ביז מאָרגן. . . זיינען דאָס ניט, צופעליק יענע גע-
שעפטן, אויף וועלכע לופּען מוז זיין אַ ספּעציעלער מבין? רעשטלעך װאָס
זיינען איבערגעבליבן פון אַן אַנדערן ? װאַרעמען די צו-פריע עלטער ביי

209

אַ פייער, װאָס אַנדערע האָבן אָנגעצונדן ? אַרומנעמען אַ פרוי, וועלכע
פרעמדע אָרעמס האָבן אָקערשט אַרומגענומען ?

דאָס האַסטיקע שפּאַצירן אין דער לאַנגער אַלעע האָט אים פונ-
דעסטוועגן אַ ביסל באַרואיקט, און, וי זיין שטייגער איז, האָט ער זיך
אַליין גענומען מוסרן :

-- ווייסטו דען ניט אַז אין די זיבן טעג פון װאָך איז פאַראַן נאָר
איין שבת? אַז יעדער גענוס מוז צוגעגרייט ווערן אין קיך? אַז קיין בלום
װאָלט ניט געבליט אָן ערד-פוילעניש? ווילסט אַלץ פאַר זיך און אויף איין
מאָל!.. געדענקסט װי דער אַלטער ציגיינער רעדט צום װאַגאַבונד
אַלעקאָ אין פּושקינס פּאָעמע:

;קענסט מער מיט אונדזער וועג ניט גיין!
ווילסט פרייהייט נאָר פאַר זיך אַלײן..,"

ברין האָט לייכטער אָפּגעאָטעמט און פאַרקערעװועט זיך אויף צוריק,
צום פאָנטאַן און צום קאַפע ;לילאַ?;

--- װאָס ווילסטו פון זיי, דו? פון אָט דער וואונדערלעכער ציגיינערין,
װאָס האָט דיך היינט אַזױ גליקלעך געמאַכט, און פון אָטידעם גוט-דער-
צויגענעם פריידענקער מיטן מאָנאָקל ?.. זיי האָבן זיך אין דיינע עסקים
ניט געמישט און דו מיש זיך ניט אין זייערע !..

אַצינד האָט ער וידער געשפּרײזט פֿאַרביי סאָלאַנשס וואוינונג.
אַרויפגעקוקט -- האָט ער דערזען, אַז די צוויי פענצטער פון איר סאַלאָנדל
לייכטן זיך שװאַך דורך די פאָרהאַנגען אַזױ וי פריער, ווען ער האָט דאָס
הויז פאַרלאָזן. די פענצטער פון איר בודואַר און שלאָף-צימער זיינען
טונקל... אַזאַ אַנטדעקונג האָט אים אומגעקערט זיין צוטרוי צו דער
טונקל-הויטיקער געליבטער, זיין דאַנקבאַרקײט צו איר:

--אַ. גאַנצן טאָג האָבן זיי זיך דאָך ניט געזען. פון דיין ליבע אַלײן
קען סאָלאַנש ניט לעבן, פון לופּענס קונסט-געשעפט -- יאָ. זיי האָבן שוין
פון װאָס צו ריידן. געוויס !

ער איז צוגעגאַנגען צום פאָנטאַן. דאָס װאַסער האָט איצט מער ניט
געשפּריצט, אָפּגעשטעלט, טאָמער פרירט דאָס אין דער קאַלטער נאַכט,
נאָר די נאַקעטע פרויע-פיגורן. אונטער דער בראַנדזענער ספערע
מיט די מזלות, די אי-שפּרונג פאַרשטיינערטע פערד און יאַשטשע-
רעס, אין דעם מירמלשטיינערנעם באַסין, האָבן פייכט געגלאַנצט אונטערן
נעפּלדיקן שיין פון די גרויסע לאַמטערנעס.

-- אַ, האָט זיך ברין צעװאַרעמט, אייערע וייבערלעכע היפטן
װאָלט איך געװאָלט אַרומנעמען, איר וועלטראַסן! אייערע מאָרדעס
אויסקושן, איר צעשראָקענע פערד! איר זענט צעלאָפענע לײדנשאַפטן

200

פון אַ קינסטלער-פאַנטאַזיע אַרױסגעשפּרונגען: אַנטלופנדיק פאַרקער-
פּערט געװאָרן און געבליבן פאַר אונדז אַלעמען, דאָ אויף דער טונקעלער
אַלעע. איז גלאַנצט אַזױ וייטער אין וייסן באַסײן! העלפט מיר
גליקלעך זיין ! |
אויפגעמונטערט פון זיין אייגענער באַגײסטערונג האָט זיך ברין פריי-
לעכער אַװעקגעלאָזן צום גרויסן קאַפּע-הויז, אויפן ראָג פון אקליינעם
לוקסענבורג", אונטערזינגענדיק צום ריטעם פון זיינע טריט.

... ווען ער צעגייט זיך מיט זיין מיידל, ---
טרייסט אים גיך דער גרויסער ים;

דאָס איז דער יונג פון דער מאַרינע !

פריי פון אייפערזוכט און קינאה,

ניט אַ כװאַליע, נאָר אַ פלאַם,

1

אין קאַפע אלילאַ", װאָס פאַרנעמט דעם גאַנצן ראָג פון בולװאַר
מאָנפּאַרנאַס אין לוקסענבורגער אַלעע, האָט אַמאָל, דערציילט מען, פאַר-
קערט היינריך היינע מיט זיין מאַטילדען, שפּעטער -- באָדלער און
ווערלען... *) אַ הויך פון בכבודיקער עלטער און געמיטלעכקייט שוועבט
דאָרטן איבער די צוויי גרויסע זאַלן, איבער די לעדערנע ווייכע בענק,
װאָס זיינען באַקװעם וי פאָטער-שטולן, ברין האָט זיך אויסגעזוכט אַן
אָרט אויף אַ לעדערנער קאַנאַפּע אין ערשטן זאַל, פּונקט אַנטקעגן גלע-
זערנעם אַרײנגאַנג, כדי סאָלאַנש זאָל אים באַמערקן גלייך וי זי װעט
אַריינקומען, גרייט צום אָװונט-עסן.

באַשטעלט האָט ער אַ שװאַרצן מאָקקאַ מיט קאָניאַק, כדי אינגאַנצן
פאַרטרייבן זיין שלעפעריקייט נאָך אַזאַ גום, נאָך אַזאַ ‏ צו גוט פאַר-
בראַכטן נאָכמיטאָג אין סאָלאַנשס וואוינונג,

סמאַקעװענדיק דעם הייסן געטראַנק און פאַרטרינקענדיק מיטן אַלטן
גוטן טראָפּן, האָט זיך ברין דערמאָנט אָן באַקומענעם רעשט האָנאָראַר
פאַר זיין בילד. האָט עֶר אויפגעריסן דעם האַלב-פאַרקלעפּטן פולן קאָן-
ווערט, װאָס לופּען האָט אים פריער דערלאַנגט, און האָט זיינע אויגן ניט
געגלויבט. דאָ זיינען געווען אײנגעפּאַקט גאַנצע אַכט טויזנט-פראַנקיקץ
אַסיגנאַציעס. . . צוזאַמען מיטן פריער-באַקומענעם אַװאַנס -- צען טויזנט.
דאָס איז געווען אַ היפּשע און קיילעכדיקע סומע, װאָס ער האָט נאָך
קיינמאָל פאַר זיינס אַ בילך ניס באַקומען. קענענדיק די פאַרביסענע קאַרג-

5( באַרימטע פֿראַנצויזישע דיכטער,

511

5

שאַפט פון אַלע קונסט-הענדלער און קונסט-פאַרמיטלער אין באַצוג צו
קינסטלער, האָט אים אַזאַ סומע אויסגעזען נאָך מער איבערגעטריבן. ער
האָט דאָך,. בכלל, מיט פראַנסואַ לופּען, פון פּרײיז קײינמאָל ניט גערעדט.
נאָר בשעת אױסצאָלן אים דעם אױיפגאָב פון צוויי טויזנט פראַנק, האָט אים
לופּען צוגעזאָגט נאָך אַזאַ סומע, ווען דאָס בילד װעט זיין פאַרטיק. און
דאָ באַקומט ער, ניט אַן ענלעכע סומע, װי ער האָט שוין באַקומען, נאָר
א פירפּאַכיקע.. . האָט ניט סאָלאַנש אויך דאָ צוגעלייגט איר טונקעלע
ליבע האַנט? געוויס זי !.. זי האָט שוין באַמערקט וי לופּען איז פאַר"
קאָכט אין בילד און האָט אים נאָך מער אונטערגעװאַרעמט. זי אַלין האָט
זיך היינט אויסגעדריקט. אַז לופּען האָט מער נויטיק איר געמאָלטע נאַ-

- קעטקייט װי איר נאַטירלעכע... האָט ער, ברין, דאָס אַלץ פאַרדינט+.

איר הילף, אַלס פאַרקויפערין, האָט ער באַקומען אין לופּענס קונסט" .
געשעפט און זי אַלין --- אוֹיך:- איר גאַנצע שיינקייט, איר וייבערישן
גנאָד...
דאָס האָט אים אַזױ צענומען, אַז טרערן האָבן זיך אים געשטעלט
אין די אויגן. און עס האָט זיך אים פאַרגלוסט װאָס גיכער צו דערזען
זי דאָ, לעבן זיך, גלייך אויף אַן אָרט !.. זיצן דאָ און װאַרטן אויף איר ?
דערצו האָט ער קיין געדולד ניט. נאָר ניט זיצן און װאַרטױ ‏ .

דאָס שטאַרקע קאַװע מיטן קאָניאַק האָבן דערווייל אויך געטאָן דאָס
זייעריקע. ברינס מידקייט, פון אַלע היינטיקע איבערלעבונגען, איז אינ"
גאַנצן אַװעק. האָט ער גיך פאַרשטעקט די אַסיגנאַציעס אין בוזעם-קעשענע
און אומגעדולדיק גענומען אַרומקוקן זיך נאָכן קעלנער ; געװאָלט באַצאָלן
און לויפן זיין געליבטע אַנטקעגן... נאָר דאָ האָט ער עמעצן דערזען :
לינקס, ביי אַ קיילעכדיקן טישל, אין ברייטן אַרײנגאַנג צום צווייטן קאַפע-
זאַל, איז יענער געזעסן. אַ מאַסיווע פיגור מיט אַ גרויסן קאָפּ, אונטער
אַ קאַפּעליושל מיט קיילעכדיקע ראַנדן אוֹן מיט אַן אויפגעשטעלטן דנאָ.
דאָס קרעפטיקע געזיכט --- אַרומגעראַמט מיט אַ גאָלד-רױטלעך בערדל. די
אויגן גרוי און אַ ביסל חוצפּהדיק מיט זייער צו אָפענעם און עקשנות"
דיקן בליק... אַך, יאָ, געװויס! דאָס איז דאָך דער זעלבער פּאַרשױין,
וועלכן ער, ברין, האָט נעכטן בײינאַכט געזען אַרײינגײן אין דער באַלױכ-
טענער גלאָזיװעראַנדע פון קאַפע דיופּאָן, לעבן מאָנפּאַרנאַסער װאָקזאַל..
געזען אַפילו װי ער לייגט אַרױף זיין קרעפטיקע לאַפּע אויף סאָניאַס
פּלייצע, און װי יענע קוקט זיך אום אויף איר אָנגעקומענעם קאַװאַליער.
און מיט װאָס פאַר אַ שמייכל !. . קורץ, ס'איז דער סקולפּטאָר אַנרי
ד אַ ל.

יענער, ווייזט אויס, האָט אים, ברינען, שוין פריער דערקענט און.
אַריבערגעקוקט צו אים, איבערן הויכן באָקאל וויין, װאָס ער האַלט אין

212

האַנט, און איבער די קעפּ פון די קאַפע-באַזוכער. זייער רואיק האָט דאַל
אַרינערגעקוקט און מיט אַ ניט-באַהאַלטענער נייגעריקייט.

און מערקװוירדיק! אויך ער, ברין, איז געווען אַצינד ניט מער וי
נייגעריק אויף זיין צווייטן קאַנקורענט, -- דער צוייטער נאָך האַר-
קאַווקען.. . קיין שפּור פון אייפערזוכט צו צָט דעם װײבערניק, וועל-
כער האָט שוין אַמְאָל געװאָרפן אַן אויג אויף סאָניאַן. שוין דעמאָלט,'
ווען ער, ברין, און זיין ווייב, האָבן באַזווכט דאַלס אויסשטעלונג אין ;קליי-
נעם פּאַלעי?; קיין ברעקל שנאה צו דעם, וועלכער האָט אַצִינד די פאַר-
בלאַנדזשעטע און מיד-געװאָרענע סאָניאַ אַזױי לאַנג פאַרפאָלגט אין דער
| ווילדעניש פון מאָנפּאַרנאַס, ביז ער האָט זי אַרֹײנבאַקומען אין זיינץ פליי-
שיקע לאַפּעס... אין איצטיקן מאָמענט האָט ברין געהאַט נאָר אַ געפיל
פון דערלייכטערונג; עפּעס וי ער װאָלט געהאַט פאַרלאָרן אין קאָרטן
און צוריק אָפּגעשפּילט זיך ; דו האָסט צוגענומען די, וועלכע איז געווען
מיין ווייב, איך האָב צוגענומען די, וועלכע איז געווען דײַן טענצערין-
מאָדעל און דיין געליבטע, קוויט. און גענוג צו שפּילן !

-- אויב אַזױ? -- האָט בױין אַ שמייכל געטאָן צו זיך אַלײן, --
היינט װאָס בלאָז איך זיך ?

האָט ער אַ נויג געטאָן מיטן קאָפּ און צוויי פינגער צוגעלייגט צו
זיין הוט, וועלכן ער האָט ניט געהאַט אַראָפּנענומען, אַזױ װי פראַנצויזן
זיינען זיך נוהג, ווען זיי כאַפּן זיך אַרײין אין קאַפע אויף אַ וויילע.

האָט אַנרי דאַל, אין צווייטן זאַל, באַמערקט אַזאַ פריינטלעכע באַ-
וועגונג און האָט דאָס נאָכגעטאָן. און ניט נאָר באַרירט זיין קײילעכדיקן
הוט מיט די שפּיצן פינגער, נאָר אױיסגעטאָן און באַגריסט, און גלייך,
נאָך אַזאַ שטומער באַגריסונג פון דערווייטן, אויפגעהויבן זיך און, מיטן
הוט אין האַנט, צוגעגאַנגען נאָענט צו ברינס טיש, אַרײינקוקנדיק גלייך
אין די אויגן דעם געוועזענעם מאַן פון זיין געליבטער, האָט ער צו אים.
גערעדט זייער העפלעך, אָבער אוֹמדערשראָקן :

-- איר װעט מיר אַנטשולדיקן, קאָלעגע, װאָס איך שטיי-צו... איך
האָב מיט אייך געװאָלט רעדן אַ פּאָר ווערטער. מעג איך זיך צוזעצן?

--- געוויס, געוויס !.. -- האָט אים ברין פריינטלעך אָנגעוויזן אויף
אַ שטול. נאָר באַלד נאַכדעם איז זיין קול שטילער געװאָרן, דֶער פריינט-
לעכער טעמפּ האָט זיך פאַרלענגערט --

--- כאָטש אַפילוֹ ---

--- כאָטש אֲפִילו? --- האָט דאַל איבערגעפרעגט און געבליבן שטיין,

ברין האָט זיך דערמאָנט, אַז טאַלאַנש דאַרף באַלד קומען אָפּנעמען
אים, און דאָס װאָלט געווען ניט-אָנגענעם פאַר זיי דרייען, זי זאָל זיך
דאָ באַגעגענען מיט דעם, וועמען זי מיידט אַזוי אויס, אַזױי װייניקסטנס,

215

האָט זי אים געזאָגט... אָבער, ניט האָבנדיק מער קיין אַנדער ברירה,י
האָט ער געטאָן אַזױ וי זיין ווייב, ווען ער, ברין, איז צו איר נעכטן
ביינאַכט צוגעשטאַנען אויף דער װעראַנדע פון דיופּאָנס קאַפע. וי אַ פאַר-
נומענער מענטש, האָט ער אַ קוק-געגעבן אויף זיין בראַסלעט-זײגערל
און אַנטשלאָסן איבערגעחזרט זיין פריינטלעכן זשעסט :

-- זיצט, איך בעט אייך! איך האָב נאָך צייט אַ... קנאַפּע
האַלבע שעה. '

-- אָ, דאָס איז איבערגענוג! -- האָט זיך דאַל, אָן שום ווייטערע
צערעמאָניעס אַװעקגעזעצט אַקעגן און אַװעקגעלײגט זיין קיילעכדיקן
הוט אונטערן שטול, -- איך וויל מיט אייך ריידן אָפן, וי אַ מאַן צו אַ מאַױ
כ'האָב אייך נעכטן באַגריסט אויפן מאָנפּאַרנאַס לעבן דיפּאָנס קאַפעי
האָט איר מיך ניט באַמערקט, אָדער געמאַכט זיך, אַז איר באַמערקט
ניט ? :

-- דעם אמת זאָגנדיק... באַמערקט,

--- איך האָב דאָס געפילט. איך רעכן דערפאַר, אַז ניט-אָפּגעענט-
פערט האָט איר מיר אויף מיין באַגריסונג, ווייל סאָניאַ שטייט צװישן
אונדו...

--- זי שטייט מער ניט צװישן אונדזי

-- דאָס איז זייער אָנגענעם צו הערן. נאָר צו אייך איז אַװדאי
דערגאַנגען, אַז... אָבער גלויבט מיר! איך גנבע ניט און ניט איך
האָב זי פאַרפירט. פאַרקערט אין אַ געװויסן זיףי.

אַ טייוועלע פון לצנות האָט גענומען אַרומטאַנצן ביי ברינען אין
האַרצן, געקיצלט און געמאַכט לאַכנדיק זיינע אויגן. און ער האָט גלייך
קאָפּירט דאַלס האָפערדיקן װוידוי: :

--- צו' אייך איז אַװדאי אויך דערגאַנגען, אַז סאָלאַנש... סאָלאַנש
בירט... נאָר גלויבט מיר ! איך גנבע אויך ניט. און ניט איך האָב
זי פאַרפירט. פאַרקערט, אין געוויסן זיףיי

דער עפעקט איז געוען אַוֹאַי וי ברין האָט דערװאַרט. דאַל איז
איין רגעלע געבליבן זיצן וי אַ באַנומענער. נאָר באַלד האָט ער אַרײנ"
געכאַפּט ברינס האַנט אין זיין פליישיקער לאַפּע און װאַרעם אַ טרייסל /
געטאָן : |

-- אַ דאַנק, אַ גרויסן דאַנק! איר רעדט צו מיר װי אַ מאַן. און
אֹיך האָב דרך-:ארץ פאַרן אמתן מאַן וואו ער זאָל זיך ניט אַנטפּלעקן
אין װאָס ער זאָל זיך ניט אויסדריקן. איבערהויפּט -- אין זאַכן, װאָס
קומען פאָר צװישן אים און איריי.

זיין איבעראַשונג פון ברינס איראָנישער אָפּנהאַרציקײט איז אָבער,
פון האַנט-טרײיסלען אַלײן, ניט אַװעק. ס'איז אים, ווייזט אויס, געװאָרן

214

טרוקן אין האַלדז, װאָרעם ער האָט צוגערופן דעם קעלנער און באַ-
שטעלט :

--- מיין ניט דערטרונקענע אַפּעריטיװ*) שטייט דאָרטן, אויף יענעם
טיש. ברענגט אַהער, סיל וואו פּלעִי ! און נאָך אַ גלאָז, אַ פולע!..

און ווען ער האָט באַקומען די אָנדערטהאַלבן גלעזער אויף אַמאָל,
האָט ער זיי אויסגעטרונקען ניט וי מען טרינקט אַ ביטערן אַפּעטיט-
וויין, ביסלעכווייז און געלאַסן, נאָר איינס נאָכן צווייטן, וי אַ קאַלטן טרונק,
ווען מען איז דורשטיק. דערנאָך אַ פּוץ געגעבן זיינע שיינע גאָלד-רויטע
װאָנסעס און פאַרזיכערט .

-- איך בין ניט אייפערזיכטיק. גלויבט מיר! נאָך װייניקער וי
איר... זי איז אַ ואונדערבאַרע מיידל מען מוז זאָגן דעם אמת.
איז... זאָל זי בליען געזונטערהייט !

דערנאָך האָט ער אַ ביסל שטילער צוגעגעבן, װי ער װאָלט זיך
געשעמט מיט זיין פאַרשפּעטיקטער אָנערקענונג און װאָלט געזוכט ווער-
טער צו פאַרענטפערן דאָס, װאָס סאָלאַנש האָט זיך אַזױי גיך פאַרליבט
אין אַ צווייטן ;

-- אַ קאַרשן"בוים צעבליט זיך אויך אַלע פרילינג. האָט קאַלטע
זאַפּטן אין די װאָרצלען און צעבליט זיך... און אַזאַ חייס-בלוטיקע,
איך מיין די שלאַנגען-טענצערין פון מאַרטיניק. . . האַהאַ! פאַרװאָס ניט
בליען צוויי מאָל אַ יאָר ? פאַרװאָס ניט דריי מאָל! װי מיינט איר,
קאָלעגע ? |
-- יא -- האָט ברין מסכים געווען מיטן זעלבן שפּילעװדיקן טאָן.
באמת, פאַרװאָס ניט ?

אָבער דאָל איז גראָד, פון אַזאַ באַלדיקער הסכמה, ניט איבעריק
צופרידן געווען. גיכער האָט דאָס אים פאַרדראָסן. װאָרעם ער האָט עפּעס
פאַר זיך שטיל אַ ברום געגעבן, פאַרכאַפּט זיך און געפונען פאַר נויטיק
אויסצוטייטשן דאָס, װאָס ער האָט פריער געזאָגט. דער גרויסער בלאָנדער
קאָפּ איז אים, קענטיק, אויך געווען אַ ביסל פאַרנעפּלט פון די שטאַרקע
אַפּעריטיון, װאָס ער האָט אויסגעטרונקען מיט איין אָטעם,

-- איך אַלײן, -- מאַכט ער, -- בין דאָך ניט בעסער. היינט פאַר-
װאָס פאַרלאַנגען מער פון צווייטן מין? מיין אָנגענומענע שטעלונג אין
דער דאָזיקער פראַגע, גייט נאָך ווייטער. אַ סקולפּטאָר בין איך. אַלץ
הויבט זיך ביי מיר אָן מיט פּלאַסטיק, עס איז ניט שפּינװעבס, װאָס שי-
מערט פאַרביי. ניט פאַרביקע חלומות. איך זע און פיל אַלצדינג אין
קובן, אין דריי אויסמעסטונגען. אַפילו אין ליבע..,

*) קאקטעיל,
215

-- די ליבע אויך ? |

-- זי איז די ע ר ש ט ע'... אין דער וװועלט פון קינסטלער און סתם
שיינגייסטער פירט זיך, אַז מען הויבט אָן מיט דער פרוי פון אומשטערב-
לעכקייט און פון שטערן, און מען לאָזט זיך, ביסלעכווייז, אַראָפּ צו דער
ממשותדיקער ערד, צו פּלאַסטיק: אַרומצונעמען דעם געליבטן גוף און
טרינקען די באַגערטע ליפּן. .. ביי מיר הויבט זיך דערפון אָן, פון דעם
לעצטן... אַפריער לעבעדיקע פּלאַסטיק, גענוס, װאָס מען נעמט אָן מיט
צוויי פיינפיליקע הענט. דערנאָך ערשט שטיינט מען. מען שטייגט אַרומ-
גענומענערהייט צוזאַמען, ביז מען דערגייט צו אומשטערבלעכקייט. אויב
די געליבטע איז דאָס ווערט. אויב איך אַלײן בין דאָס ווערט.. .

-- איר מיינט אַװודאי דאָס פאַרקערפּערן אַזאַ ליבע אין ליים. דער-
נאָך --- אין מאַרמאָר, אין בראָנדז,

-- יאָ, יאָ, דאָס, אומגעפער, מיין איך,

-- אַזױי וי איר האָט געטאָן מיט דער מאָדעל פון אייער שלאַנגען-
טענצערין ? |

דאַל איז ווידער געטראָפן געװאָרן פון אַזאַ אָפּלאַכערישער אונטער-
שטרייכונג. נאָר ער האָט קיין מינע ניט פאַרצויגן. פּלאַסטיש געלעבט --
זאָל אויך זיין פּלאַסטיש גערעדט... ער האָט נאָר אַ רגעלע געשוויגן און
דערנאָך האַרט אַ שאָקל געטאָן מיטן גרויסן קאָפּ;

--- יאָ. אַזױ ווי מיט איר. נו, איז װאָס ?

-- איך האָב היינט געהאַט אַ געלעגנהײיט צו זען אייערע ביידע
טענצערינס צוזאַמען. די לעבעדיקע און די פּלאַסטישע אין איין וואוינונג,
איך פאַרשטיײי אייך דערפאַר בעסער... עס איז דאָך אָבער איינזייטיק,
קאָלעגע! אויפנעמען די לעבעדיקע ועלט, אַזױ וי איר נעמט זי אויף,
קען דאָך הייסן בלינדקייט, אין געוויסן זין װויל איך זאָגן ..

-- זאָל דאָס הייסן װוי עס ויל! אַ סקלפּטאָר, װי איך פאַרשטי
אים, זעט מער מיט די הענט און מיט די שפּיצן פינגער, װוי מיט די אויגן,
שטימונגען זיינען אים פרעמד. דאָס ניט-ממשותדיקע -- ניט וויבטיק,

-- די זעל איז דאָך אויך ניט ממשותדיק...

-- אַך, די זעל, די זעל!.. די אייביקע אַבסטראַקציע פון בוימ-
ריידער און פאַלשע דיכטער, װאָס איז אייגנטלעך זעל ? דאָס הייסע בלוט
װאָס לויפט אום אין די אָדערן איז מער זעל וי די גייסטיקע, די אויסגע-
טראַכטע... און נאָר מיט אַזאַ איבערצייגונג בין איך צוגעטראָטן צו
מיין , טענצערין". אָנגעהויבן פון איר לעכצנדיקן לייב און פאַרענדיקט
מיט אַ גרופּע, װאָס האָט געוואונען דעם ערשטן פּרײז...

-- און דעם לעבעדיקן אָריגינאַל אַרױסגעװאָרפן אויף דער גאַס...

--- גאַרסאָן, נאָך אַן אַפּעריטיוו !. . --- דאָס האָט אַנרי דאַל אַ רעווע"

216

געגעבן צום קעלנער, עפּעס װי עמעצער װאָלט אים אַ שטאָך געגעבן
מיט אַן אָנגעגליטער נאָדל, ערשט דערנאָך אָפּגעענטפערט ברינען אויף
זיין פילדייטיקער פראַגע:

-- יאָ, עס איז נויטיק געווען. אַלס אַ סקולפּטאָר שטרעב איך נאָר
צו דעם װאָס איז סטאַטיש, װאָס איז אײביק. . . אָבער ווען עס הויבן זיך
אָן די קאַפּריזן מיט די ווייבערישע שטיק, די ביליקע שטימונגען מיט דער
היסטערישער פּאָעזיע מיטן גאַנצן רויך און פּאַרע, דעמאָלט עפנט מען אויף
די פענצטער און מען לופטערט דורך. דער רויך גייט אַװעק און אין אַטע-
ליע בלייבט איבער אַ װערק...

-- און אויפן טראָטואַר בלייבט ליגן אַ געליבטע, וועלכע מען האָט
אויסגענוצט קערפּערלעך און קינסטלעריש, אַזױי װי, צום ביישפיל.,.

--- אַזױ וי סאָלאַנש !.. --- האָט דאָל דערזאָגט און אים אַנגעקוקט
מיט אויגן פון אַ לעמפּערט. --- פּונקט אַזױ,

--- אוּן איצטער ? .. ווען. עס זאָל נאָכאַמאָל פּאַסירן . .. װעט איר
אויך אַזױ טאָן?

-- איצטער ?.. -- האָט זיך דאַל איבערגעלייגט, --- איר מיינט
דאָך מיט דער, וועלכע איז געווען אייער ווייב ?

-- מיט סאָניאַן, | יי

-- אויב זי וועט מיך דערצו דערפירן. .. פּונקט אַזױ! און זי וועט
מיך, ווייזט אויס, דערפירן..,

-- אַזױ גיך 7.. --- האָט ברין אויפגעריסן ביידע אויגן און, ניט
אָן אַ ווייטיק אין האַרצן, שטומערהייט צוגעשאַקלט מיטן קאָפּ,

--- װאָס הייסט גיך ? --- האָט דאַל אַ הויב-געטאָן מיט זיינע שטאַרקע
| פּלײיצעס. -- עס ווענדט זיך װאָס פאַר אַ מאַטעריאַל עס ברענט: שטרוי,

האָלץ, צי שטיין-קויל, ,, |

-- און זי װאָס איז פאַר אַ מאַטעריאַל?

-- דאָס ווייסט איר אַזױ גוט װי איך. געהאַט די זעלבע פּראַקטיק,
און אַ סך לענגער. נאָכן שטאַרקן און קורצװײיליקן פלאַם -- אַ שטיקנדיקער
רויך. פּרעטענזיעס. טרערן. שטימונגען.. . ביי מאַסיװוע מאַטעריאַלן איז
דאָס גראָד פאַרקערט: אַפריער רויך, דערנאָך פּלאַם און פייער,

3

גראָד דאָ האָט אים דער קעלנער צוגעטראָגן אַ דריטע גלאָז כינאַ-
וויין און דאָל האָט עס וידער אױסגעטרונקען מיט איין אָטעם.

-- די סימנים פון אַן אָנגערויכערטער לופט אין מיין אַטעליע זעט
איר, גלויב איך, אָן ברילן, איך מייד שוין אויס צו בלייבן לאַנג אינדערחיים,

17

איך זיץ איינער אַלײן אין די קאַפעס. מיין לוסט צו אַרבעטן האָב איך
אויך פאַרלאָרן. |

--- איין גאָט זאָל אייך העלפן!.. --- האָט ברין ביטער אַ לאַך-
געגעבן,. --- ס'איז דאָך אָבער מערקווירדיק ! פאַר אַ פּלאַסטיקער, וי
איר זייט, איז זי דאָך אַן אוצרי..

--- ניין, סאָניאַ איז קיין מאַטעריאַל פאַר אַ סקולפּטאָר. איך האָב דאָס
פריער אויך געמיינט. איר שלאַנקער וואוקס, איר קליינער קאָפּ פון אַנטיקע
פיגורן, דער אָװואֵל פון געזיכט, די לאַנגע ראַפינירטע פינגער... נאָר
אָט דער מיאוסער מענטשל, וועלכער האָט זי פֿאַרפירט, אויף אַן אמת
פארפירט.... דער האָט זי שוין פריער אויסגעזויגן, װי אַ ים-שפּין
זויגט אויס אַ לאַנגוסטע*), געבליבן איז נאָר גאַנץ די אױבערשטצ.
שאָלעכץ. וואו מען גיט אַ ריר ברעכט זיך איין. קיין געדולד, קיין אויס-
געהאַלטנקײט, קיין גלויבן אין זיך, קיין ווילן אַלײן צו דערגרייכן װאָס
ניט איז, אָדער העלפן דעם אַנדערן צו דערגרייכן ייי

--- יאָ, דאָס ווייס איך, --- האָט ברין אַראָפּגעלאָזט דעם קאָפּ. --
איך האָב מיט איר נעכטן געהאַט אַ לעצטן געשפּרעך און איך האָב דאָס
אַלץ, װאָס איר זאָגט, געזען. קלאָר געזעןייי

--- מען רעדט אַפילו אויפן מאָנפּאַרנאַס, אַז נאָך אַזאַ ;זעאונג" האָט
איר נעכטן מכבד געווען דעם נפש פון דער פולער האַנט. ביי די שפלע
מלאָטעקס אין אַטעליע זאָל דאָס האָבן געשען . ; . בראַװאָ ! דאָס אַלין האָט
מיך באַוועגט אָפּצואװאַרפן יעדע צערעמאָניע און צוגיין צו אייך דער
ערשטער... אַ דאַנק אייך, קאָלעגע! איר האָט מיך פאַרשפּאָרט אַ זייער
ניט-אָנגענעמע אַרבעט.

--- אַך, האַרקאַװוקע װעט דערפון בעסער ניט װערן.

--- װאָס זאָגט איר ;ניט בעסער"! אים איז שוין ;בעסער"... ער
מאַכט שוין מיטן פּאַטש געשעפט. טראָגט זיך אַרום מיט דער געפּאַטשטער
באַק, וי אַ ריטערלעכער קאַװאַליער מיט אַ וואונד, נאָך אַ דועל צוליב אַ
היפּשער דאַמע. זיינע געפאַלענע אַקציעס שטייגן שוין װידער ביי די
סנאָביכעס פון מאָנפּאַרנאַסי יי

--- לאָזט דאָס !., -- האָט ברין שווערמוטיק אַ מאַך געטאָן מיט
דער האַנט,

--- איך פאַרשטײ, אַז דאָס איז אייך ווידערלעך. אויסגעשמירט די
האַנט אין בלאָטעי.. איין זאַך, ווייניקסטנס, קען אייך טרייסטן: איך
האָב איבערגענומען די ירושה נאָך אָט דעם פּאַרשוין און ניט איר ייי

--- איך האָב זיך שוין געטרייסט,

*) לאַבּסטער.
218

--- מיט מיין מאָדעל פון דער ,שלאַנגעןדטענצערין? ?.. איר קענט
נאָך ניט זיך אַליין ! יעדערער פון אונדז האָט נאָר איינמאָל ליב-געהאַט,
איין פרי. די אַנדערע זיינען נאָר קאָפּיעס. בעסערע אָדער ערגערע,
אָבער קאָפּיעס. מיר אַלע זוכן אין אונדזער ווייטערן לעבן נאָר ד אָס,
װאָס איז אונדז איינמאָל פאַרלאָרן געגאַנגען, און געפינען דאָס קײנמאָל
מער ניט, |

-- איר רעדט שוין ווידער, קאָלעגע דאַל, ניט װי אַ סקולפּטאָר,
נאָר װי אַ דיכטער, אין בעסטן פאַל -- וי אַ מאָלער.

דאָל האָט לייכט אַ ברום געגעבן, װי יעטװעדער מאָל ווען עפּעס גיט
אים אַ שטאָך. ער האָט אַ וויילע באַטראַכט זיינע רויטלעכע געזונטע הענט,
וי ער װאָלט זיך מיט זיי מיישב געווען: --

--- אין ריידן אפשר... סוף-כל-סוף גייט דאָך אַלץ. װאָס איז
קינסטלעריש, פון איין קװאַל. מיר אַלע ווילן אַריינברענגען אַ שטיקל יום-
טוב אין דער אײביקער װאָכעדיקײיט פון לעבן. פּאָעזיע איז דער יום-טוב
פון מענטשלעכן װאָרט. מוזיק -- דער יום-טוב פון טאָן. מאַלערײ --
כּון פאַרבן,. סקולפּטור איז דער יום-טוב פון וועלט- און קערפּער: בר
דער סינטעז פון דער ווילדער בערג-ליניע מיט דער פולקאָמענהייט פון
|מענטשלעכן גוף... אין מיין שאַפן בין איך אָבער אַלעמאָל געווען אַן
אױסגעשפּראָכענער פּלאַסטיקער. און על שוין אַזאַ בלייבן, און ניט נאַױ
אין שאַפן -- אין לעבן אויך. אַפילו אין דער ליבע, אין עסן און טרינקען.
פאַר מיר איז אַפילו ברויט סקולפּטור, אַ ביפשטיק --- סקולפּטור, אָט
דאָס רעשט וויין אין גלאָז -- סקולפּטור. אַ הענגל וויינטרויבן האָב איך ליב
אָנצונעמען מיט ביידע הענט און גלעטן און פילן, איידער איך פליק אים,
איך טו דאָס כמעט מיטן זעלבן טיפן גענוס וי צערטלען אַ שיין-געפאָ-
רעמטע ברוסט פון אַ יונגער פרוי. און פאַרקערט, אַ היפט פון אַ טענצערין,
װאָס האָט זיך מיר איינגעגעבן אין מירמלשטיין, מיט דער הילף פון האַ-
מער און דלאָטע, רייצט מיין. . . מיין אַפּעטיט, װאָלט איך געקענט זאָגן
וי אַ צייטיקע שמעקנדיקע מעלאָנע. אַ גרוי-און-גרין געפּאַסקעטע קאַװענע
זעט מיר אויס װי אַ פולער טאָרס פון אַ דאָרפישער שינחייט אין איר
אָנגעצויגענעם קורצן זונטאָגיקליידל, און אַ קרעפטיקע אוגערקע, װאָס
שטעקט זיך אַרױס פון צווישן בייט און בלעטער --- וי אַ מענלעכער אויס-
דרוק פון װאַקסן. פון דער פייכטער ערד געזויגן און אָנגעזאַפּט זיך מיט
קראַפט, און שטרעבט שוין ווידער צו פאַראייניקן זיך מיט דער זעלבער ערד,
באַפּרוכפּערן זי מיט אַלע זיינע הונדערטער זוימען װאָס עס טראָגט אין
זיך... איך דערמאָן זיך : ווען איך בין נאָך געווען אַ זעקסיאָריקער
יינגל, האָב איך איינמאָל דערשמעקט דעם ריח פון אַ גוטן שטיק זייף,
װאָס מיין עלטערע שװועסטער האָט געקויפט פאַר איר טואַלעט. האָב איך

29

דאָס זשעדנע אָנגעכאַפּט מיט ביידע הענטלעך, באַטאַפּט וי אַ בלינדער
און אַרײנגעביסן זיך אין דעם מיט די ציין, , . דאָס שטיק זייף איז געווען .
אָפּגעגאָסן אין געשטאַלט פון אַ גרויסן גלאַטן איי. געמיינט האָב איך,
אַז זאַפּט װעט מיר אַ שפּריץ טאָן אין לעכצנדיקן מויל. און געוואונדערט
האָב איך זיך װאָס דאָס איז אַזױ ביטער-געזאַלצן, אַזױ פּריקרע. אַצינד
פאַרשטיי איך, אַז אַפילו דער גוטער ריח האָט ביי מיר אַרױיסגערופן פּלאַי
סטישע פאָרשטעלונגען ..

דויד ברין האָט דורכדרינגלעך אָנגעקוקט זיין קאָלעגע. ער האָט
זיך דערמאַנט, אַז ענלעכע ווערטער און אַן ענלעכע אויפפאַסונג פון דער
וועלט האָט ער שוין ניט אײינמאָל געהערט פון סאָלאַנשן --- דאַלס גע"
וועזענע געליבטע. ביי זיך אין אַטעליע האָט ער דאָס געהערט און, היינט,
ביי איר אין וואוינונג. אויך זי נעמט אַלץ אויף מיט אַלע אירע נאַטור-
געפילן אויף איין מאָל. אויך זי נעמט אויף גוטע ריחות און געשמאַקן און
באַרירונגען ניט װייניקער ליידנשאַפטלעך וי פאַרבן, פאָרמען און ליבע-
שפּילערייען. ... ווער"זשע האָט גענומען ביי וועמען! אַװדאי נים אָט
דער ברוטאַלער און מערקווירדיקער קינסטלער ביי איר, נאָר פאַרקערט +..

און אַנרי דאָל האָט זיך דערווייל צעװאַרעמט פון דעם איבעריקן
אָפּעריטיו װאָס ער האָט אין זיך אַרײנגעגאָסן ער האָט אַפילו פאַר-
געסן, אַז די באַגרענעצטע צייט, װאָס זיין קאָלעגע האָט אים באַװיליקט
פאַר אַ געשפּרעך, איז שוין באַלד אַריבער. ברין האָט זיך אַ פּאָר מאָל
אומגעקוקט אויף דער גלעזערנער טיר, אין וועלכער סאָלאַנש דאַרף
דערשיינען, און געמאַכט ?;הם"יי. צום צווייטן מאָל האָט דאָס דאַל באַ-
מערקט. נאָר אינגאַנצן צוריקגעהאַלטן זיך האָט ער ניט געקענט: --

-- איר האָט נאָך צייט ? עטלעכע מינוט נאָר 1 אַ דאַנק! דאָס גע"
ניגט מיר,..,. שפּעטער, ווען איך בין שוין געווען אַ דערװאַקסענער און
געענדיקט די קונסט-אַקאַדעמיע אין מינכען, האָב איך געזוכט אַ מעגלעכ-
קייט צו פאַראײיניקן אין יעדער אַרבעט, אַזױ װי אין דענקען, דעם טאַפּי
געפיל, דאָס הערן און זען: גערוך און געשמאַק אַרײנגערעכנט... אין
געוויסן זין, פאַרשטײט זיך. פאַראייניקן, פאַראײיניקן דאָס אַלץ, װאָס איך
בין געצוואונגען געווען פונאַנדערצוטײלן, ווען איך האָב אויינגעביסן
אינעם שוועסטערס שטיק זייף און בין געווען אַזױ קינדיש-אַנטישטי..

אין יענער צייט, ווען איך האָב דערזען פּלאַסטיק-מאַסן, אין גע"
שעפטן פון קינסטלער-אַרטיקלען, האָט מיך אָנגענומען אַ מאָדנער הונ"
גער, װאָס איז שווער צו דערקלערן מיט װוערטער, און צו שטילן --- אַװדאי
ניט. אַן אומרואיקייט האָס מיך באַהערשט און אַ מוראדיקע קנאה צו דיי
וועלכע באַזיצן דאָס, און אַ ניט-קלענערע שנאה -- דערפאַר, װאָס זי
פאַרלאַנגען פון מיר הויכע פּרײזן. איך האָב מיך איינמאָל פאַרליבט אין

200

אַ בלאָק ראָזעווען מירמלשטיין װאָס איז געווען אויסגעשטעלט צום פאַר-
קויף, אַ װאָך נאָכאַנאַנד האָב איך זיך געדונגען, געזוכט די נויטיקע מיטלען
און ניט געפונען... און ווען אַן אַנדער סקולפּטאָר האָט דאָס באַצאָלט
און געלאָזן אָפּפירן אין זיין אַטעליע, האָב איך זיך שיר מיט די פויסטן
ניט געװאָרפן אויף די פאַרקויפער, שיר ניט געלאָפן הרגענען מיין קאָנ-
קורענט. אַזױ אייפערזיכטיק בין איך געווען ! מיט בלוט-פאַרלאָפענע אויגן
האָב איך געקוקט אויפן ליידיקן פירקאַנטיקן פלעק, וואו דער ראָזעווער
בלאָק איז געשטאַנען, און ניט געװאָלט אַװעקגײן, .. אַן ענלעכע אייפער-
זוכט, אָבװאָל ניט אַזאַ ווילדע, האָבן ביי מיר דערנאָך אַרױסגערופן אַ סך
אַנדערע מאַטעריאַלן. אין די אַלע רויע שטיקער מירמלשטיין, האָלץ-און
קיט-מאַסן, אין די שטויביקע פולע זעק מיט ווייסן גיפּס און מיט רויטער
טעראַקאָטאַ האָב איך געזען מאָרדעס פון קעמפנדיקע טיטאַנען, שטרענגע
געזיכטער פון נביאים, פאַרגלייזטע אויגן פון הייליקע מאַרטירער, קלוגע
קעפּ מיט שווערע צעפּ פון סיביליעס ; האַניבאַלס, באָנאָפּאַרטעס, קלעאַָ-
פּאַטרעס. געזעץ-געבער און אייזן-גיסער, גלאָז-בלאָזער און געטער.. . זי
צוזאַמענגעקאָרטשעטע מפּיל-קינדער פון ליניע און געדאַנק האָב איך דאָס
אַלץ געזען אין די פאָרמלאָזע שטיקער מאַטעריאַל, איך דאַרף נאָר אִפ-
| שיילן פון זיי די שווערע שאָלעכצן, זיי זאָלן אויפאָטעמען און אַרױסגײן
אויף דער פרייער זוניקער וועלט... נאָר געדונגענע שומרים, מיט געזעצן
פון אייגנטום און מיט טיפע קעשענעס, באַװאַכן די געשלאָסענע מאַטעריע:
באַצאָל, באַצאָל, באַצאָל ! װעלן מיר דיך צולאָזן...

כדי אויסצואווייען מיין קאָכיקע ענערגיע, פון אַ יונגן אָרעמען קינסט"
לער, האָב איך מיך דעמאָלט אַװעקגעלאָזן װאַנדערן, מיט רוקזאַק און
שטעקן, אין די אַלפּן-בערג. די שווייץ דורכגעװאַנדערט און אַ שטיק
איטאַליע,. נאָר באַרואיקט האָט דאָס מיך ניט. די זעלבע איינגעשלאָסענע
פיגורן האָב איך דאָ דערזען, אַזױֹי װוי אין די שטאָטישע קינסטלער:מאַ-
- טעריאַלן, נאָר אין אַ סך גרעסערע דימענסיעס. איך האָב זיי געזען אין
גראַניט-פעלזן אין בלוי-גרינע גלעטשערן, אין קאַלך-און-זאַמד פּלאַסטן,
אין אַלטע אויסגעקרימטע ביימער-שטאַמען, און ניט מענטשן היטן דאָ די
איינגעשלאָסענע ריזיקע פיגורן, נאָר די געװאַלטיקע נאַטור אַלײן, אין
מאַרטירער-קאַמערן און קייטן, פון פאַר טויזנטער יאָרן, היט זי זיי: און
מיט מיליאָנען טאָנען שטיין און אייז דריקט זי זיי פון אַלע זייטן. איך
הער נאָר זייערע טיפע קולות, איך קלאַפּ אָן צו זיי מיט מיין שפּיציקן
בערג-שטאָק, אָבער ווען װעל איך, מענטשעלע, באַווייזן צו באַפרײען
אָט די אַלע וואונדערבאַרע אַרעסטאַנטן פון זייער אײיביקער טורמע ? קייג-
מאָל ניט, ווען איך זאָל אַפילו לעבן הונדערטער יאָרן און נעמען צוהילף
אַלע מיינע קאָלעגן פון מינכען און פּאַריז . ,

201

ברין האָט זיך אומרואיק אומגעקוקט אויף דער טיר און אַרײנגע-
שטעלט אַ װאָרט :

-- אַזױ טראַכט יעטװעדער קינסטלער. ניט דווקא אַ סקולפּטאָר.

דאָל האָט זיך אַ הויב געטאָן פון אָרט און זיך צוריק אַועקגעזעצט:

--- פון קאַמף, פון קאַמף רייד איך! פון געראַנגל מיט דער רויער
מאַטעריע. װוי קען מען פאַרגלייכן צו אַזאַ קאַמף דאָס גלאַטע אַרומפאָרן,
מיטן פּינזל, איבערן לייװונט ? מיט איײלפאַרבן, מיט װאַסער-פאַרבן
מיט פּאַסטעלן... דאָס איז ניט אַ קאַמף, נאָר אַ געדולד, וי ביי מיידלעך
װאָס נייען אויס מיט פאַרביקע זייד אויף אַ קאַנװע. אַ העכערער סאָרט
געדולד, .. געוויס! נאָר... אַזאַ מיינונג באַלײידיקט אייך גיט +

--- ניין, ווייל. . . דער רעזולטאַט איז סוף-כל-סוף דער זעלבער :
קונסט-ווערק.

--- ניין. ניט דער זעלבער ! אונדז סקולפּטאָרן, אונדזערע ווערק, וויל
איך זאָגן, קענען אַפילו בלינדע זען. מיט די פינגער נאַטירלעך... דאָס
זיינען פון כאַאָס אויסגעשיילטע, סטאַטישע פאָרמען. יאָרהונדערטעה
בלייבן זיי אַזױ שטיין אין זייער פאַרשטײינערטן אויסדרוק. מאָלעריי אָבער
איז װי פּלאַטאָנישע, פּאַסיווע ליבע: פאַרבענקטע זיפצענישן אָן אומ-
אַרמונג, אָן באַהעפטונג. מ יר, פּלאַסטיקער, ווייניקסטנס, קענען דער"
מיט אַלײן ניט זאַט זיין. אָט, אַרומכאַפּן די מאַטעריע מיט ביידע אָרעמס,
אָפּרײסן זי פון דער שװוערער ערד, אויפהויבן, דערדריקן, באָדן זיך אין
איר ווייך-געװאָרענעם לייב, צווינגען זי מיטצוהעלפן אין געבוירן נייע
פאָרמען... דאָס אין סקולפּטור. דאָס איז אַן אַמתע מ ענלעכע
קונסט,

--- אַ פליישלעכע קונסט !.. נו, און צו װאָס פאַר אַ קאַטעגאָריע
געהערן מוזיק, פּאָעזיע, צייכענונג? לויט דעם וי איר האָט פריער גע"
זאָגט --

--- שטאַמען זיי פון איין קװאַל,... איך געדענק! דאָס זיינען בלי"
זמר צו דער גרויסער חתונה פון פּלאַסטיק, זינגער, בלומען-טרעגער...

-- אַ דאַנק, װייניקסטנס, פאַר אַזאַ באַשײדענער ראָל װאָס איר גיט
אונדז. איר װעט מיר נאָר אַנטשולדיקן! איך מוז באַלד...

-- איך ענדיק, איך ענדיק! איך וויל נאָר צוגעבן, אַז ווען איך האָב
מיך אומגעקערט פון מיין װאַנדערונג אין די אַלפּן און אַרײין אין מיין קלייי
נער אַטעליע מיט די קליינע געצייג, קליינע מעגלעכקייטן און קליינע מאַ-
טעריאַלן, בין איך װאָכנלאַנג געווען אָפּהענטיק, וי אַ מורעשקע װאָס
וויל נאָכטאָן אַ מענטשן האָב איך מיך אַליין באַטראַכט. עס האָט גענומען
אַ שטיק צייט ביז איך האָב מיר צוריקגעוואוינט צו די קליינע מאָסן, אייג-
געהאַנדלט שטיקער מאַטעריאַל און, אַ צערייצטער, גענומען באַפרייען פון

222

זיי די וויזיעס מיינע מיט האַמער און דלאָטע, מיט הובל און מעסער.
און װוער עס װעט זיך מיר שטעלן אין וועג, אַזױ האָב איך דעמאָלט באַ-
שלאָסן, איז מיטן האַמער איבערן קאָפּ און מיט דער דלאָטע אין האַרצן !
אָן רחמנות. ..
--- איז ניט דעמאָלט געבוירן געװאָרן אייער ,שלאַנגען-טענצע
רין" ?.. =
-- גאַנץ ריכטיק. דעמאָלט !.. און די לעבעדיקע מאָדעל, װאָס
האָט מיר אַזױ טריי געהאָלפן, האָט דעמאָלט געמוזט אַװעקגײן. וייל זי
איז געװאָרן אַ לאַסט, ווייל זי האָט זיך צופיל אָנגעהאַנגען אויף מיין
אָרעם מיטן האַמער אין שוואונג.... איצטער פאַרשטייט איר?

דאַלס אויגן זיינען ביי די לעצטע ווערטער געװאָרן דורכזיכטיק און
שטאַר װי ביי אַ טיגער, װאָס קלייבט זיך אַ שפּרונג צו טאָן. ער האָט
אַפילו די ציין פאַרשטירעט, 7

--- איך פאַרשטיי'... -- האָט ברין נאָכדענקעריש צוגעשאָקלט
מיטן קאָפּ, --- נאָר א י ך װאָלט דאָס ניט געקאָנט,

--- געוויס װאָלט איר ניט געקאַנט. קווענקלעניש, בענקעניש, גע"
װויסנבייסעניש... האָ ! דאָס פּאַסט אַזױ פאַר מאָלער און דיכטער. . . ביי
אַ סקולפּטאָר לעבן זיינע שטיינערנע און בראַנדזענע גרופּן אַ סך אינטעג-
סיווער וי די יינגסטע און פייערדיקסטע שיינהייטן אין דער וועלט. און
נאָך אַ טריאומף איבער זייערע שיינע לייבער פייערט ער דאָס, װי א זיג
פון דער טויטער און אויפגעלעבטער מאַטעריע איבער דער אַז-גערופע-
נער לעבעדיקער... איבער אָט דער וייכלעכער, קרענקלעכער
קאַפּריזנער, װאָס װויינט און זיפצט און מאַכט סצענעס און שטערט...

-- יאָ. .. --- מאַכט ברין. נאָר זיין ,יאָ" האָט זיך אויסגעצויגן און
איז אים געבליבן שטעקן אין האַלדז. ער האָט דאַלן געװאָלט זאָגן אַז
אָפּטמאָל איז אַזאַ פילאָסאָפיע פון גבורה נאָר אַ מאַסקע פון אומפאַראַנט-
װאָרטלעכקײט פאַר יענע לעבנס, װאָס אַזעלכע דענקער נוצן אויס פאַר
זיך,

נאָר ער האָט מער ניט באַװויזן דאָס אַרױסצװאָגן. זיינע אויגן האָבן
זיך, װוי נאָדלען, איײינגעשפּיצט אין דער באַלױכטענער גלעזערנער טיר
אַקעגן אים. הינטערן גלאָז, אין איר פייענעם פוטערל און פּעלץ-היטעלע
איז געשטאַנען סאָלאַנש, אַ באַגאָסענע מיט ליכט און אַ פאַרגליווערטע.
זי האָט, קענטיק, דערזען וזער עס זיצט מיט ברינען ביי איין טישל.
דאַלט אָקטענער האַלדז-און-נאַקן, מיט די גאָלד-רויטלעכע האָר, זיינען איר
געווען גוט באַקאַנט. .. האָט זי ווייטער ניט געװאָלט גיין, אָדער ניט גע
קענט. די פיס זיינען איר שװאַך געװאָרן.

329

-- גאַרסאָן!..*) -- האָט ברין עפּעס מאָדנע אַ קוויטש גע- ‏
געבן און איז גלייכצייטיק אויפגעשפּרונגען. דאַל האָט פאַרריסן דעם
גרויסן קאָפּ,. מיט די פאַרנעפּלטע גרויע אויגן, און אים אָנגעקוקט װי
אַ פאַרדרייטן, אָבער נאָך איידער דער גאַרסאָן איז צוגעגאַנגען, האָט שוין
ברין אַ לעג געגעבן עטלעכע זילבערנע מטבעות אויפן טישל און פאַרלעגן
אַ שעפּטשע געגעבן צו זיין טיש-חבר :

-- ע..,., אַנטשלדיקט, קאָלעגע! מען איז געקומען נאָך מיר,
איך מוז...

אין אַ סעקונדע אַרום איז שוין ברין געווען הינטער דער גלעזער-
נער טיר,

זעקסטער קאַפּיטל
אין ים'שטערױ
41

| וי נאָר ברין איז אַרױסגעלאָפן פון קאַפּע ;לילאַ* האָט ער אָנגעכאַפּט
זיין געליבטע אונטערן אָרעם און זיך אַנטשולדיקט:

--- נעם ניט אָן פאַר אומגוט, סאָלאַנש!.. איך האָב ניט געוואוסט,
אַז ער.,.. ניט איך האָב אים גערופן צו מיין טישל. ער איז אַליין צו"
געגאַנגען ..

-- אַ טאַקסי! -- האָט סאָלאַנש שװאַך אַרױסגערעדט.
--- טאַקסי ! -- האָט ברין אַ רעווע געגעבן אין דטר טונקעלער אַלעע
אַרײן. יי

און זיך אומגעקוקט אויף דער גלעזערנער טיר הינטער אים: אינ"
מיטן באַלױכטענעם זאָל איז דאָרטן געשטאַנען אַנרי דאַל מיט זיין גאַנצער
מאַסיווער פיגור, זיין קיילעכדיקער ווייכער הוט --- אין האַנט, און זיינע
טיגער-אויגן -- אָנגעצילט אויף דעם דורכזיכטיקן אַרײנגאַנג. אויך ערי
ווייזט-אויס, האָט דערקענט די, וועלכע איז אַמאָל געווען זיין מאָדעל און
זיין געליבטע. זי שטייט דאָס אַצינד דרויסן, געאָרעמט מיט אַן אַנדערױ
צוליב איר, הייסט דאָס, איז זיין קאָלעגע אַזױ האַסטיק אַהױסגעלאָפן..

ברין האָט דאָס באַגריפן מיט איין קוק און קיין מי זיך ניט געגעבן

*) קעלנער !

224

צו דערווייטערן זיין דאַמע פון דער באַלױכטענער גלאָזיטיר, ער האָט
אַפילן אין אַכט ניט גענומען דאָס, װאָס סאָלאַנשס פולער אָרעם ציטערט
אין זיינעם. אין דעם מאָמענט האָט ער נאָר געפילט אַ מאָדנע זיסקייט, אַן
אויפגעפלאַקערט נקמה-פייערל האָט אים געװאַרעמט. דאָס זעלבע פייערל,
װאָס האָט זיך שוין געהאַט, דאַכט זיך, אוױיסגעלאָשן בשעתן אָפנהאַרציקן
געשפּרעך מיט אַנרי דאַל... דאָס װאָס ער, ברין, האָט נעכטן איבער-
געלעבט, בשעת ער האָט געזען, װוי דערזעלבער אי"זיך-איינגעגלויבטער
דאַל דערנענטערט זיך צו זיין געוועזענער פרוי, צו סאָניאַן, און לייגט איר
אַרױף די רויטלעכע לאַפּע אויפן פּלייצע, דאָס זעלבע מוז איצטער יענער
אַליין איבערלעבן, ווען ער זעט וי סאָניאַס געוועזענער מאַן שטייט געאָ-
רעמט מיט דער, וועלכע איז אים, דאַלן, געוען אַמאָל אַזױ נאָכגיביק,
אַזױ געלעגן אים צו די פיס,.. לוט אַ סך סימנים, בשעתן היינטיקן
געשפּרעך, אין וועלכן דאַל האָט געהאַלטן אַזאַ העראָאישע רעדע ועגן
קינסטלער-מאַרש, מיט האַמער און דלאָטע, איבער היסטערישע געליבטע
און איבער פּגרים אויב עס איןז ניטיק, האָט ער, ברין, פונדעסטוועגן
אַרויסגעפונען, אַז גאַנץ גלײַכגילטיק צו זיין עקזאָטישער מאָדעל-מיידל
איז דער רויט-האָריקער העלד נ י ט, און דאָס װאָס יענע האָט אַפילו דעם
שװעל פון קאַפע ,לילאַ* ניט געװאָלט אַריבערטרעטן, כדי ניט צו באַגע-
גענען זיך מיט אים, איז דאַלן אויך ניט זייער צום האַרצן..

-- ווידער קװויט! --- האָט ברין פאַר זיך אַ לאַך געגעבן -- סוף"
כל-סוף גלייכט זיך אַלץ אויס...

סאָלאַנש האָט אים פאַרוואונדערט אַרײנגעקוקט אין צעשמייכלטן
פּנים, געװאָלט עפּעס זאָגן. נאָר דאָ איז די טאַקסי צוגעפאָרן און אויפגע-
עפנט אַ טיר, וי אַ פליגל פון אַ גרויסן נאַכט-פייגל,

סאָלאַנש האָט זיך גלייך אַ ריס געגעבן פון זיין אָרעם, בויגיק װי
אַ קאַץ אַרײנגעשפּרונגען אין דער מאַשין און פאַררוקט זיך אין טונקלסטן
ווינקל. צעמישט פון אַזאַ האַסטיקײט איז ברין אַ ביסל שווערפיסיק אַרײנ-
געקראָכן נאָך איר און פאַרהאַקט די טיר,

-- צו דער גרויסער אָפּערע ! -- האָט סאָלאַנש, מיטן זעלבן אימפּעט,
אַ זאָג געגעבן צום שאָפּער. און, װי ברינען האָט זיך אויסגעדובט, היי-
זעריקלעך אַ זאָג-געגעבן און שרעקעוודיק אומגעקוקט זיך צום באַלױבי
טענעם אַרײנגאַנג פון קאַפע, |

וי נאָר די טאַקסי איז אָפּגעפאָרן און זיך פאַרקערעװעט צום פאָנטאַן,
האָט זיך סאָלאַנש צוגעטוליעט צו איר קאַװאַליער, וי אַ דערשראָקענע
טויב, און האַלב-ויינענדיק גענומען פאָרװאַרטן אים :

-- זעסט, זעסט !.. --- איך האָב דערפאַר נִיט געװאָלט דו זאָלסט

4

מיך אָפּװאַרטן אין קאַפע ;לילאַ*... לופּען האָט זיך אַריינגעמישט. אומע-
טום מישט ער זיך...

-- פון װאַנען האָסטו געוואוסט, אַז ער... אַז דאַלי..

-- ער זיצט דאָ די לעצטע צייט עפּעס צו אָפט, קוקט-אַרױס מיט
זיינע זשעדנע אויגן, װי אַ װאָלף...

--- זאָל ער !

--- דו לאַכסט ?2.. -- דאָס קוקט ער אויס אויף מיר. איך פיל דאָס.

-- און דו האָסט מורא? זינט ווען אַזאַ שרעקעוודיק מיידעלע גע"
װאָרן ? |

-- פאַר אים האָב איך אַלעמאָל מורא געהאַט...

-- אַך, אַזױ ?7.. אויב אַזױ, ביסטו נאָך אַלץ ניט גלייכגילטיק צו
אים... . האָסט אים נאָך אפשר ליב און ווייסט דאָס אַלין ניט...
| == -- איך 1 ליב ? איך האַס אים! איך... איך האַס אים װי די
פּעסט! --- האָט סאָלאַנש צוויי מאָל איבערגעחזרט, נאָר מיט אַ ביסל
צופיל עמפּערונג, צו לײדנשאַפּטלעך --- ער װיל מיך נאָך אַלץ...
אויפעסן וויל ער מיך... נאָר איצט !.. אינגאַנצן אויפעסן...

-- איך װעל דיר באַשיצן, מיין ,רויט:היטעלע"! איך װעלי ניט
דערלאָזן. . .

-- דערלאָז ניט! קיינמאָל ניט! נעם מיך אַרום, דויד! זאָג דאָס
נאָכאַמאָל! אָבער ערנסטער...

--- איך װעל פאַר דיר מיין לעבן אָפּגעבן, מיין אוצר, מיין גליק !..
וואו זיינען דיינע ליפּן? דיין װאואַלקע שטערט מיר! איצטער האָב
איך זיי,.. ביסטו רואיקער אַצינד ? ער איז דאָך גאָרניט אַזאַ שלעכטער
וי ער מאַכט זיך, ער פאַרנעמט זיך מיטן האַמער און דלאָטע אין אַ לע-
בעדיקן קאָפּ און שלאָגט אַריין אין מירמלשטיין... אַזאַ טבע האָט ער.
כ'האָב אים היינט נאָענטער דערקענט... זע נאָר, זע! װי גאָלדענע
בינען טראָגן זיך אונדז די פייערלעך פון דער ס ע נע אַקעגן. אָקערשט
פון נאַכט-בינשטאָק אַרױסגעפלױגן. און מיר ביידע זיינען צוזאַמען. ביידע
צוזאַמען...

אָבער סאָלאַנש, ווייזט:אויס, האָט זיך ניט איבעריק אויפמערקזאַם
צוגעהערט צו אַזאַ ליריק אין פּראָזע, װאָס ברין זינגט איר אויפן אויער,
אין דער לויפנדיקער מאַשין. װאָרעם אינמיטן דרינען האָט זי אים אי"
בערגעשלאָגן מיט אַ פראַגע װאָס פּאַסט זיך ניט אַרײן:

-- אַ סך האָט ער מיט דיר גערעדט?

--- ער ?.. אַ גוטע האַלבע שעה. כמעט די גאַנצע צײט -- ער
אַלײן,

-- וועגן מיר אויך גערעדט ?

200

-- זייער וייניק... די גאַנצע צייט האָט ער נאָר באַזונגען די
סקולפּטור. געהויבן די פּלאַסטישע קונסט אין הימל אַרײן און קליין"גע-
מאַכט אַלע אַנדערע קונסטן. דעליקאַט איז דאָס ניט געװען. בפרט ער
איז צוגעגאַנגען צו מיין טיש און צו אַ מאָלער... אין דער אונטערשטער
שורה מוז איך אָבער מודה-זיין, אַז קיין געוויינלעכער מענטש איז ער ניט;
אַז אויסער טאַלאַנט איז ער אַ גאַנצער מענטש אויך. זיין אַרבעט, זיין
פיגור, זיין אויפפאַסן די וועלט, זיינע געדאַנקען און זיין גראָבלעכע שטים
-- אַלץ איז עפּעס וי פון איין גוס געמאַכט, איין בלאָק,

גאַנץ אומגעריכט האָט זיך סאָלאַנש איבערגעזעצט אויף ברינס קני
און אַרומגעכאַפּט זיין האַלדז,

-- איצטער -- מאַכט זי מיט אַ גערירטער שטים -- איצטער ווייס
איך, אַז דו ביסט אַן אמתער מענטש! ניט אומזיסט, דויד, האָב איך זיך
אין דיר פאַרליבט. פון ערשטן מאָמענט אָן אַ דאַנק דיר, מיין יונג!
אַ גרויסן דאַנק !

אַזאַ פּלוצלעכן אָנפאַל פון ליבשאַפט האָט אָבער ברין אָנגענומען
מיט אַ ביסל פאַרדאַכט :

--- פאַרװאָס דאַנקסטו אַזױ ? ניט מ יינע מעלות.

אָבער זי האָט אים פאַרמאַכט דעם מויל מיט דער גאַנצער פּאַרפי-
מירטער דלאָניע:

--- פרעג ניט, דו ! דו ווייסט דאָס אַלײן.

און גלייך גענומען פאַרטייטשן װאָס זי מיינט דערמיט:

--- און פאַרװאָס ניט זאָגן דעם אמת ? אַ דאַנק דיר דערפאַר װאָס...
ניט קוקנדיק אויף קיין זאַך, װאָס ער האָט מיך אַזױ באַהאַנדלט און װאָס
דו ביסט אַצינד מיינער,.. אינגאַנצן מיינער, רופסטו זיך אַזױ גוט אָפּ וועגן
אים. אַלײין ניט וויסנדיק פאַרענטפערסטו מיך. דו אנערקענסט דערמיט,
אַז ניט אומזיסט האָב איך מיך אַמאָל אַזױ אַװעקגעװאָרפן, מיין מייךדל-
שאַפט, מיין שטאָלץ, אַלץ װאָט איך האָב געהאַט -- אַװעקגעװאָרפן אין
זיין אַטעליע װאָס איז אַצינד דיין אַטעליע. דערהויבן האָט ער מיך דאָרטן
און דערנידעריקט. געפּײניקט און גליקלעך געמאַכט... נאָר לאָמיר מער
דערפון ניט ריידן!

--- לאָמיר ! .. --- ענטפערט ברין אַ קאַפּעלע אָפּלאַכעריש, און דאָס
נאָדעלע פון פאַרדאַכט גיט אים נאָך טיפער אַ שטאָך אין האַרצן, --
אָבער ערגעץ-וואו אין אַ ווינקעלע, ערגעץ-וואו, אָט דאָ אונטער דיין טוג"
קעלער ברוסט, האָסטו אים נאָך ליב. אַזױ דאַכט מיר... בייזער זיך ניט!
ס'איז דאָך גאַנץ נאַטירלעך...

227

און עפּעס וי אַ ניט-גוטער װאָלט אים געצוואונגען, האָט ער זי
ווידער געפּרואװוט: סאָלאַנשס אױסגעהאַלטנקײט געפּרואװט און אירע
באַהאַלטענע געדאַנקען :

--- יאָ, אַ נייס קען איך דיר אויך דערציילן ! ., דאָס פאַרהעלטעניש
צווישן א י ם און סאָניאַן האַלט שוין גאָר, גאָר...

ניט באַטראַכטנדיק װאָס זי טוט, האָט. אים סאָלאַנש אָנגעכאַפּט ביי
זיינע פּלייצעס :

--- דו מיינסט, אַז ער ?7.. ס'איז אַן אמת ?

ברין האָט זיך באַפרײיט פון איר קלעם, געצוואונגען זי אַראָפּצוגײן
פון זיינע קני און אַװעקזעצן זיך צוריק אויף איר אָרט. ביים שיין פון די
לויפנדיקע פייערלעך האָט ער איר אַרײנגעקוקט אין די אויגן. און זיי
האָבן אים אַצינד אויסגעזען װי די אויגן פון אַ יונגער טיגערין װאָס האָט
זיך באַהאַלטן צװישן באַמבוס-טראָסטינעס און לוגט אויף רויב.

--- װאָס קוקסטו מיך אַזױ אָן ? --- האָט זי דערשטיקט אַ פרעג גע"
געבן -

-- און דיך װאָס גייט עס אַזױ אד צי סאָניאַ צעגייט זיך מיט
אים, צי ניט?..

סאָלאַנש האָט קיין סעקונדע ניט געטראַכט און גלייך צוריקגעװאָרפן
די האַרבלעכע און זייער לאָגישע פראַגע :

--- מיך אַזױי וי דיך, האַ-האַ! דיך אַזױ וי מיך! מיר ביידע האָבן
נקמה... האַ-האַ! דו אויך! דו אויך !

איר בייזער געלעכטערל האָט זיך אָנגעהערט אַ ביסל אומנאַטירלעך.
אָבער ברין האָט דאָס פאַרשװויגן. ער האָט נאָר סתם אַזױ אַ פרעג געגעבן:

--- אַזױ מיינסטו ?

--- איך בין זיכער! זיכער בין איך. זיי דאָרטן צעגייען זיך, און
מיר.... מיר ליבן זיך ! מיר ליבן זיך נאָך מער וי פריער... היינטיקע
נאַכט זאָלסטו זען! -- האָט זי אים ווילד אַרומגעכאַפּט -- דו זאָלסט זען
וי איך קען גוט-זיין, װי איך קען זיך אָפּגעבן און אינגאַנצן פאַרגעסן
אויף זיך אַלײן.... אַצינד ערשט פיל איך וי הונגעריק איך בין, פריער,
לעבן קאַפע, איז מיר דער גאַנצער אַפּעטיט פאַרגאַנגען. האָסט זיך דאָך
פריער באַרימט װי ליב דו האָסט צוצוזען וי אַ געליבטע פרוי עסט מיט
אַפּעטיט, .. ניין? אויך דאָס זאָלסטו זען, מיין טײיערער! אויך דאָס!
שאָפער*), בלייב שטיין ! דאָ גייען מיר אַראָפ !

*) דרייווער.

:2

אין אַ זייטיקער גאַס איז ברין, מיט זיין דאַמע, אַרױפגעגאַנגען אויף
אַ טרעפּל, װאָס דערמאָנט גאָרניט אַן אַרײנגאַנג פון אַ פעשענעבלען רעס-
טאָראַן, די פענצטערלעך, מען װאָלט געקענט זאָגן: אומיסטנע קליינע,
זיינען דאָ געוען פאַרהאַנגען מיט ביליק-אויסזעענדיקע געקעסטלטע
פאָרהאַנקעס, איבערגעבונדן אינמיטן מיט בלויע זיידענע סטענגעס, װאָס
דערמאָנען דעם סטיל פון ברעטאַנישע און נאָרמאַנדישע קרעטשמעס,
מיט זייער אַלטן רוסטיק-סטיל פון פאַר הונדערט יאָר,

ברין האָט אָנגעקוקט זיין אױיסגעפּוצטע דאַמע מיט אַ פראַגע-צייכן
אין די אויגן. ס'הייסט : אָט דאָס איז דער באַרימטער רעסטאָראַן דיינער,
וואו מען גיט ,געשמאַק-קאָנצערטן?, װי דאָס הייסט ביי דיר ? צי האָסטו
ניט קיין טעות ?

אויף זיין שטומער פראַגע האָט אים סאָלאַנש גלייך אָפּגעענטפערט
מיט איר לעבעדיקן צינגעלע:

--- ניט אַזױ שטרענג, דויד ! ניט די שאָלעכץ --- די יאָדער איז
וויכטיק,. װאַרט אַ וויילע --- װעסטו זען !

האָט ער אַ וויילע געװאַרט און געזען:

דער מעטר-ד'האָטעל, דאָס הייסט: דער אויבער-קעלנער, אַ פראַ:-
צויזישער שיינער מולאַט, מיט שיינע מאַניערן און שיינער אױיסשפּראַך,
האָט זיך טיף פאַרנויגט פאַר סאָלאַנשן:

-- שוין לאַנג ניט געזען אייך דאָ, מאַדאַם !

-- אַך, דו קענסט אים ? -- האָט זיך ברין אָנגעשטױסן -- איז ער
ניט פון דיינע אַנטילן ? |

--- ניין. אַ סענגאַליעזער איז ער. נאָר דאָס שטערט אים ניט צו האַלטן
מיך פאַר זיינע אַ ווייטע קרובה. מיט פראַנסואַ לופּען קומען מיר אַהער
אָפּט, און הייסן הייסט ער ביי אונדז ביידן: ;מאָסיע סינגאָי, אויפן נאָמען
פון זיין פאָטערלאַנד.. אָט באַלד װעסטו זען, -- האָט זי זיך אַ ווענד
געגעבן צום שיינעם ;מעטר": בי

--- מאָסיע סינגאָ, אונדזער פּלאַץ אין פריי ?.

--- פריי, מאַדאַם! -- האָט יענער העפלעך אַ שמייכל געגעבן די
ווייסע סערװועטע גלייך אַרױסגעכאַפּט פון אונטער דער פּאַכװע און,
פאָכנדיק מיט איר רעכטס און לינקס, אַװעקגעלאָזן זיך צום נאָכגעפרעגטן
פּלאַץ, אין זיין שניי-ווייסן קורצן קיטל, מיט די באַגילדטע קנעפּ, איבער
די שװאַרצע סמאָקינג-הויזן און לאַקירטע שיך, האָט דער מעטר אַצינד
אויסגעזען וי אַ מאַרשאַלעק װאָס פירט דאָס שיינע פּאָר צום חתונח-
מאָלצײט, און פּוצט פאַר זיי דעם וועג מיט זיין פערוועטע : קיין שטויבעלע

299

זאָל אויף זיי ניט פאַלן, קיין סיגאַרעט:רויכעלע זאָל זיי ניט איבער"
שלאָגן דעם גוטן אָפּעטיט,

;אונדזער פּלאַץ* האָט זיך אַרױסגעװיזן אַלס אַ מאַט-באַלױכטענער
ווינקל, אָפּגעטײלט פון די באַזוכער, פון איין זייט, מיט אַ רויט-טאַפּע-
צירטער װאַנט און מיט גרויסע כריזאַנטעמען אין אַ בלויער װאַזע; און
פון דער צווייטער זייט --- מיט אַ שיינעם געשרויפטן זייל, װאָס שפּאַרט
אונטער דעם ניט-הויכן סופיט איבער א פענצטערל, מיט געקעסטלטע
פאָרהאַנקעס, װוי אין איינגאַנג. אַ געמיטלעכער ווינקל איז דאָס געווען.
אַן אינדזעלע פון אינטימלעכקייט אין גוט-באַזוכטן לאָקאַל,

-- אַ דאַנק, מאָסיע סינגאָ! -- האָט סאָלאַנש פריינדלעך אַ שמייכל
געטאָן צום ,מעטר". הייס מען זאָל צונעמען אונדזערע מאַנטלען און
טו אַזױ, אַז מיר זאָלן זיין צופרידן! דאָס איז מיין פריינד ברין! אַ מאָ-
לער... איך וויל ער זאָל אויך וויסן װאָס דער ;ים-שטערן" קען געבן
אַ גוטן קליענט...

-- דער ;ים-שטערן"? -- האָט ברין איבערגעפרעגט,

-- אַזױ הייסט אונדזער כלומרשט פּויערישער רעסטאָראַן -- האָט
אים סאָלאַנש פאַרטייטשט,

-- פאַרלאָזט זיך אויף מיר, מאַדאַם! -- האָט דער טונקל-הויטיקער
,מעטר* פאַרזיכערט און דערלאַנגט צוויי מעניו-קאַרטן, מיט אַ באַזילבערטן
ים-שטערן אויף יעדער קאַרטע -- און װאָס װעלן מיר טבינקען, מאַדאַם ?

ער האָט דעם ;מיר" באַטאָנט זאַכלעך און ערנסט וי אַ גרויסער
פּראָפּעסאָר, װאָס באַטראַכט, צוזאַמען מיט זיין אינטעליגענטן פּאַציענט,
וי אַזױ אָנצוהויבן היילן אים און מיט וועלכע מיטלען. |

און פּונקט אַזױ ערנסט און טיפזיניק האָט אים סאָלאַנש גענומען
געבן אירע אָרדערס: דערויזן, אַז זי פאַרשטײיט זיך אויך אין אַזעלכע
זאַכן, און אין לאַבירינט פון דער רייכער מעניו בלאָנדזשעט זי ניט. די
טונקל-הויטיקע שיינהייט באַשטעלט און דער טונקל-הויטיקער מעטר פאַר-

שרייבט,

-- צו די ים-פרוכטן --- אַ לייכטן שאַבלי; צום אויפשניט*) --
אַן אַלטן מאַקאָן ; צו די סאַלאַטן --- אַ האַלב-זיסן גראַװו, אָדער אַ האָט-
סאָטער...

--- מיר הויבן אַלזאָ אָן פון האָר'-דיעווערס ?.. --- האָט דער מעטר
מיט גרויס אָנערקענונג צוגעשאָקלט מיט זיין פּושיקן קאָפּ,

--- געוויס, געוויס ! --- האָט סאָלאַנש צעשטרייט אָפּגעענטפערט און
נאָך טיפער אַרײנגעקוקט אין דער מעניה

*) געשניטענע וואורשטן.

290

בריך האָט זיך צוגעהערט צו דער טעלעגראַם-שפּראַך. ניט אַלץ האָט
ער פאַרשטאַנען. דער מעטר האָט אין אים גלייך דערפילט אַ פּראָװוינצלער,
וועלכער קוקט אין אַזעלכע טייערע לאָקאַלן ניט אַרין, און האָט אים
העפלעך דערקלערט :

-- ים-פרוכטן, פּאַשטעטן און אויפשניט זיינען די ספּעציאַליטעטן
פון אונדזער הויז...

-- נאָר פריער פון אַלץ -- האָט אים סאַלאַנש איבערגעשלאָגן --
הייסט אונדז דערלאַנגען צוויי זינזאַנאָיקאַקטײלס מיט לימאָן זאַפט. א
שטיקל ציטראָן-שאָלעכץ ניט פאַרגעסן אַרײנצוטאָן אין יעדן גלאָז...

--- אַ װאָטר סערוויז, מאַדאַם :*) -- האָט מעטר סינגאָ מסכים געווען
מיט גרויס רעספּעקט; און מיט זיינע שמאָלע און טונקעלע הענט פאַף-
שפּרײיט געקעסטלטע סערװועטן אויף ביידנס קני -- ענלעך צו די פאָף-
האַנקעס אויף די פענצטערלעך און צום טישטעך. דערנאָך, מיט ווייכע
טריט פון אַ יונגן טיגער, דערװוייטערט זיך פון זיינע קליענטן, און באַלד
האָט זיין יונגער געהילף, אין אַ בלויען ליוסטרין רעקעלע מיט אַ וייסן
פאַרטעך, צוגעטראָגן אויף אַ טאַץ די צוויי באַשטעלטע קאָקטײילס. און גע"
זאַלצענע מאַנדלען -- אַלס אַ צוגאָב,

פון דעם ערשטן טראָפּן, װאָס ברין האָט פאַרזוכט, איז אים דער
גאַנצער אָטעם-אָרגאַן פול געװאָרן מיט אַ געדיכטן דופט פון צימרינג,
מוסקאַט און ציטראָן שאָלעכץ. ער האָט אַזש די אויגן פאַרמאַכט פון
הנאה. סאָלאַנשס געלעכטער האָט זיי אים צוריק אויפגעמאַכט.

--- דיין געזונט, דויד !... --- האָט זי אָנגעקלאַפּט איר באָקאַל אָן
זיינעם,

און צווישן איין טרונק און צווייטן האָט זי אים באַלערנט :

-- נאָר ניט געאיילט, מיין ליבער! מער ציען אין זיך דעם גוטן
ריח, װוי טרינקען. מער פאַרזוכן װוי עסן. דאָס איז דער ערשטער געבאָט
פון אמתן גענוס, און דאָס איז ניט אַזױ לייכט דורכצופירן, װי עס דוכט
זיך אויס. איך אַלײן, ביי מיין גאַנצער געניטקייט, טרעניר זיך נאָך
אין דער דאָזיקער קונסט ביז צו היינטיקן טאָג. איך מאַך פּראָבן וען
קיינער זעט ניט. ניט אַלעמאָל קום איך אַהער מיט באַקאַנטע. איך כאַפּ
זיך דאָ אַרײן, פון צייט צו צייט, איינע אַלין, און גראָד ניט אין אָװונט,
ווען ס'איז טומלדיק, נאָר בײיטאָג, צום צווייטן פרישטיק. דעמאָלט זיינען
דאָ װייניקער באַזוכער און די סערווירונג איז אַ בעסערע. איך פאַרשטעק
מיך דאָ אין מיין באַליבטן ווינקל און לאָז אויפשפּילן פאַר מיר אַלע
שפּייז-קאָלירן און אַלע זייערע געשמאַקן זיין ריחות: פון ים, פון פעלך

*) גרויט אייך צו דינען, מיין דאַמע!
201

און פון װאַלד, פון דער קעזעריי און פון קעלטער. אַ גוטע שטונדע זיץ איך
און הער זיך צו צו זיך אַלײן, װאָס פאַר אַן אָפּקלאַנג עס רופט ביי מיר
אַרױס יעדער קאָליר, יעדער טעם און יעדער ריח.... עס איז אַ טאָפּלטע
הנאה. אַפילו דער פאַרענדערטער קלונג פון אַ פולן, האַלב-אָפּנעטרונ-
קענעם און ליידיקן באָקאַל גיט דאָ צו זיין ספּעציעלן געווירץ. אַ גראָבע
זעטיקונג טויט דאָס אַלץ אָפּ. די אַמאָליקע רוימישע פרעסער פלעגן זיך
קינסטלעך באַפרייען פון דאָס געגעסענע, כדי צו מאַכן אָרט פאַר גייע
געריכטן. ניט בעסער, אָבװאָל ניט אויף אַזאַ באַרבאַרישן אופן, באַהאַנדלען
זייער געשמאַק-אָרגאַן די אַזוי-גערופענע לעב-יונגען... נאָר דאָס איז
אַזױ ווייט פון קונסט, װי אַ סאָלדאַטן-מאַרש פון שאָפּענס אַ נאָקטיורן,
געשפּילט פון אַ װירטואָז... |

אויף אַ קליינעם זילבערנעם טאַץ זיינען אָנגעקומען די ערשטע אַפּע-
טיט-ביסנס, דאָס זיינען געווען קיילעכדיקע, גאַנץ קליינע, אויף פּוטער
צוגעברוינטע טאָסטלעך, און באַדעקט זיינען זיי געווען מיט אַ דיק הייפל
פון גרויען און קערנדיקן קאַװויאַר. די זעלבע טאָסטלעך מיט רונד-צוגע"
שניטענעם באַליק*) און ראָזעװען סעמאָן.. מעטר סינגאָ האָט זיי נאָך
פאַרבעסערט : מיט ציטראָ"באַשפּריצט זיי און אויף די טעלער איבער-
געלעגט, אויף יעדער טעלער -- אַ שװאַרץיווייס-ראָזעװען סגול,

סאָלאַנש האָט צו זיי קיין גאָפּל ניט באַנוצט, נאָר מיט די געטאָקטע
פינגער, דעליקאַט און פאָרזיכטיק וי אויסטערס, צוגעטראָגן צום שיינעם
מויל, אָנגעביסן מיט אירע בלישטשענדיקע ציין און האַלב:פאַרמאַכט די
אויגן.

-- קערנדיקער קאַװיאַר -- מאַכט זי, צוהערנדיק זיך צום פיינעם
געשמאַק, --- איז וי אַן עסענץ פון קאַספּישן ים. אַ גרוס פון ווייטן רוסלאַנד,
קיין לאַנד קען דאָס ניט נאָכמאַכן.

-- נאָך ? --- האָט מעטר סינגאָ העפלעך אַ פרעג געגעבן

-- ניין ! --- האָט סאָלאַנש שטרענג אָנגעקוקט דעם מעטר, דערנאָך --
איר קאַװאַליער --- אַצינד: אונדזערע ים-פרוכטן

--- מאַדאַם איז אַ קענערין !.. -- האָט מעטר סינגאָ געלויבט איר
צוריקגעהאַלטנקײט --- ניט אַלע אונדזערע געסט פאַרשטײיען, אַז צופיל פון
אָט-:דער שװאַרצער נאַשערײ לאָזט איבער אַן אויליקן געשמאַק און זעטיקט
צו גיך..,

אַ היפּשער דריי-גאָרנדיקער טיש אויף רעדלעך, מיט אַ גוזמא שי"
סעלעך אויף יעדן גאָרן, איז אָנגעפאָרן, אים האָט פייערלעך געשטופּט
סינגאָס געהילף אין ווייסן פאַרטעך. די אָנגעקילטע שיסלען זיינען דאָ

*) ווייס-סעמאָן.
299

געזעסן אין שטיקער אייז. און ביידע, דער מעטר און זיין געהילף, האָבן
פלינק און געניט גענומען סערווירן.

-- גרינע אויסטערס 1 -- האָט דער מעטר אַ פרעג געגעבן.

--- דריי אויף יעדן טעלער, --- האָט זיך סאָלאַנש אָפּגערופן, ---
ניט מער,

| -- בעלאָטן ?*)

-- אויך דריי,

-- קלעמס ?

-- צוויי,

--- גרויע קרעוועטן ?**)

-- נאָר דריי-פיר,

--- בוקעטס ?***)

--- דאָס זעלבע,

--- לאנגוסטיגען 1****)

-- איינע.

--- ה'אָמאַר ?

נאָר די קלאַמערן,

-- ים-אוגערקעס ?

| ---- איינע,

דער דועט פון סאַרװער און קליענטין אי געגאַנגען גלאַט און גוט,
אָן אָטעם-איבעררייס, אָן איין ציטער אין קול, אָן אַ שפּור פון קווענקלץ-
ניש: וי ביי אַן אָפּערע-פּאָרל, װאָס האָט זיך שוין לאַנג צוזאַמענגע-
זונגען און קוקט אַפילן ניט אויפן שטעקעלע פון דיריגענט. ער מיט
זיין טענאָר, זי מיט איר סאָפּראַנאָ... און די היפּשע טעלער, אין גע-
שטאַלט פון גרויסע פּאָרצעלײענע װײינשטאָק-בלעטער, לעבן ברינען אַזױ
וי לעבן זיין דאַמע, זיינען דערווייל באַדעקט געװאָרן מיט אַלערלײ שאַ-
טירונגען פון רויע און געקאָכטע אים-אויבסט" -- ראָזעװע, קרעם-געלבע,
גרויע, קאָראַלירױטע, גלאָזיקע, פּערלמוטערנע, געשפּרענקלטע... דער
סערוויזדטיש איז שוין אָפּגעפאָרן, די סאַרװערס זיינען צוריקגעטראָטן
און ברין האָט נאָך אַלץ די אויגן ניט געקענט אָפּרײסן פון דער רייכער
אינקרוסטאַציע אויף זיין טעלער, ביז סאָלאַנש האָט אים לייכט, מיט צויי
װאַרעמע פינגער, אַ פּעטשל געגעבן:

*) ווייסע אויסטערס.

**) שרימפּס,

**"*) רוימטע שרימפס,

**י*) אַ סאָרט קליינע לאבּסטערס, 1

299

-- ס'איז ניט נאָר צום אָנקוקן, מיין ליבער! הױבאָן!.. און
אויב דו האָסט מורא צו בלאָנדזשען, טו װאָס איך טו. איך גיי לויט דער
| אָרדענונג וי איך האָב באַשטעלט...

מיט אַ קאָנצענטרירטן ים-אַראָמאַט האָבן אַן אָטעם-געגעבן די גרינע
קלער-אויסטערס. קוים באַשפּריצט מיט לימאָן, כדי ניט איבערצוזויערן
דעם נאַטירלעכן טעם, און אויך ניט צו-קאַרג -- כדי צו פאַרטרײיבן דעם
ביי-געשמאַק פון ים"גרונט. אַזױ האָט אים סאָלאַנש געלערנט, און איר
- לערע איז געווען מיט גאָלד גלייך. אַ פעטערן טעם װאָבן געהאַט די
קרעם-געלע, בלוילעך-געפּינטלטע בעלאָטן. דערפאַר אָבער האָט נאָך זי
דער געטרונקענער שאַבלי אַרױסגערופן גאָר אַ באַזונדער דערקוויקונג.
באַטעמט, מיט אַ ווייטן היימישן געשמאַק פון עפּל-קװאַס, האָט דער ;טרו"
קענער* וויין באַטאָנט די רייכקייט פון יעדער פּערלמוטענער מולטערל,
פול מיט אַ ים-דעליקאַטעס, װאָס צעגייט אויף דער צונג, די גרויע קרע-
וועטן האָבן געהאַט אַ געשמאַק פון קאַרפּן-מאַרך מיט געריבענע אייער-
געלכלעך ; און די קאָראַלענע בוקעטס --- קרובים פון דער זעלבער פאַ-
מיליע, נאָר אַריסטאָקראַטישער און דעליקאַטער... איידעלער אין פלייש
אַזױ וי אין קאָליר. די רויע קלעמס האָבן געהאַט אַ שווימענדיקן טעם
פון געזאַלצענע און געווירצטע ווייסלען. ;ים-פּיציאַ* האָט זיי ברין געגעבן
אַ צונעמעניש נאָכן פאַרזוכן. בעסער וי זיי אַלע האָט אָבער געשמעקט
דאָס נאַטירלעכע קלאַמערן- געפילעכץ פון אָמאַר; צאַרט װי אַ געהירן"
פּאַשטעט, מיט ים-גראָזן צוגעפּראַװעט... די האָריקע ים-אוגערקע האָט,
נאָכן אויפשניידן זי, אַ ביסל אָפּגעשראָקן מיט אירע שאַרפע אינגעווייד"
קאָלירן. און מיט איר שוועבלדיקן אַראָמאַט. אין דער גרינער עלאַסטישער
שאָלעכץ האָבן אויפגעלויכטן געטיילטע חדרימלעך, װי אין אַ גרױיסן
מאַײַקאָפּ,. פרישער ים-מאַרך איז אין זי אַלעמען געלעגן, רוט וי קאָראַל
און שװאַרץ באַפּינטלט, מיט אַ זילבערנער לעפעלע אַרױסגעקראַצט --
האָט זיך דאָס געשמאָלצן אויף דער צונג, וי אַן אומבאַקאַנטע געזאַלצנס,
אַ שפּייז פון ים-סירענעס -- האַלב-מענטש, האַלביפיש... און נאָכן
פאַרטרינקען דאָס מיט וויין האָט זיך געדוכט, אַז מען האָט אין זיך אַרײג"
גענומען אַ שטיק ים-חיות, װאָס באַלעבט, אין די געזאַלצענע טיפענישן,
אַלץ װאָס שווימט דאָרטן און פּלעטשערט און װאַקסט.

3

ברין און סאָלאַנש האָבן נאָך ניט באַװיזן אַראָפּצושװענקען מיטן
זויערלעבֿן שאַבלי, דעם לעצטן ים-פרוכט געשמאַק, און מעטר סינגאָ
האָט דאָס שוין באַמערקט פון דערווייטנס. האָט ער פריער געשיקט זיין

234

געהילף איבערצובייטן די פאַנטאַזיע:טעלער אויף אינפאַכערע קיילעכ-
דיקע, און אַלין איז ער אָנגעפאָרן מיט אַ צוייטן טיש אויף רעדלעך,
וואו, כמעט, אַלע פראַנצויזישע דעפּאַרטאַמענטן זיינען געווען פאַרטראָטן,
יעדער מיט זיינע טרוקענע, האַלב-טרוקענע, אָדער זאַפטיקע וואורשטן,
גערויכערטע צונגען, געטרופלטע לעבער, פּאַשטעטן, רולאַדעס... און
באַלד זיינען די ווייסע טעלער פון ביידע געסט װידער באַדעקט געװאָרן
מיט דינע פּענעצלעך פון יעדן מין. סאָלאַנש האָט אויך דאָסמאָל ניט דער"
לאָזן איר ניט געניטער קאַװאַליער זאָל באַשטעלן צוויי מאָל פון איין דע"
ליקאַטעס, אויסער פון ,פואַיגראַ?. דאָס הייסט, פון גענדזן-לעבער פּאַ-
שטעט, װאָס קומט פון מעטץ, װאָס איז צאַרט וי אַ העל-ברוינער, פאַר-
קילטער קרעם און איז געטרופלט, וי מיט שװאַרץ:חנוודיקע ,אויגן.
עס איז ווירקלעך געווען איבער די מענטשלעכע כוחות צו באַנוגענען זיך
מיט איין פּענעץ פון אַזאַ זעלטענעם ביסן,

--- מאַך ניט אַזאַ טרויעריקע מינע !.. האָט סאָלאַנש אַ לאַך"
געגעבן. -- דאָס, זעסטו, איז אַן אויסנאַם !.. און איך דערלויב דיר,
אַזױ ווי מיר אַלין, אַ דאָפּלטע פּאָרציע. נאָר פאַרגעס ניט, אַז דערצו
געהערט דער טונקל-רויטער מאַקאָן, גיס-אָן, מיין ליבער !

דער דריי-גאָרנדיקער טיש אויף רעדלעך איז אָפּגעפאָרן, אוז ווידער
איז דאָס יונגע פּאָרל געבליבן מיט זיך אַלין, פריי צוצוהערן זיך צו דער
גאַמע פון נייע אויסגעזוכטע געשמאַקן. אויסגעצייכנט איז געווען דער
טרוקענער סאַלאַמי, פּיקירט מיט גאַנצע פעפערלעך. דער זאַפטיקער פּענעץ
פון באָלאָגנאַיוואורשט און דער דאָרפיש-געווירצטער, פּראָסטער פּאַשטעט.
די אַנדו-רולאַדע פון אַװיגנ'אָן האָט דערמאָנט אָן פּוילישע ,פליאַקעס",
נאָר קילער און פיינער אין טעם -- אַ דעליקאַטעס פון קאַלבס-אינגעווייד,
און נאָר אין אַ זיד-פראַנקרייך ווייסט מען דעם סוד, וי אַזױי אַרױיסצובאַ-
קומען אַזאַ ראַפינירטן געשמאַק פון טיילן, װאָס אין אַנדערע לענדער גייט
דאָס אין ניוועץ, אָדער עס ווערט דאָרטן גראָב געדעמפט און איבערגע-
פעפערט.. .

די נייע געשמאַקן האָבן זיי ביידן באַװעלטיקט, און ברין און סאָלאַנש
האָבן װייניק גערעדט צוישן זיך, נאָר שטיפעריש איבערגעװאָרפן זיך
מיט אַ פּאָר װוערטער, צווישן איין גוטן ביסן און צווייטן,

אָט, ווען ברינס דין-באַלייגטער טעלער האָט זיך אינגאַנצן אַנט-
בלויזט, האָט ער פריילעכער אָפּגעזיפצט.

-- נאַ, איצטער פאַרשטיי איך, סאָלאַנש, פאַרװאָס דו האָסט מיף /
ניט געלאָזן צופיל געניסן ביי דיר אין דערהיים. ווען איך װאָלט געוואוסט,
אַז אויף אונדז װאַרטן דאָ אַזעלכע ואונדער, װאָלט איך שוין בעסער
געפאַסט.

59

--- װאָלט ווידער ניט געטויגט -- האָט זיך סאָלאַנש צעלאַכט

-- װאָלטסט זיך אַצינד ניט געקאָנט צוריקהאַלטן, װאָלטסט געטאָפּלט די
פּאָרציעס, װאָלטסט פאַרברויכט צופיל ברויט, , . איבעריקנס, באַלד װועט
מען אונדז דערלאַנגען די סאַלאַטן, וועסטו צוריקגעפינען דיין גוטן אַפּע-
טיט,

און אַזױ איז ווירקלעך געשען. די ווייסע פליישיקע טעלער זיינעו
געביטן געװאָרן אויף העל-בלויע, מיט אַ דינעם באַגילדעטן ראַנד, און
אַ דריטער געגאָרנטער טיש אויף רעדלעך איז פייערלעך אָנגעפאָרן. דאָס.
איז געווען אַ גאַנצע אויסשטעלונג פון גרינסן-פּאָטראַװעס, געריכטן פון
רויע און געקאָכטע קרייטעכער: קאַװיאַר פון בלויע אוגערקעס, גרינע
ציבעלע-קעפּלעך אין אַ סאָוס פון צוקער, אויל און לימאָןיזאַפט: קליינע
געקאַכטע אַרטישאָקן; סאַלאַט פון פרישע אוגערקעס; מאַרינירטע ווייסע
שװאָמען; רויטע רעטעכלעך געפילט מיט קרעם-קעז און פּעטראָזיליען.
יערוזאַלימער קאַבאַק*) אין אַ װײיניקן סאָוס, באַמיאָיגרינס, װאָס קומט
פון די גריכישע אינדזלען, מיט צעלאָזענע פּוטער איבערגעגאָסן: גרינע
אָליוון פאַרשירטי מיט אַנשאָװיסן און מיט רויטן פּימאָנט; אַספּאַראַגוס"
שפּיצן מיט אַ ווייסן סאָוס צוגעפּראַװעט...

צום דריטן מאָל זיינען די פרישע טעלער אינקרוסטירט געװאָרן
מיט אַלערלײ קאָלירן און שאַטירונגען. דאָס מאָל --- מיט די ברכות פון
דער גרינער ערד. און זיי האָבן, די ביידע אָנטײלנעמער פון מאָלצייט, אַפּ".
געפרישט מיט זייער לייכטקייט און האַלב-פּיקאַנטע געשמאַקן,

--- דאָס זיינען אַלץ פאָרשפּײזן, מיין ליבער !.. --- אַזױ האָט סאָ-
לאַנש ווידער געװאָרנט איר נייגעריקן קאַװאַליער -- ברויט איז דערצו
ניט נויטיק, נאָר אָט-דער האַלב-זיסער אױיסגעשטאַנענער ג ר אַוו פּאַסט
זיך צו די גרינסן אויסגעצייכנט. גיס-אָן!

דויד ברין האָט גערן געפאָלגט דאָס װאָס מען הייסט אים. ער איז
געווען העכסט צופרידן װאָס ער אַליין דאַרף ניט זוכן, דאַרף ניט אויס-
קלייבן און ניט זאָרגן, מיט װאָס אָנצוהויבן און מיט װאָס אױיסצולאָזן
זיין שיינע טונקל-הויטיקע באַפּעלערין זאָרגט שוין פאַר אַלץ,,., זי
פירט אים פאַר אַ הענטעלע, און ער גייט נאָך, מיט האַלב פאַרמאַכטע
אויגן, האָט הנאה און בלאָנדזשעט ניט, |

--- איך הויב-אָן --- מאַכט ער --- צו באַגרייפן דעם זין פון די דריי
צויבער-טישן אויף רעדלעך, פון וועלכע מיר האָבן אַזױ פלייסיק גענאָסן.
אמת, פון יעדן מין אויפן שפּיץ-גאָפּל, אָבער מיט שכל און מיט חשבון. ..

דערביי האָט ער, וי אַן איבערגעצייטיקטע רויז, צענומען די שפּי

*) אַ סאָרט קירבּעס אין געשמאַלט פון אַ דיקן בּלאַט.
290

ציקע בלעטער פון אַ קליינעם, אָבער קאָמפּאַקטן אַרטישאָק און אין אים,
מיט גאָפּל און מעסער אַרײנגעפאָרן אין ווייכן האַרץ. ברינס מויל אי
באַלד נאָכדעם, פול-געװאָרן מיט אַן איידעלן טעם פון אַ װאַסערדיקער
נוס-מאַסע. ריידן האָט ער מער ניט גערעדט. ער האָט נאָר איין צעשאָקלטע
האַנט מיט אויפגעשטעלטע דריי פינגער געהויבן אַלץ העכער און העכער,
אויסדריקנדיק דערמיט זיין װאַקסנדיקע און שטומע הנאה... |

--- װאָס זאָגסטו, איז דער זין? --האָט אויף אים סאָלאַנש אָנגע-
שטעלט אירע לאַכנדיקע אויגן,
| -- דער זין איז: אַפריער אַלע מעגלעכע געשמאַקן פון די ים-
טיפענישן ; דערנאָך די געשמאַקן פון אַלץ װאָט פּאַשעט זיך אויפן ערד"
פלאַך. אַצינד די הערלעכע טעמים פון דער גרינער ערד גופא, פון אַלץ
װאָס װאַקסט און געדייעט אין איר שויס... אַ דיכטער, וויניקסטנס,
װאָלט אַזױ געזאָגט.

-- און איצטער -- האָט אים סאָלאַנש אונטערגעהאָלפן -- איצטער.
קומט נאָך עפּעס, װאָס שוועבט צוישן הימל און דער ערדי.. |

--- געפליגל... -- האָט זיך ברין אָנגעשטױסן,

--- געטראָפן,

-- אוֹן כדי צו פאַרפולקאָמען אַזאַ גענוס-אָװערטירע איז גוט צו
פאַרענדיקן מיט דעם װאָס קומט פון באַרג און טאָל... פּראָזאַאיש גע"
רעדט: מיט ציגן-קעז און ראָקפאָר און מיט פרישע אויבסט...

--- װאָס הער איך ? און דאָס אַלץ הייסט ביי דיר אָװערטיורע?

-- די אָפּערע, מיטן העלדן-טענאָר און באַלעט, קומט נאָך. אָבער
אַן אַנדערש מאָל,. . קענסט דאָך ניט פאַרלאַנגען אַז אַלע אַקטן זאָל מען
דיר פאַרשפּילן אין איין שעה... מעטר סינגאָ, סיל-וואו פּלעי !

דער זייער העפלעכער סינגאָ. מיט די פּושיקע האָר פון אַ מולאַט,

איז אַפּנים ווירקלעך ניט-גלייכגילטיק געווען צו זיין טונקל:הויטיקער
קליענטין, וועלכע שאַצט אַזױ גוט אָפּ זיין סערווירונג, אַזױ וי זיינע גוטע
רעקאָמענדאַציעס. װאָרעם יעדער מאָל ווען ער איז צוגעטראָטן צו נע-
מען אַ נייע באַשטעלונג, האָט ער זיך פאַרנויגט, ניט פאַר ברינען, נאָר
פאַר סאָלאַנשן, און זיינע שװאַרצע אויגן, מיט די געלבלעכע וייסלען
זיינען אים פאַרגאָסן געװאָרן מיט אַ בוימלדיקן גלאַנץ:

-- װאָס װעלן מיר ווייטער עסן, מאַדאַם ? איך רעקאָמענדיר: פאַ-
זאַן.. . היינט -- דאָס טאָג-געריכט. און... אויסערגעויינלעך!

ער האָט אויפגעהויבן דריי צוזאַמענגעלײגטע טונקל-ברוינע פינגער,
וי ער װאָלט געווען גרייט איבערצוצלמען זיך און אויסגעצויגן מיט האַלב-
פֿאַרמאַכטע אויגן :

7

--- דעדלייסיע !*)

סאָלאַנש האָט אַרײנגעקוקט אין דער מעניז-קאַרטע און איבערגע-
לייענט: פאַזאַן -- אַילאַ שאַסער...**)

--- אויסגעצייכנט! -- האָט זי מסכים געװועױ

--- אָבער צען מינוטן װעט מאַדאַם מוזן װאַרטן --- האָט דער היפֿ" .
| שער סאַרווער געװאָרנט -- די גאַרניטור ווערט אַלעמאָל פריש געמאַכט.

--- מיר איילן זיך ניט,

און ווען ער איז אַװעק, האָט סאָלאַנש אַרומגענומען ברינס פּלײיצעס
מיט איין אָרעם :

--- װוי געפעלט דיר מיין אױיסװאַל?

--- אַזױי וי דיין ליבע. ..

-- אַ דאַנק. פאַרלאָז זיך ווייטער אױף מיר !

--- איך פאַרלאָז מיך. איך שליס די אויגן. איך בין בלינד און טויב.
פון אַלע געפיל-אינסטרומענטן לאָז איך נאָך איבער איינעם : דעם גומעןױ. *
און דו, סאָלאַנש, שיק אויף מיר אָן דיין שמייכלענדיקן סינגאָ, וועלכער
איז אין דיר פאַרליבט, אַזױ וי אַלע װאָס האָבן דיך ווען עס איז געזען
שיק אים מיר צו מיט קאָלירטע טעלער און פולע פלאַשן, מיטן טוי פון הימל
און זעט פון דער ערד. איך בין דיין גלויביקער און דו ביסט מיין פּריסטע-
רין. א"מן ! |

4

אַ גאָלדיק-רױטע פעדער האָט זיך געשאָקלט איבערן זילבערנעם
צודעק, וי אַ פאָן פון זיין מאַיעסטעט דעם געבראָטענעם פאַזאַן, וען ער
איז אָנגעקומען צום טיש. און, ווען מען האָט דעם צודעק פייערלעך אויפ-
געהויבן, איז ער דאָרטן געזעסן אַ שמעקנדיקער און אַ פאַרברוינטער, פונעם
הייסן קלימאַט אין קיך, וועלכן ער האָט אָקערשט פאַרלאָזן,. געזעסן איז ער
אין אַ שמאָלן כסא-המלוכה, דאָס הייסט, אין אַן אָװאַלן שיסל פון באַגלאָזטן
ליים, און, וי אַ גאַנצע מיניסטעריום פון ראַטגעבער, האָט אים אַרומגע-
רינגלט אַ. גאָר געהויבענער גאַרניטור פון שאַמפּיניאָנען, קיילעכדיקע
מערעלעך, געפילטע אֶליוון און טרופּעלן און ציבעלקעלעך -- אַלע אין
זויערן קרעם געפּרעגלט. אַ געדיכטער ריח פון װאַלד און גאָרטן האָט
זיך פון זיי אַלעמען געטראָגן. און נאָך אַפּעטיטלעכער איז דער ריח גע"
װאָרן, ווען דער געניטער סאַרװער האָט דעם געבראָטענעם פויגל קונציק
אויפגעשניטן, צעלעגט אויף די טעלער, באַגאָסן מיט רייכן סאָוס און באַ-

*) דעלישעס.
**) פאַזאָן לויטן ועגער-געשמאַק.

28

פּוצט מיטן צולאָג -- רויט און גרוי און גרין. אָפּגעטראָטן אויף צוריק
איז סינגאָ מיטן פּנים צו די געסט, וי אַ פרומער בחור בשעת אויסשטיין
שמונה-עשרה: איבערלאָזנדיק אַזױ דאָס פאַרליבט פּאָרל מיט די שיינע
פּאָרציעס און מיט זיך אַליין. זאָלן זיי, הייסט עס, אויג אויף אויג, באַ-
וואונדערן דאָס שטיקל אַרבעט װאָס ער האָט פאַר זיי אָפּגעטאָן און הנאה
האָבן פון לעבן. |

ברין האָט פּאַמעלעך גענומען שניידן פון זיין חלק, געקייט מיט פאַך"
שטאַנד, צוגעהערט זיך צום טעם און געװאָלט פאַרגלייכן מיט אַ וועלכן
ניט איז געריכט, װאָס ער האָט שוין געהאַט אַמאָל פאַרזכט, און ניט
געקאָנט דערמאָנען זיך, נאָר דער געדיכטער סאָוס האָט אים דערמאָנט
אַ געווירצטע שמחת-תורהדיקע קאַטשקע ביי דער מאַמען אינדערהיים., ,
ד אָס איז פאָרט ניט דאָס. אין דעם דאָזיקן צאַרטן ווילד האָט זיך געפילט
די פרישקייט פון צוגרייטונג אין דער לעצטער פערטל שעח, און די אויס-
געזוכטקייט פון מיטלען, וועלכע זיינען אין דער אַלטער היים ניט מעגלעך
געווען צו געפינען,

אָפּגעגעסן, פון זיין שיינעם חלק, ווייניקער וי אַ העלפט און פאַר-
טרונקען מיט רויט-גליענדיקן מאַקאָן, האָט ברין צװאַמענגעלײגט זיין
מעסער און גאָפּל און געלאָזן שטיין. נאָר סאָלאַנש האָט אים ניט צוגערעדט
אויסצוליידיקן זיין טעלער : זי האָט אים נאָר אָנגעקוקט מיט אַ ביסעלע
רחמנות.

-- ביסט ניט געוואוינט... מאַכט זי נאָך אַ וויילע פון באַדױער-
לעכן שווייגן --- ביסט ניט געוואוינט, מיין אָרעמינקער, צו אָפּגעבןזיך
מיט אַזױ פיל גוטע געריכטן אויף איין מאָל. און ביי מיר אינדערחיים
האָסטו אויך איבערגעכאַפּט דאָס האַרץ... איז רו זיך אַ ביסל אזיס און
קוק װי א יך װעָל פאַרענדיקן מיין ווילדן פויגל...

האָט ער געקוקט און באַוואונדערט מיט וועלכע חנוודיקע באַװעגונגען
זי פאַרענדיקט אַזאַ פּראָזאַאישע זאַך.... קליינע ביסנס נעמט זי, צעציט
ניט צופיל די שיינע ליפּן, צערוקט ניט די ארעמס: נאָר די פינגער און
הענט-קנעכלעך באַװועגן זיך ביי איר. דאָס װאָס דער גאָפּל נעמט ניט אָן
שטופּט זי אונטער מיט אַ קליינינקן שטיקל ברויט. קיין טראָפּן פאַלט
ביי איר ניט אַראָפ, די אויגן זיינען ניט זשעדנע, דאָס געזיכט רואיק.
זי װישט געלאַסן די ליפּן איידער זי טרינקט אָפּ פון איר וויין-באָקאַל.
דער מינדסטער פעטיקער פלעק בלייבט ניט איבער אויפן געשליפענעם
גלעזערנעם ראַנד,

אין זיין באַגײסטערונג פאַר אירע פיינע מאַניערן האָט זיך ברין
אַראָפּגעבױגן און אַ קוש-געגעבן איר דעקאָלטירטן נאַקן, דאָס באַרירן מיט
די ליפּן אַזאַ זיידיקע הויט, װאָס נאָר קרעאָלינען זיינען דערמיט געבענטשט,

399

איז אים, אין זיין לייכטער שלעפערדיקייט, געווען אַ דערפרישונג. נאָר זי
האָט אים, מיט איין פּלייצע-באַװעגונג, אָפּגעשטױסן פון זיך :

--- אַך, דו קיצלסט !

--- דאָס איז מיין דעסערטי.. +

--- דו פאַרלויפסט פאָראויס, מיין ליבער!

--- דו עסט אַזױ שיין, אַלץ װאָס דו טוסט איז שיין,

-- אַן אַלטע געשיכטע: די װאָס קענען שיין עסן, קענען שין
ליבן,

-- צו אַזאַ איבערצייגונג קום איך דורך דיר, סאָלאַנש! איך דער-
מאָן זיך אָן די בלוט-אָרעמע מיידלעך פון דערהיים, מיט די גרינע שאָטנס
אונטער די אומעטיקע אויגן. געגעסן האָבן זיי וי זיי װאָלטן געטאָן אַ טובה
דער וועלט. אַפריער גליקלעך געמאַכט די מאַמעס, דערנאָך די מענער
זייערע.+.

--- און אויך דיך, מיין ליבער, האָבן זיי אָנגעשטעקט... װאָס
ווילסטו נאָך ?

-- איך? מער גאָרנישט,

--- װאָס הייסט גאָרנישט ? אַ קאָנצערט לאָזט מען ניט איבער אינ-
מיטן, סיידן ער לאַנגװײליקט. |

--- אָדער ווען ער פאַרציט זיך ?

--- אויך פאַר אַזאַ פאַל האָט אונדזער ליבע פראַנצויזישע קיך גע-
זאָרגט..., |
און נאָך איידער ברין האָט געפרעגט װאָס דאָס מיינט, האָט זי צו-
גערופן דעם. סאַרװוער און באַשטעלט :

--- ציטראָגן סאָרבעט ז

דאָס צוגעטראָגענע גרינלעכע געפרוירנס, אָן אַ טראָפּן קרעם, לייכט
געצוקערט און צוגעפּראַװעט מיט לימאָןזאַפט און לימאָן"קאָרקע, האָט
געהאַט אַ גאַנץ דערקוויקנדיקע ווירקונג אויף ברינס מידיגעװאָרענעם
אַפּעטיט, עס האָט גיך אָפּגעקילט די דערהיצונג פון די געטרונקענע ויי"
נען, עס האָט אָפּגעפרישט די פאַרדייאונג,

-- איך האָב שוין --- מאַכט ער, גרונטװענדיק דאָס געפרוירנס --
אַזױ גוס װי חרטה װאָס איך האָב פאַרשעמט דעם שיינעם פאַזאַן...

--- דו זאָלסט באַלד געטרייסט זיין!

און זי האָט געהיימניספול געמאַכט אַ נייע באַשטעלונג.

דאָס איז געווען אַ גאָר שיינער קראַנץ פון אַלערלײ קעזן, װאָס האָבן
זיך צעפעכערט אויף אַ פּלאַטשיקער װאַזע מיט איין נידעריקן פוס. דאָ
זיינען געווען: קאַמעמבער און ברי, מיט זייער וייסן שימל, וי מיט
אַ לייכטן פראָסט באַדעקט און געפילט, מיט דער רייף-געװאָרעגער רייכ-

240

קייט, װי מיט העלפאַנט-צאָן-געלבן קרעם. דאָ איז געווען דער, וי ווייסער
בערנשטיין האַלב-דורכזיכטיקער פּיקאַנטער קאַנטאַל און דער געבלעזל-
טער פעטלעכער פּאָרט-סאַלי : דער צאַרטער פּטיסװיס און דער נאַרהאַפ-
טיקער זשערווע : די מיט בלויע און גרינע אָדערן מאַרמאָרירטע בלעי-
דיאָװערן, ראָקפאָר און גאָגאָרענצאָלאַ, דער מיט קימל באַפּינטלטער ,מאָ-
סיע"-קעז, דער קרעפטיקער ציגן-קעז און דער שטיין האַרטער גריג-
לעכער פּאַרמעזאַן, װאָס איין שאָב פון אים געניגט צו באַטעמען אַ גאַנצן
פּוטער-ברויט.. . לויט די װאַריאַציעס פון די צוגעטריקנטע קעז-קאָרקעס
און ווייכע זייטן-שניטן אַלײן, איז דאָס װערט געװען אָפּצומאָלן אין
אַ ,שטיל-לעבן" קאָמפּאָזיציע און אויפהענגען אין שפּייז-:צימער,

-- אָ, -- האָט זיך ברין אַ קאַפּעלע דערשראָקן, װוער קען עס דאָס אַלץ
אין זיך אַרײננעמען?... '

-- גאָט באַהיט ! -- האָט אים סאָלאַנש באַרואיקט, --- נאָר איין סאָרט
אָדער צוויי װעסטו פאַרזוכן און אויף די איבעריקע װעסטו קוקן און
באַדױערן װאָס דו ביסט שוין אַזױ זאַט... איך ראַט דיר אָט דעם
קרעקערל -- דיק באַשמירט מיט קרעם-קעז און פון אויבן --- אַ פּענעץ
גאָגאָרענצאָלאָ, דער געמישטער געשמאַק פון פעטער ווייכקייט און שאַרפ-
קייט איז אויסגעצייכנט. דערנאָך װעסטו שוין אַליין באַקומען מוט צו
פאַרזוכן פון. אָט דעם פּלאַכן, װי מיט וייסן טוי באַצױגענעם, ברי
זע נאָר וי ער וויינט מיט זיינע קרעם"געלע טרערן! דאָס בענקט ער
אַזױ נאָכן גומען פון אַ מבין. ער איז דער קיניג פון אַלע קעזן אין פראַנק-
רייך. . . נאָר לאָז מיך בעסער! איך זע דאָך. דו פאַרלירסט שוין ווידער
דעם קאָפּ אין אַזאַ האַרעם פון גוטע זאַכן ..

זי האָט דאָס אים אין איין מינוט סערווירט מיט אירע בריהשע
הענט. און די באַלײגטע קרעקערס האָבן, אויסער די פיינע קעזן, באַקומען
די װאַרעמע באַטעמטקײט פון אירע געטאָקטע פינגער,

-- אַן אַנטיק ! .. --- האָט ער אויפגעריסן אַ פּאָר פאַרוואונדערטע
אויגן נאָכן פאַרזוכן און פאַרטרינקען מיט רויט-וויין --- װער װאָלט דאָס
געווען גלויבן 1 אַ כפַּרה אַלע דעסערטן אין --- דער װעלט!..

און סאָלאַנש האָט זיך באַנוצט מיט זיין באַגײסטערונג און באַ-
שטעלט ;

--- ספּומאַנטי מיט געמישטע פרוכטן! אַ פּאָר טראָפּן קיוראַסאָ
ניט פאַרגעסן אין יעדן פרוכט-באָקאַל,,,

-- די סנאָבן, -- האָט זי לאַכנדיק דערקלערט ברינען איר לעצטע
באַשטעלונג, --- אַלע זיי האַלטן פאַר זייער הײליקן חוב צו טרינקען שאַמ-
פּאַניער גלייך נאָך אַ רייכן מאָלצײיט. און ניט איין גלאָז, נאָר אַ גאַנצע
פלאַש, אַנדערש, מיינען זיי, זיינען זיי ניט יוצא פארן גוטן"געשמאַק און

241

פאַרן עטיקעט פון געניסער.. . אָבער שאַמפּאַניער, נאָך דריי סאָרטן וויין,
װאָס מיר האָבן דאָ געטרונקען, פאַרלירט זיין אָריגינאַליטעט, דערגרייכט
ניט זיין ציל פון פריילעכער באַלעבונג. שאַמפּאַניער איז גוט צו טרינקען
מיט אַ שעה אָדער צוויי שפּעטער. בעסער װי אַלץ -- בשעת כאַפּן אַ
לייכטן טאַנץ אין אַ פאַרוויילונגס-לאָקאַל... דו טאַנצסט ?
-- אַ װאַלצער האָב איך נאָך ניט פאַרגעסן. נאָר ער שטרענגט מיך

אָן... אַ סך אָנגענעמער, נאָך אַזאַ עסן, איז אַ רואיקער באָסטאָן, אַ
מעלאָדישער טאַנגאָֿ...

-- אָ, אָ! דו הויבסט אָן קומען צום שכל, הויבסט אָן ציען קאָג"
סעקווענצן, צופּאַסן זיך... דאָס איז אַ גוטער סימן! װעלן מיר זיך
טאַקע אַרײנכאַפּן ערגעץ-וואו אין אַ טאַנץ-לאָקאַל. איידער מיר גיען
אַרויף צו מיר...

--- ווידער צו דיר? און איך האָב געמיינט איבערבייטן. אַמאָל
עפּעס אַנדערש... צו מיר אין אַטעליע, האָב איך געמיינט.

--- ניין, דאָרטן שוועבט מיר נאָך צופיל אַרום די פאַרגאַנגעג.:
הייט. מינע, אַזױ װי דיינע... זי װעט מיר שטערן. איך װעל זיך
ניט פילן פריי. ..

--- איך פאַרשטײי. דו ביסט גערעכט,

דער ברויזנדיקער איטאַליענישער ספּומאַנטי, אין גרויסן פרוכט"
באָקאַל, האָט געהאַט אַ קרעפטיקן טעם פון ראָזינקעס-װיין, ענלעך צו דעם
װאָס ברין האָט אַמאָל פּסח-צייט געטרונקען ביים טאַטן אינדערהייםי
צוזאַמען, מיט די אָנגעבראָקטע שטיקלעך אַנאַנאַס, באַנאַן, קאַנאַדער עפּל
און ווינטער-יאַגדעס, האָט דאָס געשאַפן אַ שאַפונג, װאָס טרעפט אַריבער
מיט זיין רייכן טעם און, גלייכצייטיק, מיט זיין לייכטקייט אַלע קאָמפּאָטן
אין דער וועלט,

--- סאָלאַנש, ביסט אַ צויבערין! -- האָט זי ברין געלויבט, -- אָן
דיר װאָלט איך זיך דאָ פאַרלוירן. איך װאָלט שווער געװאָרן װי אַ ווערג-
שלאַנג. איך װאָלט זיך איבערגעהיצט. דיין קונץ באַשטײט אין דעם: צו
דערהיצן און אָפּקילן. מיד-מאַכן און באַלד זיערפרישן. איך פיל מיך
אַזױ לייכט...

-- ביסט אַ גוטער שילער. האָסט געכאַפּט די טעכניק... צום אָנ"
הויב פון מאָלצײט האָב איך מורא געהאַט, אַז דו װעסט ניט עסן נאָר
פילאָזאָפּירן, אַז דו װעסט האַלטן אין איין דערציילן פון דיינע מאָלערײי-
פּלענער און ניט זען די מאָלערײען אין טעלער... אַ גליקלעכער טעות
געווען. איך הויב אָן גלויבן, אַז אַן אמתער טאַלאַנט, צו װאָס ער זאָל זיך

242

ניט נעמען --- קומט ביי אים אַרױס טאַלאַנטפול, נו, און אַצינד טרינקען
מיר קאַװוע. ביים קאַװוע קענסטו ריידן און פילאָזאָפּירן וויפל דיין האַרץ
געלוסט ! און לאָמיך זען, צי קענסטו צזאַמענשטעלן אַ געמיטלעכן גע-
שפּרעך, אַזױ װוי איך --- אַ מאָלצײט,

דער טיש איז אַ לעצטן מאָל אָפּגעראַמט געװאָרן און אויפן ווייך-אָפּ-
געבערשטלטן טישטעך האָט אויפגעגלאַנצט אַ פולע זילבערנע קאַן מיט
קאַװע. צוויי דינע טאַסן און אַ טונקעלע פּלאַש מיט ליקער. אויפן עטיקעט
האָט ברין איבערגעלייענט: אקאָרדיאַל מעדאָק",

און ניט קאָניאַק! -- האָט ער זיך געוואונדערט -- ניט בע-
נעדיקטין ?

אויף זיין פראַגע האָט ער גלייך באַקומען אַ פאַכמענישן ענטפער:

-- קאָניאַק איז אַ ביסל װאָכעדיק... דאָ, אין פראַנקרייך, וויי-
ניקסטנס. און צו שאַרף אויך. בענעדיקטין, שאַרטרעז, קואװאַנטין און
עגלעכע ליקערן, שטאַמען, מייסטנס, פון די אַלטע פראַנצויזישע קלוי-
סטערס און גיבן זיך אָפּ מיט לאַװענדעל פון מאָנאַשקעס און מיט גלחישע
רויכערייען בשעת פייערלעכע ליטורגיעס, אָדער באַגרעבענישן .. זינט
איך האָב באַגלײט צו דער אײיביקער רו די פאַרברענטע ביינער פון מיינש
עלטערן, נאָך דער וואולקאַן-קאַטאַסטראָכע אין מאַרטיניק, האָט זיך מיר
אט דער ריח פון די גלחישע רויכער-פאַנען איינגעגעסן אין זכרון און
איך קען אים ניט אויסשטיי.. נאָר זאָרג זיך ניט! דו זאָלסט באַלד
געסרייסט ווערן. דער מעדאָק איז, לויט מיין מיינונג, דער פרינץ צווישן
אַלע פראַנצויזישע ליקערן. עס איז אַ גליקלעכער צוזאַמענזעצונג פון גע-
שמאַקן. אַ שטיק דערפינדונג. 1

אין די הויכע און בייכיקע קעלישקעס האָט זיך דער מעדאָק גע-
גאָסן וי אַ ברוין:רויטער סיראָפּ און פאַרשמעקט דעם טיש. צוזאַמען מיט
דעם הייסן מאָקקאַ -- אַ זופּ פון דעם און אַ פאַרזוך פון יענעם --- האָט
דאָס געשאַפן אַ ניט-איבערגעטראָכענע דערקוויקנדיקע נאַשערײ, װאָס
לאָזט זיך ניט נאָכמאַכן, צו וועלכע אַלע שאָקאָלאַדן-מאַכער און פילונג-
דערפינדער האָבן זיך נאָך ניט דערקלערט. אַן עסענץ פון צימרינג, מוט-
קאַטינוס, ביטערע מאַנדלען מיטן פעטלעכן טעם פון די בעסטע מאַלאַגאַ-
ראָזינקעס,

-- אַ דאַנק!.. -- האָט ברין שטיל אַרױסגעשעפּטשעט מיט פאַר-
מאַכטע אויגן, |

אַ גוטע מינוט איז ער אַזױ געזעסן, װי אַ פאַרגליווערטער, און מער
קיין װאָרט ניט גערעדט,

549

זיכבעטער קאַפּיטל
?! אין וויכער
4

פון דער פּראַקטיק האָט מעטר סינגאָ געוואוסט, אַז בשעתן קאַװע"
טרינקען, נאָך אַ רייכן מאָלצײיט, הויבט זיך אָן, ביי זייערע בעסערע געסט,
די גוטע פאַרדייאונג, די צינגער װוערן סענטימענטאַל, די הענט --
נייגעריק, די אויגן --- זיס. און ס'איז גלייכער צו איבערלאָזן זי אַלײן,
האָט ער איך דאָ ס מאָל אַזױ געטאָן: ער אַלײן איז פאַרשװאונדן
געװאָרן, און זיין געהילף, אין ליוסטרינענעם רעקל, האָט ער געגעבן
אַ צייכן ער זאָל זיך דאָ אויך ניט צופיל אַרומדרײען. אַז מען װעט
דאַרפן, װעט מען אים רופן יי.

איז דאָס שיינע פּאָרל געבליבן אַלײן אין דעם מאַט-באַלױכטענעם
ווינקל, צוישן דיקן זייל און באַבלומטער װאַנט. יעדער איינער האָט
טראָפּנװײז געצויגן פון זיין ליקער-קעלישאָק און פאַרטרונקען מיט הייסן
קאַװע, װוי אין האַלבן דרימל, מיט האַלב-פאַרמאַכטע אויגן און מיט אַ
שמייכעלע פון זעט אויף די האַלב-אָפענע לִיפּן, ביז דער הייס-בלוטיקער
סאָלאַנש האָט דאָס דערעסן, און זי האָט ברינען אויפגעוועקט מיט אַ קוש
אויף די ליפּן :

--- ביסט ניט איינגעשלאָפן, דו ?

-- אָ, ניין! אָ, גיין!.. -- האָט ברין פריילעך אויפגעריסן.
ביידע אויגן. |

- - ביסט צופרידן ? זאָג, אַז דו ביסט צופרידן! אַז דו ביסט
גליקלעך.

ער האָט איר אַ גלעט-געגעבן איבער איר זיידיקער באַק מיט דער
חן-גריבעלע --- אַ צערטלעכקייט, װאָס סאָלאַנש האָט זייער ליב געהאַט,
און אונטערגעשטעלט איר פּנים, װי אונטער אַ װאַרעמען רעגן: --

--- װאָס זאָל איך דיר זאָגן, געליבטע? דער קאָנצערט פון גע"
שמאַקן, װאָס דו האָסט מיר דאָ געגעבן מיט דער הילף פון דיין שװאַרץ"
חנעוודיקן סאַרװער, איז געווען אַ וואונדערבאַרער. אָבער עפּעס דריקט
מיך... ניט אַזױ אין מאָגן, װי אין זעל. דאָס קומט, דאַכט מיר, אַלע-
מאָל, ווען דאָס מיטל ווערט אַ ציל. |

--- גריבלער איינער ! --- האָט זי אים פאָרגעװאָרפן, --- איך ווייס
שוין װאָס דו װילסט זאָגן... ועגן ליבע האָסטו מיר שוין אײינמאָל

244

געזאָגט, אַז ווען דאָס מיטל פון האָבן קינדער ווערט אַ ציל --- פאַרפירט
דאָס צו זנות. נו, און אַזאַ מאָלצײט פאַרפירט צו װאָס !

--- צו לאַנגװײליקער נאַשערײי . . . אָבער ס'איז אַן אַלט-באַקאַנטע
זאַך, אַז אַלע פאַרקויפערינס אין שאָקאָלאַד:געשעפטן קאָנען קיין זי-
סיקייטן ניט אָנקוקן, |

--- ווייל זי האָבן זיך איבערגעגעסן, אַ מענטש דאַרף, אָבער, אַלץ
פאַרזוכן, און ניט וי אַ שאָקאָלאַד-מײדל, נאָר מיט אַ סך פאַרשטאַנד, װיי-
ניקסטנס צוליב דעם, כדי צו וויסן דערנאָך װאָס אויסצואוויילן, נאָר
פון אױיסװאַל איז אַנטשטאַנען דאָס בעסטע אויף דער װעלט..,

-- אויך דאָס איז אמת. אָבער דו האָסט דאָך גערעדט פון
צופרידנקייט און פון גליק., , איך האָב אַפילו קיין פאַרדאַכט ניט, אַז
דו פאַרגלײיכסט צופרידנקייט מיט גליק,

--- געמיינט האָב איך נאָר דאָס גליק פון אויפנעמען אין זיך די
דערשיינונגען פון דער וועלט. דאָ, ביים טיש --- פון אויפנעמען זי אין
געשמאַקן...

--- אויב נאָר דאָס איז געווען דיין מיין, האָסטו אויך דעם ציל
ניט אינגאַנצן דערגרייכט, אַ סך טיפער און איינפאַכער האָב איך די
וועלט אויפגענומען, אין פאָרם פון געשמאַקן, װי דו זאָגסט, ווען איך
בין נאָך געווען אַ שילער אין דער מאָלער-אַקאַדעמיע, אַ קעסטעלע מיט
פאַרבן און פּינזלען האָב איך דעמאָלט אויפגעהאַנגען אויף אַ רימען,
קרום איבער דער ברוסט, װי טוריסטן -- אַ גרויסע שפּאקטיװע...
צוויי פרישע העמדער און אַ פּאָר זאָקן אין רוקזאַק אויפן רוקן ‏ עטלעכע
קאַרטאָנען אונטער דער פּאַכװע... מיט אָט די עטלעכע פונט באַגאַזש
האָב איך, װאַקאַציע:צײט, דורכגעװאַנדערט גאַנץ פראַנקרייך. איינמאָל
-- נאָרד"פראַנקרײך : אַ צוייטן מאָל --- די צענטראַלע מאַסיוון ;
ןאַ דריטן מאָל --- איר זידלעכן טייל, ביז דעם איטאַליענישן גרעניץ,
אַמליבסטן איז מיר געווען דער זידלעכער טייל, צוליבן ווייכן קלימאַט
אוֹן קאָלאָריטן פון נאַטור און מענטשן, אַ דערהויבענער קבצן בין איך
דעמאָלט געווען, װאָס אַ פּאָר הונדערט פּראַנק איז זיין גאַנצער פאַרמעגן
און קיין זאַך איז אים גיט צורטייער... איבער טאָלן און בערג געװאַנ-
דערט, טייכן אַריבערגעפאָרן מיט אַ פּאַראָם. אין די פּױערשע שענקען
געמיטאָגט. אין יעדן דאָרף געמאָלן און איינגעליבט זיך אויף אַ ווײילצ...
וואו גענעכטיקט -- דאָרטן ניט געטאָגט. די אינטערעסאַנטסטע צייט
אין זיד-פראַנקרייך זיינען געווען די האַרבסט-מאָנאַטן, ווען שפּינװועבס
שווימט אַרום אין דער לופט, מען האַרבצט די וויינגערטנער און די פייגן
גיסן זיך אָן מיט האָניק. דעמאָלט פעלן-אויס הענט אומעטום. פלעג איך

249

אין דאָרף אָנבאָטן מיין הילף, און מען האָט דאָס אָנגענומען מיט דאַנק,
מיט גוטמוט און מיט גוטע עסנס. געאַרבעט האָב איך, אין אַזעלכע טעג,
אין אַ פּאַרוסינענעם אָנצוג, פאַר צען פראַנק --- אַן אָנטועכץ, װאָס
באַשטײט פון אַ רעקל מיט אַ פּאָר הויזן, מיט אַ גרויסן שטרויענעם הוט
פון אַ קאָװבאָי, אַלס אַ צוגאָב. געאַרבעט -- ביזקל זיבעטן שווייס;
פאַרשװאַרצט געװאָרן פון דער זון און געבאָדן זיך אין די אייזיקאַלטע
בערג-טייכלעך און קײנמאָל ניט פאַרקילט זיך, אַזױ װי אין שטאָט.
דאָס עסן נאָך אַזאַ פּראַצע און נאָך אַזאַ אױסבאָדן זיך האָט געהאַט
אַ גאַנץ באַזונדער טעם. אַפילו דאָס ביסל זאַלץ אויפן ברױט, דאָס
קעפּל פון דער גרינער ציבעלע, די קאַרטאָפּל-זופּ מיט לויק. שוין אָפּגע-
| רעדט פון די בערג-פאָרעלן, געקאָכט אין ווייסן וויין, פון די געפילטע
קוראָפּאַטקעס, װאָס מען האַנדלט-אײן פאַר אַ פּאָר פראַנקן ביי די
בערג-יעגערס ; שוין אָפּגערעדט פון די שטיקער געיערטן קעז, װאָס מען
שניידט מיטן מעסער פון גאַנצן לאַבן. פון די הענגלעך שװאַרצע װײנ"
טרויבן, מיט וועלכע מען פאַרבייסט גלייך פון װײנשטאָק, מיט די לאַנגלע
כע האַניקדיקע פייגן, װאָס מ'פליקט גלייך פון נידעריקן פייגן-בוים און
מען איז דערמיט מכבד --- פריער דעם אָנגעהאָרעװעטן אייזל, װאָס
שטייט דאָ צוגעבונדן לעבן דיר, און דערנאָך ערשט --- זיך אַלײן...
ווען דו װאָלטסט געוואוסט, סאָלאַנש, װאָס פאַר אַ לאַנג-אױערנדיקע
גאַסטראָנאָמען אָט די פּראַנצויזישע אייזעלעך זיינען!.. װי זי פאַרי
שטייען זיך אויף געקימלטן ברויט מיט פרישע פייגן... לאַך ניט!
די חכמה פון פּאָסמאַקעװען אַזאַ עסן נאָך אַ שווערער אַרבעט אין פצלד,
האָב איך געלערנט ביי זיי, אָט די לאַנגזאַמקײט זייערע, די דאַנקבאַר"
קייט אין די פאַרשוואומענע אויגן צו גאָט און צו לייטן, דאָס איינציקע
װאָס איך האָב ניט געקאָנט נאָכטאָן, איז פאָכען מיט די אױערן פון
טיפער הנאה...

--- פאַרליר ניט האָפענונג, מיין ליבער ! זיי װעלן נאָך ביי דיר
אויך אױיסװאַקסן.

--- חכמע מיינע ! --- האָט זי ברין אַרומגענומען און פאַרחתמעט
אירע לאַכנדיקע ליפן מיט זיינע, -- מאַך ניט חוזק פון דער טרייער
אייזל-ראַסע ! ס'איז נאָר אַ זידל-װאָרט אַזאַ, און ווייט ניט באַרעכטיקט.
אַ שאַבלאָן, װאָס האָט קיין שום גרונט ניט. אַן אייזל איז אַ קלוגע פיר"
פיסיקע חיה. האָט כאַראַקטער, איז שטאָלץ און אַרבעטזאַם. און מיט
גוטן קומט מען מיט איר אויס אַ סך בעסער װי מיט דער בייטש. די
בייטש ברענגט אָפּטמאָל דעם קליינעם אייזל די עקשנות, װאָס די שטאַרק"
סטע נאַטורן װאָלטן דאָס געמעגט מקנא-זיין ייי

240

= ר .ר א

--- נו, און װאָס ווייטער ?..

-- נאָך די פייגן מיט ברויט 1 זיי האָב איך שוין לאַנג פאַרדייט,
נאָר ניט פאַרגעסן ביז צום היינטיקן טאָג. אַפילו אָט די אַלע וואונדער
פון דיין ,ים-שטערן? האָבן דאָס איצט ניט פאַרװישט... היינט דאָס
אויפשטיין, נאָך אַזאַ טאָג אַרבעט און נאָך אַזאַ פּױערישן אָװנט-ברױט,
צו מאָרגן אין דערפרי. דאָס אויסטשוכען זיך, דאָס אַראָפּשפּרינגען פון
גרויסן ווייכן בעט, ערגעץ-וואו אין אַ דאַך-קאַמער, אין אַ בערג-דאָרף. . .
אין אַזאַ דאַך-קאַמער, פאַר וועלכער מען צאָלט אַ פראַנק אָדער צוויי,
האָט אַלעמאָל געשמעקט מיט געטריקנטע פעלד-בלומען און שװאָמען,
און דאָס פאַרלאָזענע בעט איז געווען ברייט און הויך און ווייס. צוויי-דריי
װאָליקע מאַטראַצן איינער איבערן אַנדערן. אין קיין לאַנד אין דער
וועלט שלאָפט מען ניט אַזױ גוט, וי אין פראַנקרייך, און נאָך בעסער ---
אין די אַלט-פרענקישע בעטן, וועלכע זיינען נאָך איבערגעבליבן אין די
פאַרװאָרפנסטע געגנטן פון דער פּראָװינץ... און יונג איז מען נאָך
אין יענער צייט געווען, בשעת אַזאַ אופכאַפּן זיך אין דער פרעמד, און
גליקלעך איז מען געווען און מוטיק און פריש. און נאָך פרישער האָט
מען זיך דערפילט נאָך דער גרויסער שיסל קאַװע, װאָס דאָס פּויעריש
שיקסל פלעגט דיר אַרױפּטראָגן אין דאַךיקאַמער, מיט אַ מעליק שטיק
ברויט און מיט אַ גרויסן כמאַל פוטער. טרינקענדיק, האָט מען אַרױס-
געקוקט פון קליינעם פענצטערל --- אַ פּאַנאָראַמע װי פון אַ צויבער-
לאַמטערן!., די װײטע בערג שמעלצן זיך אין בלױען נעפּל, די
נאָענטע --- גרינען, און קאַלך:ווייסע און זאַמד"געלע וועגן שלענגלען
זיך אַװעק אין זייער גרינס. אַ צווייג פון אַ קאַשטאַנעןבױם שאָקלט-זיך
איבער דיין פענצטערל, וי אַ קאָריאַװער אָרעם מיט אַ בלעטערדיקער
לאַפּע. שאָקלט און בענטשט דיך... בשעתן אָנבינדן דעם רוק-זאַק,
נאָך אַזאַ ‏ פרישטיק, האָב איך זיך ניט אײינמאָל אייוגעבויגן איבערן
בעט פון מיין קאַמער, װאָס איך גי פאַרלאָזן, און געקושט דעם קאָפּ-
קישן, אַזױ װי מען קושט אַ געליבטע, ווען מען גייט אַװעק צו דער
אַרבעט, און זי בלייבט נאָך ליגן אַ צעװאַרעמטע, אַ שלעפערדיקע, אַ
שמייכלענדיקע . .. איך בין ניט קיין גלױביקער, אָבער אין אַזאַ פרי-
מאָרגן בין איך אָפּטמאָל געװאָרן רעליגיעז, ער, דער געהיימניספולער
און גרויסער, זעט מיך ניט, אַזױ וי איך דערזע ניט אַ מורעשקע, ווען
איך גי מיט מיין רוק-זאַק און מיט מיינע פאַרבן אין קעסטעלע, איבער
פעלדער און דערפער ... אָבער אין אַזאַ פרימאָרגן האָט ער מיך געוויס
דערזען אין מיין דאַך-קאַמערל אַ גליקלעכן, באַגײסטערטן. און איך
האָב אים, אָן ווערטער, געדאַנקט פאַר דער יוגנט װאָס ער האָט מיר

240

געשענקט, פאַר דעם געזונט װאָס ער האָט מיר געגעבן, פאַרן טאַלאַנט
מיט וועלכן ער האָט מיך געבענטשט, פאַר אַ וועלט פון פאַרבן װאָס ער
האָט מיר אַנטפּלעקט דאָרטן, וואו די זון גייט איצט אויף, צװישן בערג
און װאָלקנדלעך. און געדאַנקט האָב איך אים דערפאַר, װאָס ער האָט
מיך באַשאַפן מיט אויגן און אויערן, מיט אַ גומען צו געניסן דעם לייכטן
פרישטיק, און פיינפיליקע פינגער און שטאַרקע פיס צו אָנטאָן אַזױ .
פלינק מיין לייכטן רוק-זאַק און גיין אין מיין וועג אַרײן. אַ דאַנק פאַר
דעם, װאָס מיין האַרץ קלאַפּט אַזױ מוטיק, װאָס אַזאַ מחיהדיק ווינטל
בלאָזט דורך דאָס פּועריש פענצטערל און בלעטערט דעם קאַשטאַנעך
בוים מיר אַקעגן. /און ווען דיין ווילן".. . --- אַזױ האָב איך פאַר"
ענדיקט מיין שטומע תפילה --- ,ווען דיין ווילן װעט קומען און רופן
מיך אַהין, פון װאַנען איך שטאַם, צוריק צו דיין גרויסער לאַבאָראַטאָריע,
װאָס אויף דער מענטשישער שרעקעוודיקער שפּראַכעלע הייסט זי ;טויט",
דאָרט וואו אַלץ און אַלע צעפאַלן זיך ווידער אויף זייערע גרונט-עלעמענטן,
בעט איך דיך נאָר : פאַרברויך מיך װאָס בעסער און װאָס צוועקמעסיקער,
אין דיין טיגעל, פאַר נאָך העכערע און דאַנקבאַרערע באַשעפענישן, וי
איך שטיי דאָ איצט אין דיין ראָזעװען פרימאָרגן. ווייל צו דיינע שעפע-
רישע מעגלעכקייטן איז קיין גרענעץ ניטאָ!.." 7

--- דויד, --- האָט סאָלאַנש אַרומגענומען ברינס האַלדז און אירע
גרינע אויגן זיינען פאַרלאָפן מיט טרערן, --- װען דו רעדסט אַזױ און
מיט אַזאַ טאָן, פיל איך, וי העכער דו שטייסט פאַר מיר. איך קוק צו
דיר אַרויף און מיר דוכט זיך, אַז דו פליסט און איך שלעפּ דיך צוריק
אויף דער ערד. דאָס איז ניט גוט... עס װאָלט אפשר בעסער געווען,
דו זאָלסט איבערשניידן דעם שטריק, װאָס פאַרבינדט אונדז, אַרױס"

װאַרפן דעם איבעריקן באַלאַסט, וי פון אַ לופט-באַלאָן.-.

--- וויין גניט, --- האָט איר ברין גענומען װישן די אויגן מיט אַ מינע
פון אַן עלטערן, װאָס באַרואיקם אַ פּיצל קינד, --- און אַז דו רעדסט אַזױ,
דוכט מיר, אַז דעם סקולפּטאָרס גייסט רעדט פון דיר אַרױס... זי ניט
צודפרום ! אַפילו אַזאַ פרומער וי איך וויל אין טיפן האַרצן מען זאָל אים
,פאַרפירן? ,.. עס איז אָפּטמאָל גוט צו פאַרבלאָנדזשען זיך אומיסטנע
אין טיפן װאַלד, כדי דערנאָך, מיט מי און נויט, אָפּזוכן דעם פאַרלױרע-
נעם וועג, .. זיי דו מיין װאַלד, ליבע סאָלאַנש !

--- אָבער צוליב װאָס { צוליב װאָס װוילט זיך דיר בלאָנדזשען?

--- צוליב קאָנטראַסטן צוליבן קאָנפליקט מיט זיך אַלײן. װען
קיין נאַכט װאָלט ניט עקזיסטירט, װאָלט מען זי געדאַרפט צוקלערן,

248

פאַרברענגען אַ האַלבן לעבן אין קעלערן. אַנדערש װאָלט מען ניט גע-
וואוסט, אַז ס'איז דאָ טאָג אויף דער װעלט...
--- ליבלינג, טונקל בין איך ? יאָ ? און מיינע איגן לױכטן?
דיין אויסגעשטערנטע נאַכט װיל איך זיין,,, י
--- מיין גרינע נאַכט.. . אויפן בילד, אַזױ װי אין לעבן... אָ !

2

ברינס געזיכט האָס זיך אינמיטן דרינען פאַרקרימט און ער האָט
סאָלאַנשס שװאַרצן קאָפּ אַרױסגעלאָזן פון זיינע אָרעמס. איצט האָט זי
זיך אַ כאַפּיגעגעבן און דערזען, אַז.מעטר סינגאָ, װאָס האָט זיי מיט אַ
שעה צוריק אַזױ שיין באַגעגנט, טוט איצט דאָס זעלבע פאַר אַן אַנדער
פּאָרל, מיט דער זעלבער פּראָפּעסיאָנעלער העפלעכקייט און מיט דער
זעלבער לאַקייאישער פייערלעכקייט ; ער גייט פאָרויס אַ דאַמע מיט
איר קאַװאַליער, און פאָכעט מיט זיין ווייסער סערוויעטע רעכטס און
לינקס, ראַמט פאַר זי אָפּ דעם וועג, אַזױ צו זאָגן, צעטרייבט דעם סיגאַי
רעטן-רויך, װאָס אַנדערע געסט האָבן דאָ אָנגערײיכערט... דאָס ני-
אָנגעקומענע פּאָרל באַשטײט פון אַ מענטשל מיט אַ לאַנגלעכער נאָז
און מיט אַן אָפּגעלעבטן פּנים, אָנגעטאָן איז ער אין עלעגאַנטע לאַק-
שיכלעך, אין געפּאַסעקטע הייזלעך, אין אַ שװאַרצן וויזיט-דעקל מיט
טאַשמעס. און אַ קינסטלער-שניפּס, אױסגעפלאָכטן וי אַ פלעדערמויז,
שװואַרצלט זיך אונטער זיין בלוי-אױיסגעראַזירט מאָרדעלע און באַװעגט
מיט װייס-געפּינטלטע זיידעגע פליגלען. די דאַמע, װאָס קומט-אָן מיט
אים צוזאַמען איז אַ דיקלעכע, אַ סך העכער און גרעסער װי איר קאַ-
װאַליער. איר זיידן קלייד איז צו פאַלטיק, און זיין גאָלדיגעלער גלאַנץ
פּאַסט ניט איבעריק צו דער צוגרויסער און צו-אַנגעקרױזלטער פריזור.
אין דער בלאָנדקייט פון דער דאָזיקער פריזור גלויבט זיך עפּעס ניט,
אַזױ װי אין די יוגנטלעך אָנגעפּודערטע און צוגעפאַרבטע באָקן. זי
שיינט צו זיין איינע פון יענע דאַמען, ביים סוף פון זייערע פערציקער
יאָרן, װאָס איילן זיך אַ ביסל צו-אויסליידיקן זייער טעלער, איידער דער
שטרענגער קעלנער װעט אָנקומען און ניט-פרעגנדיק קיין שום דער-
לויבעניש, אַװעקנעמען... פּשוט גערעדט: אַרײנצוכאַפּן די לעצטע
שפּורן יוגנט איידער זי פאַרשווינדן. אויפן בולװאַר מאָנפּאַרנאַס פאַר-
שטעלן זיך אָפּטמאָל אַזעלכע דאַמען פאַר מאָלערינס, װאָס דינען דער
א;קונסט צוליב קונסט",., אין דער אמתן שמירן זי און פּאַטשקען,
נאָר כדי אויפגענומען צו װוערן אין דער באָהעמיע אַלס אַן אייגענער

249

מענטש, כדי צו קאָנען זיך דערלויבן דאָס, װאָס פרייע טאַלאַנטן דער"
לויבן זיך. דאָס הייסט; פירן אַן אומנאָרמאַלן און טומלדיקן לעבן,
וי די ביטערע יונגען פון דער באָהעמיע פירן ; און כדי צו האָבן ביי זיך
שטענדיק גרייט אַ מין אַליבי, אַ יאַגדידערלױבעניש, פאַר יענער שפּיד
בירגערלעכער געזעלשאַפּט, פון װאַנען אַזעלכע דאַמען קומען אַראָפ
און וואוהין זי קערן זיך אָפטמאָל אום, כדי אָפּצוכאַפּן, מיט דער פעטער
ברוסט, דעם קורצן אָטעם... |

דאָס אָנגעקומענע פּאָרל האָט נאָך געזוכט אַ פּאַסיקן טישל, אָבער
ברין האָט שוין מער ניט געקאָנט איינזיצן.

--- קום, --- מאַכט ער צו סאָלאַנשן, --- מיר גײיען! מיר מוזן
גיין!..

--- פאַרװאָס מוזן מיר ? |

-- סיאיז ער !.. -- האָט ער איר שטיל אַ שעפּטשע געטאָן אויפן
טונקעלן אויער, --- װי געפעלט דיר מיין ווייבס געשמאַק?י.

--- אַך, יאָ!.. -- האָט זיך סאָלאַנש געכאַפּט, -- דאָס איז דאָך
מאָסיע האַרקאַװע. ניט אײנמאָל געזען אים ביי פראַנסואַ לופּען אין
געשעפט. אָבער די דאַמע ? זי איז דאָך אַן אַנדערע יי.

--- אַן אַנדערע. . . אַן אָפּגעפאָרענע לייביכע פון קינסטלער- בול-
װאַרּ. ‏ דאָס טרייסט זי אים איצט, לייגט אים צו קאָמפּרעסן צום גע"
פּאַטשטן פּנימל, קוק נאָר אָן װי ער טראָגט זיין רעכטע באַק! דײן
סקולפּטאָר איז גערעכט. װי מיט אַ ריטערלעכער אויסצייכענונג טראָגט
זיך האַרקאַװע אַרום מיט זיין געפּאַטשטער באַקייי

--- דאַל האָט דיר אַזױ געזאָגט? טאַקע ער!י.

-- ער... -- האָט ברין טרוקן באַשטעטיקט און אָפּגעקערט דאָס
געזיכט.

--- נו, נו, נו! --- האָט אים סאָלאַנש איבערגעבעטן.

דאָס אָנגעקומענע פּאָרל האָט דערווייל אָפּגעזוכט אַ טישל און זיך
וי אויף צודלהכעיס אַװעקגעזעצט, אין דעם אַנטקעגנדיקן פרייען ווינקל. -
איצט האָט האַרקאַװוקע אויפגעהויבן זיינע מאַטישװאַרצע אויגן אָן אַ
גלאַנץ, און האָט זיך אויך פאַרקרימט... אָבער זיין פאַרקרימעניש
איז אַרױסגעקומען אַ סך זױערער וי ביי ברינען. די לאַנגע קנייטשן
פון ביידע זייטן נאָז זיינען טיף געװאָרן און די אונטערשטע ליפּ איז
אַרױסגעקראָכן, וי נאָך אייננעמען ריצנאייל. ער האָט זיך אָבער גע"
שטאַרקט, באַמיט זיך צו מאַכן אַ מינע פון פאַראַכטונג און עפּעס אַ שעפּ-
טשע-געגעבן אויף דער אָנגעדראָלענער פריזור פון זיין דאַמע אין געלן
קלייד,. יענע האָט גלייך צוזאַמענגעפּרעסט אירע אָנגעפאַרבטע ליפּן, וי

290

אַ האַרבע ריכטערין, און אויסגעקוילערט צוויי בלויע אויגן אויף דעם.
פּאָרל פון אַקעגן-איבער, פון ברינען איבערגעװאָרפן דעם האַרטן קוק
אויף סאָלאַנשן און צוריק,

--- מאָסיע סינגאָ ! --- האָט ברין אַנטשלאָסן אַ רוףיגעגעבן דעם
אויבער-קעלנער, --- די רעכענונג !

דערמיט האָט ער דעמאַנסטרירט זיין אַװעקגײן, און, אגב, געגעבן
אַ צייכן די שכנים פון אַקעגןיאיבער, אַז זיי קאָנען דאָ רואיק בלייבן
זיצן אויף זייער אויסגעזוכטן פּלאַץ, באַשטעלן זייער מאָלצייט און בכלל
אויפפירן זיך וי ביי זיך אין דערהיים... |

אָבער ביז דער אויבער-קעלנער האָט געבראַכט די רעכענונג און
ביז ער איז אַװעקגעלאָפן אין קאַסע, מיט ברינס אַסיגנאַציע, צו באַצאָלן,
איז די שטומע שפּאַנונג, צווישן די ביידע פיינדלעכע טישלעך, געוואקסן,
די לייביכע פון מאָנפּאַרנאַס אין איר געשמאַקלאָזן קלייד, דאָס הייסט:
האַרקאַווקעס דאַמע, האָט זיך, ווייזט אויס, אונטערגענומען צו ליפערן
אַ דועל אָן ווערטער און אָפּרעכענען זיך, פון דערווייטנס, פאַר איר געליי
טענעם קאַװאַליער מיטן פלעדערמויז-שניפּס. װאָרעם זי האָט אירע פרעכע,
אויסגעקוילערטע אויגן ניט אַראָפּגענומען פון ברינען און פון זיין דאַמע ;
אויפגעפאָדערט זיי, שטומערהייט, זיי זאָלן זען רעאַגירן אויף איר אַרױיס-
פאָדערונג, אַז ניט,.. אַז ניט, קאָן זי קיין שום גאַראַנטיע ניט געבן.
יאָ, דאָס קאָן זי ניט.

סאָלאַנש האָט דאָס דערפילט, און אירע גריךלויכטנדיקע אױגן
זיינען גלייך געװאָרן האַרט און פאַרגליװוערט, וי ביי אַ ים'חיה. מיט די
דאָזיקע צוויי שטאַרע קוקערס האָט זי זיך איינגעגעסן אין דער דיקער
דאַמע, דורכגענומען זי אַזױ, אַז יענע איז רויט געװאָרן, אָנגעהױבן
פּינטלען מיט די צוגעפאַרבטע ויעס און פּלוצלונג אינגאַנצן אַראָפּ-
געלאָזן דעם האַרט-אָנגעקרױזלטן קאָפּ מיט דער שרייענדיקער בלאָנד-
קייט, סאָלאַנש האָט גוט געקענט די קראַפט פון אירע העלע אויגן, װאָס
שיינען אַרױס פון איר טונקעלן געזיכט, און האָט דאָס אויסגענוצט,
וי אַ געניטע שיסערין, און אין דעם ריכטיקן מאָמענט,

און דאַן האָט שוין מעטר סינגאָ צוגעטראָגן דאָס אױטגאָב, באַ-
קומען אַ גוטן טרינקגעלט. זיין געהילף, אין פאַרטעך, האָט געבראַכט
די מאַנטלען און געהאָלפן די אױיפגעשטאַנענע געסט, איף ויפיל די
יונגע כוחות טראָגן, אַרײינצוקריכן אין די אַרבל,

מיט דריבנע טריטעלעך האָט זיך סאָלאַנש אַװעקגעלאָזן צום אַרױס-
גאַנג, דעם קאָפּ מיט דעם פוטערנעם היטעלע שטאָלץ פֿאַרװאַרפן. און
נאָך איר, מיט אַן איבערגעטריבךרואיקער מינע -- דער קאַװאַליער

21

|אירער. ברין האָט זיך אויף זיינע שונאים ניט אומגעקוקט, און מיט
אַלע כוחות איינגעהאַלטן זיך ניט אויסצושיסן אַ געלעכטער. אַזױ קאָמיש
און אַזױ טאַלאַנטפול האָט סאָלאַנש געשפּילט איר ראָל פון אַ באַלײידיק"
טער פּראָװינצלערין.

אָבער ווען זי האָבן זיך שוין געהאַט אַרױסגעכאַפּט אויף דער גאַס,
האָבן זיי ביידע טיף אָפּגעאָטעמט, װי נאָך אַ שווערער אָנשטרענגונג,

--- פו ! --- האָט ברין אַרױסגעשטױסן פון זיך אַ פולע ברוסט מיט
הייסער פּאַרע אין דער קילער לופט אַרײן, --- ווען איך װאָלט היינטיקן
גוטן מיטאָק פאַרביסן מיט מאַרסעליער זייף, װאָלט איך זיך ניט בעסער
געפילט...

--- װאָס אַרט דאָס דיך, מיין ליבער! דער שטאַרקערער ביסטו
דאָך געוען. נעכטן, בשעתן געבן דעם פּאַטש און היײנט -- בשעתן
באַגעגענען דעם געפּאַטשטן. |

-- אַך, סאָלאַנש, ניט אַלעמאָל אין גוט צו זיין דער שטאַר"
קערער...

זיי זיינען ביידע אַװעק, געאָרעמט, אַרױף דער אָפּערא-אַװעניו. די
גרויסע אָפּעראַ האָט זיי אַקעגן-געלױכטן מיט איר גרויסאַרטיקן פראָנט,
וי איין ריזיקע דיאַדעמע, נאָר אַ פּאַריזער נאַכט קאָן זיך באַרימען מיט
אַזאַ צירונג, |

--- וי שפּעט איז שוין { -- האָט ברין אַ פרעג געגעבן, אַ קוק גע-
טאָן אויף זיין בראַסלעט-זײגערל און זיך אַלײין געענטפערט :

--- שוין האַלב נאָך צען ? אַ שאָד. געװאָלט האָב איך דיך, היינט
נאָכן אָװוגט-עסן, פירן צו מיין פריינט גאַבראָנסקין.... האָסט ניט גע"
הערט פון אים ? אַ זעלטענער מענטש. ער האָט אַמאָל איבערגעלעבט
אַן ענלעכע שיידונג מיט זיין ווייב, אַזױ וי איך. און ער האָט דאָס
דער ערשטער אױיסגעלאַכט מיין טריישאַפט צו סאָניאַן, בשעת זי אַלײן ---

--- וי אַלט איז ער ? --- האָט אים סאָלאַנש איבערגעשלאָגן.

--- ביי די זעכציקער. |

--- המ,. . און װאָס װאָלטן מיר ביי אים געטאָן ?

--- נאָר אויסהערן אים. דאָס האָט ע ר מיר געראָטן צו פאַרליבן זיך
נאָכאַמאָל, און אַזױ גיך װי מעגלעך. און ווען דאָס וועט! געשען --- זאָל
איך קומען צו אים אַ געטרייסטער, אַ צופרידענער. װעט ער מיר עפּעס
ווייזן... |

--- וי מען ליבט אַ צווייטן מאָל ?

--- לאַך ניט ! ער וויל מיר אַװדאי ווייזן אַ נייעם כעמישן איינפאַל,
אַ נייע ביאָלאָגישע פאָרשונג,

52

--- פוי, וי לאַנגװײליק !

--- מען דאַרף פריער הערן װאָס און װי אַזױ ער דערציילט, און
דערנאָך זאָגן אַ מיינונג. אויך דו, סאָלאַנש, אויף וויפיל איך קען דיך,
װאָלטסט זיך ניט געלאַנגװײליקט,

--- איז קום, לאָמיר גיין !

--- נאָך אַזאַ באַגעגעניש וי איך האָב דאָ געהאַט ? ניין. מערקסטו
ניט, ליבע סאָלאַנש, אַז עפּעס אַ מאָדנער צופאַל האַלט אונדז בייזן
,;אין שאַך*, אַמאָל דיך און אַמאָל --- מיך. פאַרן אָװונט-עסן האָסטו זיך
באַגעגנט מיט דיין פאַרגאַנגענהײט, אין קאַפע ,לילאַ", איצט איך --
מיט מיין פאַרגאַנגענהײט..,

--- ביסט שלעכט געשטימט. אפשר גאָר גיין אַהם ? קום צו
מיר...

--- נאָך צויפרי... האָסט, דוכט מיר, געװאָלט טאַנצן?

--- אָ, געוויס. איך גיי ! איך לױיף! און דעם הימל מיט די גע-
לערנטע און די שטימונגען לאָזן מיר איבער אויף אַן אַנדערש מאָל...

--- דיין ערד, סאָלאַנש, איז שטאַרקער. זי איז אַלעמאָל
שטאַרקער.
| 3

אין טאַנץ לאָקאַל, אויף רי-דע-לאַפּע, ואו ברין און סאָלאַנש
זיינען אַרױף, איז געווען ליכטיק װי בײיטאָג. נאָך דער אינטימער טונקל-
קייט אין ,ים-שטערן", וואו זיי האָבן געגעסן, האָט דאָ, די איבערגע-
טריבענע ליכטיקייט פון אַ טוץ ליוסטרעס, געבלענדט;: די שטייפע
קראַגנס און אויבערהעמדער פון די קאַװאַליערן, די געפּודערטע דע-
קאָלטעס און די דימענטן פון די אױסגעפּוצטע דאַמען האָבן געשניטן די
אויגן, אין דעם ערשטן מאָמענט האָט זיך, דערפאַר, ברין ניט געפילט
זײער באַקװעם אין זיין איינפאַכן װיזיט-אָנצוג. געמיטלעכער אין דאָ
געװאָרן בשעת אַ טאַנץ הױיבט זיך אָן. די ליוסטרעס זיינען דעמאָלט
געװאָרן אױיסגעלאָשן, נאָר די קליינע לעמפּלעך, אונטער ראָזעװע אַבאַ-
זשורן, אויף די ווייסע טישלעך, האָבן נאָך געברענט, און אין איין גרויסן
קרייז, און מאַט באַלױכטן דעם קיילעכדיקן פּאַרקעט, וואו עס װערט
געטאַנצט. אויסער דעם האָבן נאָר פאַרבאָרגענע רעפּלעקטאָרן געפץ.
כערט, אויף די טאַנצנדיקע פּאָרלעך, זייערע גרינע, בלויע, אָראַנזש-
רויטע און פיאָלעטע ליכטער. דורך דיקע שױבן, אין געװעקסטן פּאַר-
קעט, האָבן די ליכטער געשפּריצט וי פאָנטאַנען ; ; און פון די באַלקאַנעס,
וי קאָלירטע קאסקאדן געפאַלן און צוגעגעבן אַלע באַװעגונגען אַ באַ-

99

זונדער צויבער, פון איין קאָליר אַרױס, אין צווייטן אַריין. יעטװעדער
פּאָרל, בשעתן טאַנץ, האָט זיך אַזױ-אַרום לייכט איינגעשלייערט און
אויסגעשלייערט, און די אויסדרוקן פון די געזיכטער האָבן אָנגענומען
פאַנטאַסטישע ענדערונגען. און די שמייכלען -- אָט זיינען זיי פריינט-
לעך, אָט --- אױיסגעלאַסן און אָט -- כמורנע געװאָרן... און ווען די
קאַפּעליע שטעלט זיך אָפּ, פאַרשװינדן די פאַרבן; די ליוסטרעס צינדן
זיך אָן. עס ווערט ווידער העל, וי בײיטאָג, און די געמיטלעכקייט פאַר-
שװוינדט, געמישטע קולות שאַלן-אויף, קאָרקעס פליען מיט אַ שאָס צום
סופיט, באָקאַלן צעקלינגען זיך, |

אין די פּאַוזן, צווישן איין פּובליקום-טאַנץ און צוייטן, טרעטן
אויף די פּראָפּעסיאָנעלע טענצערס און טענצערינס, מיט כלערליי צו"
געקלערטע שטיק; פון אַפּאַשןדטענץ מיט מעסער און רטע שאַלן
ביז די ראַפינירטע מאָדערנע טענץ מיט פּירועטן, אַקראָבאַטישע שפּרונ"
גען און מיט איבערװאַרפן די האַלבינאַקעטע טענצערינס פון אָרעם צו.
אָרעם. די געװאָרפענע לייבער שווימען װי פיש, פליען-אויף וי טויבן,
גליטשן זיך אַראָפּ, װי פון משופעדיקן אייז, און קייקלען זיך וי לע-
בעדיקע קנוילן,. שלאַנקע הענט און פיס שימעראויף אין כװאַליעס פון
פאַרביקע שטרויס-פעדערן, פון שוימיקע קרוזשעוועס, פליענדיקע פאַלדן,
בלישטשענדיקע סטעקלארוסן, פדי ווידער צו פאַרשװינדן אין דעם זעלבן
מיש-מאַש... פאַרשטייט זיך, אַז קיין מוסטער, פון נייע און אַלטע
טענץ, קאָנען די דאָזיקע קונצן דעם שוער'פיסיקן פּובליקום ניט געבן
עס רייצט אָבער. די טאַנץילוסט, עס טעפערטיצו, אַזױ צו זאָגן, דעם
פּאַרעװען געשמאַק פון די בירגערלעכע פּאָרלעך. עס דערמוטיקט די
מענער צו זיין דרייסטער מיט זייערע דאַמען, און די דאַמען צו זיין פאַר-
פירערישער מיט זייערע גלייכגילטיקע מענער.

--- איצטער, -- מאַכט סאָלאַנש צו בוינען, אָפּזוכנדיק מיט דער
הילף פון אויבערקעלנער אַ פרייען טישל, -- איצטער איז די ריכטיקע
צייט צו טרינקען שאַמפּאַניער. איז, באַשטעל, מיין ליבער ! באַשטעל
;מום"-טרוקן. עס איז מיין באַליבטע מארקע. דערצו הייס ברענגען
געבראַטענע מאַנדלען, מאקראנעס, |

האָבן זיי זיך אַװעקגעזעצט, ביי זייער טישל, מיט די פּנימער צום
קיילעכדיקן טאַנץיפּאַרקעט, און געמאַכט זייער באַשטעלונג,. און, ווען
דער קעלנער האָט פאַרשריבן און איז אַװעק ברענגען, האָט סאָלאַנש מיט
| קטציש-פארזשמורעטע אויגן באַטראַכט דעם ראַזעװוען אַבאַזשור אויפן
טישל און גערעדט האָט זי צו ברינען אַזול 8

--- די ערשטע פַּאַר טענץ מיט דיר. אַ װאַלצער און אַ טאַנגאָ, אויב

204

דיר איז ליב. דערנאָך בין איך פריי צו טאַנצן װאָס איך וויל און מיט
וועמען איך וויל. נאַטירלעך, אויב עמעצער װעט מיך אײנלאַדן..,
דו ביסט אויך פריי. דו װעסט ניט זין אייפערזיכטיק, און איך --
אויך ניט. .. אָפּגעמאַכט ? |

---- אָפּגעמאַכט. נאָר פאַרװאָס גלוסט זיך דיר עפּעס --- דו און איך
זאָלן טאַנצן מיט אַנדערע

--- האַ, אַז ניט פאַרלירט זיך דער גאַנצער געשמאַק פון אַזאַ
פאַרװויילונג. האָסטו דאָך היינט אַלײן געזאָגט, אַז עס אין אָפּטמאָל
אַזױ אָנגענעם צו פאַרבלאָנדזשען זיך אומיס טנע אין אַ געדיכטן
װאַלד... איך האָב דאָס אויך ליב ! אָ, דאָס איבערגיין פון אָרעם צו
אָרעם און פון איין אומבאַקאַנטן מאַן צום צווייטן איז פאַר מיר װוי פאַר-
בלאָנדזשען זיך אין-דער-ווייט צװישן ווילד-פרעמדע. אַלע זיינען זי
אָנגעטאָן אין פראַקן און אין סמאָוקינגען, טראָגן די זעלבע שניפּסן און
דעם זעלבן שמייכל אויף די ליפּן, דעם באַזונדער שמייכל בשעת זי
טאַנצן מיט אַן אומבאַקאַנטער עקזאָטישער דאַמע װי איך בין... און
גי טרעף ווער פון זיי איז אַ געלערנטער, ער --- אַן אַװאַנטוריסט, ווער
--- אַ דאָןדזשואַן, וער --- אַ דיכטער און ער --- אַ פאַרברעכער וועמען
די פּאָליצײ זוכט אַרום... קיינער װוייסט דאָס ניט, און איך --- אַװודאי
ניט. איך האָב מיך פאַרבלאָנדזשעט אין טאַנץ. אַ יתומה בין איך פון
אַן אַלטן סענטימענטאַלן ראָמאַן, װאָס באַהאַלט זיך אויס פון שלעכטע
מענטשן, װאָס לויערן אויף איר, און וועלכע פאַלט אַלע וויילע אַרײן אין
די אָרעמס פון סולטאַנען, קינסטלער און װאַגאַבונדן, אַלטע און יונגע.
שדים ווייסן ער זיי זיינען! און ער איז דער לעצטער, וועלכער
האַלט מיך אַרומגענומען אַרום טאַליע און צווינגט מיך נאָכמאַכן זיינע
ריטמישע טריט 1 איך פיל נאָר, אַז זיי אַלע ווילן מיך און קאָנען מיך
ניט האָבן. קאָכן זיי זיך אין האַרצן, און מיט די ליפּן שמייכלען זיי צו
מיר, ווילן מיך באַצױבערן, באַמיען זיך צו מאַפּן מיך שווינדליק אינעם
געדריי פון װאַלצער, פאַרשטױסן מיך אין אַ פינצטערן ווינקל אין דער
שטופּערײ פון נעגערשן דזשאַז. און איך רייס מיך אַלעמאָל אַרױס
פון זייערע אָרעמס און קער זיך אום צו דיר, אַ גאַנצע, אַ ציטערדיקע,
אַ ריינע, װי די העלדין פון אױבנדערמאַנטן ראָמאַן... אױך יענץ .
ברענגט איר מײידלשאַפט דעם חתן אירן צוריק, נאָך אַ סך חדשים און
יאָרן פון װאָגלענישן, געפאַנגענשאַפּט און גרויסע צרות. דעם עױשטן
געליבטן אירן., . האַ-האַהאַ !

-- גוט, --- מאַכט ברין, --- אויב אַזאַ שפּיל געפעלט דיר, אין
טאַנץ און האָב דיין פאַרגעניגן !... אָבער װאָס װעל איך טאָן ? בלייבן

55

י זיצן איינער אַליין ביים טיש און אָנקוקן דאָס רויטע אַבאַזשורל, בשעת
דיין צווייטע העלפט בלאָנדזשעט אַרום צװישן פּרינצן אין פראַקן און
זשוליקעס אין ווייסע שניפּסן ? דאָס איז...

--- פאַרװאָס זיצן איינער אַלײן? אױך דו זאָלסט זיך אויסזוכן
דיינע דעקאָלטירטע פּרינצעסינען, אָדער דינסטמוידן, װאָס שפּילן די
וואויל-געבוירענע דאַמען... אַ סך פון די װאָס דו זעסט דאָ זיינען
ווירקלעך פון דער בעסערער געזעלשאַפט, וועלכע לאַנגװײליקט זיי. און
אַראָפּגעלאָזן האָבן זיי זיך אַהער, כדי צו פלירטעווען און פאַרבינדן
באַקאַנטשאַפט מיט וועמען עס מאַכט זיך... . נאַ, איך זע שוין ! אַ העכט
גייט אויף מיין קוקעלע, װאָס איך האָב פאַרװאָרפן. ער װעט זיך באַלד
אָנטשעפּען וי אויף אַ ווענטקע...

--- פון וועמען רעדסטו דאָ ?

--- פון יענעם ,.. זעסט ניט ? ביים דערבייאיקן טישל.... אַ ברוין-
הויטיקער שטשאָגעל. ער האָט פיינע געזיכט-שטריכן, האַלט זיך שלאַנק,
און זיין געפּאָמאַדיעט קעפּל איז שיין פאַרבאַרשטן, מיט אַ שרונט. עס
גלאַנצט וי אַ לאַקירטער שוך... . ער געפעלט מיר. און ער פילט דאָס
אויך. ער קוקט שוין אויף מיר. אויב ער װעט מיך אײינלאַדן צום טאַנץ,
װעל איך אים ניט אָפּזאָגן. און אויך דו זאָג ניט אָפּ. טרייסל מיר ניט,
מיטן קאָפּ, דויד ! דער עטיקעט פאָדערט, אַז די דערלויבעניש, צו טאַנצן
מיט מיר, זאָל אַ פרעמדער קאַװאַליער בעטן ביי דיר ... |

די פּלאַש שאַמפּאַניער, אין אַ באַזילבערטער אייז-װאַזע און פאַר"
שלייערט מיט אַ ווייסער טערװויעטע, איז אָנגעקומען. אָבער דאָ האָט ‏
די מוזיק אַ קלאַפּיגעגעבן שטראַוסעס אַ װאַלצער. אָבער דעם שאָס פון
דער דיקער באַפרײטער פּראָבקע האָבן זיי, ברין און סאָלאַנש, דער"
הערט הינטער זיך. ווייל זיי ביידע זיינען שוין געווען אַרײנגעצױגן אין
דעם טאַנץ, וי אין אַ דריײי-כװאַליע. זיידענע, אַטלאַסענע און טיול-פאַלדן
האָבן געזשומעט אַרום זיי. דאָס העלע ליכט פון די ליוסטרעס איז אויס-
געגאַנגען ; און פיאָלעטע, רויטע, גרינע און געלע ליכטער האָבן זיך צע"
פעכערט איבער פּנימער און פאַלדן. די קאָלירטע שטראַלן האָבן זיך
געגאָסן פון די באַלקאָנעס און געשאָסן פון די דיקע גלאָזיפענצטערלעך
אונטער זייערע פיס.

צוגעטוליעט צו סאָלאַנשס ליבן גוף, װעלכן ער האַלט אַרומ-
גענומען, האָט זיך ברינען געדוכט, אַז זיי ביידן האָט פּאַריז אַרײג"
געװאָרפן אין אַ געדריי פון קאָלירן, ריחות און ריטמישע באַװעגונגען.
ביידע ווילן אַרױס, און ביידע שלעפּן איינער דעם צווייטן אַרײן אַלץ
טיפער, שטיפערישער. פון יעדער פאַרביישווימענדיקער פרוי שלאָגט עס

296

מיט אַ באַזונדער ליידנשאַפּטלעכן ריח. פון איינער -- מיט שװערן
אַמבער, פון אַ צווייטער --- מיט מאַײיגלעקלעך, פון אַ דריטער --- מיט
פעלד-בלומען און מיט הייסן סטעפּ... ער, ברין, װויל זיי אַלעמעף
דורך סאָלאַנשס גוף, און זיי אַלע ווילן אים. ער פאַרװאַרפט אױיף זײ
זיין לעכצנדיקן בליק, וי אַן אָרקאַן, און זיי דרייען זיך אַרױס ., . זייערע
פלינקע קאַװאַליערן העלפן זיי אַרױספּלאָנטערן זיך, און פאַרקערט: די
דינע פעדעמער װאָס די אומבאַקאַנטע פרויען פאַרװאַרפן אַרום אים מיט
זייערע אויגן און ליפּן און רויש פון זייערע פאַלדן, די דאָזיקע געהיימע
נעצן רייסט איבער סאָלאַנש מיט אירע שפּילעוודיקע באַװעגונגען און
נעמט אים אַװעק צו זיך און פאַר זיך אַלײן. . . אַ וויילע אַ דערנענטערונג
און אַ ברוגז, אַ נייע באַקאַנטשאַפט און אַ נייע דערווייטערונג. האָסטו
מיך ליב, פאַראַכט איך דיך, מיין אומבאַקאַנטע! און פאַראַכטסטו מיך
--- האָב איך דיך ליב !

װאַרפּנדיק זיין קינסטלער-בליק איבער אָט-דעם וויכער, װאָס גייט
אין קרייז און מיט אים צוזאַמען, האָט ברין, אין האַרצן, באַוואונדערט
דאָס ריטמישע פּלאָנטערניש, װאָס הייסט טאַנץ און װאָס שטאַמט
פון גאָטעס-דינסט ביי פּרימיטיװוע פעלקער, פון הײיליקן זנות און פון
פאָרשפּיל צו בלוטיקע מלחמות, און וועלכער האָט זיך, אין לױף פון
הונדערטער און טויזנטער יאָרן, אויסגעאיידלט אין אַזאַ געשמעלץ -+
פון מוזיק און באַוועגונגען, פּאַרפיומען און זייד-גערוישן, אין וועלכע
יעדער איינער לייגט אַרײין: זיין טעמפּעראַמענט, זיין בענקשאַפט און
זיין פרייד, זיין זעלבסטצופרידענע יוגנט און זיין שרעקעוודיקע האָפענונג
אויף גליק ווען מען איז עלטער... די אייפערזוכט צו דער געליבטער
און דאָס מוחל-זיין איר --- אַלע צוזאַמען און יעדערער באַזונדער.

ווען עס איז צוריק געװאָרן ליכטיק און דער װאַלצער, נאָך צויי
מאָל ;אָפּפּאַטשן?, האָט זיך געענדיקט, האָבן ברין און סאָלאַנש, אויף
זייער טישל, געפונען צוויי באָקאַלן פול מיט שוימעדיקן וויין און זי
האָבן דאָס אויסגעטרונקען מיט גרויס אַפּעטיט,

--- זעסטו, --- האָט אים סאָלאַנש דערמאָנט, --- איצטער האָט דאָס
דעם ריכטיקן טעם. ניט באַלד נאָכן עסן..,

ברין האָט נאָך קיין צייט ניט געהאַט צו ענטפערן, אַז װאָס אָנבאַ-
טרעפט אַזעלכע זאַכן פאַרלאָזט ער זיך אויף איר, און דער שלאַנקער
שטשאָגעל אין פראַק, פון שכנישן טישל, איז צוגעטראָטן, זיס אַ בליאַסק
געגעבן מיט זיינע שמאָלע צוקערדיקע אויגן און מיט זיין לאַקירטן קאָפּ,
פאַרנויגט זיך און געבעטן דערלויבעניש צו טאַנצן, דעם נעקסטן טאַנץ,
מיט ברינס דאַמע... נאָר סאָלאַנש האָט שעלמיש אַ שמייכל געטאָן און

געענטפערט פאַר ברינען:
י 957

--- דעם ערשטן טאַנגאָ האָב איך שוין פאַרשפּראָכן מיין פריינט.
שפּעטער פילייכבט...

ברינען איז מער ניט געבליבן װי צו מאַכן אַ זייער העפלעכע באַ-
וועגונג מיט ביידע הענט. דאָס הייסט: פון זיין זייט איז קיין שום
שטערונג ניט געווען, נאָר זיין דאַמע וויל אַזױ, קאַפּריזן!..

--- ער געפעלט מיר, --- האָט זיך סאָלאַנש צעשמייכלט מיט אַלע
אירע ווייסע ציין, ווען דער שטשאָגעל איז אָפּגעטראָטן, --- נאָר, זאָל ער
װאַרטן; װאָס שווערער עס איז דער דערפאָלג ביי אַ פרוי, אַלץ מער
אַכטונג האָט דער מאַן. :

דעם טאַנגאָ האָט ברין ליבער געהאַט װי דעם קלאַסישן װאַלצער,
ניט ווייל ער איז שענער, נאָר ווייל ער איז רואיקער, געוואויגענער אין
ריטם און מאַכט ניט אַזױ מיד. מען שווימט אַרומגענומענערהייט, וי
אויף אַ שטילן טייך. דאָס שיפל איז לייכט, לייכט איז דער זעגל און
דער ווינט --- אויך. שווימט מען און מען טרוימט. מען באַרירט נאָר,
פון צייט צו צייט, דעם רודער, כדי ניט אָנצושטױסן זיך אָן אַ צווייטער
פּאָר, װאָס שווימט און טרוימט פּונקט אַזױ װוי ער און זיין פּאַרטנערין י..

ווען זיי זיינען, צופרידענע און פאַרליבטע, צוריקגעקומען צו זייער
טישל און אָפּגעפוישט זיך מיט אַ צווייטן באָקאַל, האָט סאָלאַנש אַ וואונק-
געגעבן צו ברינען:

--- זע נאָר, זע ! דער שטשאָגעל איז אויף אַן אמת פאַרליבט... ער
נעמט פון מיר די אויגן ניט אַראָפּ.

--- איז טאַנץ שוין מיט אים אָפּ און... אַ סוף !

--- פאַרװאָס אַ סוף ? --- האָט סאָלאַנש פאַרװאָרפן איר קעפּעלע
און די פאַרזשמורעטע אויגן אָנגעשטעלט אויפן עלעגאַנטן קאַװאַליער
ביי דעם שכנישן טישל; דער ועג, הייסט דאָס, איז פריי !..

יענער האָט גלייך פאַרשטאַנען דעם וואונק, איז אַ לויכטנדיקער צוי
געגאַנגען, און ווידער געבעטן דערלויבעניש צום טאַנץ. ניט אָנקוקנדיק
מער זיין דאַמע, האָט ברין קורץ און אַ ביסל פאַרדראָסיק אַ שאָקל-
געטאָן מיטן קאָמּ: |

---סיל וואו פּלעי !

די קאַפּעליע האָט אַ קלאַפּ-געגעבן אויפן באַלקאָן, דאָס מאָל אַ
דזשאַז. אַ בלוי-רויט-גרינע טונקלקייט איז אַראָפּ אין קיילעכדיקן זאַל,
און סאָלאַנש, מיט איר פרעמדן קאַװאַליער זיינען אין איר אַװעקגע-
שוואומען און פאַרלוירן"-געגאַנגען.

ברין איז עפּעס געבליבן זיצן וי אַן אָפּגענאַרטער. כאָטש קיינער
האָט אים דאָ ניט גענאַרט און ניט גערעכנט אָפּצונאַרן. ער האָט זיך,

98

אויף אַזאַ פאַרדראָסיקײט, אַלײן ניט געריכט. נאָר אַזױ איז שױן די
מאַנצבילשע נאַטור, אַז אַן אַנדערער נעמט אַװעק, כאָטש מיט די בעסטע
אָפּזיכטן און אויף אַ וויילע, וװוערט דאָס אַװעקגענומענע טייערער און
ציטערדיקער. פון דער פּראַקטיק, װאָס ער האָט געהאַט מיט זיין גע-
וועזענער סאָניאַן, איז ברין אויך געוען אָנגעשראָקן;: טאָמער...
אפשר...

אין זיין פאַרדריסלעכקיײיט האָט ער אַפילו פאַרגעסן דאָס, װאָס
סאָלאַנש האָט, אַ ויילע צוריק, מיט אים אָפּגערעדט, און גענומען
גריבלען, אַז זיין געליבטע הויבט שוין אָן, אַ ביסעלע צודפרי, צו שפּילן
מיט אים אין קאַץ און מויז... און אַזאַ לאָקאַל, וואו יעדער אומבאַ-
קאַנטער קאָן צוגיין, אַועקנעמען אַ פרוי און פירן זי צום טאַנץ, האָט
עפּעס אין זיך פון סאַטורנאַליע:יום-טובים, פון די אַמאָליקע געצנדינע-
רישע צייטן. מיינע --- דיינע, דיינע --- מיינע. עס איז אַן עפנטלעכע,
הגם פאַרשלייערטע, זנות ...

און װי ער גריבלט זיך אַזױ, דערפילט ער מיטאַמאָל עפּעס אַן
אומבאַקוועמלעכקייט אין נאַקן, דאָס געפיל איז געװאָרן שטאַרקער, און
ברין האָט גיך אומגעדרייט דעם קאָפּ, װוי געטראָפן פון אַ שפּריץ װאַרעם
װאַסער. גראָד אין דעם מאָמענט האָבן זיך די ליוסטרעס העל-אַנגעצונדן
און די קאָלירטע ליכטער האָבן זיך אויסגעלאָשן, און ברינס אויגן האָבן
זיך אָנגעשטױסן אָן אַ דרינגענדיקן קוק פון אונטער אַ פּאָר שװאַרצע
ברעמען, מיט אַ קרוין פון אַ זילבערווייסער פריזור איבער זיי. ער
האָט אויך דערכאַפּט אַ ליײידנשאַפטלעכן געשלענגל פון אַ פּאָר פולע און
שיינע ליפּן, ,

;דאָס איז דאָך יעטאַ!?" -- האָט ער זיך גלייך דערמאַָנט, --
;גאַבראַנסקיס געוועזענע פרוי",

ער האָט צו איר פריינטלעך אַ שאָקל:געגעבן מיטן קאָפּ. דער
ענערגישער געשלענגל פון יעטאַס ליפּן האָט זיך צענומען, און ער האָט
דערזען אַ מויל בלאַנקע ציין, ניט װוי ביי אַ פרוי מיט אַזעלכע ווייסע האָר,
נאָר וי ביי אַ יונג מיידל, איין גאָלדענער צאָן נאָר האָט, צוישן דער
פערלדיקערל ווייסקייט, אַ בלישטשע-גשגעבן און פארשוואונדן,. אויך דאָס
איז געווען פּיקאַנט, מיט אַ גאָלדן-פעפערל באַטעמט...

שוין נעכּטן, ביי די מלאָטעקס, חזוט אויף אים די געוועזענע מאדאם
גאַבראָנסקי געמאַכט אַן איינדרוק, און ער װאָלט אפשר פאָרגעועצט
זיין לייכטן פלירט פון טישל צו טישל. נאָר לעבן יעטאַן, מיט אַ ניט"
דערטרונקענעם באָקאַל אין דער פעטער האַנט, איז געזעסן אַן אומ-
באַקאַנטער, דיקער מאַנספּאַרשױן, אינגאַנצן ראַזיױרט און פּליכיק, וי

259

אַ גרויסע ראָזעװע איי מיט גאָלדענע ברילן אויף דער פלאַכער נאָז.
יעטאַס צופעליקער באַקאַנטער, ווייזט אויס. |

האָט ברין צוריק אומגעדרייט דעם קאָפּ, אַ טרונק געטאָן פון זיין
באָקאַל און געװאַרט סאָלאַנש זאָל זיך אומקערן פון טאַנץ מיט איר
נייעם קאַװאַליער. און,. מערקװירדיק!'.. ער, ברין, האָט שױן מער
קיין פאַרדראָס אויף זיין עקזאָטישער געליבטער ניט געהאַט. עפּעס
וי ער װאָלט, מיט זיין קורצן פלירט, באַװיזן אָפּצוצאָלן איר מיט דער
זעלבער מטבע פון אומטרײישאַפט: דו, הייסט דאָס, טאַנצסט מיט אַן
אַנדערן און איך האָב זיך דאָ איבערגעקוקט מיט אַן אַנדערער. קוויט,

אָבער דאָס געפיל, אַז יעטאַס טיפער בליק באַרירט אים דעם
עמפינדלעכן נאַקן, איז ניט אַװעק. וי אַ גלעטנדיקער מאַסאַזש זיינען,
דוכט זיך, אירע אויגן אַרומגעפאָרן איבער זיין רוקן, אַרײנגעגנבעט זיך
אונטער זיין העמד-קראַגן, געװאַרעמט די האָר אויף דער פּאַטילניצע...
און סאָלאַנש האָט זיך נאָך אַלץ ניט אומגעקערט, ניט געטראַכט אַפילו
אומצוקערן זיך צום טיש. זי איז געשטאַנען ערגעץ-וואו אין עק פון רונדן
זאַל און געפּאַטשט לאַדאָזשקעס, מיט אַ סך אַנדערע פּאָרלעך צוזאַמען,
געגעבן דערמיט אַ צייכן דער קאַפּעליע אויפן באַלקאָן, אַז זי זיינען נאָך
ניט זאַט מיטן אָפּגעשפּילטן דזשאַז, אַז זיי ווילן נאָך...

;װאָס זיץ איך דאָ װי אַ גולם און װאַרט ?7 -- איז אין ברינען
אויפגעשפּרונגען דאָס שדל פון הפקרות, װאָס האָט אים היינט אין דער
פרי פאַריאָגט אין עולם הזה אַרײן, --- ;יעטאַס שװערלײיביקער קאַװאַ-
ליער טאַנצט ניט, ווייזט אויס, ער איז נאָר געקומען אַהער קוקן דורך
זיינע גאָלדענע ברילן... אָבער זי! זי אַלײן? ...2‏ /

ניט געטראַכט מער, האָט זיך ברין אויפגעהויבן, צוגעגאַנגען צו
יעטאַס טישל מיט העפלעכע טריטעלעך און זיך פאַרנױגט:
|=--- איך האָב שוין געהאַט דעם כבוד, מאַדאַם ראָזען! אַזױ, דוכט
זיך, איז אייער נאָמען .. מיין פריינט גאַבראָנסקי האָט אונדז נעכטן
באַקאַנט-געמאַכט... דאַרף איך אייך אייגלאַדן?

--- געוויס, געװויס! -- האָט זיך יעטאַ באַאײלט, װי זי װאָלט
מורא געהאַט איר דיקער קאַװאַליער זאָל ניט אָפּזאָגן. אירע שטרענגע
שװאַרצע אויגן, אונטער די געדיכטע ברעמען, זיינען דערביי מוטערלעך
ווייך געװאָרן, --- באַקענט זיך ! דאָס איז --- |

זי האָט אָנגערופן אַ נאָמען, װאָס הויבט זיך אָן מיט , פּערל", פּערל-
שטיין, צי פּערלצווייג . . . איינער פון יענע נעמען, װאָס גיײיען דורך פון
רעכטן אוער דורכן לינקן און מען פאַרגעסט דאָס גלייך אויפן אָרט.

--- איר דערלויבט ? --- האָט זי זיך פונדעסטוועגן אַ ווענד"געגעבן

200

צו איר קאַװאַליער און אַן אומאָפּהענגיקע מינע האָט זי דערביי געמאַכט,
וי זי װאָלט אַ וואונק"געגעבן: אַז טאָמער איז ניט דערלױבט --
אַרט איר דאָס אויך ניט. זי װעט סיי װי סיי ניט פאָלגן...

דער דיקלעכער גלאַט-ראַזירטער הער האָט פאַרלייגט די בייזלעכע
ליפּן אין אַ שמייכל און די קאַלטע אױגן האָבן אױפגעגלאַנצט מיט
אַ געמיש פון פאָרוואורף און נאָכגעביקייט :

--- אָבער, יעטאַ...

נאָר ער האָט זיך גלייך געכאַפּט און זיך אַליין פאַרריכט :

-- אָ, מאַדאָם ראָזען! װאָס פאַר אַ פראַגץ?

4

די קאַפּעליע האָט אַ קלאַפּיגעגעבן, דאָס מאָל -- אַ ,באָסטאָך",
פאַרפירעריש-מילד האָבן זיך די טענער געגאָסן פון באַלקאָן, און באַלד,
אין דער האַלב-טונקלקייט, װאָס איז אַראָפּ פון די האַלב-אױסגעלאַָשענש
ליוסטרעס, אויסגעמישט זיך מיט די קאָלירטע ליכטער. אין אָט די
שימערנדיקע שאָטנס איז יעטאַ אויפגעשטאַנען און איבערגעגעבן איר
סטאַטנעם און צייטיקן גוף פון אַן עטלעכע-או-פּערציקײאָריקער פרױי
אין ברינס אָרעמס, ער זאָל זי אַרױספירן, פון צװוישן די טישלעך, און
פירן װי אַ געניטער קאַפּיטאַן אין וויכער פון באַװעגונגען, פאַלדן
טענער.. .

אַ מאָדנעם ציטער האָט ברין דערפילט, ווען ער האָט אָנגענומען
יעטאַס קליינע דעספּאָטישע פינגער אין זיין לינקער דלאָניע, און מיטן.
רעכטן אָרעם אַרומגענומען איר קרעפטיק-אויסגעבויגענע טאַליע. עס
איז געווען דער זעלבער ציטער און די זעלבע פאַרבאָרגענע נייגעריקייט,
וי נעכטן בײינאַכט, בשעת באַקענען זיך מיט איר, ביי די מלאָטעקס אין
דער אַטעליע. פאַרשוואונדן איז זי נעכטן, נאָך איידער ער האָט מכבד
געווען האַרקאַװוקען מיט דער פולער האַנט... איצט האָט ער זי צוריק-
געפונען. נאָר אַן אַנדערע, ניט אַזאַ שטרענגע װי נעכטן. איר שטייפע
האַלטונג איז אַװעק. דאָס ענערגישע וויקל פון איר האַנט-טאַש-רימענדל,
אַרום איר גראָבן פינגער, איז אויך מער ניטאָ. אין אַ װאַרעמען אָנהאַלטן
זיך ביי זיין קרעפטיקער דלאָניע האָט זיך דאָס פאַרװאַנדלט. איר צווייטע
האַנט ליגט פאַרטרויט אויף זיין פּלײיצע. און אינגאַנצן איז זי פול מיט
דאַנקבאַרקײט װאָס די יוגנט האָט אַזױ ציטערדיק גענומען איר
לעבנס-האַרבסט אין די אָרעמס, און טראָגט דאָס אין קרייז. טראָגט..,
קיין נפקא-מינה ניט ואוהין, אַבי װאָס ווייטער פון יענעם שװער.
לײיביקן מאַנספּאַרשױן װאָס דרימלט ביי זיין גלאָז וויין,

261

פ

די ערשטע עטלעכע טאַנץיטויט זיינען זיי ביידן ניט געלונגעף
זי האָט זיך נאָך געשעמט צו באַנוצן די שפּיצן פיס, כדי אים זאָל דאָס
ניט אויסזען װי אַ געמאַכטע לייכטקייט פון אַן עטלעכע-או-פערציק-
יאָריקן פויגל... און ער האָט נאָך קיין מוט ניט געהאַט מיטצורייסן זי
וי זיין גלייכן, געשאַנעװעט איר שווערלעכן קערפּער און האָט, דערפאַר,
ניט ווילנדיק, אָנגעטראָטן אירע לאַקישיכלעך, וועלכע זיינען אַזױ מערק-"
ווירדיק קליין װי איר הענטל, װאָס ער האַלט אין זיינע שטאַרקע
פינגער. דאָס האָט אים געצוואונגען צו צוימען זיין אומגעדולדיקן ווילן
צו מאַכן זי שװוינדליק, צו פאַרשיכורן זי מיטן טאַנץ און זיך אַליײין --
| מיט איר צוזאַמען, אָבער אירע שװאַרצע אױגן האָבן אַזױ יונג און
נאָענט געלויכטן אונטער איר זילבערנער קרוין פון האָר, אַזױ דאַנקבאַר
אַרײינגעקוקט אים אין האַרצן, אַז ער האָט זיך באַלד צוריק געפונען און
געכאַפּט דעם ריכטיקן ריטם פון דער מוזיק.

זייערע קערפּערס האָבן זיך דערנענטערט, צוגעצויגן פון אַן אינער"
לעכן באַגער. זיינע קני האָבן דערפילט די װאַרעמקײט פון איר שױס,
זיין טרוסט -- דעם עלאסטישן אָנשטױס פון איר הויכן קאָרסאַזש, און
זיין אָרעם, װאָס נעמטאַרום איר ברייטלעכע, אָבער יוגנטלעך:אויס"
געבויגענע טאַליע, האָט, וי אַן אָנגעצױגענע סטרונע, דערשפּירט דעם
געוויג פון אירע שייגע היפטן, און באַלד האָט ער זיך איבערצייגט אין
דער ריכטיקייט פון דעם, אַז מאַסיװוע פרויען גייען, אָפּטמאָל, אין אַ טאַנץ
אַ סך לײכּטער און װײיכּער וי די מאָגערע, ספּאַרט-פיגורן : אָט די דאַמען,
וועלכע קריכן פון דער הויט צו זיין מאָדערן און לאָזן פילן בשעתן טאַנץ
ניט זייער ווייבערישע צאַרטקײט, נאָר זייערע מוסקולן.

יעטאַ האָט איצט קוים באַרירט דעם געװעקסטן פּאַרקעט מיט די
שפּיצן שיכלעךן. אירע הויכע קאָרקעלעך האָבן געשוועבט אין דער לופטן,
און, באַלױכטן פון די קאָלירטע רעפלעקטאָרן אין פּאָל, אין זי גע-
שוואומען וי אַ פּאַזוע אין דעם פאַרביקן געפּל, די פאַלדן פון איר לייכטן
זיידן קלייד האָבן געפלאַטערט װי אירע לײידנשאַפּטלעכע נאַזלעכער, איר
שטרענגער אֶוֹאֵל פון געזיכט איו דערביי געווען בלאָט פון דעם וייסן
אָפּשײן װאָס האָט געטריפט פון אירע זילבערנע האָר און פון די העלע
קרוזשעוועס אַרוֹם איר דעקאָלטע, אין די קאַלירטע ליכטער, פאלדן און
גערוישן, װאָס שווימען אַרום זיי ביידן און מיט זיי צוזאַמען, האָט נאָך
די דאָזיקע געזיכט-בכלאַסקײט אויסגעזען געהיימניספולער, אָנציענדיקער,
ער האָט זיינע אויגן ניט געקאַנט אָפּרייסן פון איר לויכטנדיקן שטערן.

אין וואוקס איז זי געווען א ביסל נידעריקער פון אים. זי האָט
אָבער באַלד דערפילט זיין נייגעריקן קוק, װאָס פאַלט איבער איר

202

האָר-קרוין און שטערן האָט זי אַ ביסל פאַרװאָרפן דעם קאָפּ אױיף
צוריק, כדי אַרײנצוקוקן אים גלייך אין די אויגן. אין דער געשאַפענער
בלאַסקײט פון געזיכט, צװישן פריזור און קרוזשעוועס, איז די שװאַרצ-
קייט פון אירע אױגן געװאָרן נאָך טיפער, צװאַמענגעגאָסן זיך מיט
אירע יונגע טונקעלע ברעמען. דער אויסדרוק זייערער איז דערפון טיפער
געװאָרן. אַ תהום ! די שטרענגע ליפן האָבן זיך צעעפנט אין אַ שמייכל,
לייכט באַװעגט זיך איבער אירע פּערלדיקע ציין און איבער דעם איין
גאָלדענעט צאָן, װאָס בלישטשעט אַרױס אַזױ פּיקאַנט. זי האָט, דוכט זיך,
געשעפּטשעט צו איר דערשטוינטן יונגן קאַװאַליער אָן װערטער, איבער-
געחזרט אים דאָס, װאָס ער אַלין האָט נעכטן געטראַכט ביי די מלאָ-
טעקס:

--- ווייסטו דען, צוציק איינער, װי עס קאָן ליבן אַזאַ געניטע,
איבערגעצייטיקטע און קלוגע פרוי װי איך בין 1 װי אַ מוטער קאָן איך
ליבן און וי אַ װאַקכאַנטין. איך באַהערש און צעגיי אין די אָרעמס.
איך בין דעספּאָטיש און איך בין אומענדלעך דאַנקבאַר. איך גיב אַװעק
דאָס לעצטע און בלייב אַלעמאָל רייך. רייך אין ליבע, אין בענקשאַפט,
אין איבערגעגעבנקייט.. ,

דער וויכער פון אַזעלכע ברויזנדיקע געדאַנקען איז אָבער געגאַנגען
אַ סך שנעלער וי דער ריטם פון ,באָסטאָן", װאָס זי טאַנצן דאָ צוזאַמען.
האָט זיך, דערפאַר, ברין צוזאַמענגענומען, כדי װוידער ניט פאַרלירן דעם
טאַקט פון דער מוזיק און פון זיינע באַװועגונגען, כדי ניט ווערן צו דרייסט,
צופיל ניט צודריקן צו זיך אָט די ואונדערבאַרע פרוי, וועלכע קוקט
אים אָן אַזױ לײידנשאַפטלעך,

--- נעכטן, --- מאַכט ער צו איר ביים אומדרייען זיך אַרום זיך אין
צוויי רונדע ,פּאַ* --- נעכטן, מאַדאַם ראָזען, האָט איר אויף מיר געמאַכט
אַ גאַנץ אַנדער איינדרוק,

--- אַבי אַן איינדרוק. .. --- האָט זי קורץ אַ לאַך-געגעבן און אַראָפּ-
געלאָזט אירע אומהיימלעך טיפע אויגן,

--- נעכטן, -- האָט ברין פאָרגעזעצט, --- האָט אִיר מיר אויסגעזען
בייזלעך, שטרענג. עפּעס וי איינע װאָס קוקט"אָן אַזױ . ... נאַ, וי אַ שנעק
האָט איר מיך אָנגעקוקט,

-- יאָ. נעכטן... --- האָט זי פאַרקלערט אַ שמייכל געטאָן, --
פאַר אַן ערנסטן געשפּרעך איז דאָס געווען.

ברין האָט זיך דערמאָנט װאָס גאַבראָנסקי האָט אים נעכטן גע-
זאָגט, געגעבן אים אָנצוהערעניש, אַז יעטאַ יל מיט אים שלום מאַכן ;
אַז זי געפינט זיך איצט אין יענע קריטישע יאָרן, ווען.מען זעט זיך אָרום,

63

אַז דער בייט פון מענער האָט זיך ניט געלױינט, אַז דער ערוש טער
איז געווען אַ סך איידעלער און בעסער פאַרן צװוייטן...

--- און היינט 1 --- גיט ער שטיל אַ פרעג, --- װי זעט אייך היינט
אויס דער נעכטיקער ערנסטער געשפּרעך ? |

--- וי אַ נעכטיקער טאָג. אַ שאָטן װאָס איז גאָרניט װוערט יי.

ברינען האָט זיך פאַרגלוסט אַ שעפּטשע-טאָן איר איפן אױער,
איבער דער זילבערנער פריזור, אַז ער איז צופרידן, װאָס פון שלום מיט
זיין פריינט האָט זיך גאָרניט אױסגעלאָזן, און זי איז װידער פריייי.
נאָר אנשטאָט דעם האָט ער גאָר אַ פרעג"געגעבן :

--- װוי הייסט ער, אָט דער... דער מאַן מיט די ברילן װאָס איר
האָט מיר אָקערשט פאָרגעשטעלט ? פּערלשטיין ‏ צי פּערלצווייג?

--- װאָס איז דער אונטערשייד ? ס'איז גלאַט אַזױ אַ באַגלײטער.
כדי ניט צו זיצן איינע אַלין אין טאַנץיזאַל...

;היינט פאַרװאָס האָט זיך דער ,באַגלײטער" אַזױ פאַמיליער אַרױס-
געכאַפּט מיט ,יעטאַ* ? --- אַזױ האָט זיך ברינען געגלוסט צו פרעגן.
נאָר ער האָט דאָס װידער ניט געטאָן. איר באַטאָנונג, אַז דאָס איז נאָר
אַ ;באַגלײטער", איז געווען ניט צװיידייטיק. דאָס האָט פּשוט געהייסן:
קימער זיך ניט וועגן אַלע אַנדערע ! אוב איך געפעל דיר --- זאָג דאָס
מיר, דו געפעלסט מיר אויך... | |

דער נעכטיקער ברענענדיקער באַגער צו אָט דער פרוי מיט די זיל"
בערנע האָר און יונגע אויגן האָט זיך אין ברינען אױפגעכאַפּט מיט
אַ טאָפּלטער קראַפּט. ניט אַכטנדיק מער אויף דער טאַנצנדיקער פּינקט"
לעכקייט פון זיינע טריט, האָט ער זיין דאַמע צוגעדריקט צו זיך, און
גלייך דערפילט אַז זי איז נאָכגעביק און אַז זי איז גרייט אויף נאָך אַן
ענגערער דערנענטערונג. נאָר דאָ האָט ער זיך אָנגעשטױסן אױף זיין
סאָלאַנש, אויף וועלכער ער האָט אַ גוטע װיילע אינגאַנצן פאַרגעסן
אָנגעלענט אויף איר שלאַנקן קאַװאַליער מיט די שװאַרצע װאָנסעלעך,
האָט זי צן אים אויסגעבויגן איר לאַכנדיק געזיכט, און אירע שאַרפע ציין
האָבן צו אים עפּעס מאָדנע געבליאַסקעט. װי פאַרשטירעט מיט אַ פאַר"
באָרגענעם כעס האָבן זיי אים אויסגעזען. האָט ער צוריק אָנגענומען אַן
אָנשטענדיקערע פיגור" מיט זיין דאַמע, אַ פּאָר קילערע ?פּאַ* געמאַכט
מיט איר אָן דער זייט. נאָר סאָלאַנשן איז שווער געווען צו נאַרן. פון
אירע שאַרפע פּאַנטערע-אױגן איז, קאָנטיק, ניט פאַרשוואונדן געװאָרן
ברינס מאַניעווער. װאָרעם זי האָט עפּעס איבערגעטריבן-פריילעך אַ לאַך-
געגעבן צו אים און צוגעוואונקען מיט איר טונקעלער הענטעלע, וועלכע
זי האָט, אויף איין אױיגנבליק, באַפרײט פון איר קאַװאַליער:

904

--- אַ לאַ באָנ'הער, מאָן אַמי!
--- דאָס הייסט: ;,מיט גליק זאָל זיין, מיין פריינט !. .* אין דער
אמתן האָט דאָס אין סאָלאַנשס געלעכטערל באַדײט עפּעס אַנדערש.
אַ גיפטיק נאָדעלע האָט אין סאַמעט געשטעקט:
! --- קיין יינגערע ניט געקאָנט אויסזוכן זיך ? פיט גרויע ווייבער
פלירטעוועסטו גאָר ? און אַזױ דרייסט... מיט אַזאַ איינע וילסטו
איך זאָל קאָנקורירן ?
און כדי צו ווייזן אים, אַז זי פאַרגינט אים און צאָלט אים אָפּ מיט
דער זעלבער מטבע גלייך אויף אַן אָרט, האָט זי זיך קעציש אויסגעבויגן
און צוגעדריקט זיך צו איר עלעגאַנטן קאַװאַליער מיטן אָנגעפּאָמאַדיעטן
קעפּל,. אַ בײישפּיל געגעבן אים פון א יר געשמאַק. אַזױ, הייסט דאָס,
וויילט מען אויס, און אַזױ טאַנצט מען!..
--- סיאיז דאָך... אייער דאַמע ?.. האָט יעטאַ אומזיכער
אַ פרעג-געגעבן, ווען דאָס שלאַנקע פּאָרל איז אַװעקגעשואומען אין
קרייז,
אַ שרעקעוודיקן ציטער האָט ברין דערפילט אין איר קול, און מיט
טרייסט אַ שמייכליגעגעבן אין אירע טרויעריקע אויגן אַרײן :
--- מיינע.... נו, איז װאָס ? |
יעטאַ ראָזען האָט אַראָפּגעלאָזץ דעם זילבערדיקן קאָפּ, באַרירט
מיט איר ווייסער קרוין פון האָר זיין ברוסט, און געדוכט האָט זיך אים,
אַז ווען זי װאָלט זיך ניט געשעמט, װאָלט זי איר קאָפּ אינגאַנצן אָנגע-
שפּאַרט אויף זיין פּלײצע און װאָלט שטיל געבעטו: ,לען מיך אונטער,
יונגער פריינט ! איך בין אַזױ מיד, אַזױ מיךד!,,* - /
אַ טיף רחמנות האָט ער צו איר דערפילט. אָבער דער מוסטער,
װאָס סאָלאַנש האָט אים אָקערשט באַװיזן, אין איר טאַנץ מיטן פרעמדן
שטשאָגעל, האָט אים פאָרט פאַרדראָסן. אַ קורצע וויילע איז ער געווען
צעשטרייט, געמאַכט עטלעכע פאַלשע טאַנץדטריט. און מיטאַמאָל, אָן
שום איבערגאַנג, צוגעדריקט יעטאַס קאָפּ צו זיך, און מיט זיין באַק
באַרירט אירע קילע, זילבערנע האָר.
| --- איך קאָן אייך . .. --- האָט ער איר פאַרטרויט אַ סוד, --- איצט
קאָן איך אייך זאָגן דעם אמת. איר האָט אויף מיר נעכטן געמאַכט...
ניט סתם אַזױ אַן איינדרוק. אַ טיפן אינדרוק.
-- מאַכט זיך ניט לוסטיק איבער מיר!.. האָט יעטאַ אַװעק-
גענומען איר קאָפּ פון אונטער זיין געזיכט און אים אָנגעקוקט מיט פאַר-
דאַכט, --- נאָך אַזאַ שיינהייט וי די, וועלכע...
--- נעכטן האָב איך זי נאָך ניט געהאַט.
--- און היינט ?

209

יעטאָס אויגן האָבן זיך װי צעגאָסן, דערגרייכט, מיט זייער טיפער
שװואַרצקייט, דעט ראַנד פון אירע וויעס. און געדוכט האָט זיך ברינען,
אַז זי װאַרט אויף איר גזר"דין, כאָטש ניט זי איז עפּעס שולדיק און ניט
ער איז דער ריכטער.

-- היינט? -- האָט ער איבערגעפרעגט אַ ביסל פאַרלעגן. --
לאָמיר בעסער דערפון ניט ריידן. נאָר איך שװער אײך!.. -- האָט
ער גענומען זוכן װוערטער, -- מיט אַן אמת *.

ער האָט זיך שרעקעוודיק אומגעקוקט אויפן באַלקאָן, וואו די קאַי
פעליע שפּילט אַזױ האָפּערדיק. ער האָט מורא געהאַט דער ,באָסטאָן"
זאָל זיך פּלוצלונג ניט ענדיקן און זיין אינטימע דערקלערונג זאָל ניט
בלייבן אינמיטן, נאָר די מוזיק האָט ווייטער געשפּילט; דעם באַליבטן
;האַרבסט-חלום" האָט זי געשפּילט צום טאַקט פון די טאַנצנדיקע פּאָר"
לעך. און ברינען האָט זיך אַ רגע אויסגעדוכט, אַז קאָלירטע בלעטער
פאַלן אַרום אים אין די פאַרביקע שטראַלן פון די רעפּלעקטאָרס, און אַז
די פרוכט פון אַזאַ רייכן האַרבסט האַלט ער דאָ אין זיינע אָרעמס ; איבער"
געצייטיקט און מיט אַ יערנדיקן זאַפט אָנגעלאָדן, אין געשטאַלט פון
אָט דער פרוי מיטן ווייסן קאָפּ און יונגע שװאַרצע אױגן

--- איך שווער אייך !.. --- האָט ער זיך אומגעקערט צו זיין ניט"
פאַרענדיקטער פראַזע, --- נעכטן, ווען איך בין אַרױס פון די מלאָי
טעקס... נאָכדעם װוי ---

-- נאָכדעם וי איר האָט געגעבן אַ פּאַטש 1.. -- האָט זי, לאַכני
דיק אַ פרעג-געגעבן.

+-- איר זענט, דוכט מיר, געווען אַװעקגעגאַנגען... --- האָט ער זיך
פאַרשעמט, |

-- יאָ. אָבער מאַדאַם מלאָטעק איז היינט געװען ביי מיר. גצִי
קלאָגט זיך ...

-- יאָ, איך ווייס. כ'האָב קאַליע-געמאַכט די קאַריערע פון איר
מאַן, דעם גוטן נאָמען פון איר ,סאַלאָן?, אַזױ צו זאָגן...

--- ניט געווען װאָס קאַליע צו מאַכן,

--- ס'איז אָבער געווען ווילד פון מיין זייט. איך גיב דאָס צוי

--- נאַרישקײטן. דער... וי הייסט ער דאָרטן, דער קונסט-פאַר"
מיטלער ? ער האָט דאָס כשר פאַרדינט. אַלע דאַמען זיינען אויף אייער
זייט...

--- איר אויך ?

--- איך --- די ערשטע.

--- אַ דאַנק, ליבע מאַדאַם ראָזען ! איר האָט מיך געטרייסט,

206

ברין האָט זי אין טאַנץזאומדרײי צוגעדריקט צו זיך,

-- ניין. ס'איז ניט די זעלבע טרייסט. אין אייך פיל איך אויך
אַ מוטער. ס'איז אַן אַנדער טרייסט,

יעטאַ האָט צו אים אַ הויב"געגעבן אירע פאָרשנדיקע, טיף-שװאַרצע
אויגן. געװאָלט עפּעס זאָגן, אָבער דאָ איז די קאַפּעליע שטיין-געבליבן,
ס'איז געװאָרן ליכטיק, און דער קאָנפעראַנסיע האָט אויסגערופן וועגן
(צוויי,. װי ער פֿאַרזיכערט, באַרימטע טענצערס, עכטע מעקסיקאַנער,
װאָס װועלן באַלד דאָס פאַרערטעסטע פּובליקום אַמוזירן מיט די נאַציאָ-
נאַלע טענץ פון זייער הייסן פאָטערלאַנד,

5

אַן ער און זי, אין פלאַכע שפּאַנישע קאַפּעליושן, אין מעקסיקאַנישע
פאָלק-קאָסטיומען, מיט פאַרביקע שאַרפן אויפן דיך און מיט ברייטע,
געפרענדוטע גאַרטלען, האָבן זיך שוין דערנענטערט צום לײידיק-געװאָרע-
נעם, רונדן פּלאַץ אינמיטן טאַנץיזאַל, |

ברין האָט, אונטערן אָרעם, אָפּגעפירט יעטאַ ראָזען צו איר טישל.
דער דיקער מאַנספּאַרשױן, מיט די גאָלדענע ברילן, איר צופעליקער
;באַגלײטער", וי זי זאָגט, איז געווען רויט. ניט פון אויסגעטרונקענעם
וויין, נאָר פון כעס. ער האָט עפּעס אַ בורטשע"געגעבן, ווען ברין האָט
אים צוגעפירט זיין דאַמע און זיך פאַרנײגט: ניט אַ דאַנק געזאָגט,
ניס געשיקט דעם ינגן קאַװאַליער צום טיוול. אַפּנים ביידע זאַכן
צוזאַמען... האָט זיך ברין געמאַכט ניט הערנדיק, מיט אַ לאַכנדיקן
פּנים אומגעדרייט זיך און איז אַװעק צו זיין טישל. אָבער דאָרטן האָט
ער אויך קיין בעסערע אױפנאַמע ניט באַקומען.

ביים טיש איז שוין געזעסן סאָלאַנש. און לױטן קרומלעכן בליאָסק
פון אירע גרינע אויגן האָט ער דערקענט, אַז זי איז גערייצט, כאָטש זי
באָמיט זיך צוֹ מאַסקירן דאָס מיט אַ כלומרשט-ליבלעכן שמייכל. ווען
ער האָט זיך געזעצט אױיף זיין אָרט האָט סאָלאַנש אָפּגעטרונקען פון
איר באָקאָל, אַן אָנשטעל געמאַכט אַז, נאָכן לאַנגן טאַנץ, איז זי זייער
דורשטיק. ברין האָט דאָס שווייגנדיק, נאָכגעטאָן. ערשט דעמאָלט האָט
זי אים צוגעװאָרפן אַ פראַגעלע, און זיי האָבן זיך צעווערטלט.

--- דייגע אַ באַקאַנטע ?

--- לאָ,

--- ווער איז זי ?

-- אַ פרוי פון מיינעם אַ פריינט,

--- דער װאָס זיצט מיט איף ?

207 |

--- ניין, דער װאָס האָט זי אָפּנעגט...

--- האָסט גליק צו אַװעקגעװאָרפענע פרויען.י.
--- אַזױ ווייזט דאָס אויס.

-- ביבין ניט אייפערזיבטיק.

--- איך אויך ניט,

זי האָט מער ניט געענטפערט, מער ניט געפרעגט. נאָר אַ צע-

- װאַרעמטע, פון וויין און טאַנץ און פון אַזאַ עלעגאַנטער קריגעריי, האָט

זי גענומען פלירטעווען אויף רעכטס און לינקס, און מיט אַ געוויסן צו .
להכעיס, װוי ברינען האָט אויסגעוויזן, איר צעלאָזענע האַלטונג האָט
באַלד געהאַט דערפאָלג. אומבאַקאַנטע קאַװאַליערן, אין פראַקן און אין
סמאָקינגען, גלאַט-ראַזירטע לעב-יונגען און ערנסטע לייט מיט שפּיגל-
פּליכן, זיינען צוגעגאַנגען און געבעטן דערלויבעניש איינצולאַדן די טונקל-
הויטיקע שיינהייט צום טאַנץ. ברין האָט זיי אַלעמען קיל דערלויבט,
און אַלײן איז ער אַװעק טאַנצן מיט יעטאַן. אַפּריער --- אַ װאַלצער אין
אַ ספיראל װאָס צעװאַקסט זיך איבערן גאַנצן זאַל. דערנאָך --- אַ װאָר
סטעפּ אין ציק-צאַקן. צום דריטן מאָל --- אַ טרוימערישן טאַנגאָ. און
מיט יעדן נייעם ריטם איז אים דער טאַנץ ליבלעכער געװאָרן, דער
אָרעם --- צאַרטער, דער טראָט --- לייכטער, די װערטער --- דרייסטער.
און נאָך זיסער איז געװאָרן ברינס נקמה וען סאָלאַנש איז פאַרביי"
געשוואומען, יעדער מאָל אין די אָרעמס פון אַן אַנדער קאַװאַליער. אין
אַזאַ מאָמענט האָט ברין געמאַכט אַן אָנשטעל, אַז ער באַמערקט זי אַפילו
ניט, אַזױ אַרײנגעטאָן איז ער אין טאַנץ, אַזױ באַמיט --- צו פאַרשאַפן
פאַרגעניגן זיין דאַמע מיט די זילבערנע האָר און מיט די יוגנטלעך-
שװאַרצע אויגן... און לאָמיך, הייסט דאָס, זען װער עס װעט פריער
מיד װוערן!+.

נאָכן דריטן טאַנץ האָט דאָס סאָלאַנש מער ניט אױיסגעהאַלטן. באַ-
געגנט זיך מיט ברינען, ביי זייער טישל, האָט זי אים האַסטיק פאָרי
געװאָרפן :

-- עס הויבט אָן אויפצופאַלן.... פאַרװאָס טאַנצסטו נאָר מים
דער אַלטער ?

--- זי איז יינגער פאַר אַנדערע יונגע.

--- ווער זיינען דאָס די אַנדערע ?

--- װאָס איז דער אונטערשייד ? זי געפעלט מיר.

--- איך װויל מער ניט זי זאָל דיר געפעלן !

208

--- מיר האָבן דאָך עפּעס אָפּגעמאַכט: ניט אייפערזיכטיק זיין...
און ניט איך האָב געשטעלט די באַדינגונגען.

-- ס'איז אַן אמת... -- האָט סאַלאַנש אַראָפּגעלאָזן דעם קאָפּ,
און זי האָט דערביי אויסגעוואונען. איר חרטה האָט איר צוגעגעבן
אַ נייעם חן.

דאָ איז ווידער צוגעגאַנגען דער שלאַנקער קאַװאַליער, פון שכנישן
טישל, כדי איינצולאַדן זי,. און סאָלאַנש האָט אים קורץ און שנײידיק
אָפּגעזאָגט :

--- איך בין מיד,

יענער איז צעטומלטגעװאָױרן און, נייגנדיק דאָס קעפּעלע,. װאָס
גלאַנצט פון פּאָמאַדע וי אַ לאַקישוך, איז ער צוריקגעטרעטן אויף הינטן,
וי אַ צוויי-פיסיקער קראב. ברין האָט נאָר לייכט אַ הויב:געטאָן מיט
| די פּלייצעס. ער ואונדערט זיך, הייסט דאָס, פאַרװאָס זי האָט אים
פּלוצלונג אָפּגעזאָגט. נאָר פרעגן וויל ער ניט, |

--- אַן אַװאַנטיוריסט.., האָט אים סאָלאַנש כעסדיק דער"
קלערט. --- ער דערציילט מיר אַז ער האָט פּלאַנטאַציעס, ערגעץ וואו אין
אַ פראַנצויזישער קאָלאָניע. געגעבן מיר אָנצוהערעניש אַז ער איז
רייך . . ,

-- איז װאָס אַרט דאָס דיך ?

-- עס אַרט מיך יאָ! װאָס האָט ער דערמיט געמינט! זאָג,
װאָס האָט ער געמיינט ?

ליבע סאָלאַנש, אפשר װעלן מיר אינגאַנצן אַװעקגײן? גענוג פאַר
היינטיקן טאָג... |

-- יאָ, יאָ! -- האָט זי זיך אָנגעכאַפּט, און אירע אױגן האָבן
ווייכער אויפגעגלאַנצט. --- באַצאָל, און מיר גײיען! אָבער... װאָס
זאָגסטו ,גענוג" ? צו מיר גייסטו, דו הערסט ? צו מיר !

ער האָט באַצאָלט און איז אַרױס מיט אַ ביסל:אײליקע טריט.

טאָלאַנש --- פאָרויס, ער --- נאָך איר. פאַרבייגײענדיק יעטאַס טישל
האָט ער צו איר שעמעודיק אַ שאָקל-געטאָן מיטן קאָפּ און באַמערקט,
וי יענע האָט אויסגעבויגן די שװאַרצע. ברעמען אירע אונטערן גלאַטן
שטערן מיט דער הויכער קרוין פון זילבער-ווייסע האָר איבער אים, אין
איר פאַרוואונדערטן קוק האָט ער נאָר באַװיזן איבערצולייענען:

--- שוין ? .. . און איך האָב נאָך געהאַס װאָס צו זאָגן אייך ...

'9

אַכטער קאַפּיטל

דער וויכער דרייט װוײטער...

6

4

דאָס װאַרפן פון היץ אין קעלט און פון קעלט אין היץ, פון אייפער"
זוכט צו פאַרליבטקייט און פאַרקערט, אַזױ וי סאָלאַנש האָט געטאָן מיט
ברינען, זינט זיי ביידע זיינען אַריבערגעטראָטן די שװעל פון טאַנץ"
לאָקאַל, ביז זיי זיינען פון דאָרטן אַרױס, האָט אים געגעבן אַ פאָרי
געשמאַק פון אַ סך ערגערע קאַפּריזן און אַװאַנטיורעס, אויף וועלכע זיין
געליבטע איז פעאיק, פאַר וועלכע פראַנסואַ לופּען האָט אים געװאָרנט,
און פון וועלכע אַנרי דאַל האָט מיט אים אויך געשמועסט... ערשט
היינט נאָך האַלבן טאָג האָט ער, ברין, גענומען בויען זיין נייעם גליק,
מיט אָט דער יונגער פּראַכטפולער פרוי, און דער בנין ברעכט זיך שוין.
דער ניט-:אײיראָפּעאישער טעמפּעראַמענט אירער, מיט זיינע וילדע אי"
בערגאַנגען, שפּרינגט שוין אַרױס פון אונטער דער זיידענער קולטור-
דעקע... און געוואוסט האָט ברין אַז אַזאַ פאַלן און אויפשטייגן פון
איר לײידנשאַפטלעכער נאַטור קאָן פירן צו אַ פּלוצלעכן קריזיס אויך, ביי
אים אַזױ וי ביי איר. ער האָט זיך אָבער געפאַסט, אויף וויפיל די כוחות
האָנן געטראָגן, כאָטש די שטורמישע איבערלעבונגען פון היינטיקן טאָג
און די פילע עולם-הזה'הנאות, װאָס ער האָט אין זיך אַרײנגענומען אין /
איין האַלבן מעת-לעת, האָבן שוין אים, דעם נאָרמאַלן מענטשן מיט
נאָרמאַלע געוואוינהייטן, נישקשהדיק מיד"געמאַכט. װי יעדער אמתער
קינטטלער איז ער געווען מער נייגעריק וי זשעדגע, מער מאָלעריש
געשפּאַנט װי עגאָאיסטיש, אין גרונט גענומען האָט זיך אים נאָך גע"
גלוסט זען וי ווייט אַזאַ דלילה, מיט דער אליון"גרינער הױט, קאָן
פארפירן א װואכן גײיסט װוי ער, ברין, איו אַלעמאָל געװען; װי טיף זי
קאָן איינשלעפערן און װי פעסט זי איז אימשטאַנד צו בינדןיי.
- אויסטרינקען מיט איר צוזאַמען דעם גרויסן גאָלדענעם בעכער פון גענוס
האָט זיך אים געגלוסט, אויסטרינקען ביזקל דעק און גיט שיכור-ווערן.
דערגיין ביז די זויערע הייוון און זי איבערלאָון...

אין דער טונקלקייט פון טאַקסײקעב, װאָס זיי האָבן גענומען, צו
האױן פון טאַנץ-לאָקאַל צו איר אַהײם, האָט זיך צו אים סאָלאַנש צוגע-
טוליעט און ניט געװאָלט מער אָפּרײסן אירע הייסע ליפּן פון זייגע.
עפּעס וי זי װאָלט אים אַזױ געדאַנקט אָן וערטער דערפאַר, װאָס ער האָט

20

זיך צו איר אומגעקערט פון דער געפערלעכער פרוי מיט די ווייסע האָר
און יונגע אויגן: עפּעס וי זי װאָלט דערמיט געגעבן צו פאַרשטיין, אַז
צייטװייליקע אױסגעלאָזנקײט פאַרשװינדט און לי'בע בלײבט; אַז
פון איצטער אָן װעט זי אים קיינעם מער ניט אָפּגעבן, אַפילו צום טאַנצן
אויך ניט. און אַלײין װעט זי אים דערצו מער קיין אויסרייד ניט געבן
ניין, דאָס װעט זי ניט!..

ברין האָט, אַ ביסל שלעפערדיק, אויפגענומען אין זיך איר לאַנגן
קוש, די ליפּן ניט באַװעגט, געשוויגן און געמאַכט אַן אָנשטעל, אַז ער
גלויבט איר און גלױיבט אין איר שטומער פאַרזיכערונג. און טראַכטן
האָט ער דאָס זייגיקע געטראַכט. נאָר זי האָט דאָס דערשפּירט, אָפּגע"
ריסן זיך פון אים און אַ פרעג-געגעבן מיט אַ ניט-באַהאַלטענעם פאַרדאַכט:

--- וועגן װאָס טואַכטסטו איצטער ?

וועגן אַ בעט... האָט ער צװוײידייטיק אָפּגעענטפערט.

אַזאַ אויסווייכנדיקער ענטפער האָט זי ניט באַפרידיקט, און זי האָט
זיך פון אים אַ ביסעלע אָפּגערוקט און געבליבן זיצן אַ שוייגנדיקע,
אַזױ וי ער,

אָנגעקומען אין איר שיין-מעבלירטן אַפּאַרטאַמענט, האָט פון זיך
סאָלאַנש אַראָפּגעװאָרפן אַלץ װאָס עס לאָזט זיך אין דעם ערשטן אומ-
געדולד: איר פוטערל און היטעלע, איר לאַנגן קלייד,. געבליבן איז זי
נאָר אין גריך-אַטלאַסענעם קאָמבינעזאָן איבער איר לייכטן קאָרסאַזש.
און מיט נאַקעטע אָרעמס אין בלויזע שיך-און-זאָקן צוגעכאַפּט זיך צו איר
פוס-האַרמאָניום אין סאַלאָנדל, גענומען שפּילן אין ציטעריק-שאַלנדיקע
טענער דעם ;רעוו ד'אָטאָן", דעם האַרבסט:חלום, הייסט דאָס, וועלכער
איז פריער מיט אַ קאַרגער שעה געשפּילט געװאָרן אין טאַנץיזאַל, ס'איז
געווען דער מאָטיוו, װאָס הויבט זיך אָן לאַנגזאַם, אין געצויגענע און
פאַרטראַכטע טענער, אונטער וועלכע עס לאָזט זיך אַזױ גוט אױיסטאַנצן
אַ , באָסטאָן*, און דערנאָך גייט עס פּלוצלונג איבער אין אַ שטורמישן
װאַלצער. דעם דאָזיקן מאָטיוו, װאָס שמעקט מיט אָסיען-בלעטער, צום
אָנהױב, און מיט שיכורע איבערצייטיקע ויינטרויבן צום סוף, האָט ער
פריער געטאַנצט מיט יעטאַן, און, בשעת אויספירן די לאַנגזאַמע און
געשווינדע ,פּאַ", דערנענטערט זיך צו איר... צוליב װאָס סאָלאַנש
חזרט איבער דעם זעלבן מאָטיו ? פאַרװאָס האָט זי זיך צן אים אַזױ
צוגעכאַפּט, װוי נאָר זי אין אַרֹיין אין איר היים ?.. דאָס איז ברינען
אינעם ערשטן מאָמענט געווען ניט-פאַרשטענדלעך. דערנאָך האָט ער זיך
געטראַכט, אַז אפשר וויל זי דערמיט אױיספּרואװון: אויף וויפיל דער דאָ-
זיקער מאָטיוו איז אים אַויין אין זכרון. אוב דער אהאַרבסט-חלום"

211

האָט אים ווירקלעך פאַרליבט געמאַכט אין דער פרוי מיט די ווייסע האָר,
װעט ער אויף אים איצט אויך רעאַגירן, מיט אַ װאָרט, צי מיט אַן
אויסטדרוק,... ס'איז אַלץ איינס. האָט זיך ברין דערפאַר געמאַכט
שלעפעריק, צוגעשפּאַרט זיך אין סאַלאָנדל אויף דער רעקאַמיע-קאַנאַפּע
און, מיט פאַרמאַכטע אױגן, געלאָזן פאַלן אַ נאָכלאָזיקע באַמערקונג :

--- דיינע שכנים װעלן ניט פאַראיבל האָבן?.. ס'איז שון
שפּעט... |

-- זאָלן זיי !.. --- האָט אים סאָלאַנש צוגעװאָרפן אַ פאַרשמיצטן
קוק, --- אַבי דיר געפעלט דאָס... הער, הער דעם איבערגאַנג צום
װאַלצער... הער !

--- איך העדער !.. האָט ער מיט אַ געמאַכטער שלעפערדיקייט

צוגעשאָקלט מיטן צעשויבערטן קאָפּ. האַלב-ליגנדיק אין אויסבויג פון
דער סטיליזירטער סאָמע איז דאָס געווען ניט זייער באַקװעם. אָבער
װאָס טוט מען ניט כדי צו פֿאַרװישן אַ פאַרדאַכט ביי אַ געליבטער ?..

נאָר אינמיטן מ אַכן-זיך שלעפערדיק האָט ער וירקלעך דער"
פילט אַ מידקייט אין אַלע אברים און אַ באַנומענקײט אין קאָפּ, אַ װאַ-
רעמע פוכיקייט האָט איבער אים אַראָפּגענידערט פון דער קליינער
ליוסטרע איבער דעם לאַקירטן טיש, פון דער עטאַזשערקע מיט די באַ-
גילדעטטע ביכער'רוקנס, פון סאָלאַנשס פּלײצעס אין גרינעם אס
שניט פון קאָמבינעזאָן, פון די טענער, וועלכע זי האָט איצט אַ ביסל
צוגעטויבט, מיט אַ באַזונדער הייבל אין איר אינסטרומענט... די
פּוכיקייט איז באַלד איבערגעגאַנגען אין אַ טיפער הנאה, און אַ בוימל-
דיקע זיסקייט פון אַ דרימל, װאָס נאָר מיד-געװאָרענע יונגע מענטשן
קאַנען דאָס, האָט זיך אים, װי אַ באַלזאַם, צעגאָסן אין אַלע ביינער.
דורכן פּוכיקן נעפּל, װאָס האָט אים אַרומגענומען, האָט ער נאָר דער"
כאָפּט אַז סאָלאַנש פרעגט עפּעס ביי אים. נאָר מער וי שמייכלען, מיט
האַלב-צענומענע ליפּן, האָט ער שוין ניט געקאָנט. די טענער זיינען
איבערגעגאַנגען אין קאָלירן, האַרבסט-בלעטער האָבן, שאָרכנדיק, גענומען
פאַלן אָרום אים אין אַ ריטמישן געדריי. מיט זיין קני האָט ער, װוי פריער
אין טאַנץ, דערפילט יעטאַס װאַרעמען שויס. און אירע יונגע אױגן,
פון אונטער דער זילבער האָר-קרוין, האָבן אים אומרואיק אָנגעקוקט :
-- איר גייט שוין? און איך האָב נאָך אַזױפיל צו זאָגן אייך...
האַ-האַ-האַ !

דאָס צעלאָזן געלעכטערל האָט זיך עפּעס גאָרניט געפּאַסט צום
ערנסטן אויסדרוק פון איר בלאַסן געזיכט. דעריבער האָט ברין געמאַכט
אַן אָנשטרענגונג אויפצוקלערן אַזאַ מאָדנע זאַך. האָט ער אויפגעריסן

272

די צוגעקלעפּטע אויגן-לעפּלעך און דערזען, אַז איבער אים שטייט גאָר
איינגעבויגענערהייט ניט יעטאַ, נאָר סאָלאַנש.... אמת, עפּעס אַן אַנדער
סאָלאַנש,

נאָר איין שניי-ווייסן זיידענעם נאַכט-העמד האָט זי איצט געהאַט
איבער איר טונקעלער נאַקעטקײט. ביז די שפּיצן פון אירע באָרװעסע פיס
דערגרייכט די ווייסקייט פון העמד. פון אונטער די לאַנגע פאַלדן
פינקלען נאָר אַרױס די רויט-לאַקירטע נעגל פון אירע פיס-פינגער;
און פון די ברייטע און קורצע אַרבל-פליגלען, װי פון פּוסטע ריזיקע
ליליען-בלעטער שפּאַרן זיך צוויי דיקע טונקעלע שלאַנגען -- אירע
אָרעמס, וועלכע פאַרענדיקן זיך אויך מיט רױט-לאַקירטע נעגעלעך.
פינף רויטע צינגלעך ביי יעדער שלאַנג. אירע בלישטשענדיקע צעברויזטע
האָר האָט סאָלאַנש צעלאָזן איבער אירע פּלײיצעס. די דאָזיקע מאַסץ
איז איצט געווען בלוי-שװאַרץ, אַז די טונקלקייט פון האַלדז און ברוסט
האָבן, אין פאַרגלייך מיט איר, אויסגעזען גרוי . . . די ליפּן אירע האָט
סאָלאַנש אויך אָנגעפאַרבט קאַרמין-רױט, אַפּנים כדי דער עפעקט פון
איר עקזאָטישקײיט זאָל זיין שטאַרקער און כדי עס זאָל האַרמאָנירן מיטן
רויטן טאָן פון איר מאַניקיור און פיס-נעגל. אַזױ האָט זי אים, אַ לאַכג-
דיקע, אויפגעטרייסלט פון טיפן דרימל,

דער קאָנטראַסט צװישן איר שניי-ווייס נאַכט-העמד און טונקעלע
קערפּער-טײלן, מיט די בלויע צעלאָזענע האָר, איז געווען אַזױ שאַרף און
די רויטע, שיין-פאַרטײלטע שפּריצן פון די נעגל און ליפּן אַזױ דראַמאַטיש,
אַז עס האָט ברינען געטראָפן װי אַן עלעקטרישער שמיץ איבערן גאַנצן
זיס-פאַרחלשטן קערפּער. וואוהין איז אַװעק די מידקייט ? וי אַ רױך
איז זי זיך צעפליגן איבערן גאַנצן סאַלאָן, איבער די טעפּיכן און
שפּיגלען. עפּעס װי אַ שטאַרקע האַנט װאָלט אים אַ ריס געגעבן און
געצוואונגען בייטן זיין ליגנדיקע פּאָזע. האָט ער זיך האַסטיק אַװעק-
געזעצט און אָנגעקוקט זיין געליבטע מיט פרישער נייגעריקייט. אין
אַזאַ בייזער שיינקייט און דורך אַזעלכע איינפאַכע מיטלען, פון ווייס
און רויט, האָט ער זי נאָך ביז איצטער ניט געזען, זינט ער האָט זיך
מיט איר, מיט װאָכן צוריק, באַקענט אין קאַפע אויפן פּלאַץ פון האָטעל-
דע-וויל, זיין באַוואונדערונג איז באַלד איבערגעגאַנגען אין אַ הייסער
גלוסטעניש אַרומצונעמען זי און פילן מיט די הענט און מיט די גלאָט-
ראַזירטע באַקן דאָס שניי-ווייסע זיידיקייט פון איר העמד, װאָס כאַפּט
אַזױ פּלאַסטיש אַרום די פולקייט פון איר טונקעלן לייב. קיין גרעסערער
גענוס, אַזױ ווייניקסטנס האָט זיך אים איצטער אויסגעדוכט, קאָן גאָר
ניט געמאָלט זיין, |

75

זיינע אָרעמס האָבן זיך מיט געבעט און באַגער געגעבן אַ שטרעק-
אויס, אָבער ביים ערשטן פאַרזוך אַרומצונעמען זי, האָט זיך סאָלאַנש
אַרױסגעגליטשט וי אַ שלייען און האָט זיך אַװעקגעלאָזן, אין אַ שטומען
טאַנץ, איבערן סאַלאָנדל, אָן מוזיק און אָן באַגלײטונג; אונטערהאַלטנ"
דיק דעם ריטם פון די באַװעגונגען נאָר מיט אַ לייכטן אונטערזינגען
האַלב דורכן מויל, האַלב דורכן נעזל. דעם קרעוו ד'אָטאָן" האָט זי
אימפּראַָװיזירט,. דעם ניט-אױיסגעטאַנצטן וויכער, װאָס זי האָט מיטגע-
נומען פון טאַנץ-לאָקאַל, פון װאַנעט זי איז, אין איר אייפערזוכט, פּלוצלונג
אַװעקגעלאָפן,. דער מאָטיוו, ווייזט אויס, האָט איר נאָך געזונגען און /
געבוויזט אין אַלע אברים, געבעטן זיך אַרױס,. דאָס האָט ער אונטער"-
געכאַפּט איר שפּילנדיקן קערפּער, אויפגעבלאָזן װי אַ זעגל איר ברייטן
נאַכטיהעמד, אַנטבלױזט אַלע ויילע און צוגעדעקט אירע געטאָקטע
טונקעלע פיס און אָרעמס, צוגעדעקט און ווידער אַנטבלױזט. אַ געראַנגל
פון שװאַרץ און ווייס איז דאָס געװאָרן און אַ געפלעכט פון ליבלעכע
קעגנזאַצן. דער פליענדיקער וויכער פון ווייסע פאַלדן און זייד-גלאַנציקע
און שװאַרצלעכע קערפּער-טײלן איז געווען אַזױ אָטעם-פאַרכאַפּנדיק,
אַז ברין איז געבליבן זיצן אויף דער האַלבירונדער קאַנאַפּע מיט אַן
אָפענעם מויל, גאָט, וויפיל ניטיאױיסגעשעפּטע כוחות און ניט:אויס-
געלעבטע ליידנשאַפטן עס פילן אָן אָט דעם שיינעם יונגן גוף! וי אַ
װאַסער"געדרײ איבער אַ געפערלעכער טיפעניש גייט דאָס ביי איר.
וועלכער פאַרלוסט פאַר דער ליבע און פאַרן לעכצנדיקן מענטשךדאױיג
װאָס מען קאָן דאָס מיט די הענט ניט אָנכאַפּן. גי און פאַנג אַ שפּילנדיקן
ווינט !.. אַפילו דאַל, מיט זיין גאַנצן טאַלאַנט און ברוטאַלער עקשנות,
האָט דאָס אין זיין , שלאַנגען-טענצערין" ניט געקאָנט פאַרקערפּערן. נאָר
איין פליענדיקע באַװעגונג, פון אָט דעם וואונדערלעכן יונגן גוף, איז
אים געלונגען אַרײנצונאַרן אין זיין סקולפּטור: נאָר אָט דאָס פאַרװואַרפן
דעם קאָפּ מיטן שעלמישן קוק און מיט די אויפגעבלאָזענע דינע נאָז"
לעכער, נאָר אָט דעם שוואונג פון איין פוס אין דער לופטן, מיט דער
קאָבראַישלאַנג אויף איין אויסגעשטרעקטן אָרעם... דאָס גאַנצע איז
אַועקגעפלוגן,. דאַל האָט דאָס פון זיינע פליישיקע לאַפּעס געמוזט
אַרױסלאָזן, װי אַ צוישטאַרקן פלאַטערדיקן רויב-פויגל . . . אָ, סאָלאַנש !

מיט איין פּלוצלעכן שפּרונג האָט זי ברין דערכאַפּט אינמיטן טאַנץ
און קרעפטיק אַרומגענומען :

--- קום מיט מיר ! --- האָט ער זי געצויגן צום צווייטן צימער, --
איך בעט דיך !

--- ניין, --- האָט זי זיך, מיט. איין בויג-אַראָפּ, װוידער אַרױס-

274

געגליטשט פון זיינע אָרעמס. איך וויל דו זאָלסט זען, אַז איך טאַנץ
בעסער ווי דיין װייס-האָריקע... זע !

--- איך האָב שוין געזען. זיי ניט ווילד, סאָלאַנש! איך האָב דיך
נאָר געװואָלט פאַרגלייכן מיט דער ,שלאַנגען-טענצערין" אין דיין שלאָף-
צימער...

-- אַך, נאָר דאָס ? -- האָט זי זיך צעלאַכט. איז קום און
פאַרגלייך ! אַ סך מאָל װעט דיר נאָך אויסקומען צו פאַרגלײכן...

--- פאַרװאָס אַ סך מאָל ?

--- װעסט זען, װעסט זען! -- האָט זי אים אָנגעכאַפּט פאַר אַ
האַנט און שטיפעריש מיטגעשלעפּט,

42

אין סאָלאַנשס שלאָף-צימער, מיט וועלכן ער האָט זיך שוין היינט
אַזױ אינטים באַקענט, זיינען איצט געווען אַראָפּגענומען די מאַטע
אַבאַזשורלעך פון די נאַכט-לאָמפּן, די זילבערנע שלאַנגען, װאָס שטייען
אויף זייערע צוזאַמענגעדרייטע עקן און האַלטן די עלעקטרישע באַרן
אויף די ברייטע נאַקנס, האָבן איצט העל געגלאַנצט און געװאָרפן דאָס
ליכטיקייט צום באַלקן, דאָס שיינע בעט איז שוין געווען געמאַכט און
ווייס-אַנטבלױזט. איבער איר גאַנצער לענג איז געװען אוױיסגעלייגט אַ
גאַנצער רעגנבויגן פון קאָלירטע נאַכט:העמדער, זיידענע און פון ווייכן
סאַטין, גלאַטע און מיט קרוזשעווע. רוט און ראָז איז געלאָפן װעט-
געלויף מיט פיאָלעט און הימל-בלוי ; געבלומטער שטאָף --- מיט געפּאַס-
קעטן און געפּינטלטן,

--- װאָס איז דאָס ? --- איז ברין געבליבן שטיין אַ פֿאַרגאַפטער,
קלייבסט זיך שפּילן מאַסקאַראַד ?

--- יאָ. פאַר דיר,

--- דיון ווייס נאַכט-קלײד װאָס דו טראָגסט איצט געפעלט מיר ‏
בעסער וי אַלע פאַרבן אין דער װעלט, בלייב אַזױי װוי דו ביסט!

--- ניין דו ווייסט ניט. דו זאָלסט מיך זען אין אַלע קאָלירן. דו
זאָלסט מיך האַנן אין אַלע געשמאַקן. נאָך בעסער וי אונדוער מאַלצײט
אין ,יטישטערן"... . '

--- פּראַטאַניר זיך ניט, סאַלאַנש !ּ

--- און דו שעם זיך ניט מיט דיין גוטן אַפּעטיט !

--- איך שעם זיך ניט, אָבער... וֶוען האָסטו דאָס אַלץ פאַרטיק
געמאַכט ?

575

ווען דו ביסט געשלאָפן... איך האָב שוין אַזאַ גליק צו דיר.
ווען דו ביסט איינגעשלאָפן אין דיין אַטעליע בין איך פון דיר אַנטלאָפן
און דו ביסט געוען ניט-צופרידן, איצט, וען דו ביסט איינגעשלאָפן
ביי מיר אין שטוב, האָב איך דיר צוגעגרייט אַ סיורפּריז --- ביסטו ווידער
ניט צופרידן.. .

--- דו אַלײן ביסט מיין סיורפּריז, סאָלאַנש! מוטשע מיך נים !

--- רואיק שטיין ! שטיין און קוקן... |

און, וי זי שטיפט אַזױ און קאָמאַנדעװעט, האָט זי פון זיך, וי אַ
ווייסע הויט, אַראָפּגעװאָרפן איר לאַנג נאַכט:העמד. איין רגע נאָר האָט אַ
שימער-געגעבן איר אָליווןדגרינלעכער קערפּער אין זיין גאַנצער פּראַכט,
און באַלד איז ער איבערגעצויגן געװאָרן מיט אַ גראָזיגרינעם כיטאַן
פון גלאַנציקן סאַטין. און די צעברויזטע האָר אירע האָט זי פלינק אַרומ"
געכאַפּט מיט אַ ברייטער סטענגע פון דעם זעלבן שטאָף.

-- זע, --- לאַכט זי, --- דיין ,גרינע נאַכט* אין העמד !

האָט ער געזען און זיינע אויגן ניט געגלויבט. צוזאַמען מיט אירע
העל-גרינע אויגן האָט זיך איר קאַפּאָט און האָר-באַנד צוזאַמענגעגאָסן
אין איין סטיליזירט בילד, פּלאָראַ --- דער גייסט פון דער גרינער ערד
---איז פאַר אים געשטאַנען. אַלײן שװאַרץ און קרעפטיק, וי אַ צעאַקערטע
ערד, און איר אָנטועכץ -- גראָז,

--- שיין ! --- האָט ער נאָר איין קורץ ווערטעלע געהאַט פאַר זיין
אַנטציקונג,

באַדאַנקען מיט טאָט האָט זי זיך נאָך אַלץ ניט געלאָזן און, וי אַ
שלאַנג אין פרילינג, אָפּגעװאָרפן פון זיך איר גרינע הױט. אין אין
אויגנבליק איז זי שוין געשטאַנען אָנגעטאָן אין אַ ליכטיקן קאַפּאָט פון
גאָלדיגעלן אַטלאַס, און אין די האָר -- אַ קונסט-כריזאַנטעמע מיטן
זעלבן אַטלאַסענעם גלאַנץ און קאָליר.

--- איצטער װאָס זאָגסטו ? |

-- װאָס זאָג איך ? די קעניגין פון שבא... אַ טאָכטער פון
אַ מאַהאַראַדזשאַ אין איר יום-טובדיקן קלייד . +.

--- און איצטער ?

זי האָט זיך פלינק איבערגעטאָן אין אַ בלוי זיידן העמד, געפּאַסקעט
אין דינע, פּונץ-רויטע שטרייפן, יונגבלוט, אין גלײיכמאָסיקע ריטשקע-
לעך, האָט זיך געגאָסן, פון האַלדז און פּלייצעס, איבער איר ברוסט און
קני און דערגרייכט ביזקל דעם מאָסולער טעפּיך אויפן דיל.

--- איצטער ?.. האָט ברין איבערגעפרעגט און קיין ענטפער נים
געגעבן. די קאָנטראַסטן פון בלוי און רויט האָבן אים מאָדנע איפ"

26

גערעגט. און מיט ציטערדיקע הענט האָט ער פון זיך גענומען אַראָפּ-
רייסן יעדן שטיק איבעריקע קליידונג װאָס ער האָט נאָך געטראָגף
עפּעס וי דאָס װאָלט געווען אַ פּראָפאַנאַציע פון זיין זייט, דאָס שטיין
אַן אָנגעטאָנענער --- אַ פאַלשער סאָן אין דער שטומער מוזיק פון הער-
לעכער נאַקעטקײט און קליידונג, װאָס סאָלאַנש שפּילט אים דאָ פאָר,

--- איצטער ? -- האָט ער נאָכאַמאָל איבערגעפרעגט און געזוכט
אַ פאַרגלייך, --- אַ שולמית.,, ;קאַנטיק דע-קאַנטיק?+) האָסטו דאָך
געלייענט 1,, |

--- געוויס !.. -- װאָט זי אים צוגעװאָרפן, און, ניט נעמענדיק
אין אַכט זיין געבעט און זיינע פּראָטעסטן, האָט זי זיך אין איין מינוט
איבערגעטאָן אין אַ ברייטן סאַטין-העמד מיט געדיכטע טערקישע קווייטן,
אין קופּער און גאָלך שאַטירונגען זיינען די קווייטן געלאָפן וועט-געלויף
איבערן העל-ברוינעם גרונט פון גלאַנציקן שטאָף. אַ שווינדלעניש פון
אָריענטאַלישע פאַרב-טענער איז דאָס געווען. טאָמער װײיניק --- האָט
זיך נאָך סאָלאַנש פאַרשלײערט די האָר און שטערן מיט פּונקט אַזאַ
קווייטלדיקן סוך. נאָר אירע פּאַנטערע-אױגן האָבן פון האַלבן שלייער
העל אַרױסגעלױכטן,

-- אָ?! -- האָט זיך ביי אים ניט-ווילנדיק אַרױסגעריסן. ער האָט
אַ וויילץ געשוויגן, געזוכט אַ פאַרגלייך,

-- אַ האַרעם-פרו !.. -- האָט ער געפונען דאָס נויטיקע װאָרט,

און זי האָט אים אױיסגעלאַסן געלאַכט אין פאַרְגאַפטן פּנים אַרײין ;

--- ריכטיק! און ד אָ ס הױפּטזאַכלעך וויל איך איצטער זיין...
האָסט מיר אָקערשט דערמאָגט דיין ביבל, און איך וויל דיר עפּעס ציטירן
פון מיין. עװאַנגעליום ; ;קוקט אָן די בלומען פון פעלד, װאָס שפּינען
ניט און װעבן ניט!.. װאַרהאַפּטיק זאָג איך אייך: אַפילון קעניג
שלמה, אין זיין גאַנצער פּראַכט, איז ניט געווען אָנגעקלײדט װי איינער
פון זי...* אַזױ, דאַכט זיך, שטייט דאָרטן?..

--- אַזױ, - |

--- און איך גיב צו: אַ בלום בלייבט דאָך איר גאַנצן לעבן אויף
דער ערד אין איין אָנצוג. איך בין איר ניט מקנא... ניין. אונדזער
גליק, דאָס גליק פון אַ פרוי ווייניקסטנס, באַשטײט אין דעם, װאָס אַז זי
וויל און האָט געשמאַק קאָן זי בליען צען מאָל אין איין שעה, און יעט-
וועדער מאָל --- אין געשטאַלט פון אַן אַנדער בלום. וויל זי --- ווערט
זי אַן אָרכידײע מיט העל און טונקל פיאָלעטט שאַטירונגען, אַ גאָלדענע
כריזאַנטעמע, אַ טיי-רויז, אַ בלאַסער נאַרציס מיט אַ פּורפּל-הערצעלע.

ידי לייטא

*) שיר השירים.
277

אָט בין איך בלוי וי אַ ריזיקע קאָרדבלום און אָט -- טונקל-באָרדאָ,
וי אַ פּיאָן, פלאַמענדיק װי אַ טיולפּאַן און קיל וי אַ ליליע. איינע בין
איך און אַ סך. איך פאַרוועלק און איך בלי-ווידער אויף. איך װאַרט ניט
אויף רעגן און פאַר אַ צויהייסער זון האָב איך קיין מורא ניט. װאַריאַציעס
אָן אַ סוף! אַ בוקעט פון טויזנטער פרויען אין איינער. און די גוטע
ריחות בייט איך אַזױ וי די קאָלירן,

--- אַלץ אין איינער. .. אין איינער... --- האָט ברין פאַרליבט גע-
מורמלט און ווידער געװאָלט דערנענטערן זיך,

אָבער סאָלאַנש איז װי אַ קאַץ אַריבערגעשפּרונגען די ברייט פון
איר בעט און פאַרשטעלט מיט זיך אַ טייל פון לאַנגן געשליפענעם
װאַנט-שפּיגל,

-- נױנױנו!.. -- האָט זי אים אַ סטראַשעגעגעבן מיט אין
טונקעלן פינגער.

--- ואו װאָטטו דאָס אַלץ געלערנט ? -- האָט ער אומבאַהאָלפן
געמורמלט,

זי האָט ניט געענטפערט, נאָר גיך אַראָפּגעװאָרפן פון זיך איר
קווייטלדיקן שלייער מיטן קאָפּאָט צוזאַמען, צוגערוקט זיך אַ מוטער-
נאַקעטע און שטיין געבליבן לעבן דער בראָנדזיגרופּע אין ווינקל, אין
וועלכער זי האָט אַמאָל פיגורירט אַלס מאָדעל... זי האָט איצט אָנגע-
נומען די זעלבע פּאָזע װוי די ,שלאַנגען-טענצערין" און האָט אימפּראָ-
וויזירט די קאָבראַישלאַנג אויף איין אויסגעשטרעקטן אָרעם. אַ לע-
בעדיקע פיגור און אַ בראַנדזענע האָבן איין לגע קאָנקורירט מיט זייער
פאַרשטאַרקטער האַלטונג און מיט זייער אינערלעך-צוזאַמענגעפּרעסטן
לעבן. ביז די לעב עדיקע איז מיד געװאָרן און צוריק אָנגענומען
איר נאַטירלעכע געשטאַלט,

--- וואו איך האָב דאָס געלערנט ? -- האָט זי אים איצט געגעבן
אַן ענטפער אויף זיין פריערדיקער אומבאַהאָלפענער פראַגעלע. --- שוין
ניט צום ערשטן מאָל פרעגסטו מיך אַזױ און ניט צום ערשטן מאָל
ענטפער איך דיר } דאָרטן וואו איך האָב געלערנט שפּילן פוס-האַרמאָניע,
טאַנצן, קליידן זיך, אויפנעמען אין זיך די וועלט. קורץ, אין דער קיךף /
פון דער נאַטור האָב איך דאָס געלערנט. דאָרטן ואו קלוגע מענטשן
האַלטן אין איין פאַרבעסערן די זעלבע נאַטור... דאָרטן וואו מען שאַפט
פון גראָבע צעמאָלענע קערנער װאַנילע:װאַפליעס, און פון אל מיט
פאַרבן --- ,גרינע געכט" און ;שניי-מענטשן", אַזױ װי דו האָסט אױפֿן
לייווגט געשאַפֿן,

78

--- געליבטע, --- האָט זיך ברין גענומען בעטן, כמעט מיט אַ ויי-
נענדיקן קול געבעטן זיך, לאָז מיך צו צו דיר !..

-- טשש! טשש! -- האָט זי אים וידער געװאָרנט פון יענער
זייט בעט, -- און איצטער, דו! איצטער זאָלסטו אינגאַנצן פאַרלירן
דעם קאָפּ, אַראָפּגײן פון זינען, פאַרגעסן אויף אַלע דיינע סימפּאַטיעס
צו אַנדערע פרויען. פון סאָניאַן ביז אָט דער ווייב מיט די ווייסע האָר.
איך האָב דאָך געזען וי דו האָסט זיך אין איר איינגעקלעפּט בשעתן
טאַנץ... |

זי האָט פון בעטראַנד אַ כאַפּיגעגעבן דאָס שענסטע און אויפ-
פאַליקסטע העמד, פון אַ ברענענדיקן אָראַנזש-קאָליר, װאָס גיסט זיך
איבער אין אַלע גלאַנצן פון העלישן פייער ; אָנגעװאָרפן אויף זיך, איבערן
קאָפּ און צעפּלאָשעטע בלוי-שװואַרצע האָר, און ביז די פּיאַטעס אַראָפּ-
געצויגן. דאָס העמד איז, ניט װוי אַלע אַנדערע, געווען היפּשישמאָל, האָט
סאָלאַנשן אַרומגעכאַפּט וי אַ צווייטע הויט און בולט געמאַכט אַלע אירע
פולע גלידער. איצטער איז אויף יענער זייט בעט געשטאַנען ניט קיין
ווייבלעכע געשטאַלט, נאָר אַ טונקל-הויטיקע לילית מיט אויגן פון אַ ים"
חיה און מיט לאַכנדיקע ציין, אינגאַנצן איינגעטונקט אין פליסיקן פלאַם.
ברענט זי אַזױ אינגאַנצן און ווערט ניט פאַרברענט... אַ לעבעדיקער נס,

זי האָט שוין, אַפּנים, פון אירע פריערדיקע טעג און נעכט, געקענט
דעם עפעקט פון אַזאַ דראַפּירונג. דאָס פייער װאָס גייט אַרױס פון אַזאַ
געוועב און פון אַזאַ באַלױכטונג האָט זיך גלייך איבערגעװאָרפן צו דעם
וועלכן זי גלוסט, ניט אַנדערש אַז ברין האָט ווירקלעך פאַרלוירן דעם
קאָפּ, װאָרעם ער האָט זיך אַ ריס-געגעבן צו איר איבערן גאַנצן ברייט
פון געלעגער, און, וי אַ רויבער, אין אַן אײינגעבראָכענער שטאָט, באַ-
פאַלן זי. איין מינוט האָט נאָר געדויערט דאָס אַרײננעמען אין זיך די
גלאַטקײט און פייער פון העלישן סאַטין און זיין קאָליר, דערנאָך -- אַ
ריס פון האַלדז אַראָפּ, און דאָס ענגע אַנטועכץ איז זיך צעפאַלן אױיף
צוויי פלאַטערנדיקע זייד-דינע פליגלען.

--- אַזױ האָב איך דיך ליב !.. -- האָט זי אים הייס אַ שעפּטשע
געגעבן אויפן אויער און אַרומגעכאַפּט זיין האַלדז,

דאָס טונקעלע זאַפטיקע יאָדער, גרויס וי אַ גוף, האָט אויפגעציטערט
אין דער צעריסענער אַראַנדזש-שאָלעכץ, מיט איר גאַנצער צײטיקייט,
ברין האָט אַלײן ניט געוואוסט װאָס פאַר אַ גבורה ער באַזיצט אין דעם
מאָמענט, אַז יעדער באַוועגונג זיינע איז שווער און פלינק װי אַ גע-
שוואונגענע האַק. ער האָט דאָס באַגריפן, ווען ער האָט זיין רויב געגעבן
אַ הויב-אויף און מער איר װאָג ניט געפילט. סאָלאַנש האָט קיין װאָרט

29

ניט גערעדט, ניט געקאָנט מער ריידן, נאָר די אויגן געשלאָסן און די
דורשטיק-פאַרחלשטע ליפּן איינגעפּרעסט אין זיינעי

די נאַכט, וועלכע האָט זיך געצויגן נאָך אַזאַ זוילדן אָנגריף, האָט
זיי ביידן שפּעטער אויסגעזען וי אַ שכרות, אין וועלכער חלום בייט זיך
מיט װאָר, וואו באַוואוסטזיין און פאַרגעסנקייט זיינען צוזאַמענגעמישט,
האַלבע ווערטער שוימען אין ים פון שטיל-שווייגן. װיינענדיקע און
לאַכנדיקע טענער שאַלךדאויף און פאַרגײען. פּלוצלעכע באַגערן רייסן
אויף דעם דרימל, װי אַ שפּינװעבס, און פאַלן אַרײין אין מוראדיק-זיסער
מאַטקײט. און נאָך אַ קורצן און טיפן שלאָף, איינער ביים צװוייטן אין
די אָרעמס, קומט װידער דער ליידנשאַפטלעכער בליץ. מען מאַכט זיך
פאָרוואורפן און מען בעט זיך איבער אין איין און דעם זעלבן מאָמענט.

--- געליבטע, חלומען מיר נאָך, אָדער זיינען מיר װאַך ?

--- איבערצייג זיך.

--- איך איבערצייג זיך. דו לעבסט. דיין הוט איז װאַרעם און
זיידיק-גלאַט. און איך לעב נאָך אױך... איך אױך.

מען דאַנקט איינער דעם צווייטן און מען בענטשט, מיט אַרױפ"
לייגן אַ האַנט אויפן צעפּאַטלטן קאָפּ, אַזױ װי פרומע עלטערן בענטשן.
עס טריקנט לייכט אין האַלדז און עס ברענט אונטער די אױג-לעפּלעך.
דאָס נאַכט-לעמפּעלע שימערט מאַט אונטערן ראָזעװען אַבאַזשורל, װי
אַ גוטמוטיק אויג פון אַ טרייען שומר: ,זייט גליקלעך, קינדערלעך +
איך היט אייער גליק. איך בין אַן עדות, אַז עס איז יוגנטלעך-ריין: אַז
עס קומט אייך ביידן ,. ,4 ביי זיין שימער קוקט מען זיך אָן וי געקומען
פון עולם-:התוהו: ?איז מען ווערט אַזאַ גרויס גליק? האָט מען דאָס
ווירקלעך פאַרדינט .?‏ מען איז ניט איבערצייגט און מען זיפצט אָפֿי
טרערן לויפן אָן אין די אויגן. מען װישט זיי אָפּ איינער דעם צװייטן
מיט װאַרעמע ליפּן. מען טרינקט זיי אויס מיט אַ צאַרטן קוש,

--- שוינען מוזסטו זיך, געליבטער !

-- יאָ, יאָ. דו אויך... שלאָפן ! י

אָבער מען האַלט ניט װאָרט, עפּעס אַן אומרואיקער גייסט װאָרנט
זיי, באַרירט די זעל מיט אַ גלעטנדיקער האַנט און װאָרנט: אשלאָפן
קאָן מען אַלע אַנדערע נעכט. אַ זאַ נאַכט לאָזט מען ניט פאַרפאַלן גיין.
ניין, ס'איז אַ זינד צו פאַרשלאָפן אַזאַ נאַכט !. .* כאַפּט מען זיך אויף מיט
אַ לייכטן שרעק: ;נאָך גאָרנישט פאַרלוירן .2 דער ברייטער שפּיגל
אַקעגן געלעגער שימערט וי אַ תהום, פאַרלאַנגט מען זאָל אים אויספילן
מיט לעבן. די נאַטור פאַרטראָגט ניט קיין פּוסטקײט. איז דאָס ניט פון
דאָרטן געקומען די װאָרנונג ?,.. װאָס איז דער אונטערשייד ! מען גים

580

נאָך דעם רוף פון הייס:בלוט און מען פאַרגײיט װי אין אַ זיסן װײיטיק.
מען בלייבט ליגן װי געחלשט, איצט קומט די אמתע פאַרגעסנקייט. די
פּוסטקייט וװוערט אויסגעפילט. די אומרואיקייט גייט איבער אין אַ גלייפ-
מאָסיקן אָטעם. גיך לויפט די צייט. דורך די פאָרהאַנגען שלאָגט זיך
דורך אַ גרויער שימער, דערנאָך --- אַ בלויער. דער ראָזעווער שיין פון
נאַכט-לעמפּל פאַרלירט זיין צויבער, פאַרבלאַסט. די רואיקע קלי-
לוקסענבורגער אַלעע דרויסן װאַכט אויף, דער מילכמאַן קלימפּערט מיט
זיין פור, װאָס איז באַהאַנגען מיט פּוסטע און פולע בלעכן. אומגעדולדיקע
טראָמײטן פון אױיטאָמאָבילן זויזן דורך. די שפּריץ-מיילער פון פאָנטאַן
צעפּלאַפּלען זיך. צווישן איין גערויש און צווייטן, הערט מען זיער
ריטמישן פּלאַפּל, נאָר אַלײן איז מען שיכור פון שלאָף און פון איבער-
געלעבטן גליק. אַ שאָד אַ ריר צו טאָן זיך, אַ װאָרט אַרויסצומורמלען,

און גאָר פּלוצלונג ווערט מען ואַך. סאָלאַנש קומט די ערשטע צו
זיך פון איר געחלשטקייט, עפנט אויף איין גרין אויג, אַ צװײיטן, און
צעלאַכט זיך :

--- קום, געליבטער, קום !

--- וואוהין ? --- פרעגט ברין שלעפערדיק און רירט זיך ניט פון אָרט,

--- איך מוז באַלד גיין!.. און דוֹ --- אויך,

זי שפּרינגט אַראָפּ פון געלעגער, רייסט אויף די שמאָלע טיר, װאָס
פירט צום באָדיצימער, אַ בלוילעכע ליכטיקייט, אַן אָפּשײן פון די בלויע
קאַכליע-װענט, שימערט דאָרטן אויף,. און באַלד דערהערט ברין װי די
װאַסעריקראַנען רוישן. פריער שטיל, דערנאָך --- ברויזנדיק. אַ שמעקג-
דיקע פּאַרע דערגרייכט צו אים,.

-- קום, געליבטער! -- דערהערט ער וידער סאָלאַנשס רוף,
דאָס מאָל הילכיקער, פרישער, װי פון אַ קלאָרן ברונעם ארויס, |

ער מאַכט אַן אָנשטרענגונג איבער זיין מידקייט. שטייט אויף און
קוקט פּאַװאָלינקע אַריין אין באָד-קאַמערל,. אין דער בלוי דורכגעלויכ-
טענער פּאַרע, אונטער אַ זילבערנעם רעגן פון דוש שטייט סאָלאַנש אין
רויט-גומירטן הייבל אויפן קאָפּ, איר טונקעלער יונגער קערפער
שװאַרצלט זיך דורכן רעגן, וי דורך אַ װואואָל, ניט ערגער װוי ביי אים
אין אַטעליע, אויפן בילד פון דער ;גרינער נאַכט* װאָס ער האָט פון איר
געמאָלן... נאָר דאָ איז זי אַ סך לעבעדיקער, נאַטירלעכער. אירע פיס
טוקן זיך אין דער װאַנע װאָס איז נאָר האַלב-אָנגעפילט. און אַ גוטער
ריח פון באָדיזאַלץ מיט טערפּענטין שלאָגט פון דאָרטן אַרױס. צוישן
פּאַרינען װאַסער, אונטער איר, אין װאַרעמען רעגן פון אויבן, שוועבט

281

סאָלאַנש װי אַ פריילעכער גייסט. אירע ציינער בליצן און איר קול
אָטעמט מיט פּאַרע און מיטן גוטן זאַלץיריח : |

--- האָסט דאָך נעכטן געװאָלט שטיין מיט מיר אונטער איין רעגן ++י
האָסטו דאָך געװאָלט ?

---- צויבערין מיינע !..

אַ ציטער פון אַ פרישער נייגעריקייט נעמט אים דורן. מיט אויס"י
געשטרעקטע אָרעמס לויפט ער צו איר אַראָפּ איבערן מירמלשטיינערנעם
װאַנע-טרעפּל און נעמט זי אַרום. דער זילבערנער װאַרעמער רעגן שלאָגט
איבער זיי ביידן, די שמעקנדיקע פּאַרע נעמט זיי אַרום מיט אַ זײדיקן
שלייער, אַ טונקל-גרינער און אַ ראָזיוײיסער קערפּער שמעלצן זיך אין
איין געדיכטן רעגן צוזאַמען

ניינטער קאפּיטל

זינד און שטראָף
41

נאָך אַ קנאַפּן מעת-לעת, ווען דוד ברין האָט זיך אומגעקערט פון
דער הוליאַנקע אין זיין אַטעליע, איז שוין געווען גרויסער טאָג. ער האָט
זיך געהאַט אָפּגעפרישט מיטן שטיפערישן דוש אין סאָלאַנשס דירה,
אָבער ניט אויסגערוט. אַ זיסע שלעפערדיקייט איז אים נאָך געשטאַנען
אין די ביינער און עס האָט זיך אים געגלוסט צו ליגן אַ פּאָר שעה איינער
אַלײן, אומגעשטערט; מיט פאַרמאַכטע אויגן און שמייכלענדיקע ליפּן
פאַרדייען אַלע אָנשטרענגונגען צוליב דער ;עולם-הזה", װאָס ער האָט
אַזױ העלדיש אַרײנגענומען אין זיך, נאָך לאַנגע חדשים פון טרוקענעם
אַסקעטישן לעבן, אין יעדער הינזיכט.

פאַרן אַװעקגײן האָט אים סאָלאַנש צוגעזאָגט, אַז אַזױ גיך װי זי
וועט זיך באַפרייען פון איר אַרבעט אין לופּענס קונסט-געשעפט, װעט זי
ניט גיין פאַרגרענגען, וי איר שטייגער איז, אין נאָענטן קאַפעיהױיז ביי
האָטעל דע-וויל, נאָר זי װעט קומען צו אים אין אַטעליע, און אוב ער
װעט דאָס ,פאַרדינען* --- קאָן זיין, אַז זי װעט ביי אים בלייבן נעכטיקן
אויך. אין ליבע, האָט זי פילדייטיק צוגעגעבן, איז גוט איבערצובייטן
דעם אַרום און דאָס בעט אַזױ װי די קליידער, די שטימונג --- אַזױ וי די

282

נאַכט-העמדער, דאָס באַטעמט דעם צזאַמענזיין און עסט זיך ניט צו
אַזױ גיך.

ער, ברין, פון זיין זייט, האָט געבעטן זי זאָל קומען װאָס פריער,
נאָר אין האַרצן געוואונטשן --- װאָס שפּעטער. דאָס צופיל גוטע װאָס זי
האָט אים געגעבן אין אַזאַ. בערך, קורצער צייט האָט אויף אים גענומען
ווירקן וי אַן איבעריקע גלאָז וויין אויף אַ נזיר... אויסדורשטן און
אויסהונגערן זיך נאָך איר װאָלט ער איצט באַדאַרפט, אויסבענקען זיך
ביזקל גרונט. זאָל דאָס אַפילן זיין אומיסטנע! די זעט, נאָך אַ טאָג-
און-נאַכט פאַרגעניגנס, האָט אים געמאַכט אומצופרידן מיט זיך אַלײן,
עס האָט זיך אים גענומען דוכטן אַז ברין דער קינס ט לער האָט
זיך פאַרקליבן ערגעץ-וואו אין אַ טונקעלן ווינקעלע פון זיין זעל, אַז ער
טוליעט זיך באַשײידן אין שאָטן און װאַרט טרויעריק מען זאָל אים אַ רוף-
טאָן, דערװאַרעמען מיט אַ גוט װאָרט. דערווייל װאָס, האָט נאָך דאָס
צעלאָזענע און הפקרדיקע די גאַנצע שליטה איבער אים, לאָזט ניט צו
מען זאָל דעם פאַרטריבענעם צוריקרופן ... מיט זיין בלייבן ליגן איינער
אַלײן און אויסרוען זיך, האָט ברין גערעכנט שלום-מאַכן צוישן קינסטלער
און געניסער, ברענגען זיי ביידן צו אַ געוויסן גלייכגעוויכט. דאָס איז אים
איצט געווען אַזוי נויטיק, ניס װייניקער וי אַ טיפער שלאָף פון עטלעכט
שעה נאָכאַנאַנד,

אָבער אויך דאָס האָט זיך אים, פון פאָרנט איין, ניט איינגעגעבן.
װואָרעם וי נאָר ער האָט אויפגעשלאָסן און אַריבערגעטראָטן דעם שועל
פון זיין אַטעליע, האָט ער אויפן דיל געפונען צוויי בריוו, װאָס זיין
קאָנסיערזשקע װאָט אים אונטערגטלייגט אונטערן טיר, װי זי טוט אַלע
מאָל ווען ער קומט שפּעט אַהײם. זיין אַדרעס אױף די קאָנװערטן איז
געווען געשריבן מיט אומבאַקאַנטע האַנטשריפטן, אָן מאַרקעס און אַן
פּאָסטישטעמפּלען, קאָנטיק, אַז די בריווישרייבער האָבן דאָס, אין אי-
לעניש, אָנגעשריבן דאָ אויף אַן אָרט, אָדער צוגעשיקט מיט א ספּעציעלן
שליח, /

-- מטתמא וױניקעס... -- האָט זיך ברין אַ קרים-געגעפן, באָ-
טראַכטנדיק זל אומבאַקאַנטע האַגטשריפטן, -- ליידיק"גייער װאָס קומען
דרייען אַ קאָפּ װועגן קונסט..,

קרימענדיק זיך אַזוֹי, האָט ער ביידע בריוו מעכאַניש אַרײינגערוקט
אין קעשענע, געלאָזן זי אויף שפּעטער, ווען ער װעט שוין ליגן אויף זיין
ברייטער קאַנאַפּע און הנאה-האָבן פון זיין איינזאַמקײט,

די רואיקייט אין דער אױיסגעלופטערטער אַטעליע, דער הויכער
סופיט,- דער אויסגעוועקסטער פּאָל, די גלײיכמאָסיקט ליכטיקייט פון די

װוייס-פאַרהאַנגענע גרויסע פענצטער און די זױבערקייט ועלכע ער,
ברין, האָט דאָ איבערגעלאָזן מיט אַ טאָג צוריק, אױספּוצנדיק יעדן וויג-
קעלע און אויסווישנדיק יעדע בילד-ראַם פאַר דעם אַװעקגײן --- דאָס אַלץ
האָט אים איצט גוט געשטימט, וי אַ געניטע האַנט שטימט אָן אַ פידל
צום שפּילן, פון מיטן אַטעליע איז אויף אים, אויסער דעם, געגאַנגען
אַ שטילע פריינטלעכקייט, דאָס איז געווען דאָס פריש-איינגעראַמט בילד
פון דער ,גרינער נאַכט", מיט סאָלאַנשס פאַרשלייערטער נאַקעטקײט
אין צענטרום, ליבלעך, וי אַן אָפּנעזוכטע שוועסטער, האָט אים דאָס בילד
צוגעשמייכלט. און ער האָט דאָס זעלבע געטאָן, װי צו אַ לעבעדיקן
וועוֹן... |
אַראָפּגעװאָרפן ‏ פון זיך דעם אױבערמאַנטל, האָט ברין דערפילט
אַז ס'איז קאַלט, ניט געהייצט, און אַ לאָזיגעגעבן זיך צום אייוועלע.
צו זיין גרויסער צופרידנקייט איז דאָס אייוועלע געווען געמאַכט. שטייג-
קוילן זיינען געלעגן אָנגעהויפט אויף שפּענער און צייטונג-פּאַפּיר. אַ דאַנק
דער קאָנסיערזשקע ! אים איז נאָר געבליבן אָנצוצינדן אַ שוועבעלע און
מאַכן פייער.... אַ בלוי פלעמעלע האָט זיך באַלד באַװיזן און, װי אַ
שלאַנג, אַװעקגעקראָכן און גענומען לעקן די שפּענער. און, ביז עס װועט
זיך פונאַנדערפלאַקערן, האָט זיך ברין אויסגעצויגן אויף זיין קאַנאַפּע
אין אַטעליע מיטן שװאַרץירױטן קאַשמירער צודעק און איינגעװויקלט זיך
אין װאָליקן פּלעד, איידער ער האָט דאָס געטאָן, האָט ער נאָך אומגע-
דרייט די , גרינע נאַכט*, מיטן אַנפאַס צו זיך, כדי האָבן דאָס פאַר די
אויגן און כדי אויסמישן די טיפע הנאה פון אַלײן-זײן מיט אַ הנאה פון דער
גליקלעך פאַרענדיקטער אַרבעט. אַ גוטע וויילע איז ער אַזױ געלעגן און
אַרײינגענומען אין זיך די רואיקייט פון אַטעליע און די איידל-גרינע
טענער פון זיין פאַרביקער קאָמפּאָזיציע. אַ מין גייסטיקער קאקטייל איז
דאָס פאַר אים געווען --- פון וועלכן מען געניסט טראָפּנװײז...

איצט האָט ער זיך דערמאָנט אָן די צוויי בריוו. האָט ער זיי אַרױס-
גענומען און אויפגעריסן איינס נאָכן צווייטן. דער איינער איז געווען
פון פראַסואַ לוטען. דאָרטן זיינען געווען נאָר עטלעכע קורצע שורות
געשריבן מיט אַ פּערלדיקער, דראָבנער האַנטשריפט פון אַן עסטעט.
,שער מעטר !. .* איז דאָרטן געשטאַנען. ,וי מיר האָבן נעכטן אָפּגע-
רעדט, ביי מאַדמואַזעל סאָלאַנש אין שטוב, שיק איך אייך צו מיין באַ-
דינער אָפּצונעמען דאָס בילד. אַזױי וי איר זענט היינט, װאַרשײנלעך
שפּעט אויפגעשטאַנען, װעט אייך מיין שאסער*) איצט ניט שטערףן

*) שליח.

284

ער װועט קומען נאָכאַמאָל נאָכמיטאָג, צווישן דריי און פיר דעם זייגער.
איך האָף אַז מיין האָנאָראַר האָט אייך באַפרידיקט, --- פ. ל.*

,װאָס איילט ער זיך אַזױ, דער אָפּגעפאָרענער דענדי ?? -- האָט
זיך ברין געוואונדערט, װאָס איז ער אַזױ אומגעדולדיק ? וי עס
ווייזט אויס, פאַרטרויט ער מיר די לעבעדיקע סאָלאַנש מער װי די גע"
מאָלטע... אַן אינפאַל! שיקן אַ מענטשן אײנמאָל כדי אָנצװאָגן,
אַז ער װועט קומען אַ צווייטן מאָל. . . און אפשר איז דאָס ניט מער וי אַ
טריק אַזאַ. לופּען אַלײן האָט דאָך אים אויפגעמונטערט צו פאַרליבן זיך
אין זיין געליבטער, איז ער, ווייזט אויס, נייגעריק צו וויסן װי ווייט
דאָס איז אים געלונגען. שיקט ער דערפאַר זיין באַדינער צוויי מאָל:
איין מאָל צו דערגיין ביי דער קאָנסיערזשקע צי ער, ברין, האָט גענעםכ-
טיקט אין דער היים ; אַ צווייטן מאָל --- אָפּצונעמען דאָס אָפּגעקױיפטע
בילד... |

דער צווייטער בריוו האָט אים נאָך מער געבראַכט אין שטױנען,
און ניט דאָס אַלײן, נאָר אַרױסגערופן אַ געפיל פון אומרואיקייט. גע-
שריבן איז דער בריוו געווען מיט גרויסע פלעקערדיקע בוכשטאַבן פון
אַ ביוראָ-מײידל. ,, מאָסיע ברין", האָט ער דאָרטן געלייענט, ,, איך מוז אייך
זען. איך בין שוין ביי אייך איין מאָל געווען און װעל מיר דערלויבן צו
קומען נאָכאַמאָל אַרום אַ זייגער צוויי. איך האָף, אַז איר ווצט מיר שענקען
עטלעכע מינוט פאַר אַ זייער וויכטיקן געשפּרעך...* אונטערגעשריבן
- איז געווען : ;קלאַראַ מלאָטעק?.

--- ,װאָס איז ?? --- האָט זיך ברין האַלב אַ הויב-געגעבן פון איבער-
ראַשונג. צי האָט דאָס ניט צו טאָן מיט דעם װאָס יע טאַ ראָזען
האָט מיר נעכטן דערציילט בשעתן טאַנצן, אַז די מלאָטעקיכע האָט זיך
פאַר איר געקלאָגט וועגן סקאַנדאַל װאָס איך האָב געמאַכט אין איר , סאַ-
לאָן", איך בעט אייך צו פאַרצײיען, און אַז איך האָב איר קאַליע געמאַכט
דעם מאַנס קאַריערע ?.. ניט קיין געשמאַקע זאַך צו אונטערהאַלטן זיך
מיט אָט דער הויכער אומגעלומפּערטער דאַמע, וועלכע שיינט צו זיין
ניט פון די באַשײדענע. ווער רעדט נאָך אויב דער מאַנדל אירער, מיטן
שעפּסענעם פּראָפיל, װועט קומען מיט איר צוזאַמען... ניט אַנדערש --
דער געפּאַטשטער האַרקאַװקע האָט דאָ אַ האַנט. ער מאַכט אַן אַנשטעל
אַז ער גייט באַשיצן זיין צווייפלהאַפטיקן כבוד און שיקט מיר צן זיינע
שווער-לײיביקט סעקונדאַנטן...

ער האָט אַ קוק-געגעבן אויף זיין זייגערל. עס איז נאָך געווען כערך
פרי. עלף פארמיטאָג. די פּערספעקטיוו צו בלייבן א דריי-שעה איינער
אַלײן האָט אים באַרואיקט, אָבער ויט אוף אֲַזױפיל ער זאָל גלייך
קאָנען צומאַכן די אויגן און איינדרימלען.

285

ברין איז נאָך דערצו געווען אַן אַקטיװוע נאַטור, װאָס פאַרטראָגט
ניט קיין אַבסאָלוטע פּוסטקײט. זיין מאָלערישע פאָרשטעלונג האָט
שטענדיק געאַרבעט, װוי מיד ער זאָל ניט געווען זיין. קעגן זיין אייגענעם
ווילן האָט ער זיך, אַפילו אין זיינע רוישטונדן אָפּגעגעבן רעכענונג,
צוזאַמענגעשטעלט פיגורן, געמאַכט פאַרגלײיכונגען, געצויגן קאָנזעקװענצן.
דאָס מאָל האָט דאָס געגאָלטן פאַר די מאַטעריאַלן, װאָס האָבן זיך אין אים
געהאַט אָנגעזאַמלט די לעצטע פּאָר טעג, פאַר די שאַרפע קאָנטורן פון די
אינטערעסאַנטע קעפּ, וועלכע האָבן זיך אים באַגעגנט אויפן אינמיטן וועג
צו זיין מאָדעלקע... |

--- די קונץ פון דער קונסט, --- אַזױ האָט זיין דענק"אַפּאַראַט גע"
אַרבעט פון זיך אַלײן, --- איז דאָך ניט מער װי געפינען א פאָרמע אין
אָדער פ אַ ר דער גלאָמפּיקער מאַטעריעיי.

האָט ער די דאָזיקע פאָרמען געזוכט איצט אין דער רויער מאַסע
פון באַגעגענישן און געשפּרעכן מיט פראַנסואַ לופּען,. מיט גאַבראָנסקין
און מיט אַנרי דאַל.

-- פּראַנסואַ לופּען -- האָט ברין געצייכנם אין זיין פאָרי
שטעלונג, װוי מיט קויל אויף ווייסן קאַרטאָן, --- דאָס איז אַ מאָדערנער
עפּיקוריער מיט אַן איבערגעשפּיצטן געשמאַק. אָבער זיין איבערגעשפּיצט-
קייט איז מער פילאָזאָפּיש וי אַקטיוו. וואו מען דאַרף לאַכן, שמייכלט
ער ; וואו אַלע עסן, שמעקט ער; װואו אַלע געניסן, באַלעקט ער זיך.
פּשוט דערפאַר, ווייל ער האָט מער קיין כוח ניט אויסצופירן זיינע וע"
לעכצן, פּרעדיקט ער נאָר די פיינסטע מצוות פון עולם"הזה דאָרטן, וואו
אַנדערע פירן זיי אויס. ער פייפלט װי אַ גוטער פּאַסטעך בשעת די קי
פּאַשן זיך .. . |

דער אויספירער פון זיינע טעאָריעס איז אַ נרי ד אל כאָטש זי
ביידע זיינען אפשר אינגאַנצן ניט באַקאַנט. ער פירט זיי אָבער אויס
אויף זיין סקולפּטורעלן שטייגער:. קראַפטפול, ברוטאַל. ער גלױבט
אַפילו ניט זיינע אייגענע אויגן, זיין געהער, זייז. גערוך. ער מוז אַלץ
אָנטאַפּן מיט ביידע פליישיקע און עמפינדלעכע לאַפּעס, װוי אַ בלינדער
לייב. ער טרייבט אַרױס אַלע גייסטער פון זיין אַטעליע, ווען זיי הויבן
אָן צו האָבן טענות, באַטאָנען זייער עקזיסטענץ. ער האָט אַפילו סאָלאַנש
בירט אַרױסגעטריבן ווען זי איז אים, לויט זיין מיינונג, געװאָרן צופיל
גייסטיק....

--- איך אַלײן, --- אַזױ האָט ברין זיך אַלײן אַװעקגעשטעלט צװישן
זיי ביידן און פאַרגליכן, --- איך אַלײן הענג עפּעס צווישן לופּענס טעאָריע .
און אַנרי דאַלט פּראַקטיק, דער טאַלאַנט שלעפּט מיך אַרױף, און מיין

280

איינזאַמער לעבן --- אַראָפּ. איך בין אי צוריקגעהאַלטן, אי אױסגעלאָזן,
זינדיק און פרום. איך בין צעריסן צװישן גוטן געשמאַק און גראָבן
הונגער, צװישן מיין פיינער נאָז און זשעדגעקייט. צו װאָס װעט דאָס
מיך נאָך דערפירן ? .. זעסטו, מישעל גאַבראָנסקי האָט זיך שוין אינ-
גאַנצן באַפרײט פון קערפּערלעכקייט, ער פליט הויך. ער זעט, דערפאַר,
זאַכן איבער אונדזערע אַלעמענס קעפּ. אַפּילו איבערן זילבער-ווייסן קאָפּ
פון זיין געגטער יעטאַ, וועלכע ער האָט נאָך ליב ביז צום היינטיקן טאָג
און שעמט זיך אױסצוזאָגן, און ווען די אַלטע ליבע קלאַפּט אים אָן
אויף די עלטערע יאָרן, אין זיין הילכיקער טיר, שרייט ער אויף איר אָן,
וי דיאָגענעס האָט אָנגעשריען אויף אַלעקסאַנדער מוקדען, בשעת יענער
האָט אים באַזוכט: ;טרעט אָפּ אָן אַ זייט! דו פאַרשטעלסט מיר דאָס
ליכט פון דער זון. ..* עס איז אַ גרויסע דערגרייכונג צו זיין אַזױ וי עֶר.
אָן אַ פאַרגאַנגענהײט און נאָר מיט איין גלויבן אין דער צוקונפט פון
וועלט און מענטשהייט... אָ, אַ סך יאָרן וועלן נאָך פאַרגיין ביז איך װעל
זיך באַפרײיען, װי אָט דער מערקווירדיקער טשודאַק האָט זיך באַפרײט
פון אַלע ליידנשאַפטן; וי אַ באַלון-פליער --- פון די מיטגענומענע
באַלאַסטן, מען שטייגט הויך. ס'איז ליכטיק און קיל. די לופט איז דין,
דער ווינט בלאָזט ניט, נאָר ער גלעט מחיהדיק, װי אָט די מידקייט, װאָס
קומט אויף מיר, איצט אַראָפּ. דער גלאַנץ פון לעבן ציטערט ווײט,
וי אָט דער אָפּשײן פון מיין צעפלאַקערט אייוועלע. און ס'איז אַזױ לייכט
און אַזױ גוט און אַזױ דערהויבן...

2

אַ קלאַפּן אָן טיר האָט אים אויפגעװועקט פון זיין ניט-טיפן שלאָף,
אין וועלכן חלום און װאָר האָבן זיך צוזאַמענגעמישט, ברין איז אוים-
געשפּרונגען וי אַ באַטרונקענער. אין אייוועלע האָבן פּונץ-רויט געגליט
די דורכגעפייערטע קוילן,

-- װער איז דאָס ? -- האָט ער אַ ברום געטאָן מיט פאַרדראָס,
אין דער זעלבער רגע האָט ער פאַרשלאָפן אַ קוק-געטאָן אויף זיין זייגערל.
דערזען אַז ס'איז צוויי נאָכמיטאָג, האָט ער זיך אָנגעשטױסן װער דאָס
קאָן זיין, אָן ווייטערדיקע הקדמות איז ער צוגעלאָפּן צו דער טיר און
אויפגעמאַכט, אַ הויכע פאַרשלייערטע פרוי איז דאָרטן געשטאַנען,

--- אַנטשולדיקט , -- האָט ער דערהערט אַ הייזעריקלעכן קול
אונטער אַ בלוילעכער וואואַלקע. אַ הויכע ברוסט האָט זיך געהויבן אים
אַנטקעגן. די באַזוכערין איז, קאָנטיק, געווען שטאַרק אויפגערעגט.

-- מאַדאַםס מלאָטעק ? -- האָט ער העפלעך אַ פרעג"געגעבן.

287

יענע האָט קוים אַ שאָקל-געגעבן מיטן קאָפּ און איז שוין אַזױ גע-
בליבן שטיין, איינגעבויגענערהייט. איז ברין אָפּגעטראָטן אָן אַ זיײט,
אָנװײזנדיק מיט דער האַנט, אַז דער וועג איז פריי. קלאַראַ מלאָטעק, מיט
איר שיינער און מעכטיקער פיגור, איז אַדורך ניט אויפהױיבנדיק דעם
קאָפּ, די מאַסע פון אירע קאַשטאַנענע ווייכע האָר איז איצט געװען
צוזאַמענגעפּרעסט אונטער אַ קליין היטעלע. אָבער די דערדריקטע קוד"
לעס האָבן זיך, װוי אַ ברוינער שוים, געריסן פון אונטער דעם לייכטן
צודעק מיט די קעפּלדיקע שפּילקעס. פּונקט אַזױ האָט איר מעכטיקע
ברוסט פונאַנדערגעשפּאַרט איר ענגן קאַראַקולענעם זשאַקעטל, און אירע
היפטן --- דאָס שװאַרצע אָנגעצױגענע קלייד, אינגאַנצן האָט זי איצט
געמאַכט אַן איינדרוק פון אַ קערפּערלעכער קראַפט װאָס איז אײנגעפּאַנ-
צערט אין אַ צודדינעם געוועב, אָנגעזאַמלטע כװאַליעס לעבן אין אַ שװאַ-
כער הרעבליע. איין קנעפּל-אויף --- און אַ געוויסער פון לייב און ווייבע-
רישקייט פאַרפלייצט דיך אָן רחמנות !..

דורכגייענדיק פאָרױס, האָט זי ברינען אָפּגעגאָסן מיט אַ געדיכטן
ריח פון אַמבער-פּאַרפיום. דערפאַר איז איר באַגריסונג געװען אַ גאַנץ
שיטערינקע, ;אַנטשולדיקט !* --- האָט זי בייזלעך שטיל אַ מורמל-
געגעבן, און ברין האָט ניט געקאָנט דערכאַפּן, צי מחמת שנאה איז איר
קול געווען אַזױ שװאַך און הייזעריק, צי מחמת געפאַלנקײט.

ער האָט זי געבעטן זיצן, צוגערוקט איר דעם ברייטסטן פאָטעל,
װאָס ער האָט געהאַט אין אַטעליע. זי האָט דאָס, מיט אירע מעכטיקע
היפטן, גלייך אויסגעפילט און פּאַמעלעך אַרױפגעצויגן איר בלוילעכע
וואואַלקע. איצט האָט ברין דערקענט אירע גרויסע, אַ ביסל אויסגע-
קוילערטע אויגן, װי ביי מישעל גאַבראָנסקין --- איר קרוב. זיי זיינען נאָך
איצט געווען אַ ביסל רויטלעך, װי נאָך אַ שלעכט-פאַרבראַכטער נאַכט,
אָדער נאָך אַן אויסוויינען זיך. זי האָט אים אָנגעקוקט און געשויגן.
האָט ער דערפאַר גענומען דאָס װאָרט :

--- איר זענט שוין דאָ געווען.... איבערגעלאָזן דעם בריוו ..

-- יאָ, --- מאַכט זי און לאָזט אַראָפּ דעם קאָפּ, --- נעכטן . . . פאַר"
נאַכט... |

--- אַלײן ? --- האָט ברין פאַרוואונדערט אַרֹױפגעצױגן די ברעמען.

--- מיין מאַן װייסט ניט פון דעם... אַז איך... --- האָט מאַדאַם
מלאָטעק גענומען זוכן ווערטער, --- איך װוױַל אויך ניט ער זאָל וויסן . . .

--- דאָס איז אייער זאַך.... --- האָט ברין קיל אַ הויב-געגעבן מיט
די פּלייצעס. ס'איז אָבער געווען אַ געמאַכטע גלייכגילטיקייט. אין דער
אמתן איז זיין נייגעריקייט געװאַקסן. װיבאַלד נעכטן פאַרנאַכט איז זי

088

דאָ אויך געווען איינע אַליין, איז דאָס קיין שום געפערלעכער וויזיט ניט.
בשעת אויפעפענען דעם בריוו האָט ער אַנדערש גערעכנט... גיין, קיין
שום געפאַר איז דאָ ניטאָ ! און האַרקאַװוקע שטעקט דאָ אויך ניט הינטער
דעם...

--- איז מיט װאָס, מאַדאַם, קאָן איך אייך דינען ?

ער האָט זיך דערביי פּאַמעלעך צוגעזעצט און גראָד אַקעגן זיין
באַזוכערין,. און העפלעך-שמייכלענדיק אַריינגעקוקט אין די אויסגע-
פּרעגטע, ניט-מיאוסע אויגן,

זי האָט זיין קוק ניט אוױיסגעהאַלטן, אַראָפּגעלאָזן דעם קאָפּ, ליינכט
פאַרביסן אַ ליפּ,

--- איך ווייס ניט ! --- האָט זי צערייצט אַ מורמל-געגעבן,

אָבער ברין האָט שוין באַקומען זיין אַבסאָלוטן גלייכגעוויכט, האָט
ער געמאַכט אַ צויידייטיקע מינע און אַ ביסל שפּילעװדיק צענומען
די הענט :

--- איר ווייסט ניט ? און מִיר דאכט, אַז איך ווייס יא ...

איצטער האָט זי אים אָנגעקוקט שטײיף מיט אַ באַהאַלטענעם
פאָרוואורף :

--- דאָס איז זייער גוט װאָס איר װײיסט יאָ !.. .

אויף אַזאַ טאָן פון אָט דער שװער-לײיביקער דאַמע האָט זיך ברין
ניט געריכט, און, אַ ביסעלע צעמישט, גענומען באַטראַכטן זיינע אייגענע
פינגער :

--- איך שטויס מיך נאָר אָן. איך בעט אייך... הונדערט מאָל
בעט איך צו אַנטשלדיקן מיר מיין אויפטריט ביי אייך אין שטוב,

--- אייער אַנטשולדיקונג, מאָסיע ברין, האָט זי אים דוױכגע-
נומען מיט איר אויסגעקוילערטן קוק און אירע אויגן האָבן איצט גע-
גלאַנצט מיט אַנטשלאָסנקײט פון אַן אשת:חיל, --- אייער אַנטשולדיקונג
קאָן מיר גאָר ניט העלפן...

דער גראָדער קוק אירער, אַזױ װוי איר דרייסטער טאָן, האָבן אים
איבערראַשט: , הען, הען! זי איז דאָך גאָר ניט אַזאַ קאַלב, װוי ער האָט
געמײינט: סיי ביי איר אין שטוב און סיי דאָ, ווען זי איז אַרײן..."
ער האָט אין איר פּלוצלונג דערפילט די בייזקייט פון אַן אוריחיה, וועלכע
באַשיצט אירע קינדער אָדער איר אומבאַהאָלפענעם זכר. אַזאַ איינע איז
אָפּטמאָל קאַפּאַבל אויף אַלץ!.. האָט ער, ניט-וילנדיק, געמאַכט:
;המ !..* און אַ רוק-געגעבן זיין שטול אויף צוריק. דאָס אַלײן איז
שוין געווען אַ ניט:אויסגערעכנטער זשעסט פון שטייגנדיקן דרך:ארץ.
אַנב, האָט ער איצט באַמערקט, אונטער איר קורצן קלייד, װאָס פאַר אַ

289

קרעפטיקע ווייסע פיס עס שלייערן זיך ביי איר אין די דינע, העל-ברוינע .
זיידענע זאָקן. צוזאַמען מיט דער געבױיגענער ליניע פון אירע היפטן
גיסן זי זיך צוזאַמען אין איין מאָלערישן שוואונג. אַך יאָ, רובענס װאָלט
זיך אויך ניט געשעמט אױסצוכאַפּן אַזאַ נאַקעטן אויסבויג. טיציאַן װאָלט
דאָס פאַרשלייערט מיט ווייכע פאַלדן פון אַ העמד, כדי צו מאַכן די ליניע
נאָך אָנציענדיקער, ראָמאַנטישער...

--- זאָגט, ליבע מאַדאַם מלאָטעק! זאָגט װאָס איר האָט צו זאָגןף
איך הער אייך !

ער האָט דאָס אַרױסגערעדט מיט אַ געמאַכטער פייערלעכקייט, װי
אין אַ ראָמאַן, כדי צו פאַרדעקן דערמיט זיין צױנייגעריקן בליק. אָבער
די רובענס-ווערטע דאַמע האָט זיין פאַלשן טאָן זייער גוט צוריקגעשלאָגן :

--- איר הערט מיך ניט. איר זעט מיך מער װי איר הערט!..
און קיין ליבע מאַדאַם בין איך אויך ניט. איך בין נאָ ר מאַדאַם
מלאָטעק.

,גאָר ניט קיין גאַנדז !* --- האָט זיך ברין געטראַכט און ניט אָן
אַ געוויסער הנאה. --- ,די גאַנדז איז גאָר אַ קאַץ. זי דראַפּעט זיך.. .*

אויפן קול אָבער האָט ער צו איר געזאָגט אַזױ, ניט-אויפגעבנדיק
זיין לייכטע שפּילעװדיקײיט :

--- אַזױ זאָגט איר, מאַדאַם, איך זע צופיל ? פאַרמאַך איך די אויגן.
רעדט ! איך זע מער גאָרנישט,

--- מאַכט זיך ניט נאַריש, מאָסיע ברין! --- האָט זי אויף אים אַזױ
גוט װוי אָנגעשריען. --- ס'איז ערנסטער וי איר מיינט. איך האָב אויף
דעם אָװונט ביי מיר אין שטוב געבויט. זענט איר געקומען און קאַליע-
געמאַכט: צוויי פון די פּרעסע-לײט אויסגעזידלט, אַ דריטן געפּאַטשט,
די געסט זיינען זיך צעלאָפן. און נעכטן פרי... גאַנץ פרי איז מען
געקומען פון געריכט, אָפּגעשריבן דאָס מעבל און פאַרחתמעט.

--- מיינט איר טאַקע, מאַדאַם, אַז ווען האַרקאַװוקע דער קונסט-קרי-
טיקער װאָלט ניט געװאָרן אױסגעפּאַטשט, װאָלט מען איער מעבל
געשאַנעװעט ?..

--- אָן דעם סקאַנדאַל װאָלט מען לייכט באַקומען קרעדיט. שוין.
ניט צום ערשטן מאָל...

-- המ... ועדליק אייער קוזין גאַבראָנסקי האָט מיר דער"
ציילט --

--- זיינען מיר גבירים.... רייכע עלטערן... יאָ, יאָ אויף דע ם
חשבון האָט ער שוין אונדז ניט אײינמאָל אַרױסגעהאָלפן. אָבער איצט...

--- ווייסט ער ניט דעם אמת ?

200

-- ניין, ער ווייסט ניט, אַז די עלטערן מיינע ווילן מיר ניט שיקן.
זיי גלויבן מער ניט מיין מאַן. זי ווילן ניט ער זאָל בלייבן ביי זיין
מאָלעריי. זי האָבן דאָס קיינמאָל ניט געװאָלט. זיי ווילן אַז מיר ביידע,
איך און מיין מאַן, זאָלן מיר זיך אומקערן צוריק אַהיים, אין דער אוקראַינע,
ווערן שניט-קרעמער, אַוױ װי זיי.,,

--- מיינט איר אַז ס'איז ניט קיין גלייכע זאַך ?

די ניט-קאָרעקטע באַמערקונג האָט די מלאָטעקיכע אַ הױב-געטאָן
פון אָרט. שווער װי זי זעט אויס, איז זי אויפגעשפּרונגען וי אַ גרויסער
גומענער באָל; |

--- און װי מיינט איר דאָס?.. זעקס יאָר אַז איך און מיין מאַן
אַרבעטן צוזאַמען, האָפן, קאָרמענען צענדליקער געסט, באַטרינקען די
פּרעסע-לייט מיט שאַמפּאַניער. און מיטאַמאָל..,

| רויטע פלעקן האָבן איר אַ שאָס-געגעבן אין די פאַרבלאַסטע גלאַטע
באַקן, איר קין איז זיך פאַרגאַנגען אין אַ דריבנעם ציטער. נאָך איין
רגעלע און זי צעוויינט זיך. ערשט איצטער האָט ברין באַמערקט וי פּײי-
לעך איר איז אַזאַ אַנטוישונג. אַראָפּצונידערן פון קינסטלער-פּיעדעסטאַל
און ווערן אַ שניט-קרעמערקע, אַזױ וי אירע עלטערן, איז, ווייוט אויס,
העכער פאַר אירע קרעפטן. און זיין געוועזענע וייב,. זיין סאָניאַ,
איז דען געווען בעסער ?. .

האָט ער דערפאַר שטאַרק חרטה-געקראָגן אויף זיין ניט-פּאַסיקער
באַמערקונג און זיך באַאײלט צו באַרואיקן זיין אויפגערעגטע באַזוכערין:

--- מאַכט דערפון ניט קיין טראַגעדיע, מאַדאַם ! אויך איך האָב דאָס
איבערגעלעבט, ווען ביי מיר.. .

ער האָט זיך פאַרכאַפּט און אָנגעכמורעט די ברעמען:

-- מיט איין װאָרט : וועגן װאָס האַנדלט זיך דאָס 1 זעצט זיך!
זיצט !ּ |

ער האָט פון בוזעם-קעשענע אַרױסגעצױגן דעם קאַנװערט מיט
לופּענס נעכטן באַקומענעם האָנאָראַר, וועלכן ער האָט נאָך װײניק גערירט,
און נאָכלאָזיק גענומען ציען אַסיגנאַציעס :

--- אוב עס האַנדלט זיך ועגן אַ פּאָר טױזנט פּראַנק, איו...
שעמט זיך ניט,

אירע אויגן האָבן זיך אויפגעריסן. זי האָט זיך, קאָנטיק, ניט
געריכט, אַז מען װעט פון פאָרנט-אַרײן אָנהויבן פון טויזנטער.

-- יאָ, יאָ... -- האָט זי גענומען שטאַמלען און אירע אױגן-
לעפּלעך זיינען גלייך רויט געװאָרן,

זי האָט אַרױסגעכאַפּט איר טאַשנטיכל פון האַנט-זאַק און צוגע-

291

דריקט צום פּנים וי עס ווייזט אויס -- נאָר כדי ברין זאָל איר גיריקן
אויסדרוק ניט זען. |

--- אויב, -- מאַכט זי מיט אַ געפאַלענער שטים, --- מיר וװעלן
היינט-מאָרגן ניט באַצאָלן דעם וועקסל, װעט --

אָבער ברין האָט זי אומגעדולדיק איבערגעשלאָגן:

--- וועט דריי טויזנט זיין גענוג ?

זי האָט גלייך ניט צוגענומען, נאָר אַראָפּגעלאָזן איר טאַשנטיכל,
און איר ברייטהאַרציקן געבער אָנגעקוקט מיט אָפענעם האַס. אַפּנים ---
ווייל ער זעט זי אין אַזאַ דערנידערונג. אָבער באַלד האָט זי זיך צוריק-
געפונען; נאָכלאָזיק, װוי זי װאָלט געטאָן אַ טובה, צוגענומען און
אַ גלעטער-געגעבן די עטלעכע אַסיגנאַציעס: | |

--- מאָסיע ברין, גענוי ווען איך װעל אייך אָפּגעבן קאָן איך אין
דעם מאָמענט ניט זאָגן. |

-- עס מאַכט ניט אויס... -- האָט ער זיך נענטער צוגעזעצט ‏
צו איר און עפּעס אומגערן אַזױ אַראָפּגעלאָזן איין דלאָניע אויף איר קני
און דערפילט, אַז די רונדקייט איז ווירקלעך גאָר אַ באַזונדערע. ניין,
רובענס װאָלט זיך מיט אַזאַ מאָדעל ניט געדאַרפט שעמען. צו אַלדי גוטע
יאָר טיציאַנס אָנגעפאַלדעװעטע העמדער!..
| -- אַ דאַנק! -- האָט מאַדאַם מלאָטעק קורץ אַ מורמל-געגעבן.

אַ פאַרשפּעטיקטער דאַנק איז דאָס געווען. זי האָט דאָס אַפּנים אַלײן

דערפילט און אויפגעשטאַנען מיט איר גאַנצער ואוקס. איר מעכטיקע
ברוסט האָט זיך אומרואיק געהויבן, |

אָבער דער שד פון הפקרות, װאָס האָט זיך נעכטן אינדערפרי צע-
טאַנצט אין ברינען און איז שוין היינט געווען נישקשהדיק מיד, האָט
ווידער אויפגעלעבט און, מאַכנדיק אַלערלײ גרימאַסן, גענומען שעפּטשען:
,צו לאַנג, ברין, כיסטו געווען א נאַר, אַלץ איז דערלויבט אין דיינע יאָרן.
װיבאַלד זי איז געקומען איינע אַלײן צו אַ פרעמדן מאַנצביל אין אַטעליע
און מיט אַזעלכע פּרעטענזיעס... װאַרט ניט!..*

--- אפשר װועט איר טרינקען אַ... טאַסע טיי ?

ער האָט דאָס אָנגעבאָטן גלאָט אַזױ. ווייל קיין אַנדערע װערטער
האָט ער אין דעם מאָמענט ניט געהאַט. און באַלד אַלײן דערקלערט זיין
פּלוצלעכן אָנבאָט : |

--- װיבאַלד איר זענט שוין דאָ... רוט זיך אויס !

--- ניין.., איז זי נאָך אומרואיקער געװאָרן און שרעקעוודיק
זיך אומגעקוקט אויף דער קאַשמיױרער דעקע איבער דער קאַנאַפּע, אויפן
אויפגעדעקטן װאָליקן פּלעד, װוי אויף אַ פּאַסטקע. איר ;ניין* גופא איז

2092

עפּעס אױך געװען אַ שיטערדיקער, אַ ניט-זיכערער. די קאָמישקייט
פון איר ,בייך? האָט זי אַװדאי אַלין דערפילט, װאָרעם זי האָט אים גיך,
אַ ביסעלע צויגיך, גענומען פאַרטײיטשן:

-- איך מוז באַלד... יאָ, מיין מאַן מוז איך טעלעפאָנירן...
דאָ, אונטן... אַז איך האָב געקראָגן. ער זאָל זיין רואיק...

--- צוליב װאָס טעלעפאָנירן ? -- האָט ברין מיט איין אָרעם
אַרומגענומען איר ברייטלעכע, פעסטע טאַליע, --- איר װעט אים בעסער
אַליין זאָגן, װעט דאָס זיין אַ סיורפּריז. . ,

--- אַ סיורפּריז . . האָט זי זיך גענומען איבערלייגן און פונ-
דעסטוועגן אָפּגעטראָטן אָן אַ זייט, |

-- יאָ, אַ סיורפּריז ! --- האָט זי ברין ניט אָפּגעלאָזן. --- עס דאַרף
קומען אומגעריכטערהייט, זאָל ער װאַרטן !

--- זאָל ער װאַרטן... -- האָט זי עפּעס מאָדנע איבערגעחזרט,
אַ כיכיקע געגעבן, און אירע אויגן האָבן געקראָגן אַ שווימענדיקן אויס-
דרוק. שמאָל און בוימלדיק זיינען זיי געװאָרן,

אַזאַ איבערגאַנג פון טריישאַפט צו אָפּלאַכערישער קוענקלעריי
האָט ברינען אַרײנגעװאָרפן אין אַ פריילעכן טומל, ער איז נאָך דרייסטער
געװאָרן :

--- איר וועט זיך דערהיצן, --- האָט ער איר אַ וואונק געגעבן אויפן
גליענדיקן אייוועלע,

--- דאָ איז טאַקע הייס.... --- האָט זי זיך אומגעקוקט. אירע באַקן
האָבן איצט געגליט ניט װײיניקער װי דאָס אייזערנע אייוועלע.

ניט װאַרטנדיק ביז זי װועט דערלויבן, האָט ברין אָנגענומען איין
אַרבל פון איר קאַראַקולענעם זשאַקעט און גאַלאַנט גענומען ציען.

דאָס באַרירן די װאַרעמע גלאַטקײט פון איר שװאַרצער סאַטי-
בלוזע, ביים העלפן אויסטאָן דעם שווערן זשאַקעט, די אָנגעצויגנקייט
פונעם זעלבן סאַטין אויף איר' קיילעכדיקער פּלײיצע, האָבן אים, קעגן
זיין אייגענעם ווילן דורכגענומען מיט אַ בייסיקן, אומגעדולדיקן ציטער,

;װאָס איז דאָס 1* --- האָט ער זיך אַלײן גענומען מוסרן, --- ,איז
דיר װײיניק סאָלאַנש 1 אַזאַ זיסע, אַזאַ וואונדערבאַרע, אַזאַ שמעקנדיקע,
וי אַ צייטיקער, מיט מאָרגןטױ באַדעקטער אָראַנזש! נאָך אַ גאַנצער
נאַכט מיט איר צוזאַמען ביסטו נאָך אַלץ ניט זאַט ? ביין ל"

אָבער דער צעהוליעטער שדל אין האַרצן, די צעלאָזנקייט פון אַ
גאַנצן מעת-לעת פאַרגעניגנס זיינען שוין ווייט אַװעק, געווען שטאַרקער,
מיס זייער אומגעצוימטקייט, פאַרן אַרעמינקן מוסר; אַזױ װי דאָס
אַמבער-פּאַרפיום, פון מאַדאַם מלאָטעקס צעװאַרעמטן און שטאַרקן גוף,

299

איז אין דעם מאָמענט געווען שטאַרקער פאַרן קינסטלעכן פאַרגלייכן
סאָלאַנשס ליבע מיט אַ צייטיקן אָואַנזש. יענע איז דאָך בלויז דערינע-
רונג, ערגעץיוואו הינטער ווענט, אין אַן אַנדער קװאַרטאַל. אָבער די-דאָ
איז קאָנקרעט, אַ בליענדיקע פרוי. מיט דער האַנט אָנצונעמען. מען דאַרף
נאָר זיין דרייסטער. מאַלע װאָס נעכטן איז געװען!.. עס האָט זיך
אַזױ בולט אַרױסגעװיזן די ריכטיקייט פון באַקאַנטן ווערטל, אַז אַן אויס-
געהונגערטע לײדנשאַפט איז זאַט און די געזעטיקטע איז הונגעריק, ‏
אַלץ װאָס האָט צו טאָן מיט דער נאַקעטקײט פון אַ פרוי, ווער און װאָס
זי זאָל ניט זיין, אַפילו ווען זי איז ווייט פון דעם אויסגעפיינערטן גע-
שמאַק, װי אָט די גרויסע, יונגע, אַ ביסל אומגעלומפּערטע מאַדאַם
מלאָטעק, האָט איצט אונטערגעדריקט ברינס געװיסן און געשפּאַנט
זיין בייזן ווילן אַזױ, אַז ער איז מער בכוח ניט געווען אַרױסצלאָזן פון
די הענט אַזאַ געלעגנהייט. אַ נייער געהיימניספולער ווינקל פון עולם-הזה
האָט זיך אים אַנטפּלעקט. דאָס פאַרבייגייענדיקע גליק --- אין אַ נייער
באַלױכטונג... אַך, זאָל עס הייסן װי עס װיל! ליבע, לײדנשאַפט,
זינד. ניט דער נאָמען איז דער עיקר...

- אָ, -- האָט מאַדאַם מלאָטעק לייכטער אָפּגעאָטעמט, ווען ער
האָט זי באַפרײט פון איר פוטערנעם זשאַקעט, -- דאָ איז צױישטאַרק
אָנגעהײיצט... /

-- ,, דאָס ביסטו אַזױ אָנגעהייצט !..* האָט ברין, מיט אַ בייזער
נייגעריקייט, באַטראַכט איר הויך אָטעמדיקע ברוסט,

נאָר געזאָגט האָט עֶר גאָרניט. ער האָט נאָר געשמײכלט מיט אַ
קאַפּעלע נאַריש-צעצויגענע ליפּן, געשטאַנען מיט איר זשאַקעט און
היטעלע אין ביידע הענט און זי אָנגעקוקט. זי האָט זיינע מאָדגע-לאַכנ-
דיקע אויגן ניט אױסגעהאַלטן און זיך ווידער אַראָפּגעלאָזן אין פאָטעל,
די אויסגעבויגענע וויעס אויך אַראָפּגעלאָזן און אָן אַ שום איבערגאַנג
אָנגעהויבן צו קלאָג"זיך אויף איר מזל, ניט פאַר ברינען, ניט פאַר
זיך אַלײן: |

--- װאָס קאָן איך טאָן מער ? אַז קיין זאַך קומט ביי אים ניט
אַרױס, קיין זאַך גיט זיך. אים ניט איין... אָט-אָט ! און װידעראַמאָל
אָטיאָט! און עס קומט ניט אַרױס. שוין זעקס יאָר אַזױ.

האָט דאָס פון איר אַרוסגעמורמלט די חרפּה, װאָס זי האָט אָקערשט
איבערגעלעבט, בשעת אַנטלײען געלט ביי אַ פרעמדן? צי דער פאַר"
גלייך, װאָס זי האָט אין האַרצן געמאַכט, צווישן איר טאַלאַנטלאָזן אומ-
פעאיקן מאַנדל מיטן שעפּסענעם פּראָפיל און אָט דעם שיינעם זעלבסט-
באַוואוסטן, אין דער מאָלער-װעלט באַקאַנטן און פרייגעביקן מאַנצביל,

594

{ װי ברין האָט איר איצטער אויסגעזען ? װאָס איז די נפקא-מינה ? אַבי
| איר אָנגעבלאָזענער שטאָלץ קייקלט זיך סיי-ווי-סיי, װוי אַ גומענער באָל,
באַרג-אַראָפ. . .

זיכערער געװאָרן ביי זיך, פונעם ערשטן דערפאָלג, האָט ברין פאַר-
לאַנגזאַמט דעם טעמפּ פון זיין אָנגריף. ער איז זיך, מכלומרשט זייער
רואיק, אַװעק צום הענגער לעבן טיר און פאָרויכטיק אױפגעהאַנגען
מאַדאַם מלאָטעקס קאַראַקולענעם זשאַקעט, איר היטעלע ‏ אָבער אין דער
זעלבער צייט ניט אַרױסגעלאָזץ זי פון אױגיוינקל. זי האָט איצט
צורעכט"געמאַכט אירע רייכע האָר אויפן קאָפּ. און, אומיסטנע אָדער
ניט, אָנשטאָט איינפּרעסן זיי, האָט זי זײ גאָר צעשױבערט. מסתמא
עטלעכע האָר-שפּילקעס געלאָזן אַרױסגליטשן זיך . .. אַ ווייכע, גלאַנציקע
קאַשטאַנעןדקודלע האָם זיך אַרױסגעריסן און פאַרשטעלט פון אים איר
פּראָפיל מיט די רויטע יצר-הרע-פלעקן אויף דער ווייסער באַק,

;איז דאָס מעגלעך -- האָט ער נאָכמער פאַרלאַנגזאַמט זיינע
באַוועגונגען, --- ;ערשט אייערנעכטן בײינאַכט האָט זי זיך אַזױ איינגע-
שטעלט פאַר איר מאַן, באַשיצט זיינע געמעלעכצן, געזאָגט ליגנס, גע-
חנפעט די צייטונגסלייט, געלויכטן מיטן מאַנס שמייכל, וי די לבנה מיט
דעם שיין פון דער זון. און איצטער... קוק זי נאָר אָן !.. איבעריקנס,
צוליב װאָס זוך איך פעלערן ביי אָט דער ניט-איבערגעשפּיצטער גע
זונטער פרױ ? סאָניאַ איז דען געװען בעסער? איך אַלין בין
בעסער ?"... יו

-- איז האָף איך... --- האָט ער עפּעס אָנגעהויבן פון אַ מיטן
און מיט זייער שטילע טריטעלעך גענומען דערנענטערן זיך צו זיין
באַזוכערין פון דער זייט. --- איך האָף, הייסט דאָס, אַז איר האָט איין-
געזען, און איר װעט מיר מוחל זיין מיין אַרױסטריט ביי אייך אין שטוב,
קעגן אייערן אַ גאַסט..,

די האָפענונג, װאָס ער האָט דאָ ;געהאָפט", איז שױן געװוען
אַ ביסעלע איבעריק. עס האָט אָבער איבערגעריסן די מאָדנע שפּאַנונג,
װאָס האָט זיך געשאַפן צווישן אים און איר. .. ריידנדיק אַזױ, איז ער
צוגעטראָטן צום פאָטעל, און מיט אַ געמאַכטער פאַרטראַכטקײט אָנגש.
נומען קלאַראַס האַנט. די גלאַטע און שיינע פינגער זיינען געווען רויטלעך
און קיל, פון אויפרעגונג אַפּנים,. ער האָט זי לאַנגזאַם צוגעטראָגן צו די
ליפּן,

זי האָט איר האַנט ניט אַװעקגענומען. נאָר מיט אַ לײכטן ציטער
אַרײנגענומען אין זיך די װאַרעמקײיט פון זיינע ליפּן, מיט האַלב-פאַר-
מאַכטע אויגן צוגעהערט זיך צום זױגנדיקן טאָן. װאָרעם דער קוש

אירע פינגער-קנעכלעך האָט זיך פאַרצויגן. ...
, 399

ברין האָט דערפון קיין איבעריקע באַגײסטערונג ניט געהאַט, אָבער
ניי איז דאָס פאָרט געווען. עס האָט אין זיך געהאַט יענע דערפרישנדיקע
נייקייט, צוליב וועלכער מענער פאַרלירן אָפּטמאָל דעם קאָפּ, װוי פאַרליבט
און איבערגעגעבן זיי זאָלן ניט זיין זייערע פרויען, כלות, געליבטע... די
זשעדנע נייגעריקייט אין ברינען איז געװאַקסן; װאָס לענגער ער האָט
געדריקט די לאַנגע פינגער צו זיינע ליפּן, װאָס מער ער האָט אין זיך
אַרײנגעצױגן דעם פאַרפלויגענעם ריח פון איר פּאַרפיום. און עפּעט,
וי ער װאָלט דערפילט מיט זיין גאַנצן וועזן, אַז דער בעכער פון עולם-הזה,
װאָס טאָלאַנש האָט אים פול אָנגעגאָסן, רינט-אויס, שמעקט שוין מיט
הייוון אויפן דעק. אפשר אין עס ערגעץוואו לכתחילה געװען אָנגע-
שפּאָלטן ? וער האָט דאָס צייט צו טראַכטן? מען דאַרף זיך באַאױלן,
באַאײילן זיך דאַרף מען...

געענדיקט זיין כלומרשט-גאַלאַנטן קוש, האָט ער קלאַראַס האַנט
פון זיינער נאָך אַלץ ניט אַרױסגעלאָזן, נאָר דורכדרינגענדיק אַרײנגעקוקט
אין איר געזיכט,. מיט אַ באַהאַלטענער שנאה אַרײנגעקוקט. עפּעס װי .
אָט די גרויסע יונגע פרוי, מיט איר אױסגעפּאַשעטן גלאַטן לייב, וועלכן
ער האָט מיט אַ מינוט צוריק דערפילט אונטער איר סאַטין-בלוזע, בשעת
העלפן איר אױסטאָן דעם זשאַקעט, װאָלט אים איצט געשטאַנען אין וועג
און װאָלט אים מיט איר פּלוצלעכן באַזוך געשטערט אויסצוטרינקען דעם
אָנגעשפּאָלטענעם בעכער ביזקל דעק, |

:3

--- איז טיי וועט איר טרינקען ? -- האָט ברין ווידער אָנגעהויבן
פון אַ מיטן, און מיטאַמאָל אָן שום ווייטערע הקדמות איינגעבויגן זיך
איבערן פאָטעל און אַרומגענומען קלאַראַס האַלדז-און-נאַקן אונטער דער
פּוכיקער כװאַליע פון אירע קאַשטאַנעהאָר.

--- װאָס איז דאָס ? -- האָט זי געמאַכט אַ פאַרוואונדערטע מינע,
אָבער אָפּגעשטױסן אים פון זיך האָט זי ניט,

--- ס'איז גאָרניט, --- מאַכט ער און קוקט-אַװעק בלומרשט. פאַר-
שעמט, --- איר געפעלט מיר נאָר, דאָס איז אַלץ,

זי האָט וידער ניט פּראָטעסטירט, נאָר שלעפערדיק אַ מורמל-
געגעבן צו זיך אַלײין:

--- נאַ, איך מוז שוין גיין...

דערנאָך געמאַכט אַן אָנשטרענגונג אויפצוהויבן זיך, און ברין האָט
איר געהאָלפן } װאָרעם איר שטײי-פּאָזץ האָט אים געגעבן אַ געלעגנהייט
אַרומצונעמען זי, גלעטן איר דעם ברייטן, מיט גלאַטן סאַטין באַצו-

200

גענעם רוקן. און כדי אָפּצואװענדן איר אויפמערקזאַמקייט פון זיך און
פון דעם װאָס ער טוט מיט איר, האָט ער צו איר געהיימניספול גענומען
שעפּטשען :

-- און ער מאָג װאַרטן!.. ער האָט צייט. ער איז שױן לאַנג
זאַט פון דיר... פון דיין שיינקייט... אָבער איך, קלאַראַ!.. .

פון אָט דער ;אָפּשפּרעכעניש? איז זי עפּעס אינגאַנצן שװאַך גע-
װאָרן, צוריק אַראָפּגעלאָזן זיך אין פאָטעל און מיט איר שװערקייט
צעריסן די קייט פון זיינע אָרעמס, װאָס האָבן זי געהאַלטן געפאַנגען,
אים אַלײין אויך מיטגעריסן מיט זיך,

איז ער איצט געבליבן שטיין איבער איר, איינגעבויגענערהייט,
און מיט זיינע נייגעריקע הענט פיבערדיק געזוכט די ליניעס פון איר
גרויסן שיינעם גוף, באַװואונדערנדיק זיין אייגענע פרעכקייט, װאָס האַלט
אין איין װאַקסן. ער איז, דוכט זיך, שטענדיק געווען אַזױ באַשײדן,
אַזױ צוריקגעהאַלטן, אַזאַ דרך-ארץ געהאַט פאַר דאַמען.

עגיט אַנדערש?, --- האָט ער זיך אַלײן געגעבן אַן ענטפער, זוכנדיק
דעם וועג צו איר קאָרטאַזש, --- קניט אַנדערש, אַז סאָלאַנש האָט מיך דאָס
אַזױ צעבאַלעװעט. צופיל און צודלייכט געגעבן אויף איין מאָל, דער-
פאַר רעכן איך, אַז אַלץ קומט מיר, אַלץ מאָג מען און מען װוערט ניט
באַשטראָפט, איבריקנס, װאָס אַרט דאָס מיר אַזױ ? לאָמיר בעסער זען
װי אָט די דאָ װעט מיך באַשטראָפן!,,"

קלאַראַ האָט אַפילן ניט געטראַכט פון באַשטראָפן אים, און ברין
האָט זיך איבערצייגט, אַז דער ערשטער איינדרוק זיינער, ווען קלאַראַ
מלאָטעק האָט איבערגעטרעטן זיין שװעל, איז געװען אַ ריכטיקער,
די לעבעדיקע כװאַליעס, װאָס זיינען געווען פאַרשפּאַרט אין רויטן לע-
דערנעם גאַרטל, אין בלויען סאַטין פון איר בלוזע און אין איר ראָזעװוען
קאָרסאַזש, וי אין אַן ענגער פאַרבנרייכער הרעבליע, האָבן זיך אויף אים,
מיטן ערשטן פאַרזוך, אַ ריס-געגעבן װי אַ געוויסער פון ווייבלעכקייט
און פאַרבלענדט מיט דער גלאַטער אױסגעפּאַשעטער ווייסקייט, באַ-
טױבט מיטן אַמבער"פּאַרפיום. דעם קאָפּ האָט ער פונדעסטועגן ניט
פאַרלױירן. װאָס װוייטער, אַלץ העלדישער און געניטער איז ער געװאָרן,
צעטומלט איז זי געװען געזעסן מיט פאַרמאַכטע אויגן, װי געשלאָגן
מיט אַ שייט האָלץ איבערן גרויסן, פּושיקן קאָפּ,. איר אויפגעטרייסלטע
פריזור האָט געשפּריצט מיט האָר-שפּילקעס און אירע קונציק-אָנגעדרייטע
קאַשטאַנענע קודלעס האָבן איצטער, װי אַ קיצלדיקע ווייכע קאַסקאַדע,
פאַרפלייצט איר באַשעמטן געזיכט, איר האַלדו און ברוסט. בעסער
אַזױי! זאָל זי ליבערשט ניט זען װאָס מען טוט מיט איר,

297

--- איך האָב ליב מיין מאַן... --- האָט זי נאָר שװאַך געמורמלט
פון יוצא-וועגן, אין בעסטן פאַל כדי אָפּצושרעקן איר צודרינגלעכן פאַר-
פירער, אָבער װאָס איז דער אונטערשיד ? אַז דער ביײזויליקער און
העלדישער, גאַסטפרײנטלעכער מענטש נעמט דאָס סייווי-סיי ניט אין
אַכט, |

-- יאָ, יאָ.... --- האָט ער נאָר הייזעריק צוגעגעבן, זי איז, הייסט
דאָס גערעכט. אַ מאַן דאַרף מען ליבן.... און פונדעסטוועגן האָט ער איר
פאַרשמאַכטן ביוסט באַפרײיט וי אַ געפאַנגענע פּרינצעסין; אָן אַ פּיצל
רחמנות באַפרײט פון קאָרסאַזש. רעכט אַזױ ! זי ווערט דאָך שיר ניט
דערשטיקט...

זי האָט לייכטער אָפּגעאָטעמט, נאָר די ליפּן אירע האָבן נאָך אַלץ
געמורמלט, אָן איר ווילן געמורמלט, װי ביי אַ באַנומענער: {

--- איך... איך האָב אים זייער ליב,.. קינמאָל מיט אַנ-
דערע... ניין... |

--- ניין, קיינמאָל ניט , . . --- האָט ברין זייער ערנסט באַשטעטיקט,
און אַפילו קיין שמייכל ניט געגעבן. אַזױ פאַרהאַװעט איז ער געװוען.

נאָר באַלד אַפּנים האָט ער זיך אַרומגעזען, אַז אַלײן װעט ער דאָ
קיינמאָל ניט פאַרטיק ווערן, און גענומען בעטן זיך :

--- זע, טייערע, העלף מיר! איך פאַרליר אַזױ פיל קראַפט, און
דוֹ --- אויך, צוליב װאָס ?

--- צוליב װאָס ?. ,
פּלעט און געפאָלגט,

אַ גרויסער שיינער גוף, אינעם געשמאַק פון רובענס אין זיינע
מעדיטשי-קאָמפּאָזיציעס, האָט זיך פאַר ברינען אַנטפּלעקט איַן זיין גאַנ-
צער צייטיקער פּראַכט. דער סופיט פון אַטעליע איז עפּעס נידעריקער
געװאָרן איבער אַזאַ אימפּאָזאַנטער פרויעךדפיגור מיט אַ ראָזיווייסן
הויט-גלאַנץ פון זעלטענע פּערל און מיט קרעפטיקע היפטן פון אַ לעבעדיקן
װיליאָנטשעל, נאָך סאָלאַנשס שלאַנקײט און האַרמאָנישער גלײכמאָ-
סיקייט, נאָך סאָלאַנשס טונקעלער הויט מיטן שימער פון גרינלעכן זייד,
האָט אים די דאָזיקע געשטאַלט אויסגעזען אינגאַנצן ניי, און אין דער
זעלבער צייט איינפאַכער און דערפרישנדיקער, װי קװאַל:װאַסער, נאָך
שטאַרקן וויין... איז ער געשטאַנען און באַװואונדערט דעם שוואונג
פון די פּרימיטיװוע ליניעס. און ווירקלעך, ווער זאָל זיך דאָס געווען
ריכטן, אַז אונטערן פּראָסטן טונקל-בלויען סאַטין מיט די פּערלמוטערנע
קנעפּ און אונטערן שװאַרצן װאָלענעם קלייד געפינען זיך אַזעלכע
וואונדער ?. .

האָט זי אים איבערגעפרעגט וי אין הינהער"

298

--- איך האָב אים ליב. .,. זייער ליב.. . --- האָט זי נאָך אַלץ גע-
פּלאַפּלט, פאַרענטפערנדיק זיך פאַר איר אַנטבלױזטקײט, פאַרדעקנדיק
דאָס געזיכט מיט ביידע אָרעמס. |

אָבער ברין האָט זיי, אָן אַ גרויסן װידערשטאַנד, צענומען, אַרױיפ-
געלייגט זיי זיך-אַלײן אויף די פּלײצעס און געפּיעשטשעט-שטיל אַ פרעג-
געגעבן :

--- און מיך ? מיך גאָרניט ?..,

-- דיך ? דיך 1 -- האָט זי פאַרוואונדערט אָפּגעזיפצט און פעסט
אַרומגענומען זיין נאַקן,

--- דיך .. . נאָך מער, --- האָט זי זיך פּלוצלונג מודה-געווען און צוגע-
דריקט צו זיך. --- דו ביסט קליגער, טאַלאַנטפולער, דרייסטער און...
און שענער אויך, |

די שנאה, װאָס ער, ברין, האָט פריער דערפילט צו איר קעלבער.
נער זאַטקײט, וי אים האָט זיך אויסגעדוכט, און צו איר טעמפּקײט, װי
אים האָט דאָס אויסגעזען, איז אין איין מינוט איבערגעגאַנגען אין אַ גרױי-
סער ליבשאַפט, אין אַ התפּעלות פאַר איר טעמפּעראַמענט, וועלכער
שיינט צו זיין אַזױ רייך, װי איר צייטיקער גרויסער גוף,

;אָ, אָט די מלאָטעקס", --- האָט ער נאָר בייזלעך געטראַכט, --
;אָט די טאַלאַנטלאָזץ מלאָטעקס, מיט די שעפּסענע פּראָפילן, זיי ווייסן
בעסער פאַר די ברינס, װי צו לעבן אויף דער ועלט. זיי טרעפן דאָס
מיט זייער בהמהשן אינסטינקט, מער װי מיטן שכל. זיי קלייבן אױס
דאָס בעסטע שטיק וייב און מער האָבן זיי גאָרניט און דאַרפן מער
גאָרניט. גיב נאָר אַ קוק ויפיל געזונט און וויפיל ערדישע קראַפט
מלאָטעקס ;צווייטע העלפט" האָט דאָס אין זיךך!.. סיאיז דיר גיט
טרינקען שאַמפּאַניער פון סאָלאַנשס פּלאַכן באָקאַל, זופּעלעך, בי-
סעלעך . . . וויפיל וויין, בכלל, קאָן דאָס אַ מענטש אויסטרינקען?..
די דאָ איז אַ שפע פון... מילך. װאַרעמע, מחיהדיקע מילך, אַ פולע
דאיענקע מיט אַ היטל שניי-ווייסן שוים פון אויבן. עס זצטיקט, עס
לעשט דעם דורשט און עס מאַכט געזונט. טרינק מיט ביידע באַקן װי
אַן אָנגעהאָרעװעטער פּױער ערשט פון פעלד! טרינק װי אַ דערװאַק-
סענער ביקל, שעם זיך ניט ! פון דער ווייסער שפע װעט ניט געמינערט
ווערן, און קיינעם וועסטו דערמיט ניט אָרעמער מאַכן. איין נאַכט פּאַשע
אין גרינעם פעלד --- און די אייטער פון דער הײיליקער קו וועלן ווידער
פול װוערן, פאַר דיר און פאַר אַנדערצ..."

--- אַ דאַנק דיר, קלאַראַ ! --- האָט ער זי אַ צופרידענער געקושט,
פֿאַר דעם זעט װאָס זי האָט אים אַזױ ברייטהאַרציק געגעבן, און געװאָלט

299

אויפשטיין. אָבער זי האָט אים ניט אָפּגעלאָזן, אַרומגענומען מיט אירע
שווערע און קרעפטיקע אָרעמס און ניט געלאָזן.

--- לאָמיר, --- זאָגט זי, --- זיין פריינט.. ווילסט ?

-- איך... איך וװויל... האָט ער עפּעס ניט גאַנץ זיכער
געגעבן זיין הסכמה. געזוכט אַ וועלכן ניט איז תירוץ און געפונען :

-- אָבער דו, קלאַראַ, האָסט דאָך מיך אין האַרצן פיינט. מיט אַ
שנאה ביסטו געקומען צו מיף. איך האָב דאָס געפילט...

זי האָט אים צוגעדריקט צו זיך און אָפנהאַרציק מודה געווען:

--- יאָ. מיט שנאה. מיט אַ ביטערער שנאה!.. אָבער וייסטו
דען ניט אַז שנאה פון אַ פרוי צו אַ מאַן, ווער עס זאָל ניט זיין, גרענעצט
זיך אָפטמאָל מיט אייפערזוכט און מיט באַהאַלטענער ליבשאַפּט! מיט
דיין גאַנצן חוצפּהדיקן אויפפירן זיך אין מיין הויז, מיט דיין שניידיקן
אויסלאַכן די קליינע פּרעסע-לייט, ביסטו מיר פאָרט געפעלן געװאָרן.
און ניט מיר אַלין, נאָר אַלע דאַמען װאָס זיינען געווען ביי מיר אויפן
אָװונט... יעטאַ ראָזען, מיין פריינדין, ביסטו אויך געפעלן געװאָרן....

--- איך ווייס שוין,

--- דו ווייסט שוין? -- האָט קלאַראַ דערװייטערט פון זיך זיין
צוגעטוליעטן פּנים און אים אָנגעקוקט, --- פון װאַנען ווייסטו ? דו קענסט
זי ? אָדער.. . זאָג, זאָג !

--- װאָס קאָכסטו זיך אַזױ ? דער געוועזענער מאַן אירער, גאַבראָנ-
סקי, דיין קרוב, האָט דאָך אונדז באַקאַנט געמאַכט. און נעכטן האָב איך
זי באַגעגנט אין אַ נאַכט-לאָקאַל, געטאַנצט אַפילו מיט איר.... עמעצער
אַ דיקער, אַ פּליכעװאַטער אין ברילן איז מיט איר דאָרטן געזעסן...

-- אַיאַ!.. דאָס איז דער פ ערלצווייג. אַ רײכער אלמן
שלעפּט זיך נאָך איר נאָך. בורטשעט...

--- אויף מיר האָט ער אויך געפּרואװט בורטשעןן.

-- כאַ, כא !.. איז װילסטו ווערן מיין פריינט ? נ אָ ר מיינער.
איך וויל אַפילו ניט דו זאָלסט טאַנצן מיט יעטאַן...

--- שוין ווילסטו ניט ?7.. האָסט דאָך נאָך אַלץ ליב דיין מאַן...

--- אַך, װאָס ! געפּלאַפּלט... איך זע שוין,. איך ווייס. עס ועט
שוין פון אים גאָרניט אַרױס,. ער האָט געפּטרט מיין נדן, צוויי מאָל
געפּטרט --- און גאָרניט. ער װועט שוין מוזן פאָרן צו מיינע עלטערן
און ווערן אַ שניט-קרעמער. ..

--- װאָס עפּעס מיטאַמאָל ?' ו

--- גאָר ניט מיטאַמאָל, איך האָב פאַר אים מער קיין אָפּשײ גיט.
אַיך האָב נאָר רחמנות. שוין אַ היפּשע צייט... אַ מאַן דאַרף טראָגן

200

זיין ווייב, ניט --- פאַרקערט. איך בין שוין מיד פון ניאַנטשען זיך מיט אים,
זאָגן ליגנס, חנפענען צווייפלהאַפטע שרייבערלעך, מאַכן אים אַ קאַ-
ריערע. איך וויל מען זאָל מיך טראָגן. מיך...
| = -- ביסט אָבער ניט לייכט ?.. -- האָט ברין צוויידייטיק אַ לאַך-

געגעבן און פאַר זיך געטראַכט: ;נאָך אַ ביסל און דו רעדסט שוין װי
מיין געוועזענע סאָניאַ....*

--- איך מיין ניט קערפּערלעך 4. -- האָט זיך קלאַראַ אַ קאַפּעלע
אָנגעבלאָזן. --- איך מוז האָבן אַ מאַן, אין וועמען איך קאָן גלויבן, וועל-
כער שאַצט אָפּ זיין ווייבס הילף, אָבער ער, דער אייביקער קעסטניק,
דער אייביקער בדיחיד מיינט, אַז עס קומט אים... ליבסטער! -
האָט זי אים אין מיטן ווידױי האַסטיק אַרומגענומען, --- איך װאָלט זיך
מיט אים געװאָלט גטן. גטן זיך און זיין מיט דיר..,

-- האָסט דאָך געװאָלט.., טי ? -- האָט ער זי פאָרזיבטיק
דערמאָנט. ‏ / | |

--- איך וויל ניט. איך האָב פריער אויך ניט געװאָלט. איך ויל
דיך אַלײן. נאָר דיך, . |

ער האָט געמוזט טאָן איר ווילן, אָבער איבערגעזעטיקט האָט ער זיך
פאָרט דערפילט און געמאַכט אַ פאַרזוך אַרוסצוגליטשן זיך פון אירע
שווערע אָרעמס, דאָס איז שוין ניט געוען אַזױ לײיכט. האָט עֶר זי
גענומען װאָרענען : |

--- איילן זיך מיט דיין גט דאַרפסטו ניט!..
נאָך אויך ניט פריי. אַזױ װוי דן,

אויך דאָס האָט זי ניט אָפּגעשראָקן. זי האָט זיך אַזױ גוט וי פאַר-
כלינעט אין איר ווייבערישער אומגעצוימטקייט;

--- מירן זיך ביידע באַפרייען. ביידע! איך אַזױ װוי דו. פּטור-
ווערן.... ווילסט ? וילסט ?

--- און װאָס װועלן זאָגן לייט ?

--- לייט ? |

דאָס מאָל האָט ברין געטראָפן אין שװאַכן פּונקט. דער בירגער-
לעכער שרעק פאַר דעם, װאָס די געהיימניספולע ;לייט װעלן זאָגן,
האָט קלאַראַן װאַך'געמאַכט. אירע אָרעמס האָבן זיך אָפּגעלאָזן. יעטאַ,
אירע באַקאַנטע, דער גאַנצער בולװאַר מאָנפּאַרנאַס. מיט אַלע זיינע
קאַפע-הייזער, לײידיק-גייער און רכילות-טרייבער, האָט גענומען גיין
כאָדאָראָם אַרום איר, ברין איז אויפגעשטאַנען, זיך צורעכט געמאַכט
און זי האָט פאַרשטעלט דאָס פּנים און מיט אַ װויינענדיקער שטימע גע-
קלאָגט זיך ;

דערווייל בין איך

201

--- אָבער פאַרװאָס , ...‏ פאַרװאָס דערמאָנסטו מיר זי אין אַזאַ

מאָמענט { זיי אַלעמען... איך וויל פון זיי ניט װיסן!

איר גרויסער ראָזיווייסער גוף, װאָס שפּראָצט מיט געזונט, איז
געלעגן אַנטבלױזט אויפן רויט-שװאַרצן געבלומלטן גרונט פון דער
קאַשמירער דעקע און האָט אים דערמאָנט די פּאָזע פון טיציאַנס רוענ"
דיקער ווענוס. דער לייכט-טאַנצנדיקער אָפּשײן פון פייער אין אייוועלע
האָט באַלעבט די עקזאָטישע קווייטן פון געלעגער, געטאָפּלט זײי; און אויך
דעם שיינעם גוף געטיגערט מיט ליכט-פלעקן און קליינע קיילעכדיקע
שאָטנס. און פונדעסטוועגן האָט דאָס איצט, ביי ברינען, אַרױסגערופן
א פריקרען געפיל פון גראָבער זעט. און, װי אַלעמאָל נאָך אַ קערפּער"
לעכן גענוס, אָן אינערלעכער צוגעבונדנקייט, אָן טיפער דאַנקבאַרקײט
צו דער פרוי, האָט דאָס געשאַפן אַ פאַרדרוס אויף זיך אַלײן אוֹן אַ פּיינ
לעכע שעמעוודיקייט. האָט ברין גענומען זוכן אַ מיטל צו באַװעגן זי,
זי זאָל װאָס גיכעו אַװעקגײן, און ניט געפונען. מיט איר גאַנצער גרויס
האָט זיך קלאַראַ צעלייגט אויף דער רויט-באַלױכטענער קאַנאַפּע און
אַפילו ניט געטראַכט אויפצושטיין.

--- ווייסט דיין מאַן וואוהין דו ביסט אַװעק ?

--- ניין, און אַז יאָ --- אַרט מיך אויך ניט יי.

--- אפשר איז פארט בעסער דו זאָלסט אים טעלעפאָנירן, זאָגן אים
אַז דו האָסט געקראָגן ...

--- צוליב װאָס ?

--- ער זאָל ניט לויפן זוכן דיך.

--- אָ, ער וועט שוין מוזן צואװאַרטן, האָסט דאָך אַלײן געזאָגט...

מיטאַמאָל האָבן זיך אירע לײיכט-פאַרנעפּלטע אױגן אָנגעשטױסן
אָן דער ,גרינער נאַכט* אַקעגן דער קאַנאַפּעי

--- ווער איז דאָס ? -- האָט זי זיך אויפגעזעצט און איר בלאָנ-
דזשענדיקער בליק איז שטייך"געבליבן. -- דאָס האָסטו... דו האָסט
דאָס געמאָלן ?

--- ווער דען ?

--- אַ וואונדערלעכע פרוי !.. װער איז דאָס !

--- אַ מאָדעל ...

--- דיין געליבטע ? |

--- עס קאָן זיין,... --- האָט ער גראָבלעך אָפּגעענטפערט, כדי
אויפטרייסלען זי פון איר פוילקייט און, אַגב, כדי געבן אָנצוהערעניש,
אַז די קאָנקורענץ פון אָט דער דאָ, אויפן בילד, איז אַ צרשטאַרקעי
עס לוינט זיך ניט אָנצוהויבן.+.

' 202

קלאַראַ איז אָבער געבליבן זיצן אַ פֿאַרגאַפטע. אירע אױיסגע-
קוילערטע אויגן פון בילד ניט אַראָפּגענומען.

און מיטאַמאָל האָט ער אַלײן זיך דערשראָקן. ער האָט זיך דער.
מאָנט, אַז עס קאָן שוין זיין שפּעט; אַז די, וועלכע שװעבט דאָ אַזױ
גײסטערהאַפט אויפן בילד, קאָן אָנקומען פון טיר מיט איר גאַנצער
ווירקלעכקייט... האַסטיק אַ קוק-געגעבן אויף זיין בראַסלעטזײגערל
האָט ער אים צוגעטראָגן צו קלאַראַס אויגן :

-- האַלב טיר! פ'האָב פאַרגעסן... מיין מאָדעלקע קאָן באַלד
קומען! איך האַלט נאָך אין דער אַױרבעט...

וי אַ שמיץ פון אַ בייטש האָט דאָס געװירקט. קלאַראַ איו אויפ-
געשפּרונגען, איר גרויסער גוף איז פלינק געװאָרן, אירע שווערע אָרעמס
פלייסיק. אָט איז פון איר געװאָרן טיציאַנס פרוי אין העמד און באַלד
אַ מאָדערנע האַלב-אָנגעטונענע דאַמע אין בודואַר. אין עטלעכע מינוט
אַרום --- איז זי שוין געווען אינגאַנצן פאַרטיק, די צעברויזטע רייכע האָר
פאַרקעמט, געשפּילקעװעט, צוגעפּאַסט צן דער גרויס פון היטעלע.
איר פולער פאַרהאַװעטער פּנים -- געפּודערט. אָבער אירע אויגן זיינען
דערפאַר געװאָרן אַלץ שמאָלער און בייזער,. מיט אַ ניטיבאַהאַלטענעם
האָס האָט זי איצט געװאָרפן בליקן אויף דער ,גרינער נאַכט* אין ראָם
און ביטער אַרױסגעזאָגט אַ גאַנץ נייע מיינונג:

--- מען זעט אַז עס איז צוגעפּראַװעט, צוגעטראַכט, אַזעלכע שיינע
פרויען זיינען אויף דער װעלט ניטאָ ! אַזאַ גרינע הויט עקזיסטירט
גאָר ניט, / |

-- עס קאָן זיין... -- האָט ער גלײכגילטיק אויפגענומען איר
אייפערזיכטיקע קריטיק, און זייער פלייסיק באַדינט זי, צוגעטראָגן איר
זשאַקעט און היטעלע, געהאָלפן איר אַרײנקריכן אין די שמאָלע פּעלצערנע
אַרבל, אַבי דער וויזיט זאָל זיך װאָס גיכער ענדיקן... בינודלבינו האָט
ער זיך געשטעלט צוישן איר און זיין בילד, אַ קשיא אויף אַ מעשה,
| װאָס אַזאַ צערייצטע חיה אין קליידל קאָן זיך פאַרגלוסטן! איין דריגע
מיט אַ פוס און די גאַנצע עגרינע נאַכט? ווערט צעטרענצלט אױף
שטיקער.

דערזען זי אַן אָנגעטאָנענע און גרייט צום גין, איז ברין פריי-
לעכער געװאָרן, זיין קול --- ווייכער.

-- עס קאָן זייער זיין אַז דו ביסט ניט אינגאַנצן אומגערעכט,
אָבער אַ קינסטלער דאַרף אַלעמאָל נעמען האַלב פון דער נאַטור, האַלב
פון זיין איינבילדונג; אַז ניט, איז דאָס פאַטאַגראַפיע... נו, איז זיי
געזונט !

--- ווען ועלן מיר זיך זען ?
103

--- דאָס ווייס איך נאָך ניט... אין דעם מאָמענט מיין איך יי.

-- נעם מיך אַרום! --- האָט זי אים באַפּױלן.

און ער האָט געפאָלגט, געקושט זי אין די ליפּן אַ סך לענגער וי
אים האָט זיך געגלוסט, (

4

ווען ער האָט זיך פון איר באַפרײט און אירע טריט זיינען פאַרלוירן
געגאַנגען אַראָפּ די טרעפּן, איז ברין אַ וויילע געבליבן 'זיצן, אויף דער
אױסגעװאַרעמטער קאַנאַפּע, אַ פאַרשטאַרטער. פּונקט אַזױ טעמפּ װי
קלאַראַ, מיט עטלעכע מינוט צוריק, אַזױ האָט ער אָנגעקוקט זיין ;גריגע
נאַכט? --- |

;װאָס טוט זיך דאָ מיט מיר ? איך זינק. איך זינק אַלץ נידעריקער.
מיין ליבע צו סאָניאַן --- אויסגעביטן אויף מיין מאָדעלימײדל, און נאָך
איידער מיין ליידנשאַפּט האָט זיך אויסגעלעבט, בין איך איבערגעגאַנגען
צו אָט דער דאָ, װאָס איז אָקערשט אַװעק. אָן אַ שום באַציאונג, אָן אַ שום
נויטװוענדיקייט אַפילו,. סתם אַזױ! עס האָט זיך געמאַכט און עס איז
געווען אַן עבירה אַװעקצואװאַרפן. אָט אַזױ טוט נאָר אַ פרעסער!י.
געוויס, אַנדערע טוען אָפּ נאָך ערגערע זאַכן --- און זייער געוויסן טוט
ניט וויי..,.. אָבער פאַרװאָס פיל איך אַזױ שטאַרק מיין זינדיקייט אין
אַלע אברים ? וואו ליגט דאָ דער באַרג אַראָפּ ?,. דאָס נאָכגעבן צופיל
דעם לייב, דעם ערשטן ערגסטן פאַרלאַנג. דאָ, נאָר דאָ ליגט די טומאה,
אין שװאַכן ווילן ליגט דאָס, אין פליקן די עפּל האַלב-שלעפערדיק פון
עץ"הדעת. ברויט און ליבע מוזן אויסגעקעמפט וערן. אַז ניט איז דאָס
גנבה. גנבה פון אַ ראַץ אין אַ פינצטערן הױז. איך װעל דערפאַר
באַשטראָפט ווערן. איך ווייס !.. ' |

זיין גאַנצע ערלעכע און אַרבעטזאַמע נאַטור האָט זיך געשטעלט
אַקעגן זיך אַלײן. אָבער תשובה-טאָן, לענגער וי עטלעכע מינוט, האָט
מען אים ניט געלאָזן. די שטראָף איז געקומען אַ סך גיכער וי ער האָט
גערעכנט, זיין האַרצקלאַפּעניש, נאָך קלאַראַ מלאָטעקס אַװעקגײן, האָט
זיך נאָך ניט איינגעשטעלט, ער האָט נאָך ניט באַװיזן צו ברענגען אין
אָרדענונג דעם קווייטלדיקן צודעק פון קאַנאַפּע, דעם פּלעד און צוקאָפּנס,
און אין טיר האָט זיך שוין דערהערט אַ דראָבנער קלאַפּן. אַ טעלעגראַמע
פון אומגעדולד װאָס זאָגט קיין גוטס ניט אָן.

האָט ברין גיך אָנגעצויגן אויפן געזיכט אַ מינע פון אַ מענטשן,

װאָס האָט זיך ערשט אויפגעכאַפּט פון זיין נאָכמיטאָגדיקן דרימל, און
אויפגעעפנט.

4204

דאָס איז געווען סאָלאַנש ... װאָס דען! אַנדערש האָט דאָס אויך
ניט געקאָנט זיין, זי!,, פון האַנט איז ביי איר אַראָפּגעהאַנגען אַ הים-
שער פּעקעלע, מיט טונקל-רויטש אותיות אין קרייז. אַ גרויסער שטעמפּל
פון אַ דעליקאַטעסן-געשעפט, ניט באַגריסנדיק, ניט אָנשטעלנדיק די ליפּן
צום קוש, האָט זי ברינען אָפּגעמאָסטן, מיט איר העל-גרינעם קוק, און
פון אים-אַװועק -- אַ פעכער"געגעבן, מיט אירע אַלץיזעענדיקע אוגן,
איבער דער גאַנצער אַטעליע, אָפּנעשטעלט זיך אויף דער צעװאָרפענער
קאַנאַפּע, און האַסטיק אַ פרעג געגעבן:

--- די הויכע דאַמע מיט דעם קליינעם היטעלע איז ד אָ געװען?

-- דאָ? עס הײסט... די... די דאַמע?.. |

סאָלאַנשס אויגן האָבן זיך איצט אָנגעצונדן:

--- װאָס שטאַמלסטו? וער איז זי ?

-- זי ? מאַדאַם מלאָטעק,

--- װאָס האָט זי דאָ געטאָן?

-- געשעפטלעך...

--- וועלכע געשעפטן האָסטו מיט איר ?

-- מיט איר ? געלט האָט זי געבאָרגט..,

-- ניט מער וי דאָס ?

-- װאָס נאָך ?

סאָלאַנשס פראַָגן זיינען געפאַלן וי פון אַ האַרבן פּראָקוראָר אין
אַ קרייץ-פאַרהער, און ברין האָט קורצאָטעמדיק געענטפערט, וי אַ באַ-
שולדיקטער, קיין צייט אַפילן ניט געהאַט צו באַקלערן זיינע ווערטער.
סאָלאַנש האָט אים אָבער ניט אָפּגעלאָזן, ניט געלאָזן קומען צו זיך ;

--- און דו האָסט געגעבן ?

--- געגעבן. װאָס דען ?

--- און מיט װאָס האָט זי באַצאָלט ? מיט נאַטור ?

--- וי מיינסטו דאָס ?

--- אַזױ וי דו הערסט ! פון איר פּנים ביים אַרױסגײן פון טויער האָב
איך דערקענט, און פון דער מינע אויפן געזיכט פון דייז קאָנסיערזשקע,
און פון דיין געזיכט --- אויך.. . |

-- נו, אויב אַזױ ? --- האָט ברין אָנגעהויבן צו באַלײידיקן זיך, ---
אוב אַזױ, װײיסטו דאָך! היינט װאָס פרעגסטו?

גלייך נאָך אַזאַ שטאַרקן ענטפער איז געקומען אַ זאַך, אויף וועלכער
ברין האָט זיך אינגאַנצן ניט געריכט, ניט געגלויבט אַז סאַלאַנש איז
אויף דעם פעאיק. וי דער וואולקאַן פון אינדזל, פון וועלכן זי שטאַמט,
האָס זי אויפגעריסן. דאָס פּעקעלע, װעלכן זי האָט מיטגעבראַכט,

205

האָט זי אַ שליידער-געטאָן אָן אויסגעװועקסטן דיל און גענומען טאָפּטשען
מיט די פיס, זעצן מיט די אָפּצאַסן, גלאָז און קאַרטאָן האָבן גענומען
קנאַקױ .

-- נאַ, נאַ! -- האָט זי געזעצט וי אַ באַנומענע, --- סטראַסבורגער
פּאַשטעטן! קאַװיאַר! האַלװאַ! אַנטשאָװיסן! נאַ, נאַיי.

ברין האָט זי אָנגעכאַפּט פאַר אַ פּלײיצע, געװאָלט באַרואיקן. אָבער
זי האָט אים אַ שטויס-געגעבן, געדראָט מיט אַ פויסט, ניט צוגעלאָזן
צו זיך, װוי מען לאָזט ניט צו אַ גיפטיקן שרץ. |

-- דו -- מיר ? דו -- מיר?.,. -- האָט זי געשריען. --
נאָך אַזאַ נאַכט?.. מיטאַמאָל? װײניק איז דיף, דו טױגעניכץ?
אַזױ זיכער ביסטו, אַז עס קומט דיר ? עס קומט די

--- באַרואיק זיך, סאָלאַנש ! לאָז אױיסרײדן אַ װאָרט! זײ נים
ווילד !

אָבער זיין קול האָט זי נאָך מער אויפגערייצט. מיט אױגן װאָס
שיסן גרינע פונקען האָט זי זיך אַרומגעקוקט, דעם שװאַכסטן פּונקט
געזוכט אין אַטעליע, װי אַ פיינדין, װאָס יל באַפאַלן. און, װאַר"
שיינלעך, געפונען אים. װאָרעם זי האָט זיך, פייל פון בױיגן, געלאָזן
לויפן צום טונקלסטן ווינקל, לעבן דער ביכער-עטאַזשערקע, וואו זי האָט
שוין פריער, ניט אײנמאָל, גענישטערט און אַרױסגעפונען סאָניאָס
פּאָרטרעט, די אַלטע הגדה מיט די צאַצקעס... האָט זי דעם דאָזיקן
ווינקל גוט געקענט, דאָרטן איז געשטאַנען אַ גלעזערנער סלאָי מיט
- גאָלד-פאַרב, הערמעטיש פאַרשטאָפּט מיט אַ ברייטער קאָרקע און פּינזל,
מיט וועלכן ברין פאַרבט די ראַמען צו זיינע בילדער. און נאָך איידער
ברין האָט זיך געכאַפּט װאָס זי וויל דאָ אָפּטאָן, האָט זי דעם דיקן פּינזל
אַרױסגעצױגן פון סלאָי. עס האָט פון אים גערונען מיט קלעפּיקער
גאָלד-פאַרב. און סאָלאַנש, ניט היטנדיק אַפילו איר אייגן קלייד, האָט
זיך אַ דיס-געגעבן צום פאַרענדיקטן בילד פון דער ,גרינער נאַכט" און
אַ שוואונג-געגעבן דעם פּינזל וי אַ בייטש אין דער הויך :

-- ניט מיר, ניט דיר !.. --- האָט זי געשוימט מיט ווילדן כעס, ---
לופּענען -- אויך ניט !..

זי האָט נאָר באַוויזן אַ פאָך-צו-געבן מיטן טריפנדיקן פּינזל, אָבער
ניט אַראָפּצולאָזן אים איבערן פלאַך פון בילד. עס האָט זיך געהאַנדלט
אום איין סטקונדע אָדער צוויי, אין וועלכע ברין איז געקומען צו זיךי
און, מיט דער שניידיקייט, װאָס קומט אָפּטמאָל אָן אויף אַ דערשיטערטן
מענטשן אין לעצטן אויגנבליק, האָט ער אַ שפּרונגיגעגעבן צו זיין צע-
װילדעװועטער מאָדעלקע און דערכאַפּט איר אָרעם אין זיין פאַלנדיקער

206

באַװעגונג. איין צאָל אפשר איז געבליבן צװישן פּינזל און לייוונט.
און נאָר עטלעכע דינע און גראָבע שפּריצן, אין געשטאַלט פון צעשאָטענע
גאָלדענע באָמבעלעך, האָבן פאַרפלעקט דעם מיטן פון פאַרענדיקטן בילד.

גלייך נאָכדעם האָט ער זי אָנגעכאַפּט ביים צוייטן אָרעם אויך,
כדי זי זאָל זיך ניט אויסדרייען און ניט פאַרענדיקן איך נקמה. אױף
| וויפיל די כוחות האָבן געטראָגן האָט ער זיך באַמיט צו טאָן דאָס גיט
גראָב און ניט שמערצלעך. אָבער אינגאַנצן איינגעגעבן האָט זיך אים
דאָס ניט. די סצענע פון קאַמף איז אַרױסגעקומען ניט זייער שיין
ביידנס פּנימער האָבן זיך מוראדיק פאַרקרימט. ביי איר --- מיט שלאַנגי-
שער בייזקייט און שיפּען דורך די שאַרפע ציין, און ביי אים --- מיט שרעק
פאַר זיין אַרבעט, מיט פאַרשעמטקייט און באַדױערן, װאָס ער מוז צו זיין
טונקל"הויטיקער שיינהייט געברויכן פיזישע קראַפט,

--- באַרואיק זיך ! --- האָט ער זיך ביי איר געבעטן מיט אַ נאַרײ
שער מינע פון טיפער פאַרלוירנקייט, --- זע װאָס דו האָסט אָפּגעטאָן!
דו מוזסט זיך באַרואיקן. . .

--- איך מוז גאָרניט ! --- האָט זי געשוימט און געקייכט פאַר כעס,
--- איך וויל קיין בילד ניט האָבן. איך דאַרף קיין בילד ניט האָבן ביי
אַזאַ... אַזאַ װוי דו !

וי אַ ווערג-שלאַנג האָט זי זיך געװאָרפן. ער איז אָבער געווען
| שטאַרקער,. די קלאַמערן פון זיינע צען פינגער האָבן זיך טיפער איין-
געגעסן אין אירע אָרעמס ביי די עלנבויגנס. אַזױ האָע ער זי ניט צוגע-
לאָזן זי זאָל אָנטאָן װייטערן שאָדן. און כדי דערװייטערן זי פון
בילד, האָט ער טראָט ביי טראָט גענומען שטופּן זי אויף צוריק, ביז ער
האָט זיך מיט איר אָנגעשטױסן אויף דער צעװאָרפענער קאַנאַפּע, וועלכע
איז נאָך געווען װאַרעם פון קלאַראַט לייב, אָנגעשלאָגן זיך אָן ווייכן ראַנד
האָבן זיך סאָלאַנשס קני אונטערגעבראָכן. אַזױ איז זי אַנידערגעפאַלן
אויפן געלעגער און אויסגעצויגן זיך איבער זיין גאַנצער ברייט -- די
פאַרקלעמטע אָרעמס אויסגעשטרעקט, אין איין האַנט -- דער דראָענדי-
קער פייכטער פּינזל, און ברין, מיטן פּנים איבער איר, האַלט זי צו מיטן
גאַנצן כוח און בעט זיך רחמים :

--- שילט ניט, סאָלאַנש ! באַטראַכט זיך װאָס דו טוסט. װאָס דו
ווילסט טאַן. באַטראַכט זיך !

--- איך וויל ניט טראַכטן, איך האָב ניט װאָס צו טראַבכטן! --
האָט זי געקייכט פאַר וואוט, --- דאָס בילד װעל איך פאַרדאַרבן. אַלץ
װועל איך דאָ פאַרדאַרבן. דיך --- דעם ערשטן !

און נאָך איידער ער האָט צייט געהאַט אויסצומיידן איר האַסטיקע

207

*

באַוועגונג, האָט זי אים אַ שמיץ-געגעבן מיטן קלעפּיקן, גאַלד-אָנגעזאַפּטן
פּינזל. קרום איבערן פּנים אַ שמיץ-געגעבן, פון לינקן שלייף ביז איבערן
רעכטן אויג, און אָנגעטאָן אים אַ גאָלדענע, באַלכסון-ליגנדיקע האַלבע
מאַסקע. |

ברין האָט גלייך דערפילט אַ טריקעניש אינעם פאַרשמירטן טייל פון
געזיכט און אַ שטאַרקע ציעניש אין רעכטן ברעם און אױיג-לעפּל. אַפּנים
זיין געזיכט האָט זיך, פון אַזאַ געצוואונגענעם מאַסקאַראַד, שטאַרק פאַר"
ענדערט, קאָמיש געװאָרן. װאָרעם אין מיטן פון איר אומגעצוימטן כעס,
איז זיך סאָלאַנש מיטאַמאָל פאַרגאַנגען אין פּונקט אַזאַ אומגעצוימטן
געלעכטער, איר לאַךיקראַמף איז שטאַרקער געװאָרן, איר דראָענדיקע
האַנט האָט זיך אויפגעעפנט פון זיך אַלײן, און דער שווערער שמיר"
פּינזל איז אַראָפּגעפאַלן אויפן דיל.

קוקנדיק אויף איר האָט זיך ברין אויך צעלאַכט, דערנענטערט זײַן
מאַסקע צו איר צעפלאַמטן געזיכט. אונטערקויפן זי מיט אַ קוש האָט
ער געװאָלט, איבערבעטן זי וי ניט איז. אָבער זי האָט ניט אויפגעהערט
צו כאָכאָטשען און צו שטויסן אים פון זיך.

--- גיי, גי ! --- האָט זי היסטעריש געקוויטשעט, װאַרפנדיק דאָס
געזיכט רעכטס און לינקס, --- קוק זיך בעסער אָן אין שפּיגל, כאַיכאַ !
װי אַ קלאָון אין קליינשטעטלדיקן צירק זעסטו אויס. גיי!

ער האָט געפאָלגט, נאָר קודם-כל אַװעקגעשאַרט דעם פייכטן פּינזל
און צוגענומען. װאָרעם זיכער אין איר איז ער נאָך כלל ניט געװען.
איר אויסגעצויגנקייט איבער דער ברייט פון קאַנאַפּע מיטן קאָפּיאַראָפֿ,
איר לאַכן מיט יאַשטשערקעס און מיט טרערנדיקע אויגן איז אים געווען
פאַרדעכטיק. אַ קשיא אויף אַ מעשה! ניט אומזיסט האָט זי דאָך
אַנרי דאַל אַרױסגעטריבן און ניט אומזיסט האָט פראַנסואַ לופּען אַזױ
מורא פאַר איר... אין מיטן לאַכן אַזױ קאָן זי נאָך זייער פיין אויפ"
שפּרינגען און פאַרענדיקן דאָס, װאָס זי האָט אָנגעהױיבן. מאַכן פון בילד
דעם זעלבן תכלית, װאָס זי האָט אָקערשט געמאַכט פון איר פּעקל
דעליקאַטעסן.

איז ער דערפאַר געלאָפן צום שפּיגל מיט אַ זייט, ניט אַרױסי
לאָזנדיק סאָלאַנשן פון אויג. די האַלבע גאָלדימאַסקע, װאָס ער האָט
דאָרטן דערזען, איז געווען ענלעך צו אַ בוטאַפאָריע-לבנה אין אָנהױב
חודש, און האָט ווירקלעך געקאָנט אַרױסרופן אַ געלעכטער. ווייל גע"
האַנגען איז זי פון לינקן שלייף אַראָפּ ביזקל רעכטן קינבאַק, און האָט
פאַרבאַפּט אַ האַלבע נאָז מיט איין שװאַרצן אויפגעריסענעם אויג אינמיטןף
אָט די דאָזיקע לאָך, מיטן שװאַרצאַפּל און ווייסל, איז דאָ געווען אַזױ

208

אומגעלומפּערט און ניט צום טאָן פון צעשמירטן גאָלד, אַז ברין האָט
גלייך אַ כאַפּיגעגעבן אַ שמאַטקע איינגעטונקט אין טערפּענטין און גענו"
מען רייבן, מעטאַל-פאַרב לאָזט זיך אָבער שווער אָפּואַשן. האָט ער עס
נאָך מער צעשמירט. פונעם גאָלד איז געװאָרן אַ גליטשיקע ברודיקייט,
און אויך דאָס איז ניט געווען אַזױ פּיינלעך, פּיינלעך איז געווען דאָס,
װאָס זיין ליבע צו סאָלאַנשן און דער שטאָלץ זיינער אויף איר שיינקייט
און קלוגשאַפט זיינען עפּעס אויך געװאָרן ברודיק און צעשמירט. אין
איר ערשטן אומגעצוימטן כעס, מיט וועלכן זי איז דאָ אַרױסגעפאָרן,
האָט זי אים קלאָר באַװיזן, אַז גאָרניט איז איר הײיליק: ניט ער, ניט
זיין קונסט, ניט זיין גוטער נאָמען. דאָס לעצטע איז דאָ געשטאַנען אין
קאָן מער וי אַלץ. װאָרעם ער ווייסט נאָך אַזױ גוט וי זי, אַז די ,גרינע
נאַכט? איז שוין ניט זיינע, פאַרקויפט. און אַ גוטער טייל פון האָנאָראַר,
װאָס מען דאַרף אומקערן, איז שוין פאַרברויכט, צעטרענצלט. און איין
גאָט ווייסט, וואו ער וועט דאָס קריגן אָפּצוגעבן דעם, וועמען עס געהערט,

צענטער קאַפּיטל

שלום אויף א ויילע
3 - |

ברין איז צוריקגעלאָפן צו זיין ;גרינער נאַכט? און באַטראַכט זי מיט
קאָפּישאָקלען און האַרץ-קלעמעניש. דער גאַנצער צענטער, סאָלאַנשס נאַ-
קעטע בריסט, אין גרינלעכן נאַכט-געפּל געװויקלט, אַזױ װי דער אונטער-
שטער. טייל פון איר געזיכט, זיינען געווען גראָב-פאַרשפּריצט מיט גאָלד,
די פיינסטע ליניעס -- פאַרדאָרבן,

-- אַך, -- האָט ער זיך גענומען קלאָגן מיט אַ ציטערדיקן קול, --
מיין פּרצוף-פּנים װעל איך שוין װי ניט איז אָפּװאַשן אָבער דאָס דאָ,
דיין פּנים, סאָלאַנש !. . און דאָס בילד איז דאָך שוין מער ניט מיינס..,

אָבער זיין קלאָג-ליד האָט נאָר סאָלאַנשן ווידער אַמאָל אויפגערעגט.
זי האָט זיך האַסטיק אַװעקגעזעצט:

-- פֿאַר לופּענס סחורה זאָרגסטו זיך מער װי פאַר מיר? דאָס
בילד אָבער געהערט מיר אויך. יאַ ! מיר אַזױ װי דיר, אַזױ װי אים,..

-- ביסט אפשר גערעכט, סאַלאַנש! אָבער פאַרגעס ניט, אַז זיין

409

געלט איז שוין האַלב פאַרטאַכלעװעט. צו רעסטאַװורירן דאָס בילד װעט
! נעמען היפּשע עטלעכע טעג און אַ סך געדולד. און װוער ווייסט װי עס װעט
נאָך אַרויסקומען. דערצו נאָך יאָגט מיך לופּען האַלדזיאיבערן"קאָפּ. שוין
געווען דאָ היינט זיין דינער און ער וועט קומען נאָכאַמאָל. אָט דאָס איז
דער בריוו זיינער!

אָבער סאָלאַנש האָט אַ שמיץ געגעבן דעם דערלאַנגטן קאָנװערט
אָן דיל.

--- איך וויל דאָס אַפילו ניט לייענען! -- האָט זי גענומען שרייען.--
ביי אים, אַזױ ווי. ביי דיר, איז דאָס בילד טייערער וי מיין לייב און לעבן.
ביי אים איז דאָס פּאַטאַלאָגיע, ביי דיר -- געשעפט. נאָר ס'איז אַלץ איינס !
דאָס גאַנצע על איך פאַרדאַרבן ! קיינער װעט דאָס ניט האָבן!י.

ברין האָט ווידער געמוזט מאַכן געברויך פון זיין פיזישער קראַפּט
אַזױ וי פון זיין צוריקהאַלטונג, כדי ניט צו דערלאָזן סאָלאַנש זאָל ניט
אָפּטאָן מיטן בילד אַן ערגערע זאַך װי זי האָט אָפּגעטאָן. אירע רוים"
געלאַקטע נעגעלעך האָט זיך געהאַט דערקליבן צו זיין נאָז און אויגן יי.
נאָר דאָ האָט עמעצער אָנגעקלאַפּט אין טיר,. סאָלאַנשס כעס האָט נאָכי
געלאָזן, זי האָט זיך איינגעהויקערט, צוריקגעטראָטן און װי אַ גוס"
מיידעלע צוריק אַװעקגעזעצט זיך אויף דער קאַנאַפּעי |

מיט פאָרזיכטיקע טריטעלעך איז ברין צוגעגאַנגען צו דער פאַרי
| שלאָסענער טיר, פאָרזיכטיק אַריבערגעשפּרײזט איבער די צעטראָטענע
דעליקאַטעסן און אַ פרעג-געגעבן װער דאָס איז. אַ יינגלשער קול האָט
אים אָפּגעענטפערט:

--- דער ;שאַסער* פון לופּענס געשעפט. בין געקומען נאָכן בילד ..

-- הערסט ? -- האָט ברין אויסגעדרייט דעם קאָפּ און מיט שטומען
פאָרוואורף אַ וואונק געגעבן צו סאָלאַנשן.

אָבער זי האָט זיך אַפּילו ניט אומגעקוקט, נאָר געזעסן מיט אַן אַראָפּי
געלאָזענעם קאָפּ, דאָס געזיכט איינגענורעט אין די דלאָניעס, עפּעס װי
ערשט איצטער װאָלט זי באַגריפן דאָס װאָס זי האָט אָפּגעטאָן. די דאָזיקע
פּאָזע פון געשלאָגענעם שטאָלץ האָט ביי ברינען אַרױסגערופן ‏ רחמנות,
האָט ער קוים אויפגעעפנט די טיר און שטילערהייט גענומען פאַרענט-
פערן זיך פאַר לופּענס שליח:

-- טס!.. מען קען איצטער ניט אַרײן. זאָגט איער פּאַטראָן
אַז... היינט איז נאָך ניט מעגלעך. איך האָב נאָך װאָס צו פאַרריכטױ
עס מוז נאָך טריקענען. איך בעט טויזנט מאָל אַנטשולדיקן אַזױ זאָגט
אים!.. און דאָס איז פאַר דער טרחה !

ער האָט אים אָפּגעשטעקט אַ טרינק-געלט. און ווען דער ?שאַסער"
איז אַװעק, האָט ברין װוידער פאַרשלאָסן די טיר און, מיט דיזעלבע פאָר-

410

זיכטיקע טריטעלעך, צוריקגעגאַנגען צו זיין געליבטער. אַצינד האָט עֶר זי
געטראָפן אַ מער-װוייניקער באַרואיקטע. דעם קאָפּ אויפגעהויבן. נאָר אירע
גרינע אויגן האָבן מאָדנע געגלאַנצט. וי אַ שפּיז אין האַרצן האָט אים איר
קוק געטראָפן,

--- זאָג, -- מאַכט זי צו אים קיל אָבער באַפעלעריש, -- דאָ ביסטו
מיט איר געלעגן?

-- איך ?.. -- האָט ער געפּרואװוט אויסווייכן אַ גראָדן ענטפער,

--- לייג ניט! -- האָט זי אויף אים אָנגעשריען. -- זעסט ? אָט זייגען
צוויי קאָפּישפּילקעס, ברוינע. אויפן צוקאָפּנס געפונען. ניט מינע...

-- זאָל זיין ! -- האָט ער האַלב מודה געווען.

--- זאָל זיין . . . --- האָט זי נאָכגעזאָגט װוי אַ ווידערקול, אַראָפּגעלאָזן
דעם שװאַרצן קאָפּ און גערעדט, וי צו זיך אַליין גערעדט.

-- און איך בין געקומען מאַכן דיר אַ סורפּריז. געװאָלט איבער-
ראַשן. האַ, האַ ! נאַשן מיט דיר פון פּעקעלע, װוי געליבטע אויף אַ פּיקניק,
דערנאָך בלייבן מיט דיר צוזאַמען. אויבן, מיין איך, אויפן באַלקאָן, וואו
דאָס בעט פון עלואי קאַטאָרן" שטייט און בענקט נאָך מיר. איך קען
דאָס אַזױ גוט. .. . פאַרדעקן האָב איך געװאָלט. אַלץ באַגראָבן און פאַר-
דעקן...

--- װאָס פאַרדעקן? איך פאַרשטיי דיך ניט,

--- געוויס פאַרשטייסטו ניט. מיין געצנדינעריי האָב איך געװאָלט
פאַרדעקן מיט אַ הײיליקן מאַנטל, דו איינער זאָלסט מיר בלייבן. איינער
וי אַ גאָט.

--- וי אַ גאָט ? --- האָט ברין אַ הויב געטאָן די פּלײצעס. --- אַזױ
הויך וויל איך גאָרניט זיין,

--- אַך, װאָס ווייסטו ?1 איך ווייס װאָס איך זאָג. כמעט אַלע קלויס-
טערס אין פראַנקרייך זיינען אַמאָל געווען אַלטאַרן פאַר גאַלישע און רוי-
מישע געטער, איז געקומען די קאַטולישע קירך און זיי איבערגעדעקט
מיט איר מאַנטל, אַ שװאַרצער מאַנטל אַזאַ. און אויף אים, ווייסטו, אַ גץ-
האָפּטענער זילבערנער קרייץ... דאָס זעלבע האָב איך היינט געװאָלט
טאָן. מיין פאַרגאַנגענהייט דאָ, אין דער זעלבער אַטעליע, גץ-
װאָלט איבערדעקן. אָבער די געצן, מיין ליבער, האָבן געזיגט. אַלץ בלייבט
וי געווען ..

-- דו שרעקסט מיך, סאָלאַנש, װאָס ווילסטו שוין ווידער טאָן?

--- וושסט וויסן!.,

-- איין זאַך ווייס איך שוין: מיט דיין ,פאַרגאַנגענהײט* מיינסטו
אַנרי דאַל.,., | |

--- ווייסטו דאָך,
411

--- טייערע, זיי מיר מוחל!

-- דיר בין איך מוחל... -- מאַכט זי מיט האַלב-פאַרזשמורעטע
אויגן, -- אָבער... זעץ זיך לעבן מיר. זעץ זיך !

ער האָט דאָס נאָכגיביק געטאָן, פאָרזיכטיק געטוליעט זיך צו איר.
און זי האָט אים גענומען גלעטן איבער די האָר און פאַרענדיקט איר
פריער-אָנגעהויבענע פּראַזע: |

--- אָבער אַ שטריך איבער מיין חשבון האָסטו מיר פאָרט געמאַכט...

-- געמאַכט? אַ טינטהאָרן אומגעדרייט. אומגערןייי |

--- אַזאַ פלעק איז נאָך שווערער אָפּצואװאַשן

-- פאַר אַ צופאַל באַשטראָפט מען ניט.

-- איך בין ניט קיין מאַמע. דו ביסט ניט קיין קינד. מען דאַרף זען
וי מען גייט.

--- דו טוסט מיר וויי, סאָלאַנש !

--- דו מיר אויך. איך צאָל מיט דער זעלבער מטבע.
| = -- אָבער די ערשטע מטבע געהערט דיר! דעם ערשטן ביישפּיל
האָסטו מיר געגעבן...

--- איך ? --- איז זי אויפגעשטאַנען און אָנגעצױגן די ברעמען. --
איך, זאָגסטו ?

-- דו!,. -- האָט ברין רואיק אָנגעקוקט איר געשפּאַנטן שיינעם
פּנִים. -- נעכטן ביינאַכט, ווען דו ביסט געבליבן מיט דיין פראַנסואַ לופּען
איינע אַליין אין דיין וואוינונג... געדענקסט? וען איך בין אַרױסגע-
גאַנגען און אַרומגעדרײס זיך אין דער טונקעלער לוקסענבורגער אַלעע.
גלייך אין קאַפע עלילאַ?, וי לופּען האָט מיר געראַטן, בין איך נ י ט אַװעקי
אַרומגעבלאָנדזשעט האָב איך אין דער פינצטער, אַרום פאָנטאַן, אַרופ"
געקוקט צו דיינע פענצטער און ביטער געטראַכט זיך : פאַרװאָס האָסטו
אויסגעקליבן גראָד אַזאַ מאָמענט מיך צו פּייניקן ? דיינע געשעפטן מיט
פראַנסואַ לופּען האָסטו דאָך געקאַנט אָפּלײגן ביז מאָרגן. זיי װאָלטן ניט
אַנטלאָפּן. דיין הייסטער קוש האָט מיר נאָך געברענט מיינע ליפּן און דו
האָסט מיך, אַזױ גוט, װוי אַרויסגעטריבן: ;גיי אין קאַפע און װאַרט
אאויף מיר !.."

--- אַלזאָ, האָסטו נקמה גענומען? רעװאַנש?

--- אינסטינקטיוו אפשר... גלויב מיר! איך האָב אַפילו ניט גע"
טראַכט פון רעװאַנש. |

--- סיאיז, אַלזאָ, ווידער די הוידע ? דו הויבסט מיך אויף און איך
שלעפּ דיך אַראָפּ. דו ביסט טריי און איך מאַן דיך אומטריי..

--- אַזױ אפשר.

212

-- אַ נאַר װעט זיין דער, וועלכער װעט אונטן בלייבן דער לע צ -
ט צער. יי

- איך זיץ דאָך שוין אונטן! וייניק איז דיר?

-- אונטן צו אונטן איז ניט גלייך,

-- ניין ?

--- קיין רעװואַנש װעל איך מער ניט נעמען. אין דיין באַשולדיקן
מיך איז דאָ אַ גרויסער טייל אמת. אָבער פון איצטער אָן בין איך פריי
צו טאָן אַלץ װאָס מיר פאַרװוילט זיך. אָן אַ שום אָפּהאַלט. פּונקט אַזױי װי
איך האָב מיר דערלויבט איידער מיר האָבן זיך באַקאָנט,

--- דערמאָן זיך, סאָלאַנש ! נעכטן אין טאַנץלאָקאַל האָסטו זיך
שוין ד ערלויב ט, ניט האָבנדיק קיין שום גרונט... עס האָט זיך דיר
פאַרגלוסט צו טאַנצן מיט אַנדערע, אָן אַ פאַרװאָס האָסטו מיך אויס-
געביטן אויפן שטשאָגעל מיט די געשוירענע װאָנסעלעך...
|-- דאָס איז געווען מיין פּרואוו-שטיין., און דו האָסט דאָך מיר
גלייך אויף אַן אָרט אָפּגעצאָלט, קוויט. אָבער איצטער, נאָך דעם װאָס דאָ
איז געשען... מיט פרוי מלאָטעק... זע איך קלאָר, אַז אין באַציאונג
צו מיר איז געווען ניט ליבע, נאָר ליבע-ערזאַץ. אָט דער מיאוסער באַ-
| גריף, וועלכן די דייטשן האָבן דאָ אין פראַנקרייך איבערגעלאָזן נאָכן
קריג. אַהיים האָבן זיי פון דאַנען געשיקט דאָס עכטע און אַראָפּגעבראַכט
;ערזאַץ?: .. |

-- איך פאַרשטיי דיך ווידער ניט, |

-- ניטאָ װאָס צו פאַרשטיין. ווען דיין סאָניאַ װאָלט איינגעשטימט
צוריקצוקומען אַהער אין אַטעליע, מיט אַ פּאָר טעג צוריק, ווען דו האָסט
זי גערופן, וואָלטסטו דאָך צו מיר ניט געלאָפן !

-- זייער מעגלעך אַז ניט,

-- זעסטו! און פ אַ ר דיין לעצטער אַנטױשונג בין איך נאָר דיר
װאָכנלאַנג נאָכגעלאָפן, פּאָזירט, אױיסגעטאָן זיך נאַקעט, און דו האָסט
זיך אויף מיר אַפילו ניט אומגעקוקט,

--- איז װאָס באַװייזט דאָס? אַז איך בין לייכטזיניק, אָדער טריי?

--- געוויס, אַז דו ביסט טריי, דאָס מיין איך דאָך. א יר ביסטו טריי
און איך בין נאָר ,ערזאַץ*, אַזױי װוי די אומגעלומפּערטע מאַדאַם מלאָטעק,
מיטן גרויסן קאָפּ און קליינעם היטעלע, איז דאָ געווען ערזאַץ. די נעכטיקע
,פייע? דיינע אין טאַנץ-זאַל, אָט די װוייס-האָריקע מיט די שװאַרצע ברעמען,
װאָלט אויך געווען ערזאַץ, ווען זי װאָלט זיך אַהער פאַרבלאַנדזשעט,
א יך ויל דאָס מער ניט זיין,

ברין האָט אַ וויילע געשוויגן מיט אַן אַראָפּגעלאָזענעם קאָפּ. און סאָ-
לאַנש האָט גענומען צורעכט-מאַכן אירע האָר װאָס זי האָט צעשויבערט

219

אין איר ווילדן אָנפאַל אויף איר בילד. עס האָט אויסגעזען אַז זי קלייבט
זיך אַװעקצוגײן. האָט זיך ביי איר ברין גענומען בעטן:

-- סאָלאַנש, האָסטו נאָך אַ ביסל געדולד מיך אויסצוהערן?

--- יאָ, מאַכט זי --- דאָס האָב איך. נאָר װאַש פריער אָפּ דין
פּנים, וי אַ קוימענקערער פון אַ גאָלדדשמעלצערײ זעסטו אויס. אָדער יי.
גיב מיר! איך זע בעסער וי אָפּצואװאַשן.

:

אויף אַזאַ גנאָד, נאָך אַזעלכע ביטערע װערטער, װי אים איז דאָ
אויסגעקומען צו הערן, האָט ער זיך שוין גאָרניט געריכט. עס איז געקו"
מען אומדערװאַרט, אַזױ װי סאָלאַנשס שױימענדיקער צאָרן אַזױ װי
אירע קילע ווערטער, נאָכגיביק האָט ער איר צוגעטראָגן דאָס נויטיקע
און אונטערגעשטעלט דעם שטערן, װי אַ פאַרזינדיקט יינגעלע, װאָס
לאָזט זיך צװאָגן פון זיין שטרענגער מוטער. און זי האָט פּאַװאָלינקע איינ"
געטונקט איר ווייס טיכעלע אין טערפּענטין און פאָרזיכטיק גענומען אָפּי
װאַשן ברינס פאַרשמירטן פּנים. געהייסן אים צומאַכן די אויגן, ווען זי
איז דערגאַנגען צו די ברעמען, זי האָט דאָס אַלץ געטאָן מיט אַ מערקוויר"
דיקער לייכטקייט און מיט װאַרעמע פינגער, װאָס ציטערן קוים קוים פון
איינגעהאַלטענער ליבשאַפט. אין קאָפּ האָט ברינען גענומען שווינדלען פון
אַזאַ צאַרטן איבערגאַנג; אָקערשט כעס און קאַלטע רשעות און אָט אַזאַ
באַרעמהאַרציקײט. +. ער האָט זיך קוים דערװאַרט זי זאָל ענדיקן, און
באַלד צוגעכאַפּט זיך צו איר טונקעלער האַנט מיט דער זיידיקער הויט,
װאָס האָט אים אַזױ איידל באַהאַנדלט, מיט טרערן אין די אויגן צוגע-
כאַפּט זיך קושן זי, זשעדנע איבערגעגאַנגען פון פינגער צו פינגער. עפּעס
וי אין יעדן פינגער װאָלט געווען אַ באַזונדער טעם. אָבער זי האָט אירע,
מיט טערפּענטין שמעקעדיקע, פינגער צוריקגעצויגן און װידעראַמאָל --
וי אַ שטרענגע מאַמע, װאָס לאָזט ניט דאָס פאַרזינדיקט קינד זאָל צופיל
נאַשן :

--- האָסט דאָך געװאָלט עפּעס זאָגןיי.

-- יאָ, יאָ, סאָלאַנש. וועגן ליבע און ליבע-ערזאַץ... איך טייל
דאָס גאַנצע איין אין דריי קאַטעגאָריעס: ליבע, נייגעריקייט א
געוואוינה ייט.,, די שטאַרקסטע ליבע איז די, וועלכע שלאָגט איין
וי אַ בליץ. אַזאַ קומט מייסטנס אין די יזנגע יאָרן, ווען מען געוועלטיקט
- נאָך ניט איבערן אייגענעם ווילן און מען טראַכט ניט װאָס מאָרגן װעט.
זיין, אַזאַ ליבע מאַכט געבוירן ממזרים און מאַכט, אָפּטמאָל, אומגליק"
לעך אויפן גאַנצן לעבן... שפּעטער, ווען מען איז גייסטיק פעסטער,

214

אויסגערעכנטער, סקעפּטישער -- קומט זי ניט אָן אַזױ שטורמיש, אָבער
זי איז נאָך גענוג שטאַרק צו דערהויבן און דערנידעריקן, צו בויען און
חרוב מאַכן אין איין און דערזעלבער צייט. אַזױ ווי מיין ליבע צו דיר,
טייערע סאָלאַנש!

--- דערלויב מיר צו צווייפלען...

--- צווייפל ניט! דאָס װאָס דאָ איז געשעף פאַ ר דיין היינטיקן
קומען אַהער, דאָס איז פון צווייטן סאָרט. דאָס איז די נייגעריקייט.
אַזאַ איינע קומט אָפּטמאָל גאַנץ אומגעריכטעוהייט, ווען מען װוערט מיד
פון ליבע; ביי מענער אַזױ װוי ביי פרויען... װי פאַרליבט מען זאָל
ניט זיין, ווערט מען עפּעס, אין אַ געוויסן מאָמעגט, קראַנקהאַפט-נײגעריק,
און אַ גלוסטעניש באַפּאַלט צו זען און צו פילן, וי אַזױי די אָדער יענע
פרוי, ד ער אָדער יענער מאַן װעט איבערלעבן די זעלבע לידג-
שאַפט, וועלכע האָט שוין ביי דיר איבערגעקאָכט און שטיל געװאָרן. וועלכע
פאָרמען דאָס װעט אָננעמען: שעמעודיקע, צי אױסגעלאַסענע? אין
װאָס פאַר אַ קאַנוואולסיעס עס ועט פאַרגיין.... עס איז װוי די געפאַר פון
אַ סאַלטע-מאָרטאַלע *) אין צירק, וועלכע פאַרכאַפּט דעם אָטעם. עס איז
וי אַ שונד, צו וועלכער מען כאָפּט זיך ווען ניט איז צו, ווען די קונסט
דערעסט. און זי דערעסט. אַפילו די גרעסטע קינסטלער דערעסט זי פון
צייט צו צייט... ניט אַלע אייפערזיכטיקע מענער און פרויען באַגרײפן
די דאָזיקע נייגעריקייט, װאָס האָט גאָר מיט ליבע ניט צו טאָן. זיי ווילן
אויך ניט באַגרייפן: וי אַזױי מען קען דאָס אויסבייטן בעטהאָװוענט
אַ סימפאָניע אויף אַ טרילעריי פון אַ קאַטערינקע. און זיי זיינען גערעכט.
זיי אונטערשעצן אָבער די אור-קראַפט פון סעקטועלער נייגעריקייט, וועלכע
טרייבט דערצו. דאָס איז אויך געווען מיין ניגעריקייט, וען אָט די
רובענס-פויוי איז היינט געקומען צו מיר אַן אָנגעטאָנענע, אַ פאַרשלייער-
טע, אַ פאַרשטעלטע. און מיר האָט זיך פאַרגלוסט צו זען זי אין איר אמתער
געשטאַלט, אַנטבלױזט װי די קיניגין מאַרי דע-מעדיטשי אין לואור.
זען דעם איבערגאַנג אירן פון ביטערן פאָרוואורף צו צערטלעכקייט, פון
שנאה, װאָס זי האָט מיר גאַנץ אָפן אַרױסגעויזן ביים קומען צו פאַר"
ליבטקייט. .. , |

-- ביים זען אַליין ביסטו דאָך אָבער ניט געבליבן...

-- געוויס ניט. דאָס ווייטערע געהערט שוין אָבער צום פינאַל פון
שונד-ראָמאַן, וואו דער חשובער פאַרפאַסער באַאיילט זיך צו מאַכן אַ
סוף מיט העלדן װאָס זיינען אים געװאָרן איבעריק. איינעם סמט ער אָפּ;
דעם צווייטן װאַרפט ער אַרױיס, אין פּאַדזשאַמעס, פון פינפטן שטאָק.
דאָס מאָל בין איך דער אַראָפּגעפאַלענער...

*) טויטן-שפּרונג.
115

--- ביסט דאָך אָבער גאַנץ געבליבן, האַיהאַ!.. נו, און דער דרי"
טער סאָרט ליבע?

--- דאָס דריטע איז די געוואוינהייט. אַזױ האָבן זיך אונדוע"
רע עלטערן און זיידעס געוואוינט צו זייערע פרויען, און אונדזערע מאַמעס
און באָבעס צו זייערע מענער. אַזױ זיינען געוואוינט, צו זייער אינטימען
לעבן, הונדערטער טויזנטער װאָס דו זעסט טאָג-טעגלעך אויף דער גאַס.
זי איז קיל און נאָרמאַל, זי פלייצט וי אַ טייך אין אירע ברעגעס. די גע"
זינטסטע פאָרמע פון ליבע, אויב דו װילסט וויסן, איז די דאָזיקע געוואויג"
הייט, ניט די בליץ-ליבע און ניט די נייגעריקע, די אַזױ גערופענע לינקע
ליבע, נאָר די סעקסועלע געוואוינהייט שטעלט אויף דורות, באַדעקט די
ערד מיט נייע שטעט און ליפערט מיליאָנען אַרבעטער-הענט פאַר אַלע
צווייגן פון דער װעלט-פּראָדוקציע. ווען דער פייער פון דער גרויסער
ליבע ווערט אױסגעלאָשן, בלייבט ביי אַלעמען די געוואוינהייט. די דערי"
נערונג. . . זי בלייבט װי אַ טרייסט. מיט איר לעבט מען און פון איר
דערנערט מען זיך, װי פון אַ שפּייכלער, צענדליקער יאָרן נאָכאַנאַנד,
אַפּילו ווען מען בלאָנדזשעט פון איר אֶפּ אָן אַ זייט. קערט מען זיך צו
איר אום. מען קערט זיך צו איר, כמעט אַלעמאָל אום, װי צו װאַסער נאָך
אַ שיכרות. אַזאַ געוואוינהייט-ליבע איז לעבלעך און שרעקלעך מיט איר
ירושה-קראַפט, אַלע שטורעמס איבערלעבט זי, פון אַלע געוויסערס גייט
זי אַרױס טרוקן. מען פילט זי ניט װי די משא פון גוף, ווען מען איז גע"
זונט, װוי די לופט צום אָטעמען. מען הויבט זיך אָן שטיקן ערשט דעמאָלט,
ווען אָט די װאָגלאָזע לופט פעלט. דאָ אַרבעט דער זכרון מער װי די
ליידנשאַפט. אָט דער זכרון, און נאָר ער, האָט מיך, װאַרשײנלעך, אַזױ
אומברחמנותדיק געפּײניקט, ווען סאָניאַ איז פון מיר אַװעקיי.

-- און איך ? װאָס בין איך ? אַ בליץ, אַ? אָפּגעבליצטי..

-- ניין, אפשר אַלץ צוזאַמען. נאָר דו האָסט מיך צו דער גע-
וואוינהייט ניט געלאָזן קומען. צו פרי אָנגעהויבן שפּילן מיט מיר.
איך האָב דיר שוין געזאָגט. מיט פראַנסואַ לופּען גערייצט מיך און מיס די
טענצער אין נאַכט-לאָקאַל...

-- דאָס ? דאָס האָט דיך געמאַכט אייפערזיכטיק?

-- ניין, נאָר אומעטיק. און נאָך עפּעס...

-- װאָס נאָך ?.. -- האָט זי זיך אָנגעשפּיצס.

-- דאָס, װאָס דו ביסט נאָך אַלץ פאַרליבט... ניט אין מיר, נאָר
אין אַני דאַל...

--- ששש!,. --- אַזױ וי דו אין סאָניאַן.

--- די געוואוינהייט. די געוואוינהייט...

216

-- זיי ניט אומעטיק! -- איז צו אים סאָלאַנש צוגעלאָפן, נעם מיך
אַרום !

--- װאָס עפּעס מיטאַמאָל!

-- ווען דו רעדסט אַזױ, זע איך וװער דו ביסט. איך האָב ליב
אַרויפצוקוקן צוֹ דיר, |

-- כדי מיך אַראָפּצושלעפּן? +

--- יאָ. איך וויל ניט דו זאָלסט זיין העכער. איך וויל ניט דו זאָלסט
זיין מיין געוויסן. ביידע גלייך זאָלן מיר זיין,. . נעם מיך אַרום !ּ

--- איך נעם דיך אַרום. שלעפּ מיך מיט. אין כף הקלע, סאָלאַנש!
אין דיין גיהנום איז גאָרניט אַזױי שלעכט וי מען קען מיינען ...

3

די קראַפט פון דער יוגנט קענען ליבע אינװאַלידן ניט באַגרײיפן
אָט די, ביי וועלכע דער טעמפּעראַמענט געניגט קוים אָנצואװאַרעמען
דאָס האַרץ איין מאָל אין װאָך, וואונדערן זיך : וי אַזױ האָבן זיי דאָס
מיט אַ מינוט צוריק געלעכצט נאָך אַ געליבטער, אַזױ געצאַפּלט זיך?
זיי האָבן אַפילו, אָפּטמאָל, חרטה װאָס זיי האָבן זיך אַזױ אויסגעברענגט.
קיין נפקא-מינה ניט פון װאַנען אַזאַ דויכערדיקע חרטה קומט: פון אַן
איינגעבוירענער שלאַבערדיקייט, צי פון אַ נאָך-פּערציקיאָריקער מיד-
קייט ?.. דער רעזולטאַט איז דער זעלבער. אַזעלכע, ווען זיי געניסן
איין מינוט, מוזן זיי דערנאָך שלאָפן שטונדן-לאַנג, װאַרעמען זיך אויף דער
זון, װוי רעפּטילן וועלכע באַקומען די װאַרעמקײט ניט פון אינערייגיק,
נאָר פון דרויסן,

ניט אַזױ איז די רייפע יוגנט, וועלכע ברענט מיט איין ליכטיקן
פייער, ביי וועלכער די קראַפט איז דער טעגלעכער ברויט. ביי איר אין
ליבע אַ קולט. און יעדער גענוס פון צוויי פאַרליכטע וועזנס גייט, אָפּטמאָל,
איבער אין אַ רעליגיעזן עקסטאַז, אין וועלכן יעדער איינער איז אי דער
גאָט אי דער גלױביקער, איינער פאַלט פאַרן צווייטן אויף די קני, און
איינער דערהויבט דעם צווייטן ביז צו פאַרגעטערונג,

אין איר פּלוצלעכן איבערגאַנג פון נקמה צו פֿאַרליבטקײט, האָט
סאַלאַנש גענומען דויד ברינען אויף איר װאָגשאָל, ניט אַנדערש. זי האָט
געװאָלט אויספּרואװון צי ער האָט נאָך פאַר איר איבערגעלאָן פון אָט.
דעם רעליגיעזן ברען. ברין האָט דעם פּרואוו אױיסגעהאַלטן, און טאַלאַנש
האָט זיך געקענט איבערצייגן, אַז ניט אַלץ האָט ער אַװעקגעגעבן אָט
דער רובענס-פרוי, וועלכע האָט זיך צו אים אַהער געווען פאֲַרבלאַנדזשעט.

זיי זיינען צוליב דעם אַרױף צום האַלב-טונקעלן קאַמער װאָס

417

הענגט איבער דער אַטעליע, אין געשטאַלט פון אַ ברייטן באַלקאָן. ס'איז
געווען דאָס זעלבע קאַמער וועלכע איז שוין סאָלאַנשן געווען באַקאַנט,
ווען דער סקולפּטאָר אַנרי דאַל האָט דאָ געוואוינט און געקלעפּט פון איר
זיין ,שלאַנגעןדטענצערין" ; דאָס זעלבע בעט פון לואי דעם פערצנטן מיט
די נוס-האָלץ שניצערייען. נאָר אָנשטאָט די פיינע דעליקאַטעסן װאָס סאָ-
לאַנש האָט צעטראָטן אין איר וואוט, האָט זי זיך אַצינד געמוזט באַנוגענען
מיט ברינס שטרוי-אַלמנישע זאַפּאָסן, װאָס ער האָט נאָך געהאַט אין זיין
שפּייזיקאַמער. ער האָט זיי אַהער גאַסטפרײינטלעך אַרױפּגעטראָגן אויף אַ
טאַץ: באָרדאָװײן, ראָקפאָר-קעז, סאַלאַמייוואורשט, רויטע רעטעכלעך,
שפּאַנישע פאַרשפּעטיקטע וויינטרויבן, אָנשטאָט ברויט --- ביסקאָטן*). אַ
מאָגערלעכע סעודה איז דאָס געווען און זי האָבן זי פאַרבעסערט מיט זייער
צערטלעכקייט. אָבער ביי זייער גאַנצער איבערגעגעבנקייט, װאָס זיי האָבן
איינער דעם צוייטן אַרזיסגעװויזן, ביי אַזאַ איבערבעטן זיך, איז דער
אומעט ניט אַועק. זיי האָבן קיין באַזונדערע װערטער ניט געהאַט און
עס האָט צוישן זיי געהערשט אַ געוויסע שעמעודיקייט. שטום האָבן
זיי אַרײינגעקוקט איינער דעם צווייטן אין די אויגן: קאיז דאָס ניט דער
לעצטער מאָלצײיט און די לעצטע דערנענטערונג?.."

דער ערשטער האָט ברין ניט אויסגעהאַלטן אַזאַ געדריקטע שטימונכי
אַװועקקוקנדיק אָן אַ זייט האָט ער טרויעריק אַ זאָג-געטאָן:

--- מען װאָלט געקענט מיינען אַז מיר געזעגענען זיך ייי

זי האָט ניט געענטפערט, נאָר אַ טרונק-געגעבן פון איר גלאָז דעם
פלאַמענדיקן באָרדאָ. איר שווייגן האָט ברין אָנגענומען װי אַ שטומע
באַשטעטיקונג און איז נאָך אומעטיקער געװאָרן. |

צו הילף איז זיי ביידן געקומען די פאַרגײיענדיקע זון. פון אונטן,
אין אַטעליע, האָט מיטאַמאָל אַרױפגעשלאָגן אַ גרויסע ליכטיקייט. אין די
גרויסע, מיט לייכטן שטאָף פאַרהאַנגענע פענצטער האָט אַ זעץ"געגעבן אַ
גאָלדענע שפּיז, און נאָך אים---אַ צווייטער, אַ דריטער. נאָך אָנדערטהאַלבן
שנייאיקע טעג, פון נעכטן אינדערפרי אָן, איז דאָס אַצינד געווען אַ שי
נענדיקער סורפּריז, אַ פריילעכע איבערראַשונג; איינע פין די, װאָס
אינעם פּאַריזער קלימאַט קומען זי אָפּטמאָל פאָר אין אֶנהויב ווינטער,
ווען די דרום-ווינטן, פון מיטללענדישן ים, שלאָגן זיך נאָך אַרום מיט
צפונדיקע. אינמיטן שנייען לייטערט זיך עס פּלוצלונג אויס און מען קען
מיינען, אַז אַ ּייער סוף-זומער קערט זיך אום: / -

--- זע, מאַכט סאָלאַנש, די זון! דער טאָג פאַרגייט אַזױ שיין, היינט
פאַרװאָס איז אונדז אַזױ אומעטיק ?

*) קרעקערס.

1218

--- דאָס קומט דערפון, ווייל איך און דו זיינען באַגאַנגען ניט
קיין שיינע זאַכן ..

-- אַ פאַרברעכן ווילסטו זאָגן! איך --- ווייניקסטנס..,

אַצינד האָט ע ר געשויגן. באַשטעטיקט מיט זיין שטומען, אַז ס'איז
אַזױי,

סאָלאַנש האָט אים גענומען גלעטן איין באַק מיט איר קיל-געװאָרע-
נער האַנט ;

-- ניט נאָר דאָס בילד פאַרפּלעקט, די זעל -- אויך ... װעט דאָס
זיין שווער אָפּצואװאַשן ?

--- דאָס בילד צי די זעל ?

--- ביידע זאַכן...

-- מיט אַ סך געדולד... וועלכע איך האָב אַצינד ניט מער.

--- איך אויך ניט. |

-- אין אַזאַ צושטאַנד װאָלט דאָס בעסטע געװען איבערצובייטן
דעם אַרום, אַרײנװאַרפן זיך אין אַ גייסטיקן גענוס, וי אין אַ היילנדיקער
װאַנע, ווען דאָס האַרץ איז אָפּגעשװאַכט. דאָס בעסטע װאָלט אַצינד געווען
באַזוכן אַ גוטן קאָנצערט, דורכגיין זיך דורך הערלעכע זאַלן פון אַ מו-
זעאום, אין לואוור צום ביישפּיל,

-- אָ, אין לואוור גיין איז שוין צו שפּעט !

ברין האָט אַ קוק-געגעבן אויף זיין בראַסלעט:זײיגערל:

-- אַ שאָד. ס'איז שוין באַלד פינף. ווינטער-צייט שליסט מען
פריער. אָבער באַזונדערס שטערט מיר דאָס ניט. אויב דו װילסט, װעלן
מיר זיך דורכגיין איבערן לואוור, צװוישן טאָג און נאַכט, ליגנדיק דאָ
צוזאַמען אויפן שלאָף-באַלקאָן. פאַרמאַך נאָר די אויגן און גיב מיר דיין
האַנט,. קלער וועגן גאָרניט און פאַרלאָז זיך אויף מיר. איך װעל דיך
פירן. בלינדערהייט װעל איך זיך דאָרטן ניט פּאַרבלאָנדזשע... מיר
גײיען אַלזאָ אַרײן אין לואוור-מוזיי פון דער טיולערי-זייט, דאָרטן וואו
דער גאַמבעטאַ-דענקמאָל, מיטן פליענדיקן אָדלער, דערהויבן זיך אַזי
אימפּאָזאַנט, װי דער שטאָלץ פון דער אײביקער פראַנקרייך ; און מיר
לאָזן זיך אַראָפּ אין קעלער, צו די אַנטיקע סקולפּטורן. . .

-- כדי דערנאָך שטייגן און שטייגן?

-- אויב דו װילסט... צו די װאָרצלען פון די עלטסטע קולטורן
לאָזן מיר זיך אַראָפּ. זיי זיינען טיף פאַרפלאַנצט אין די לואוור-קעלערן
ציען דאָרטן זייער קראָפּט און שפּייזן די גאַנץ נייע קונסט אויבן, גאַנץ
אויבן.. . שווער זיינען די װאָרצלען אַזױ וי די באַזאַלט און גראַניט-
סקולפּטורן פון דער באַבילאָנישער און עגיפּטישער עפּאָכעס...

--- איך גיי דיר נאָך. פיר מיך!..

9

-- װאַרט! איידער מיר לאָזן זיך אַראָפּ צו די װאָרצלען, כאַפּן מיר
אַ פלי, װוי צוויי גייסטער. די איידל-אַלטע ווענט פון לואוור װערן דורכ-
זיכטיק און מיר זעען אַלץ װוי אונטער גלאָז. גרויסע מענטשלעכע אוצרות,
דער פראַנצויזישער געניוס האָט דאָס אַלץ צוזאַמענגעבראַכט און קלאַסירט,
דער וועלט-קונסט האָט דאָס ניט קיין קלענערע נוצן געבראַכט, װי די
ערשטע פראַנצויזישע ענציקלאָפּעדיע -- פאַר דער בילדונג פון אַלע
פעלקער אויף דער גאָרער וועלט. און אויסער דעם זעסטו דען ניט, אַז
דער לואוור איז דאָס גרעסטע ש לום - הויז װאָס די ועלט האָט אַמאָל
געהאַט ?. די ,ליג-אָװ-נײישאָנס* האָט דאָס נאָך ביז איצטער אַזױ ווייט ניט .
געבראַכט.

--- װאָס האָט דער לואוור צו טאָן מיט שלום ?

-- ער האָט. אַלע ראַסן און פעלקער, אַלע געטער און עפּאָכן האָבן
דאָ שוין לאַנג שלום געמאַכט. יופּיטער שטייט דאָ נאָענט צו דער מאַדאָנע
און דער עגיפּטישער אָזיריס צום אַראַבישן נביא. וויפל חורבנות, בלוט"
פאַרגיסונגען, אונטערדריקונגען און גרויזאַמקײטן האָבן שוין אַרױסגערופן
בראַהמאַ און בודדאַ, זאָראַסטער און מיטראַ, קריסטוס און מוחמד! בערג
פון לייבער און פון ראָבן-אָפּגעפרעסענע ביינער. אַלע שטעט האָבן שוין /
צען מאָל געברענט צום רוט פון אָט די אַלע געטער, גאָט-זוכער און רע"
ליגיע-שאַפער. אָבער דאָ, אין לואוור האָבן זי זיך אַלע באַרואיקט, פרידן
געשלאָסן, יעטװעדער מיטן שמייכל פון מחילה אויף זיין שטיינערנעם,
בראַנדזענעם אָדער געמאָלטן געזיכט... די נעמען פון אַ סך קינסטלער,
וועלכע האָבן זיי פאַרקערפּערט און פאַראײיביקט, זיינען אַפּילו צו אונד"
זערע אויערן ניט דערגאַנגען, אָבער זייערע געװאַלטיקע סימבאָלן לעבן
נאָך. זיי לעבן נאָך דאָ און שטרעקן אויס די הענט זייערע איבער גאַנצע
הרי-חושך פון שנאה, איבער וייסע און פאַררויכערטע הויפנס ביינער
פון מאַרטירער. ,פרידן!* רופן זיי אַלע שטומערהייט. װאָרעם אַלע, אַלע
קולטן גייען פון איין קװאַל, פון. דער מענטשלעכער בענקשאַפט נאָך איי-
ביקער שיינקייט. און אַלע סימבאָלן זיינען געקנאָטן פון שעפערישע הענט.
מיר, זאָגן זיי, האָבן װאָס צו זאָגן פּאַר דער מענטשהייט מיט אונדזער
שטיינערנער, בראַנדזענער און פאַרביקער שפּואַך, ניט איר מיט אייערע
אומריינע שװערדן און גיפטיקע פיילן, איר מלחמה-העלדן! אַװעק מיט
אייערע בלוטיקע הענט און גראָבע זעלנערישע מיילער! מיר זינען
די אַמבאַסאַדאָרן פון מענטשלעכן וילן און ניט איר. פון קינסטלער-
געצעלטן אין דער אַלטער וועלט זיינען מיר אַרױס און דאָ, צום גרויסן
קונסט-טעמפּל, האָבן מיר זיך אומגעקערט. אַ סך פון אונדז אָן הענט און
פיס, מיט געבראָכענע גלידער און אָפּגעקלאַפּטע נעז, װי איר זעט אונדז
דאָ צו היינטיקן טאָג... אָבער אומגעקערט האָבן מיר זיך פאָרט, דאָ

200

ווילן מיר בלייבן. מיר ווילן ניט מער איר זאָלט קניען פאַר אונדז, תפילה
טאָן און שלאַכטן אומגלויביקע אין אונדזער נאָמען. מיר ווילן נאָר איר
זאָלט אונדז באַוואונדערן און לערנען, פון אונדזער פאַרגאַנגענהײט, זאָלט
איר עפּעס אויך !..

--- איך פלי!.. האָט סאָלאַנש אַ שעפּטשע געגעבן מיט
שמייכלענדיקע ליפּן און מיט פאַרמאַכטע אויגן. |

--- פאָרזיכטיק, מיין ליבע! מיר לאָזן זיך אַצינד אַראָפּ אין די
שטיינערנע קעלערן פון לואוור, צו די ערשטע קינסטלער פון פאַר טויזג-
טער יאָרן. צו די סומערישע און כעטיטישע פיגורן פון קליין-אַזיע, מיט
זיבן און אַכט טויזנט יאָר צוריק. זעסט זייערע פּעלצערנע היטעלעך,
זייערשט קיילעכדיקע קעפּ, װאָס װאַקסן אַרױס פון שטיין אַזױי וי דער
; געדאַנק* פון מאָדערנעם פראַנצויזישן מייסטער ראָדען ? אַלץ איז שױין
געווען. עס חזרט זיך נאָר איבער אין דער ראָד פון צייט, אַזױ וי דער.
קאַרשן-צוויט אין פרילינג. און פאָרט איז עס אַלעמאָל אָנגעלײגט, וי
אַ נאָענטער װאָס קערט זיך אום פון ווייטע מדינות, וי אַ פאַרלאָרענער
זון װאָס עפנט פּלוצלונג אויף די אויסגעקרימטע טיר צו זיינע אַלטיטשקע
עלטערן... |

דאָ אין די קעלערן איז אויך פאַרטראָטן אינדיע מיט אירע בלוט.-
דורשטיקע געטער שיואַ און קאַלי און מיט אירע וואונדערבאַרע בריס-
טיקע פרויען, מיט געשניצטע אומעטיקע פּנימער, װאָס זעען אויס וי
קרבנות ; װי בראַהמאַנישע אלמנות װאָס מען גייט פאַרברענען אויפן
שייטערהויפן, ווען זייערע מענער שטאַרבן פּלוצלונג.... דאַ זעען מיר
די אױיסגעגראָבענע קונסט-ווערק פון די עטרוסקען, װועמעס היראָגליפן
עס זיינען נאָך ניט אויפגעקלערט געװאָרן ביז צום היינטיקן טאָג. אַ גע-
היימניספול פאָלק פון סעמיטישער אָפּשטאַמונג. זייערע סאַרקאָפאָגן
דערמאָנען די עגיפּטישע. זייעדע מאָלערייען זיינען פלאַך. וואונדערבארע
סילועטן אָן אַ שפּור פון פּערספּעקטיווע. און זייעדע װאַזן, אָנטועכצן און
געמאָלטע זיטן דערמאָנען די נאָענטע פעניקישע שכנים פון אַפּריקאַנישן
ברעג. דאָ זעען מיר די כאַלדעאישע און אַסירישע העלדן, הויכגעוויקסיקע
סאַטראַפּן מיט פירעקיקע בערד און מיט מגושמדיקע מוסקולישװערע
פיס, מיט דערשטיקטע לייבן אין די אַטלעטן-אָרעמס און מיט אויסגעלו-
פּעטע אויגן, האַרטע וי געקאַכטע אייער. דאָ זעען מיר די פּערסישע קרי-
גער: באַגלאָזטע רעליעפן, פון קאַכליעס צוזאַמענגעשטעלט; אין גרינש
מאַנטלען, מיט שיידלעך פול מיט פיילן אויף די רוקנס, אַלץ איז דאָ פון
גרויסן שוואונג און פון מוראדיקע, אָפּטמאָל -- אומגעלומפּערטע זי-
מענסיעס, אַזױ וי די באַשעפענישן פון די ערשטע עפּאָכעס אויף דער ערד,
די געשיכטע פון דער קונסט איז אַלעמאָל געווען ענלעך צו דער ערדיגע-

221

שיכטע, אין די ווייטע געאָלאָגישע עפּאָכעס זיינען איבער אונדזער ערד
אַרומגעפלויגן פלעדערמייז-קראָקאָדילן, עס זיינען אַרומגעקראָכן יאַשטשע-
רעס גרויס װי אַ הויז. שפּעטער -- האָריקע מאַמוטן, מיט ציינער אויס-
געבויגענע וי דוהעס. טיגערס דריי מאָל אַזױ גרויס װי די פון אונדזער
עפּאָכע, מיט רייס-ציינער גרויס וי ביי ווילדע חזירים; הייל-בערן --
שווערע וי אָקסן.. . די נאַטור האָט זיך דעמאָלט צו גרויס פאַרמאָסטן
געזוכט דאָס אימפּאָזאַנטע, ניט דאָס איידעלע, פאַרביטן פיינקייטן אויף
דימענסיעס, פאַרבן -- אויף דאָס לאַנגע און ברייטע און הויכע. אויסער
ביינער אין די ליימיקע בערג פון יוטאַ, אין די קריידן פון די ים-ברעגעס,
אין דעם אייז פון סיביר און אין די זאַמדן פון מדבר גאָבי איו פון די
אַלע גיגאַנטישע באַשעפענישן גאָרניט געבליבן.

מיט דער קונסט איז דאָס זעלבע געשען אויך זי האָט אין אירע
ערשטע עפּאָכעס אויסגעביטן צאַרטקײט אויף גרויסע מאַסן, מייסטער-
שאַפּט אויף דאָס קאָלאָסאַלע, און דאָס װאָס גיט טיפע הנאה --- אויף דעם
װאָס מאַכט-שטױינען., . אין יענע צייטן האָט זי געבויט מוראדיקע פּי
ראַמידן און ספינקסן --- האַלב-ווייב האַלב-חיה. אין יענע צייטן האָט זי
געבויט אירע סאַרגאָןך און דאַריוסישלעסער מיט באָרדיקע, באַפליגלטע
אָקסן ביי די איינגאַנגען: עגיפּטישע זיילן -- װאָס צען מענטשן קענען
זיי ניט אַרומנעמען. זי האָט געשאַפן גיגאַנטישע בודדאַָס, צװאַנציק
שטאָקיקע פּאַגאָדעס.. .

פון אָט די מאוימדיקע פאַרמעסטונגען הויבן זיך אָן אַרױסשײלן,
צום אָנהױב --- די שפּעט:עגיפטישע קונסט מיט אירע פּראַכטפולע אָבע-
ליסקן, און מיט קלענערע פּראָפּאָרציעס פון געטער און מלאכים, פון גראַ-
ניט געמאַכט און פּאָלירט ביזקל שפּיגל-גלאַנץ. שפּעטער שיילט זיך אַרױס
די גריכישע קונסט, אין וועלכער דאָס גאַנצע געװויכט װערט געלײגט
ניט אויף ג רויס, נאָר אויף פולקאָמענהייט. אויף די חורבות פון סו-
מעריאַ, בבל, מצרים און פּערסיע, בליט די נייע אויסגעאיידלטע עפּאַכע
אַזױ װוי רויטער מאָן און בלויע גליציניעס אויף אַן אַלטן צוים.

אין די פאַרהיסטאָרישע געאָלאָגישע עפּאָכעס לויטערן זיך אויס די
הימלען פון וואולקאַנישער סאַזשע און פון שווערע גאַזן. די לופט ווערט דין,
מגושמדיקע דראַקאָנען קענען שוין מער, אין אַזאַ לופט, ניט פליעף
זי פאַלן אַראָפּ און פּנרן אויס. אין דער נייער בלויער לופט קענען פליען
נאָר לייכט-פעדערדיקע פויגלען און קאָלירטע פלעדערלעך, און אין דער
ראַפינירטער גריכישער לופט, פון חכמה, גוטן געשמאַק און גליקלעכע
פּאָליטישע סיטואַציעס, ווערט מעגלעך עס זאָל אויפשטיין אַזאַ אויס-
געאיידלטע קונסט, וי פּראַקסיטעלעס און פידיאָס האָבן זי פאַרשטאַנען.

ס'שווימען אויך אויף די וואונדערלעך-געקלעפּטע, שװאַרץיגעלאַקטע

2292

און מיט גאָלד און פּורפּור באַמאָלטע װאַזעס. יעדער װאַזע אַ בילדלעכע
מגילה, וואו געשיכטע, קולט אוֹן לעגענדע זיינען האַרמאָניש אויסגע-
מישט און וויקלען זיך אין ספּיראַלן, פון קונציקע מיניאַטורן צוזאַמענ-
געקייטלט. עס װאַקסן אויס: הערמעט מיטן קינד -- דער אידעאַל
פון מאַנצבילשער שיינקייט און ווענוס פון מילאָס -- דער אידעאַל
פון ווייבלעכער פולקאָמענהייט. דאָס זיינען די אור:אייניקלעך פון
די סומערישע האַמעטנע פיגורן אין קליי-אַזיע, די פּלימעניקלעך פון
די באַבילאָנישע און די עגיפּטישׂע קאָלאָסן... אָבער װאָס פאַר
אַ ווייטער וועג און װאָס פאַר אַ דערגרייכונגען! עס איז דער זעלבער
ווייטער וועג װאָס צװישן מאדאָסטאָן און צװישן פּרעכטיקן טיגער,
צװוישן מאַמוט -- און לייכטפיסיקן הירש, צװישן דער פאַרהיסטאָ-
רישער גאָרילא און מענטשנקינד... אָבער אַלס אידעאַל פון
מענטשלעך-ווייבלעכן קערפּער, װאָס איז נאָך אין לעבן ניט דערגרייכט
געװאָרן, זעט אונדז פאָרט אויס, ביז צום היינטיקן טאָג, די ווענוס פון מילאָ.
דאָס, װאָס דאַרװינס געשלעכט-אױיסװאַל האָט נאָך קײינמאָל ניט דער
גרייכט, האָט דערגרייכט די קונסט. די ווענוס איז אָנדערטהאַלבן מאָל
אַזױ גרויס װי אַ לעבעדיקע פרוי און זעט פונדעסטוועגן אויס, אויף
איר פּיעדעסטאַל, אַלס אַ גאַנץ נאָרמאַלער ווייבלעכער וואוקט. אַזױ האַר-
| מאָניש איז זי אין אַלע אירע נאַקעטע און פאַרשלײערטע גלידער, אַזױ
נאָבל --- אין דעם בויג פון איר טאַליע, אין איר האַלבן מאַיעסטעטישן
טראָט אונטער איר פאַלטיקער דראַפּירונג, אין איר קאָפּ-האַלטונג, אירע
בריסט זיינען אַזױ פעסט און איידל צזאַמענגעװאַקסן מיט די מוסקולן
פון איר בויך און פּלייצעס, אַז זיי זעען אויס קליין, װוי שפּראָצנדיקע
הערנער פון אַ יונגער בערג'גאַזעלע. די אויסהוילונגען אונטער אירע
אָרעמס גייען איבער אַזױ ווייך, אין אירע פאַרשלײערטע היפטן, וי אין אַ
שלאַנקער װאַזע. זי שאָקירט ניט מיט איר נאַקעטקײט, זי רופט ניט אַרױס
קיין שום לינקן געדאַנק. זי איז פול מיט צניעות וי אַ הייליקע װעסטאַ-
לין, װאָס האָט נאָך קיין מאָל קיין זינד ניט פאַרזוכט. כאָטש אויסוען
זעט זי אויס וי אַ צייטיקע פרוי, װועמען די מוטערלעכקיט איז ניט
פרעמד, די לייכט-קרויזלדיקע האָר אירע זיינען פאַרקעמט אָן קונצן, װי
אַ בינטל פעלד-בלומען, חנוודיק און באַשײדן, פאַרװואָרפן אויף איר שלאַנקן
נאַקן. היינט דער שמייכל אירער אויף די פולע אידעאַליגעשניטענע ליפּף
ער דערמאָנט דעם שמייכל פון מאָנאַדליזאַ דזשיאַקאַנדאַ --- דער שעדעוור
פון לעאָנאַרדאָ דאַ-װינטשי. אָבער אַ סך דערהויבענער, באַשײדענער:
פול מיט אויבער-חכמה פון האַלב-פרוי און האַלב-געטין, וועלכע קען
אַלע שװאַכקײטן פון די מענער, וועלכע קניען איר צו די פיס ; און זי איז
זיי אַלץ מוחל,. ,

223

-- אַ! -- רופט אויס סאָלאַנש מיט טרוימעריש פאַרמאַכטע אויגן
-- אַזאַ װאָלט איך אויך געדאַרפט זיין,

--- װאָלטסט ווידער געווען ניט צופרידן. דאָס, װאָס איז דערגרייכט, -
פאַרלירט זיין ווערט. בעסער איז צו האָבן אַזאַ אידעאַל פאַר די אויגן
וי אין שװאַכן לייב, װאָס פאַרװעלקט אַזױ גיך... עס איז אָבער אַ גענוס
פאָרצושטעלן זיך אין געדאַנק אַזאַ הערלעכע פּאָר װי דער געגרייזלטער
הערמעס מיט אַזאַ ווענוס-פרוי. עס איז אַ שעפערישער גליק פאָרצושטעלן
זיך: װאָס פאַראַ קינדער אַזאַ פּאָר קאָן געבוירן. וועלכע אידעאַלע האַר-
מאָנישקייט און אויסגעהאַלטענע פּראָפּאָרציעס אזעלכע מענטשך-באַשע-
פענישן קענען דערגרייכן !.. וי דו זעסט, סאָלאַנש, האָבן זיך די רויע
נאַטור, אַזױ װי די מענטשישע קולטור, אַנטװיקלט פּאַראַלעל. געאַרבעט
אויף זיך און פאַרבעסערט זיך פּאַראַלעל. די אומגעלומפּערטע גרויס האָבן
זיי ביידן דערפירט צו דאָס האַרמאָנישע, און. דאָס סתם-אימפּאָזאַנטע --
צו דער אידעאַלער מיניאַטור. אָבער פּונקט אַזױי װוי מאָן'בלומען און
װאָלעטן בליען אָפּ און וועלקן, ווען די טרוקענע היצן קומען אָן, אָדער
ווען די האַרבסט-:װינטן צעבלאָזן זיך, אַזױי בליען אָפּ די וואונדערבאַרסטע
לייבער, די פאַרפולקאָמענסטע ליניעס און פאַרבן און דער אידלסטער
געשמאַק, ווען עס קומט אָן דער האַרבסט פון דער מענטשלעכער קולטור.
אין ד ע ם פאַל זיינען דאָס די וויינענדיקע, קרעכצנדיקע נשמה-פּײיניקער
און לייב-פאַרדאַרבער פון קריסטנטום מיט זיינע טרויעריקע מיסטעריעס,
געהיימעניספולע מאָלצייטן און אַבסטראַקטע תפילות לכבוד דעם געהאַג-
גענעם גאָט. עס וערט האַרבסט אויף דער ועלט. בלומען צעשיטן זיך,
איבערגעצייטיקטע פּירות ווערן פאַרווערעמט. פאַרװעלקטע בלעטער פאַלן,
און אין דער רוימישער מלוכה און אויף די גריכישע אינדזלען פאַלן די
קעפּ פון די שענסטע און הערלעכסטע קונסט-דערגרייכונגען. אין נאָמען
פון געקרייציקטן גאָט פאַלן די קעפּ, מאָנאַכן, אין שמוציקע קוטעס מיט
שטריק אונטערגעגאַרטלט, האַקן זיי אַראָפּ... די פליענדיקע וייבלעכע
פיגור, אָן אַ קאָפּ, מיט די פּראַכט-פאַלדן פון איר טוניק-קלייד, אָט די,
וועלכע דערהויבט זיך אויף די טרעפּ פון ערשטן עטאַזש אין לואוור, זי
פלאַטערט מיט אירע מאַרמאָר-פליגלען און שרייט מיט איר גאַנצן פאַר-
שלייערטן גוף איבער דער מענטשלעכער געפאַלנקײיט פון איר צייט.
זי זוכט איר קאָפּ צווישן די אויסגעשטעלטע אנטיקן אָרום איר און גע-
פינט אים נים...

עס קומט אָן דער ווינטערדיקער מיטלאַלטער מיט זיינע זאַװערוכעס.
פון אומטאָלעראַנץ, מיט זיינע מלחמות און אַכזריות, פיט זיין ניט פאַר-
טראָגן אַ שכנס מיינונג, אַ צווייטנס גלויבן, מיט זיין שעמען זיך פאַרן
אייגענעם גוף, מיט זיינע משונהדיק-שווערע היט און געשלאָסענע פרויען"

1224

קליידער פון האַלדז ביז די פּיאַטעס, איינגעפּרעסטע ברוסטן און אומנאַ-
טירלעך-איינגעצויגענע טאַליעס. אָבער אָן קונסט איז דאָס לעבן װויסט און
דער טויט --- מיאוס. דער קאַטױלישער קלויסטער זעט דאָס איין און נעמט
אַרײין די פאַרװאָגלטע מוזע ס אונטער זיינע שװאַרצע, מיט ויירויך-
דורכגערויכערטע פּאָלעס. אמת, איידער אַרייננעמען זיי, אין דער שטיקע"
דיקער לופט, הייסט זי זיי נאָך אָנשטענדיק אָנטאָן זיך, איינשנירן זיך
אין קאָרסעטן, פאַרהענגען אַלע פאָרמען מיט געוועבן, האַרטע וי בלעך.
פון דער פלייטן-מוזיק, פּאַסטעכער-לידער און פּאָעזיע מאַכט די קירך.
לאַנגע ליטורגיעס. פון דער סקולפּטור -- אָנגעפּעלצטע מאַדאָנעס און
מאָנאַכן-פיגורן אָנגעטאָן אין קוטעס מיט שפּיציקע קאָפּיצודעקן. פון דער
מאָלערײ מאַכט זי גיהנום-פייערן, וואו מען ברענט און מען בראָט די
זינדיקע. די הערלעכסטע פּייזאַזשן, נעמט דער קלויסטער אַלס גרונט פאַרּן
געקרײיציקטן, מיט די צוויי גראָבע פאַרברעכער פון ביידע זייטן, די קעפּ
פאַרװאָרפן, די אויגן פאַרגלאָצט, פון די מאָגערע געשטאָכענע ריפּן רינט
בלוט, װי אין אַ שלאַכטערײ. עס הויבט זיך אָן אַ שטאַמלען און אַ פּלאַפּ-
לעריי פון פעלקער, וועלכע זיינען צוריק אַרײנגעפאַלן אין קינדהייט, װאָס
לערנען זיך ווידער רעדן װוי קולטור-מענטשן, מאַכן גרייזן און קענען שאַרף
ניט אַרױסרײדן די עלעמענטאַרסטע בוכשטאַבן, ניט צייכענען די עלע-
מענטאַרסטע ליניעס, דאָס אַלץ האָט אַ פּרימיטיוון חן געוויס! אָבער
קיין מענטשן-שפּראַך איז דאָס פאָרט ניט. ביי דער מאַָלערײ, סקולפּטור,
מאיאָליק, גראַװירונג קומען אַרױס פיגורן איינער קאָמישער פאַר דער
אַנדערער. עס איז די גאָטיק מיט אירע פיילנדיקע סופיטן, האַלב-פינצ-
טערניש, טוכלע מיסטיק און באַמאָלטע פענצטער, כדי אַרײנצולאָזן װאָס
זוייניקער זן;: מענטשן זאָלן צויפיל און צו-קלאָר ניט זען. די דאָזיקע
שטיקעדיקע געביידעס זיינען באַצירט מיט היליקע, וועלכע דערמאָנען
געטשקעס פון האַלב-ציוויליזירטע פעלקער : גרויסע בערדיקע קעפּ מיט
שמאָלע קאַריקאַטור גופימלעך, אָן פּלייצעס און פאַרהאַנגען זיינען זי
בכיז די אויסגעבויגענע שפּיצן שיך מיט לאַנגע און שװוערע קאָפּאָטעס.
עס זיינען גראָטעסקע כימערן פון חיות אוֹן פויגלען און רעפּטילן, װאָס
עקזיסטירן אַפּילו ניט אין דער נאַטור, נאָר אין רעליגיעזן פיבער. די
דעשטלעך פון די דאָזיקע פאַרזעענישן זעט מען נאָך עד:היום אויף די
עקן רינעס, אויפן דאַך פון /נאָטר-דאַם-דע-פּאַריז*, די מענטשהייט ליגט
דעם גאַנצן װינטער פון מיטלאַלטער אין אַ טיפער באַװואוסטלאָזיקײט.
זי שרייט אויף פון די קאָשמאַרן, װאָס מוטשען זי; זי טרייבט פון זיך
מכשפות און רוחות, ;אביקע יידן* און עפּידעמיעס, די מאָנאַכן היטן
דעם קראַנקן שלאָף פון זייערע גלױביקע און באַשפּריצן די פיבערדיקע
קעפּ מִיט הייליקן װאַסער.

205

יאָרהונדערטער גייען אַריבער ביז די מענטשהייט הױבט זיך אָן
אויסצוטשוכען. די קרייץ:-פאָרער קערן זיך אום פון נאָענטן מזרח
און ברענגען מיט-זיך מיט אַלטע, פאַרגעלטע פּאַרמעטן. דאָס זיינען
אָדער אָריגינאַלן, װאָס די מוסולמענער האָבן אַמאָל גערויבט אין גריכנ-
לאַנד און אין ביזאַנץ : אָדער איבערזעצונגען, װאָס די אַראַבער האָבן גע"
מאַכט פון די גריכיש-ביזאַנטישע װיסנשאַפטלעכע ביכער. איבערגעזעצט
האָבן זיי און די אָריגינאַלן פאַרניכטעט. אַ סך פון די פּערגאַמענטן זיינען
איבערגעניצעוועט, אָפּגעשאָבן און באַשריבן פון דאָס ניי. אָבער אונטער
דעם נייעם שריפט קען מען נאָך שווערלעך לייענען אַ סך פאַרלאָר"
געגאַנגענע אָריגינאַלן. פון די ריטער, װאָס זיינען פון נאָנטן מזרח אַנט- .
לאָפן אויף מאַלטאַ, דערגייען די אָריגינאַלן און איבערזעצונגען צום אי"
טאַליענישן האַלב-אינדזל, אַ סך נייגעריקע הענט בלעטערן זי און אַ
ליכט גייט אויף אין די אויגן פון פּסעװדאָדגעלערנטע. פאַרשלאָפענע.
גייסטער לעבן אויף. עס הויבט זיך אָן אַ זעלבסט-קריטיק און אַן אָפּלאַ
כעניש פונעם מיטלאַלטערישן קאַטױליציזם. באָקאַטשיאָ דערציטערט די
גאַנצע צבועקישע קדושה מיט זיין דעקאַמעראָן. לוטער און קאַלװין הויבן
אויף די פאָן פון פּראָטעסט. דרייסטע גייסטער הויבן אָן אָפּצורײניקן די
מאַגראָבענע קונסט, די אַזױ גערופענע טויטע געטער, און מען הויבט אָן
אָנצופּאַסן זיי די אַמאָליקע אַראָפּנעהאַקטע קעפּ. די פאַרגעסענע גראָדע
ליניעס פון שטערן און נאָז, די בויך-מוסקולן און די מענטשלעכע נאַ-
קעטע שיינקייט װוערן װידעראַמאָל באַוואונדערט, גײיען צוריק אַרײן אין
דער מאָדע. די הייליקע, וועלכע װערן אַצינד געמאָלט, געקלעפּט און
געגאָסן אין בראָנדז, באַקומען קלאַסישע ליניעס, און די קריסטלעכע מאַר"
טירער --- געזיכטער פון פאַרוואונדעטע גריכישע געטער. עס הויבן זיך
אוֹיף, וי פון תהום אַרױס, די ערשטע רענעסאַנס-סקלפּטאָרן, אַרכיטעקטן
און מאָלער. עס גייען אויף וי אַ פרימאָרגן-ליכטיקייט : דער פּלאָרענטינער
דאָנאַטעללאָ, װעלכער מישט אויס אין זיינע שאַפּונגען די איינפאַכ"
קייט, פון די אַנטיקע אױסגעגראָבענע געטער, מיטן רעאַליזם פון מיטל-
אַלטער. זיין ;יוחנן דער טויפער" און זיין ;דויד" מאַכן אַן איבערקערעניש
אין דער אָפּגעשטאַנענער פּלאַסטישער קונסט פון זיין צייט.

וועראָקיאָ און טשעליני, בײדע פלאָרענטינער, זעצן פאָר
דאָס װאָס זייער לערער ד אָ נאַטעללאָ האָט אָנגעהױיבן און צייכענען
זיך אויס אַלס אַרכיטעקטן, מאָלער, פּלאַסטיקער און גראַװירער. זי פאַר"
אייניקן אין זייער מייסטערשאַפט אַזױ וי ער דעם פאַרגעסענעם גריכישן
קלאָסיציזם מיט דער נאַאיװויטעט פון דער קירכןיקונסט.

כמעט אין איין און דער זעלבער צייט װירקט ב אָ טיטשעלי ער
איז לײידנשאַפטלעך און עלעגאַנט אין זיינע פאַרבנרייכע מאָלערײען,

206

הגם אויסטערליש אין מאַנכע פון זיי, ער איז וי געשאַפן אויפצולעבן
די ,געבורט פון דער ווענוס" אין ים-שוים, דעם ,פרילינג" זיינעם, ער
פאַרקערפּערט די וויזיעס פון אַ צווייטן גאון פון זיין צייט אויפן ליטע"
ראַרישן געביט. ער אילוסטרירט דאַנטעס ;גיהנום" און ;גן-עדן.

אָלס באַגלײטער פון דער פּלאָרענטינישער שול זעען מיר דאָ די
מאָלער --- פּרע ראַפּאַעליסטן, מיט זייער טרוימערישע און אין דער
זעלבער צייט רעאַליסטישע פּאָרטרעטן. די ווייסע שפּיצןךזשאַבאָס אויף
די ברוסטן פון זייערע געמאָלטע פרויען און מענער, אַזױ װוי די אויסגע-
כאָליעטע כאַראַקטער-הענט אונטער די ביוסטן, זיינען גאַנץ מערקווירדיק.
דער קװאַל פון ליכטיקייט אין יעדן פּאַָרטרעט שלאָגט פון זיי. די הענט
האָבן ניט װייניקער נשמה וי די אויגן און געזיכט-אויסדרוק.

באַלד נאָך זיי טרעטן אויף די גרעסטע גאונים פון דעם צעבליטן
רענעסאַנס. און דער עלטסטער און עפעקטפולער צװישן זיי איז דער
פיזיקער, בוימייסטער, סקולפּטאָר, מאָלער, באַליסטיקער און פאָרשער
לעאָנאַרדאָידאַ-:ווינט שי. ער אז אַ מערקװוירדיקער טאָפּל-
מענטש. זיין באַציאונג צו מענער איז די זעלבע וי צו פרויען. זיין יאָאַן
באַפּטיסט איז ענלעך צו אַ שעמעודיקן אַפּאָלאָ מיט אַ וייבלעכן קער-
פּער, זיין מאָנאַיליזאַ דזשיאַקאָנדאַ טראָגט ביי אים אויף די ליפּן אַן
ענלעכן שמייכל פון אויבער-:חכמה און מוטערלעכקייט, וי די ווענוס פון
מילאָ. און זיין , מאַדאָנאַ פון די פעלדזן? איז אַ צוריקגעקערטער גייסט
פון אַ גריכישער אידיליע. אַן אויפגעלעבטע ;כלאָיאַ* פון לאָנגוסעס
פּאַסטעכער-פּאָעמע. |

נאָך אים, אָדער ריכטיקער געזאָגט: פּאַראַלעל מיט אים, טרעט
אויף מיקעל-אַנדזשעלאָ: דיכטער, סקולפּטאָר און מאָלער מיט
אַן אוממענטשלעכער ענערגיע און מוראדיקן פאַרמעסט. זיין שטרעבן צו
אַלץ װאָס איז דערהויבן און גראַנדיעז װאַרפט אים אַריין אין פיבערדי-
קער שעפעדישער אַרבעט, אָן אונטערברעכן, אין משך פון חדשים און
יאָרן. ער דערעסט ניט און דערשלאָפט ניט און ווערט קראַנק. אָבער דאָס
װאָס ער האָט אָנגעהויבן דערפירט ער אַלעמאָל ביזן סוף. דער האַרטסטער:
שטיין ווערט ווייך און לעבעדיק אין זיינע געבענטשטע הענט. אַליין קליי-
געוויקסיק, העסלעך, מיט אַ צעבראָכענער נאָז, שאַפט ער די גרעסטע, שענ-
סטע און פולקאָמענסטע קאָלאָסן פון זיין צייט : זיין , משה", זיין , דויך",
זיין סאַרקאָפּאַג פון יוליוס דעם צוייטן! נאָר די גרעסטע דערגרייכונג
זיינע איז דער מעדיטשי-דענקמאָל מיט די פיד נאַקעטע פיגורן אויף זי
ווינקלען: טאָג, נאַכט, פרימאָרגן און אָװונט. דאָס זאָל יעדער סקולפּטאָר
זען און שטודירן, צו וועלכער אידעאַלער ווייכקייט אַ טויטער שטיין קען
דערפירט וערן. היינט זיינע מאָלערייען אין דער סיקסטינישער קאַפּעלע !

227

לוט זייער פאַרנעם, רייכקייט פון קאָלירן און אויספירונג װאָלטן זי גע -

ניגן פאַר אַ גאַנצער אַקאַדעמיע מאָלער, און דאָס האָט איין קליינגעוויקסי-
קער, העסלעכער און פיזיש-שװואַכער מענטש אָנגעהויבן און פאַרענדיקט.
אַראָפּ אַ קראַנקער פון די מאָל-שטאָלצן, אונטערן קופּאָל, און אַװעקגע-
לייגט זיך שרייבן סאָנאַטן, װאָס זיינען פּונקט אַזױ עפעקטפול און דער-
הויבן וי זיינע פרעסקן.

אין דערזעלבער צייט מיט אים שאַפט ראַ פאַעלי אָט דער גע-
ראָטנסטער שילער פון פּערודזשיאַ טרעט אויף אין רוים אַלס דער ערשטער
באַצירער פון װאַטיקאַן. אין זיינע װאַנט-מאָלערײען און צענדליקער היי-
ליקע בילדער װערט בולט דער גליקלעכסטער צװואַמענהאַנג פון גע"
לונגעגער צייכענונג, לעבהאַפטיקײיט פון קאָלירן, נאַטירלעכקײט פון באַ"
וועגונג, נאָבעלע ליניעס און מערקווירדיקע צאַרטקײט. קיינער האָט נאָך
ביז היינט צו טאָג ניט דערגרייכט אַזאַ יונגשאַפט, אַזאַ ריינקייט און אַזאַ
מוטערשאַפט, װי ער האָט דערגרייכט אין זיינע מאַדאָנעס. זיי און זייערע
קינדער שיינען מיט איידעלער פרישקייט און מיט מענטשלעכער שיינקייט.
ער געברויכט צו זיי ניט קיין שום ליכט-עפעקטן אָדער ליכט-קרוינען פון
הייליקע. די געזיכטער ריידן מיט זייער אינערלעכער הייליקייט פאַר זיך
אַליין. מיר זיינען אים אַפילן מוחל די אײיביקע פּיראַמידעס פון דריי פי"
גורן, װאָס ער געברויכט: די העכסטע אין מיטן און די צוויי נידעריקסטע
פון ביידע זייטן, און אַלעמאָל, צוליב עפעקט, אין דריי קאָלירטע קאָפּ-
טיכער, פרום געפאַלדעװעט. רױט, גרין און בלוי, אָדער ענלעכע װאַי
ריאַציעס ...

== מיר שוועבן דאָך איבערן לואוור, דויד! ביסטו ניט אַװעק אָן
אַ זייט? מיר קענען נאָך אַראָפּפאַלן...

--- ניין, ליבע סאָלאַנש! מיר זיינען שוין דאָ, אין די רענעסאַנס-
זאַלן, פון די לואוור-קעלערן אויפגעהויבן זיך צום ערשטן עטאַזש, צו
די מיט גאָלד-געמאָלטע, עמאַלירטע, מיט מאָזאַאיק און מיט גאָבעלינען
באַדעקטע פּראַכטפולע ווענט. דער סוף פון פופצנטן און אָנהױיב זעכצנטן
יאָרהונדערט בליען דאָ װי זומער-פעלדער ביי אַ לויפנדיקן װאַסער. און
ניט נאָר אין איטאַליע אַלין, נאָר אין נידערלאַנד, שפּאַניע, פראַנקרייך,
אומעטום ! אַ מזל און ברכה פון גאונים --- איינער גרעסער און אָריגינעלער
פאַרן אַנדערן. נעם אַפילו, סאָלאַנש, דאָס צעשטיקלטע, פעאָדאַלע, פאַר-
גרעבטע דײטשלאַנד פון יענער צייט, און דו שטוינסט איבער די אוי"
סערגעוויינלעכע אויפטואונגען אויפן געביט פון מאָלערײי און ראַדירונג
פון ה אָ לביין, קר אַנאַך און ד ירע ר. האָלבײנס פּאָר"
טרעטן-מאַלערײען האָבן קיין גלייכן ניט מיט זייער פּאַקנדיקער װאַרהײט,
װאַרעמקײט פון געפיל און רעאַליסטישקײט פון קלײידער-שטאָפן, הויט-

1228

לעבעדיקייט און אויסגעזוכטער פּאָזע. זיין שװײיצאַרישער מעיאָר, אָדער /
זיין ,אונטערן קרייץ", אין רוט און ווייסע טענער אױסגעהאַלטן, זייגען
די בעסטע צוויי עדות פון זיין מייסטערשאַפט,

קראַנאַכס גראַװירונגען און אויל-מאָלערײען, דער עיקר זיינע נאַ-
קעטע פיגורן און זיינע ריטערלעכע פּאָרטרעטן, זיינען די בעסטע אילן-
סטראַציעס צום מאָלערישן איבערגאַנג פון די מיטלאַלטער-פּרימיטיוון צום
רענעסאַנס. דער טרויער פון די אַָקערשט איבערגעלעבטע פינצטערע
יאָרהונדערטער דריקט נאָך אויף זיינע בילדער. זיין ?אדם און חוה" אונ-
טערן עץ-הדעת זעען אויס וי אויפגעשטאַנען פון אַ שווערער קראַנקהייט,
די שאָטנס פון פאַנאַטיזם און גראָבער פעאָדאַלער מאַכט שװועבן נאָך אי-
בער זיינע טונקעלע פּאָרטרעטן,

דער ג ר עס ט ער פון זי איז דיר ער... אָט דער געניאַלסטער
ראַדירער פון אַלע צייטן, מיט דער רייכער איינבילדונגס-קראַפט און מיט
דער זיכערקייט פון קענטעניש און פּראַקטיק אין יעדן שטריך. זיין , אפּא-
קאַליפּסיס?, זיין ;ריטער און דער טויט", זיין ,מעלאַנכאָליע", זיין ,גוויסע
און קליינע ליידנשאַפט" ! .. אַפילו זיין זעלבסט-פּאָרטרעט מיט די לאַנגט
רויטלעך-בלאָנדע האָר, װאָס הענגט אין לואוור, לויכט מיט די אַלע מעלות
פון זיין גרויסער באַגאַבונג. אָט די שטרענגקייט פון זיין מאָגערן געזיכט
אויפן רייכן גרונט פון דער געצװאָגענער, לייכט געקאַרבטער הערלעפער
גריווע פון לאַנגע קודלעס, יעדער האָר און יעדער קנייטשל פון זיין גזי-
געזיכט לעבט דאָ מיט אַן אינערלעכן לעבן און ברענגט צום שטױינעף
וי אַן אַנטדעקונג װאָס נאָר ער, דירער, און קיין אַנדער מאָלער אין דער
וועלט װאָלט ניט געקענט באַוייזן,

ווייט פון איטאַליע קענען מיר אָבער פאָרט ניט אַװעקגײן און מיר
קערן זיך צו איר ווידער אום אויף אַ וויילע. דאָסמאָל ניט צו דער פלאַ-
רענטינער, נאָר צו דער װענעציאַנער שול. פאָרויס גייט דאָ, פאַרשטײט
זיך טיציאַך אָט דער אומדערמידלעכער מייסטער, ועלפער האָט
אין זיך פאַרקערפּערט די בעסטע פּרינציפּן פון װענעציאַנישן רענעסאַנס;
די גלאַטקײט פון זיין פּערספּעקטיוװו, ווייכקייט פון פאַרבן, האַרמאַנישקײט
פון ליניעס, פולקאָמענהייט פון קאָנטורן. טיציאַן איז שטענדיק פאַרליבט
אין זיינע הערלעכע, רייך-לייביקע פרויען, מיט זשאַװערדיקע, געדיכטש
האָר, און ער פאַרװוירקלעכט זיי אין אַלערלײ ווענוסן, דיאַנעס, פּלאָראַס, ---
בליענדיקע און באַגערטע. זיינע קרעפטיקע און אַנטשלאָסענע מענער, גט-
נוג צו דערמאָנען זיין ;מעטרעסע אין העמד", אָדער דער פּאָרטרעט פון
פראַנטואַ דעם ערשטן... אין פראַנסואַס מעכטיקן נאַקן, אונטערן קיי-
לעכדיקן הוט מיטן פעדער, און אין דער כאַראַקטער-נאָז אין פּראָפיל איז
לייכט צו געפינען יענע עקשנות, מיט וועלכער אָט דער מערקווירדיקער

4229

קיניג האָט זיך אַקעגנגעשטעלט שאַרל קענט פון שפּאַניע און עדואַרד
דעם אַכטן פון ענגלאַנד. אין משך פון גאַנצע דרייסיק יאָר ניט אויפגעהערט
צו קעמפן און געראַטעװעט פראַנקרייך פון אונטערגאַנג. היינט די לעבנס-
קראַפט פון זייער מאָלער גופא !.. ביז דעם ניי-אוינײנציקסטן יאָר
פון זיין לעבן געאַרבעט. דער פּינזל איז אים אַרױסגעפאַלן פון האַנט
ביי זיין לעצטן אָטעם-צי. די גאַנצע ענערגיע פון דעם רענעסאַנס איז,
דאַכט זיך, געווען פאַרקערפּערט אין אָט-דעם עקשנותדיקן אַלטן מאַן מיט
דער האַרטער יאַרמולקע אויף די גרויע האָר: אויסלעבן זיך, אויסלעבן
זיך ביזקל לעצטן טראָפּן בלוט און פאַרב !.

נאָך אים און מיט אים צוזאַמען גייט וועראָנעז: עלעגאַגט און
גרויסאַרטיק אין פאַרב און ליניע באַלעבט ער צענדליקער און צענדליקער
בילדער אויף האָלץ אין בראָנדזדדענקמעלער. ער איז אי רייך, אי האַרמאָניש
אין יעדן טייל פון זיינע ווערק. ק אָר ע ד ז שי אָ. דער שענסטער פרעסקן"
מאָלער פון זיין צייט און ראַפּאַעליס לערער, איז דער פאַרבן-דיכטער און
קאָליר-באַזינגער פון מענטשלעכן קערפּער. מיט דער דרייסטקייט פון אַן
יעכטן רענעטאַנס-קעמפער רייסט ער אַראָפּ, וואו נאָר ער קען, די קליידער-
שמאָכטעס, װאָס האָבן זיך אָנגעזאַמלט איבער דער פרויעןדשיינקייט אין
משך פון יאָרהונדערטער, און צווינגט די קירך, אַזױ וי זיינע שילער,
צו אָנערקענען, אַז מיט דער נאַטור-שײנקײט פון הױט און נאַקעטער
ליניע קען קיין שום געוועב און קליידער-פאַלד ניט קאָנקורירן.

און טיטאראטאָ. אָט דער מאָלער, מיט משונהדיק פאַרװאָק"
סענעם געזיכט פון אַ מאַלפּע, האָט זיינע אומצאָליקע רעליגיעזע און היס-
טאָרישע פיגורן געשאַפן מיט אַזאַ ברען, מיט אַזאַ באַגײסטערטן שוואונק'
און מיט אַזאַ אויסערגעוויינלעכער פּראַכט פון פאַרבן, עפּעס װי ער אַלײן
האָט זי פּערזענלעך געקענט, עפּעס װוי צוליב אים און זיין אַרבעט װאָלטן
זי זיך אױסגעפּוצט אין דאָס שענסטע און בעסטע... פאַלט דיר גיט
איין, מיין ליבע סאָלאַנש, אַז אָט-די, בערך קורצע עפּאָכע, זינט דאָנאַטעללאָ
האָט זיך באַװיזן אויפן פּאַרנאַס פון איטאַליענישן רענעסאַנס, אַז אָט-די
צייט איז איין פּערמאַנענטער וואונדער, איין שפּריץ-ברונעם פון געניאַ-
ליטעט, װאָס הערט ניט אויף ? עס איז אַן עפּאָכע, אין וועלכער שטיינער
האָבן זיך אויסגעשיילט אין ניט-געזעענע פאָרמען, לייוונטן און פּלאַכע
ברעטער האָבן זיך באַדעקט מיט די לעבעדיקסטע פאַרבן און קאָמפּאָ
זיציעס. אָקערשט טויט, װויסט, דעגענערירט פון לאַנגן מיטלאַלטער ---
און מיטאַמאָל אַ גרינען, אַ בליען, אַ צוויטשערן און אַ לעבנסלוסטיקער
קאַרנאַװאַל פון די שענסטע מענער און פרויען און קינדער, פון מלאכים

200

און אמורן. אַלץ און אַלע איילן אויסצולעבן זיך אויף אַלע געביטן, וי
פאַרשמאַכטע געוועזענע קעמפער נאָך אַ לאַנגער געפאַנגענשאַפט.

איין זיײיטנשפּרונג, סאָלאַנש! און מיר זיינען אין שפּאַניע. אויך דאָ
איז רענעסאַנס. אַ פאַרשפּעטיקטעױ אורח, אָבער געקומען איז ער פאָרט,
דורך אָפּגעשטאַנענע טראַדיציעס האָט ער זיך געמוזט דורכשלאָגן, דורך
די לאַנגע פּאָלעס פון די מאָנאַכן, דורך די פלאַמען פון דער אינקוויזיציע,
דורכן טשאַד פון געסמאַליעטע מאַראַנען און מאַוורען. אָבער סוף-כל-סוף
קומט ער פאָרט, שלאָגט װאָרצלען און בליט. על:גרעקאָ מיט
זיין אָפּגעצערטער צייכענונג און פאַרשפּיצטע געזיכטער, מיט זיין שטרעג-
גער פאַרבן-פּראַכט, מיט זיינע קרענקלעכע הײיליקע, אויסגעצויגן און
מאָגער, עפּעס וי זיי װאָלטן אָקערשט אַרױס פון מאָנאַסטיר-קעמערלעך
און פון אינקוויזיציע-קעלערן, וואו זיי האָבן געשמאַכט אָן לופט און אָן
מענטשלעכער װאַרעמקײט, אונטער דעם אָפּשײן פון די שפּאַנישע אָטאַ-
דאַדפעס לויכטן מיסטיש זיינע שטעטפּיואַזשן, זיינע קיניגלעכע געויכ-
טער פון הייליקע. ער האָט נאָך אַלץ מורא פאַר די געפערלעכע טענדענצן
פון נאַקעטקײט און פּראָטעסטאַנטיזם, וועלכע זיינען שוין לאַנג מאָדע אין
איטאַליע און אין מיטל-אײראָפּע. ער מאָלט, כמעט אויסשליסלעך, רע-
ליגיעזע בילדער, וועלכע זיינען אַ סינטעו פון די ביזאַנטישע איקאָנעס,
אין די גריכישע מאָנאַסטירן, װאָס ער האָט פאַרלאָזן אין זיין היימאַט, און
די אַלט-קלאַסישע פאָרמען, וועלכע די זעלבע מאָנאַסטירן האָבן אַמאָל
אומגעבראַכט... די עקזאַלטירטע קאַטױילישע שטימונגען אין שפּאַניע
פון זעכצנטן יאָרהונדערט, וועלכע רינגלען אים אַרום, זייער ליבשאַפט +
צום אויסערלעכן אויסדרוק פון געפיל פּאַסן זיך פּונקט אַרין אין זיין
טעמפּעראַמענט, אין זיינע אויפגערודערטע ליניעס, דראַמאַטישע פאַרבן,
נאָך אים -- וועלאַסקעז, דער אריגינעלסטער פון דער גאַנצער
שפּאַנישער שול, איינער פון די גרעסטע פֿאַרבנמייסטער פון אַלע צייטן,
דער מעכטיקער פּאָרטרעטיסט און קענער פון מענטשישע געזיכטער.
אַלס ביײישפּיל: דער חוצפּהדיקער אויסדרוק פון זיין קאַרליקל אַנטאָניאָ
לעבן גרויסן הונט און דאָס נעבעכדיקע געזיכט פון דער שפּאַנישער אָנגע-
פעדערטער און אָנגעקרייזלטער פּרינצעסין, װאָס שטייט אַן אָנגעקראַכמלטע
און אָנגעבלאָזענע, פול מיט הויף-עטיקעט... נאָך אים -- זור ב אַ ראַן
מיט דער שטרענגקייט פון זיינע ליניעס און פּרעציזער באַלוכטונג, דער
ליכטפולער מורילאָ, דער טיףרעליגיעוער טמ אַ ר אַלצס,

דאָט קלילנע נידערלאַנד שטייט ניט אָפּ. פלאַנדערן און האָלאַנד בליען
אין מאָלערײי װוי זייערע טילפּאַנען-פעלדער. אין אַמסטערדאַס װאַקסט
אויס רעמבראַנדטס געניוס. ער מאָלט זיך אַלײן קנאַפּע הונדערט מאָל,

201

באַװײיזנדיק װי טיף און פילאַרטיק איין געזיכט קען זיין, װאָס פאַר
אַ דאָל עס שפּילט די באַלױכטונג און װוי װייניק יעדער פון אונדז קען
זיך אַלײין און דעם צוייטן;: און נאָר דעם גאון איז געגעבן געװאָרן
דער טאַלאַנט צו דערוייזן דאָס... נאָכן גאַנצן רענעסאַנס-טומל אין
איטאַליע מיטן אויפגעלעבטן קלאַסיציזם, פאַרבנפּראַכט, גריכישע פּראָ-
פילן און דאָרישע זיילן -- קומט צוגיין רעמבראַנדט און באַװייזט דער
ערשטער, אַז אַן אמתער מאָלער דאַרף גאָר אַזעלכע פּאַטענט-שײנע מאָ-
דעלן ניט האָבן פאַר די אויגן. אַ ייד פון דער אַמסטערדאַמער געטאָ,
װאָס האַנדלט מיט אַלטװאַרג, איז אויך אַ מאָדעל. זיין אייגענער פאָטער, -
מיט אַ מעשענער קאַסקע אויפן קאָפּ און מיט אַ צערונצלטן געויבט --
קען ווערן אַ שעדעוור. זיין טראָגעדיקע שװועסטער מיט אַ פּאַלומעסיק
פול אויבסט --- קען ווערן אַ ,, פלאָראַ", אַפילו אַ הינטל צוגעבונדן אויף
אַ שטריקל, װאָס קוקט מיט זשעדנע אױסגעלופּעטע אויגן אויף אַ זייט
פלייש, איז אויך אַ וואונדערלעכע טעמע, אַ פעלד פאַר פאַרבנשפּיל. אַלץ
איז שיין פאַרן מאָלער און אַלץ קען דערפירט וערן צו דער העכסטער
האַרמאָניע. מען מוז נאָר האָבן אויגן און גייסט. היינט די פולע פאַרענדי-
קונג זיינע אין יעדן פרט, זיין ספּעציעלע באַלױכטונג, װאָס פאַלט פון
אַ זייט. דאָס צװאַמענשפּילן פון ליכט און שאָטן, װאָס האָט דעם
גרעסטן אויסדרוק באַקומען אין זיין קאָלאָסאַלער ,נאַכט-יװאַכטע?...

פּאַראַלעל מיט אים גייט רוב ענס אין פלאַנדערן ער איז פלייש"
לעך, פּונקט אַזױ וי רעמבראַנדט איז גײסטיק: ער איז געצנדינעריש,
פּונקט אַזױ װוי רעמבראַנדט איז פּאַנטעאיסטיש. ער איז אַ ניידעפּיקורייער
און גלויבט ניט אין דעם װאָס איז קאָנקרעט, װאָס מען קען אָננעמען מיט
די הענט, װאָס מען קען געניסן גלייך אויף אַן אָרט. צו זיין ענערגיעי
דרייסטקייט פון פּינזל און זאַטקײט פון זיינע פאַרבן איז שווער צו גע-
פינען אַ פאַרגלייך אין דער מאָלערישער וועלט. ער באָדט זיך אין לייב
און לעבנס-לוסט און קען זיך ניט אָנזעטיקן. אַ בײישפּיל: זיין עװאַקכאַ-
נאַליע* מיט די זויגנדיקע קליינע סאַטירן. אַפילו מאַריע-דע-מעדיטשי,
די קיניגין פון פראַנקרייך, האָט ער געצוואונגען אױיסצוטאָן זיך נאַקעט.
לכבוד דער קונסט, פאַרשטײט זיך... ער האָט פון איר אין לואור,
אויסגעפילט אַ גאַנצן זאָל מיט איר שיינער פליישלעכקייט. גאַנצע איין"
און-צװאַנציק קאָלאָסאַלע קאָמפּאָזיציעס האָט ער פון איר געמאַכט. און
אַכצן פון זיי קענען מיר נאָך באַוואונדערן ביז צו היינטיקן טאָג,

זאָלן מיר נאָך אָנקוקן װאַןידעיק ? יאָרדענס ? פראַנס האַלזו? אאָן
ווירמער ?.. ביסט שוין אַװדאי מיד, סאָלאַנש? עס איז אױך ניט

232

נויטיק אויף איין מאָל. דער רענעסאַנס בליט אָפּ. עס פאָלן שוין געלע
בלעטער פון דעקאַדענץ. די ירושה פון דער אויטקלערונג-צייט, דעם גוטן
געשמאַק און פיינע מאָס נעמט איבער פראַנקרייך, זי פילט אויס אירע
היסטאָרישע פּאַלאַצן מיט די פּרעכטיקסטע שאַפונגען פון קאַללאָ, דעל-
קרואַ, פּוסען, בורדאָן, שאַרדען, ריגאָ, װאַטאָ. .. נאָך זיי ווערט עפּעס
שטילער. דער רענעסאַנס האָט זיך אױיסגעװעפּט. זיין שאָטן שװעבט
נאָר איבער די מאָלער., נאָר דער גלגול זיינער, דער פּסעװודאָ-רענעסאַנס
לאָזט פון זיך הערן. די קונסט פאַרקלייבט זיך אין שטױביקע סטודיעס.
אין געדיכטער לופט און גיט זיך אָפּ מיט אומבאַוועגלעכע מאָדעלן, צווישן
קינטטלעך-צוזאַמענגערוקטע דעקאָראַציעס, און װאַרט אויף אַ באַפרײער,
דערװײיל-װאָס שטיקט זי זיך מיט פעטע פאַרבן, מיט שווערע היסטאָרישע
טעמטס, מיט מיטאָלאָגישע געטער, מיט אָנגעקראָכמאַלעטע פרויען, מיט
ציפּרעסאַלעען, מיט רוימישע שמאָכטעס. אָבער דער פרישער וינט
פון דער פראַנצויזישער רעװאָלוציע האָט זיך שוין, דאָ און דאָרטן, אַרײינ-
געריסן אין די טונקעלע סטודיעס. די יינגערע מאָלער, אָן דעם יאָך פון
קלאַסישער טראַדיציע אויף די פּלייצעס, צעבונטעווען זיך, פּונקט אַװי
וי דאָס רוב פון פֿראַנצויזישן פאָלק. זיי װאַרפן אַװעק די ריזיקע מאָל-
ברעטער, די גולמישע מאָדעלן, די פייערלעכע דראַפּירונגען און לאָון
| זיך אַװעק אין די פראַנצויזישע דערפער און שטעטלעך, מיט ליכטע
פאַרבן-קעסטלעך אויף אַ רימען, קרום איבערן ברוסט און פּלייצע, און
מיט אַ פלאַכן פּעקל קאַרטאָנען אונטער דער פּאַכװע. דאָס זיינען וואונדער-
באַרע, פריילעכע מאָלער-װאַגאַבונדן! זיי װאַנדערן איבער פעלדער און
בערג, שיפן זיך איבער טייכן און טייכלעך, באַקאַנען זיך מיט מילנער,
;פּאַסטעכער, פישער און ערד-אַקערער. און װאָס זיי זעען, דאָס פאַרפיקסירן
זיי אויף זייערע לייכטע קאַרטאָנען. זיי שלעפּן צוזאַמען די סקיצן אין
דער גרויסער שטאָט אַרײן, אין זייערע אָרעמע מאַנזאַרדעס, און באַאַרבעטן
דאָס װאָס זיי האָבן דורכגעלעבט און געזאַמלט. יעדער איינער לויט זיין
באַגאַבונג. די גאַנצע פראַנצויזישע מאָלעריי װוערט פאַרפלייצט מיט זון
און לופט, מיט באַװעגונג און לעבנס-פרייד, זיי, אָט די גייסטרייכע און
לוסטיקע װאַנדערער, זיינען דאָס די פאָטערס פון אַלע שפּעטערדיקע
מייסטער, װאָס האָבן דערגרייכט דעם פאָריקן דור, װי קאַראָ, מילעט,
מעיטאָניע, קורבעע, מאַנע. און אונדזער דור אויך, אין וועלכן עס לויכטן
סעזאַן, מאָנעט, פּיסאַראָ, דעגאַ, עדואַרד װילאַרד, אוטרילאַ און אַ סך
אַנדערע,

293

עלפטער ק אַ פּיטל
פארן קאָנצערט
4

ווען דויד ברין און סאָלאַנש זיינען געאָרעמט און, מער-װייניקער,
אויסגערוט אַראָפּגעגאַנגען פון שלאָף-באַלקאָן, איז שוין אין אַטעליע
געווען גוט פינצטער. איבער דעם געשלאָסענעם דאַדיפענצטערל, אין
סופיט, האָט שװאַך געשימערט אַ שטערןך-פונקעלע, און אויפן גלאַט-
געװעקסטן דיל האָט געציטערט אַ רויטער אָפּשײן פון די לעצטע קוילן
אין אייוועלע. ברין האָט אָנגעצונדן דעם גרויסן עלעקטרישן לאָמפּ,
אומגעדרייט זיין מיט גאָלד באַפּלעקטע ,גרינע נאַכט* און אַװעקגערוקט
זי צו דער װאַנט, כדי מער אומזיסט ניט אױפרייצן די, וועלכע האָט
דאָס פאַראורזאַכט און זיך אַלײן ניט נעמען מער דעם לעבער.

כדי נאָך מער אָנהאַלטן די פרידלעכע שטימונג, װאָס האָט זיך
געשאַפן צווישן זיי ביידן, ווען זיי זיינען געלעגן, אויבן, אַרומגענומענער-
הייט און .געפלויגן? איבערן לואוור, האָבן זיי באַשלאָסן צו באַזוכן אַ
גוטן קאָנצערט און ערשט דערנאָך סופּירן צוזאַמען. אַזױ-אָרום װעט דאָס
גייסטיקע צזאַמענזײן ניט איבערגעריסן ווערן אַזױ גיך, און עס װעט זײ
ביידן גרינגער זיין צו פאַרגעסן דאָס, װאָס צװישן זיי איז היינט פאָר"
געקומען. |

צווישן די אַנאָנסן אין צייטונג האָבן זיי אָפּגעזוכט דעם אין פּאַריז
באַקאַנטן פּאַדלקאָנצערט, וועלכער פּאָפּולאַריזירט, לוט דער אַלטער
טראָדיציע פון זיין גרינדער, די וועלטלעך-קלאַסישע מוזיק. די פּראָגראַם
איז גראָד געווען אַן אויסגעזוכטע און אַ פאַרשײידנאַרטיקע. זי איז באַ"
שטאַנען פון מאָצאַרטס אָװערטיורע צו זיין פפּיגאַראָי;: פון בעט-
האָווענס זיבצנטע סאָנאַטע און פון ,פאַרלױרענעם גראָשן"; פון
שובערטס ראָמאַנסן ; פון וועבערס , איינלאַדונג צום װאַלץ* און פון
מאָדערנע מוזיק-שטיקער, װי: ראַװעלס אַ קװאַרטעט, פּאַדערעװסקיס
מענועט און פון דער אַרגענטיניש-שפּאַנישער ראַפּסאָדיע.

צורעכט-געמאַכט די בלוי-שװאַרצע האָר אין באַלױכטענעם שפּיגל
און אַרומגעקוקט זיך, האָט אָבער סאָלאַנש מיטאַמאָל באַמערקט, אַז
אויסער דעם, װאָס זי האָט דאָ פריער אומיסטנע קאַליעיגעמאַכט די
,;גרינע נאָכט", האָט זי נאָך א ומ ג ע ר ן, אין איר בלינדן צאָרן, פאַר"
פלעקט איר קלייד אויך, דאָס װאָליקע שװאַרצע געוועב איבער איר קני

4934

איז געווען פאַרשמירט מיט איינגעגעסענער און פאַרטריקנטער גאָלױ-
פאַרב. און אַפילו עס װאָלט זיך איר איינגעגעבן אָפּצואװאַשן מיט היי-
מישע מיטלען, איז דאָס קלייד גופא אַ ביסל צו"קודץ, און ס'איז ניט
פּאַָסיק צו באַזוכן אין אים אַ געזעלשאַפּטלעכן לאָקאַל,

ברין האָט גלייך צוגעשטימט זי זאָל פריער צופאָרן אַהײם און זיף
איבערטאָן, - צייט איז נאָך געװען איבערגענוג. האַלב-נאָך זעקס איז
ערשט געווען, און ביזקל אָנהױב פון פּראָגראַם זיינען נאָך געבליבן גוטע
צוויי שעה,

--- איז אויב דו װילסט, --- מאַכט צו אים סאָלאַנש, און קוקט אים
ניט אין די אויגן, -- אויב דו ווילסט, קאָנסטו מיט מיר צופאָרן...
נאָר בעסער איז --- דו װאַרטסט אויף מיר אונטן אין דער לוקסענבורגער
אַלעע. פון מיינטוועגן --- אין קאַפע ,לילאַ*, וואו דו ביסט שוין נעכטן
געווען,

--- פאַרװאָס איז דאָס בע ס ער? -- האָט זיך ברין אָנגעשפּיצט.

--- װועסטו זיך פון מיר אויסרוען...

--- ווילסט אפשר זאָגן דו --- פון מיר ?

-- דאָס אויך ... --- האָט זי זיך אַ האָר ניט פאַרלוירן,

;מסתמא", -- האָט זיך ברין געטראַכט, -- ;מסתמא רעכנט זי,
אַז לופּען קאָן פּלוצלונג אָנקומען מיט אַ באָזוך. יענער האָט נאָך אַװדאי
אַ באַזונדער שליסל צו איר אַפּאַרטאַמענט..."

-- גוט ! --- האָט ברין אָנגעצויגן אַ גלייכגילטיקע מינע אויף זיין
געזיכט, --- אָבער קאַפע ,לילאַ? ? אַהין װוילסטו קומען אָפּנעמען מיך ?

--- אַהין... :

--- און טאָמער באַגעגנסטו דאָרטן ווידער דעם... נו, דעם וועמען
דו מיידסט אויס ? |

--- אַנדי דאַל ? אַרט מיך אויך ניט.

--- נעכטן האָט דיך יאָ געאַרט,

--- אַך, װאָס נעכטן איז געווען... -- האָט סאַלאַנש נערוועאיש
אַ געגעץיגעטאָן, -- גריבל זיך ניט ! איך בין מיד. דער קאָפּ דרייט זיך
מיר פון די פאַרבן װאָס דו האָסט אין מיר אָנגעפּאַקט... וייסט ?
אין דעם בעסטן מוזעאום קאָן איך ניט אַרומװאַנדערן מער וי אַ האַלבע
שעה, אַ שעה. איך טרינק זיך איבער מיט קאָלירן. איך זעטיק זיך איבער
מיט געשטאַלטן,

--- יאָ, אָבער מ י ר האָבן דאָס געטאָן אויסנװײניק, מיט פאַרמאַכטע
אויגן...

--- דערפאַר האָט דאָס מיך נאָך מער אָנגעשטרענגט. די פאָרשטש"

195

לונג, ווייזט אויס, איז נאָך אַ צאַרטערער אַפּאַראַט װי די אויגן. בי
מיר --- װוייניקסטנס.

--- איך באַדױער. . . --- האָט ברין אַ הויב-געטאָן מיט די פּלײצעס.

אָבער זי האָט אים ניט געלאָזן דערפירן זיין איראָנישע באַדױערונג.
ביזקל סוף, גענומען יאָגן אים :

--- קום, קום ! מיר פאָרן-צו מיט אַ טעקסי.

בשעתן פאָרן האָט זי זיך אויפגעפירט פּונקט אַזױ אױיסטערליש,
װי די לעצטע האַלבע שעה אין אַטעליע. געזעסן און געטוליעט זיך צו
ברינען און קיין װאָרט ניט גערעדט. נאָר פארן אַראָפּלאָזן אים אויפן ראָג
פון בולװואַר מאָנפּאַרנאַס און לוקסענבורגער אַלעע, לעבן איינגאַנג פון.
קאַפע ;לילאַ, האָט זי זיך, װי פון שלאָף, אױיפגעכאַפּט.

--- און טאָמער, --- מאַכט זי פּלוצלונג, וי אין אַ מיטן איבער-
געריסענעם שמועס, -- טאָמער באַגעגנסטו אים דאָרטן... דעם
סקולפּטאָר.. . גריס אים! אויב דו װילסט...

--- װאָס עפּעס מיט אַמאָל ?

--- װוילסט ניט, דאַרף מען ניט.

--- האָסט נאָך, דוכט מיר, מיט מיר אַלײן שלום ניט געמאַכט,
און זוכסט שוין אַ צווייטן שלום,
| --- אפשר טאַקע דערפאַר,

--- ס'איז גוט צו וויסן,

---- ווייס !

--- דו, דוכט מיר, װײיסט היינט ניט װאָס דו רעדסט, װאָס דו
טוסט... אפשר אינגאַנצן איבערלאָזן דיך אַלײן? |

--- ניין, ניין, מיין ליבער, נאָר ניט אַלײין!.. אָט, אויב פראַנסואַ
לופּען װועט אַרופגיין צו מיר לאַנגװײלן מיך --- שיק איך אים גלייך אָפּ
צו דיר !

--- כדי ער זאָל מ י ך. לאַנגװײלן?

--- כדי דו זאָלסט מיט אים דורכקומען וועגן בילד...

--- ביסט זיכער אַז ער װעט קומען ?

-- ער קומט כמעט יעדן טאָג, נאָכן שליסן דאָס געשעפט,

--- כ'האָב מיר שוין געטראַכט... -- האָט ברין - שווערמוטיק
אַ שאָקל -געטאָן מיטן קאָפּ, --- אויף וויפיל שטיקער, סאָלאַנש, ביסטו
צעריטן ?

זי האָט נאָר אַ הױיב-געטאָן די אָנגעפּעלצטע אַקסלען און קיין װאָרט

296

נים געענטפערט. ברין האָט שוייגנדיק באַצאָלט און געהייסן דעם
שאָפער ער זאָל די דאַמע אָפּפירן אַ ביסל ווייטער, דאָ הינטערן ראָג,
אַקעגן דעם גרויסן פאָנטאַן,
2

אין קאַפע ,לילאַ" איז איצטער געווען אַ ביסל טומלדיק. עס איז
געווען די צייט פון אַפּעריטיװ, דאָס הייסט: פון קאקטייל פאַרן דינער,
ווען יעדער אָנשטענדיקער פראַנצויז האַלט פאַר זיין הייליקן חוב צו
כאַפּן אַ ביטערן כינין"וויין, און אויב סיאיז דאָ אַ באַקאַנטער --- אַ קערטל
אויך,

ברין האָט זיך אויסגעזוכט אַ ווינקל-טישעלע אין ערשטן זאַל, באַ-
שטעלט אַ גלאָן ;דובאָנעי"*), געטרונקען טראָפּנװײז און געטראַכט
מיט פאַרדרוט, אַז סאָלאַנשס קאַפּריזן ווערן ערגער פון מאָל צו מאָל, אַז
דאָס איבערבעטן זיך נוצט ניט. זי מעג. זיין אייפערזיכטיק, איך --- ניט,
נעכטן האָט זי זיך נאָך געשראָקן פאַר אַ באַגעגעניש מיט אַנרי דאַל,
-היינט -- באַשטעלט זי פאַר אים אַ גרוס. איר אומרואיקע נאַטור זוכט
שוין נייע אַװאַנטיורעס, אַ גייסטיקער אויפברויז האַלט ביי איר אָן ניט
לאַנג. ביי איר גאַנצער קלוגשאַפט טוט זי אָפּ די גרעסטע נאַרישקײטן,
איר קאָכיק-בלוט טרייבט זי דערצו., אַראָפּלופן פון זיכערסטן פּלאַץ,
אַריבערבױיג"זיך און אַרײנקוקן אין תהום --- איז פאַר איר אַ באַדערפע-
ניש, מען דאַרף מיט איר גאָר צופאָרן צו מישעל גאַבראָנסקין, זאָל ער
אויך אָנקוקן די שיינע חיה ! אפשר װעט ער געפינען אַ װאָרט פאַר
איר. ער קאָן אָפטמאָל אַרײנזאָגן, דער אַלטער!.. אַזעלכע װי גאַ-
בראָנסקי קאָנען זיך אַליין ניט היילן, אָבער אַ צווייטן --- יאָ,

ברין האָט מיט איין צִי אויסגעטרונקען דאָס רעשט וויין פון זיין
גלאָז און פאָרזיכטיק אַרומגעקוקט זיך ; אויפגעהויבן זיך און אַרײינגע-
קוקט אין צווייטן זאַל אויך. דאַל איז דאָ, דאָס מאָל, ניט געווען. בעסער
אַזױ! ניטאָ װעמען אָפּצונעבן דעם ניטזייער אָנגענעמען גרוס...

אָבער לאַנג זיצן איינער אַלײן אין ברינען ניט אויסגעקומען. די
געפליגלטע גלעזערנשע סיר האָט זיך אַ דריי-געגעבן און אין קאַפע איז
שטיין-געבליבן פראַנסואַ. לופּען מיטן האַלב-צילינדער אויפן גוט-
צוגעבאַרשטענעם קאָפּ און מיטן מאָנאָקל אין רעכטן אױג. עלעגאַנט,
גלאַט-ראַזירט און לייכט אָנגעפּודערט. ער האָט זיך אַרומגעקוקט. זיין
גלאַנציקער מאָנאָקל איז שטיין-געבליבן אויף ברינען ביים ווינקל-טיש
און אַ לייכטער שמייבל האָט זיך צעגאָסן איבער זיין געפּודערטן דענדי-

*) אַ בּיטערן אַפּעטיט-װיין.
| 2937

געזיכט ; וי ברינען האָט זיך אויסגעדוכט --- אַ ניטיזייער פריינטלעכער,
גיכער אַ געצוואונגענער שמייכל..,

;ער האָט זי שוין געזען...* --- האָט ברין גלייך פאַרשטאַנען. ---
;ער ווייסט שוין װאָס מיטן בילד איז געשען..."

אים איז אָבער מער גאָרניט איבערגעבליבן וי אַ וואונק צו טאָן
מיט דער האַנט, געבן אַ צייכן, אַז עס איז דאָ אַ פרייער פּלאַץ און מאַכן
אַ מינע אַז ער איז זייער צופרידן פון אַזאַ סורפּריז-באַגעגעגיש.

ברין האָט ריכטיג געטראָפן, לופּען האָט זיך שוין געהאַט געזען
מיט סאָלאַנשן. און אויב ער האָט ניט קיין צווייטן שליסל צו איר אַפּאַרטאַ-
מענט, באַזוכט ער זי, װי עס ווייזט אויס, אַלע אָװנט אין אַ באַשטימטער
שעה. היינטיקער באַזוך איז אויך ניט קיין צופעליקער. .. װאָרעם באַלד
נאָך זיין קורצער באַגריסונג האָט לופּען געלאָזן פאַלן זיין גאָלדענעם
| מאָנאָקל פון אויג און אַ ביסל אומגעדולדיק אַ פרעג-געגעבן :

--- װאָס האָט דאָרטן פּאַסירט ביי אייך ?

--- האָט אייך סאָלאַנש ניט געזאָגט ?

--- ניין, זי האָט נאָר געזאָגט, אַז עפּעס אַ סיבה האָט געטראָפן...
מיטן בילד,

-- אַך, --- האָט ברין גענומען זוכן אַ תירוץ, --- געװאָלט האָב איך
לייגן נאָך אַ ראַנד גאָלד אויף דער ראַם, ס'איז געווען צו-בלאַס אין איין
אָרט.., האָב איך געמאַכט אַ ניט-געלונגענע באַװעגונג און... פאַר-
שפּריצט,. מיאוס פאַרשפּריצט,

אָבער אויף לופּענען האָט, ווייזט אויס, אַזאַ דערקלערונג קיין שום
איינדרוק ניט געמאַכט. װאָרעם ער האָט אױיסגעטאָן זיין האַלב:צילינדער
און גענומען דרייען מיט זיין גלאַט-פאַרקעמטן, פּליכעװאַטן קאָפּ:

-- אַזאַ פאָרזיכטיקער מייסטער װי איר וועט דאָך ניט גיין איבער"
פאַרבן אַ ראַם, ניט אַרױסנעמענדיק פריער דאָס בילד...

ברין איז רויט-געװאָרן און אומזיכער צעפירט מיט ביידע הענט:

-- נאָר װאָס דע ?.. לט איער מיינונג...

--- לויט מיין מיינונג, מאָן שער מעטר*), האָט די ,ניט-:געלונגענע
באַװועגונג? געמאַכט סאָלאַנש. אָט דער טייוול אין ווייבערשן קליידל!..

--- איר האָט, מסתמא, אַ גרונד צו מיינען אַזױ.

--- געוויס. איך קאָן זי צגוט. איר מיינט אפשר ס'איז צום
ערשטן מאָל ?

--- ניט צום ערשטן מאָל ?

*) מיין ליבּער מויסטער.

128

-- ס'איז אַ שפּיניכע װאָס עסט אױף אירע מענעלעך, וועלכע
באַפרוכפּערן זי. שפּעטער עסט זי אױף אַ טײל פון אירע קינדער
אויך. .. זי לאָזט זיך מאָלן, פּרעגן, אויסהאַקן פון מירמלשטיין, דערנאָך
פאַרשמירט זי און צעברעכט. זי איז אייפערזיכטיק אויף זיך אַלײן.

--- אַ מאָדנע אייפערזוכט !

--- אַזױ גיך וי זי דערזעט זיך שענער, גייסטרייכער, פולקאָמענער
װי זי איז -- איז זי אויס-מענטש. זי זוכט דעמאָלט אַן אויסרייד צו
פאַרטיליקן די קאָפּיע װאָס איז בעסער פאַרן אָריגינאַל...

--- האָט זי שוין איינמאָל אָפּגעטאָן אַזאַ זאַך ?

--- געוויס. מיט אַנרי דאַל, מיינט איר, איז געווען בעסער ?

ברין איז בלאַס געװאָרן, אַ הױב-געטאָן זיך פון אָרט און צוריק
אַוועקגעזעצט זיך.

-- קאָכט זיך ניט אַזױ ! -- האָט אים לופּען געפּרואװוט באַרואיקן
מיט אַ ווייכן אַרױפלײגן זיין האַנט אויף דער פּלײיצע. --- ביי אַנרי דאַל
אין אַטעליע האָט זיך אָפּגעשפּילט אַן ענלעכע סצענע. פון אַ װאָרט האָט
זיך דאָס אָנגעהױיבן, פון אַן איבעריקער אויפמערקזאַמקײט, װאָס דאַל
האָט אַרױסגעװיזן דעם פאַרענדיקטן מאַרמאָר מער װי דער מאָדעל...
ער האָט אפשר צו-ליבלעך אַ גלעט-געטאָן זיין סקולפּטור, פון דער שטיין-
פּלײיצע אַראָפּ געצערטלט דעם אױסגעשטרעקטן אָרעם, צױבאַפרידיקט
אַ שמייכל-געגעבן... נו, נו! האָט סאָלאַנש געכאַפּט דעם שװערסטן
האַמער און גענומען ברעכן...

--- איז דאָס ניט געווען די ,שלאַנגען-טענצערין" ?

--- גאַנץ ריכטיק ! פריער פּאָזירט חדשים-לאַנג און פּלוצלונג האָט
זי אָנגעכאַפּט די לוסט פון פאַרניכטונג. דעם קאָפּ פון װערג-שלאַנג,
מיט אַ שטיק אָרעם, האָט זי שוין געהאַט אָפּגעקלאַפּט. נאָר דאַל איז גע-
ווען פלינקער און ברוטאַלער פאַר איר. פאַר אייך, אפשר, אױך...
ער האָט איר אויסגעדרייט דעם אָרעם מיטן האַמער צװאַמען, אַ גאַנצע
װאָך נאָכדעם האָט זי איר פּלײיצע ניט געקאָנט אַ ריר טאָן, און אויסער-
דעם ---

לופּען האָט פאַרביסן אַ ליפּ און איז שטיין געבליבן. ברין האָט זיך
אָנגעשטױסן...

--- אויסערדעם.... נאָך עפּעס ? בה

--- װאָס דען! סאָלאַנש האָט אָנגעטראָפן אױף אַ האַרטן נוס.
דאַל האָט איר, גלייך אויף אַן אָרט, דערוויזן, אַז ער קאָן נאָך זיין אומ-
פאַראַנטװאָרטלעכער װי זי... זאָגן? ער האָט זי. אויסערדעם,
געשלאָגן עטלעכע מאָל אין געזיכט. מיט דער פולער האַנט געשלאָגן און
אַרױסגעװאָרפן אויף דער גאַס.

299

--- עס ווילט זיך ניט גלויבן. . . און זי ? זי האָט דאָס פאַרשוויגן ?
מיט איר שטאָלץ, מיט איר טעמפּעראַמענט...

-- זי האָט דאָס אַראָפּגעשלונגען. און, אין אַ געוויסן זין, גאַנץ גוט
פאַרדינט. דאָל איז נאָך דער איינציקער מאַנצביל פאַר וועמען זי האָט,
אין האַרצן, אַ ביסל דרך-ארץ, כאָטש זי זאָגט דאָס ניט קלאָר אַרױס.,
אויב איר װוילט וויסן --- האָט זי אים נאָך ליב אויך. ביי איר דריקט זיך
דאָס אויס אין אַ מורא. זי האָט שטאַרק מורא צו באַגעגענען זיך מיט
אים. נאָר אַזױ גיך וי די מורא װעט אַװעק --

--- איר קענט זי, מיר דוכט, אַז די מורא הױבט שוין אָן אַװעק-
צוגיין.. ,

--- איר האָט באַמערקט ? עס וואונדערט מיך ניט. איך אַלײן בין
זיכער, אַז אין איין העלן, אָדער נעפּלדיקן טאָג װועט זי זיך צו אים
אומקערן. ער וועט זי ברוטאַל באַהאַנדלען און זי װעט נאָכגעבן. און אַזױ
איז אפשר בעסער. זי איז דאָס ווערט,

-- אַ שיינע פּערספּעקטיו !

--- געװאָלט האָב איך זי אָפּהאַלטן פון אַזאַ טריט. בין איך געווען
צופרידן װאָס זי האָט זיך אין אייך פאַרליבט. געװאָלט אַפילו זי זאָל
ווערן אייער פרוי. אייער אמתע פרוי, אָנשטאָט דער, וועלכע... נו, מיט
אייך קאָן מען דאָך ריידן אָפן: אָנשטאָט דער, וועלכע איז פון אייך
אַװעק...

--- אויך דאָס איז אייך באַקאַנט ?

-- אין אַזאַ בילדער-געשעפט וי מיינער ? וואו אַלע לייבן פון
בולװאַר מאָנפּאַרנאַס און אַלע זיינע טכוירן פון בולװאַרד סאַןדמישעל
פאַרקערן? האַ! די ערשטע פּאָטשט פון אַלע נייסן, צװישן די
קינסטלער, קריג איך... |
| --- איך דאַנק אייך זייער, מאָסיע לופּען, פאַר אייער גוטן וילן
סאָלאַנש איז אַ מערקווירדיקע פרוי. אַ גליק פאַר אַ מאַן. נאָר ---

--- אַ גליק װאָס רינט גיך אויס, װילט איר זאָגן ?

--- איר קענט זי. איך האָב שוין דאָס באַשטעטיקט. אָבער װאָס
קאָן מען טאָן ? מיט אַזאַ טעמפּעראַמענט װי זי איז...

--- איצט -- אפשר ניט מער. אָבער איר האָט געקאָנט טאָן
היינט, ביי אייך, ווען זי האָט זיך פאַרמאָסטן אויף אייער וערק, האָט
איר געדאַרפט איבערגיין צו טאַט...

-- וועלכע טאַט מיינט איר ? אַזױ וי אַנרי דאַל ?

-- עס איז געווען נויטיק אום לעבן. דאַן װאָלט איר זי אפשר
אויסגעהיילט, זי װאָלט אפשר פאַרגעסן אויף אים...

240

--- אויף אַזעלכע ;טאַטן"* בין איך אומפעאיק, פּונקט אַזױ װי איר,
ליבער פריינט לופּען!

-- דאָס איז אמת. אויך איך בין אויף דעם ניט פעאיק.

-- זעט איר!.. און אויסער דעם בין אי ך אין דעם פאַל געווען
דער שולדיקער. שולדיק פון אָנהױיב ביזקל סוף.

--- געגעבן איר אַ שאַנס צו אייפערזוכט ? אָדער ענלעכס... דאָס
זאָגט גאָרניט ! די סיבה שפּילט דאָ קיין שום ראָלע ניט. נאָר די פאָלגן.
אָנשטאָט צו גלעטן זי און איבערבעטן, װאָס איר האָט מסתמא געטאָן,
געדאַרפט.... נאַ ! װאָס איז דער אונטערשייד ? אַז קיין דרך-ארץ פאַר
אייך האָט זי ניט מער. און קיין מורא --- אַװדאי ניט,

--- פאַרפאַלן! זאָגט מיר, אָבער, פריינט לױפּען, װיבאַלד מיר
ריידן שוין ביידע אַזױי אָפנהאַרציק. .. װאָס גײיען אייך אַזױ אָן אָט די
אַלע אַװאַנטיורעס אירע? אויסער קאָפּיװײטיק גיט עס אייך דאָך
גאָרניט.. . |

-- פאַרשטײט איר דען ניט ? איך האָב זי ליב, אָט דעם טיול
אין זיידענע קליידער, אָט דעם קליינעם וואולקאַן װאָס איז איינגעשלאָסן
אין אַזאַ שיינעם קערפּער, אָבער ליב האָב איך זי אויף אַ גאַנץ אַנדער
שטייגער וי איר, װי דאַל דער סקװולפּטאָר האָט זי ליב געהאַט. פאַר
מיר איז סאָלאַנש אַ לעבעדיק קונסט-ווערק, וועלכן איך האָב נאָך קייג"
מאָל אין מיין בילדער-גאַלערײע ניט געהאַט און קיינמאָל ניט געקאָנט
איינפאַסן אין אַ ראַם, זי זאָל בלייבן אויף איין אָרט, זי גליטשט זיך פון
יעדער ראַם אַרױס,. זי צעשטערט מיר יעדער האַרמאָניע פון גוטן געשמאַק
און פילאָסאָפישער רואיקייט, װאָס איך האָב מיר געשאַפן מיט אַזױ פיל
מי. זינט איך האָב זי אויפגעהויבן פון טראָטואַר, וואוהין זי איז אַרױס-
געװאָרפן געװאָרן, האָב איך קיין איין רואיקן טאָג ניט. געזען איר
וואוינונג ? אַ צירונגיקאַסטן! דאָס האָב איך איר געהאָלפן איינצו"
אָרדענען. איך האָב פאַרזוכט צו זען זי אַ גליקלעכע און האָב דאָס קיין-
מאָל ניט דערגרייכט,. איך האָב געדולדיק געװאָרט, עמעצער א וערט.-
| פולער און ווירדיקער מאַן זאָל זיך אין איר פייערדיק פאַרליבן, און זי ---
אין אים, און איך האָב זיך דערװואַרט, ווען זי האָט זיך מיט אייך באַקאַנט
און איינגעשטימט צו קומען פּאָזירן אין אייער אַטעליע, בין איך געווען
גליקלעך, װאָס זי האָט אָנגעטראָפן אויף אַן אויפריכטיקן און טאַלאַנט-
פולן מענטשן,

--- איך לאָז אַראָפּ די אויגן, פריינט לופּען, װוי אַ יונג מיידל װאָס
הערט צום ערשטן מאָל אַזאַ קאָמפּלימענט..,.

441

--- ניט אַזױ שפּילעװדיק, מאָן שער מעטר !*) איך בין איצט אין
אַ גאַנץ אַנדער שטימונג. איך רייד זייער ערנסט. וען איך האָב, נאָך
צוויי-דריי װאָכן פון אומגעדולד און אומרו, דערזען אויף אייער לייוונט
דאָס, װאָס איר האָט פון איר געמאַכט, װי טיף איר האָט אױיסגעשעפּט
איר אינערלעכן לעבן און װי איידל איר האָט אויסגענוצט אוֶר נאַקעט-
קייט אין דער ;גרינער נאַכט* אייערער, בין איך געװאָרן אויסער זיך.
די ,שלאַנגעןדטענצערין", װאָס דאַל האָט פון איר געמאַכט און פאַר
וועלכער ער האָט באַקומען אַ פּרייז, איז מיר קיינמאָל ניט געפעלן געווען.
עס פעלן דאָרטן די פאַרבן, מיט וועלכע סאָלאַנש האָט מיך אַנטציקט. עס
פעלט די פּאָעזיע. די ,שלאַנגעןרטענצערין" איז פאַר מיר אַ געלונגענער
נומער אין אַ צירק"פּראָגראַם, ווייטער גאָרניט. ניט מיין געשמאַקי
דאָ ביי אייך האָב איך אויפן בילד, צום ערשטן מאָל, דערזען מיין אידעאַל,
מיין סאָלאַנש, אױסגעלאַסן און צניעותדיק, נאַקעט און פאַרשלייערט,
איינפאַך און געהיימניספול אין איין און דערזעלבער צייט. און דאָס
אַלץ אין אַ ראַם, אין מאָלערישן פּייזאַזש איינגעוועבט, צום פאַרביקן
לייוונט געבונדן. שוועבט צווישן נאַכט:הימל און װאַסער און קאָן ניט
אַוועקפליען. אָ, מעטר ברין !

--- איך הויב מיך אָן אָנצושטױסן, ליבער פריינט לופּען, פאַרװאָס
איר זייט געווען אַזױ אומגעדולדיק צו באַקומען דאָס בילד, געשיקט
שלוחים צוויי מאָל אין איין טאָג. באַצאָלט מיר אַזאַ בערך הױכן
פּרײז.... |

-- ס'איז געווען ניט נאָר די אומגעדולד אַלײן : צו האָבן דאָס בילד
װאָס גיכער אין מיין באַזיץ, דאָס מורא-האָבן האָט דאָ אױך געהאַט
אַ האַנט, דער אינסטינקט מיינער האָט מיך געװאָרנט אַז אין דער לעצטער
מינוט װעט זי זיך צעבונטעווען. זי איז שוין פריער געווען אייפער"
זיכטיק אויף דער געמאָלטער סאָלאַנש...

--- יאָ, אָבער וועדליק איר אַלײין דערציילט, איז די באַציאונג צו
אייך געווען אַ גאַנץ אַנדערע י*.

--- ניט אויף מיר, אויף מיין מיינונג אַלײן איז זי געווען אייפער-.
זיכטיק, אויף אייער טאַלאַנט אויך, אויב איר ווילט װיסן! איר קענט
ניט גענוג די ווייבער, מיין יונגער פריינט ! און אַזאַ איינע װוי סאָלאַנש
קענט איר נאָך װײניקער. גלייכגילטיק צו מיר, אָבער ניט גלייכגילטיק
צו מיין קינסטלערישער באַגײסטערונג. פאַרליבט אין אייך, אָבער
פאַרביסן אויף אייער מײיסטערשאַפט. מיך האָט זי, די לעצטע טעג,

*) מיין ליבּער מייסטער.

242

(באַזונדערס פיינט געקראָגן דערפאַר, װאָס איך האַלט דערביי --- אויס-
צובייטן זי אויף איר בילד, אַפּילו דערפאַר װאָס איך האָב אייך באַצאָלט
אַ צויגרויסע סומע...

-- ניין! -- האָט זיך ברין װוידער אַ הױב-געטאָן פוֹן אָרט, זיך
צוריק אַװעקגעזעצט און גענומען רייבן דעם שטערן, װי איינער
װאָס טשוכעט זיך אױס פון שלאָף און קאָן דאָס צױשטאַרקע טאָג-
ליכטיקייט ניט פאַרטראָגן,

--- פאַרװאָס ,,ניין" ?

--- איך בין געווען זיכער, אַז דאָס האָט זי מיך פּראָטעזשירט
ביי אייך . . ,

--- עס הויבט זיך ניט אָן! פיר-פינף טױזנט פראַנק איז, לױט
איר מיינונג,. געווען איבערגענוג. ,מען דאַוף די קינסטלער ניט צעבאַ-
לעווען", -- האָט זי געזאָגט. --- ;זיי װעלן פאַרדינען צופיל, װעלן זי
אויפהערן צו מאָלן,, .* דערפאַר, װייסט איר, איז מיין אַװאַנס געווען
אַ בערך קליינער. דאָס האָב איך מיר דע רנאָך איבערגעלייגט, אַז
ס'איז צו-װײיגיק. . .

--- איך מוז מודה זיין, ליבער מאָסיע לופּען, איך קען זי ניט אַזױ
גוט וי איר,

--- אין דעם בין איך זיכער. איצטער פאַרשטייט איר פאַרװאָס איך
האָב אַזױ מורא געהאָט? |

--- יאָ. מיר דוכט, אַז איך הױיב אָן צו פאַרשטיין..,

--- איר מיינט אפשר איך װאָלט דאָס בילד אויפגעהאַנגען אין מיין
געשעפט ? אַפילן אין מיין אַפּאַרטאַמענט --- אויך ניט. אין אַ ווייטסטער
קאַמער װאָלט איך עס אינגעשלאָסן... אָבער װאָס קומט אַרױס!
איך האָב זיך געאיילט און געאיילט און פאָרט פאַרשפּעטיקט...

ברין האָט שװוערמוטיק צוגעשאָקלט מיטן קאָפּ,

-- זאָגט מיר, זאָגט! -- איז צו אים לופּען צוגעפאַלן װי מיט
אַ געבעט, --- רעכנט איר, אַז ס'איז אַזױ שטאַרק באַשעדיקט, אַז ---

--- וי זאָל איך' אייך זאָגן? סאָלאַנש האָט גראָד פאַרפלעקט די
איידלסטע ליניעס פון געזיכט און פון דער נאַקעטער ברוסט, מען װעט
דאָס איינגעטריקנט גאָלך מוזן פריער אָפּקראַצן, דערנאָך אָפּװאַשן מיט
טערפּענטין, דערנאָך ערשט קאָרעגירן מיטן פּינזל. ס'איז ניט אַזױ
איינפאַך .. ,-

--- איך ווייס, איך ווייס. אַזױ אַרויסצוברענגען אַ געזיכט, אין דער
נאַכטיקער גרינער באַלוכטונג, וי איר האָט דאָס אַרױסגעבראַכט, איז
אַ נס. און אַ נס טרעפט ניט צוויי מאָל נאָכאַנאַנד..,

449

--- איך װעל טאָן דאָס בעסטע, פריינט לופּען! איך באַדױער נאָר
װאָס איך קאָן אייך, אין דעם מאָמענט, ניט אומקערן דאָס, װאָס איר
האָט מיר אײינגעצאָלט. אַ טייל פון איער האָנאָראַר האָב איך שוין
פאַרברויכט ...
| --- אַך, פון דעם רעדט ניט, רעדט גאָר ניט דערפון ! --- האָט אים
לופּען אָנגעכאַפּט פאַרן אָרעם. --- טוט מיר אַ טובה, מיין ליבער מייסטער !
פאַרריכט דאָס! אום גאָטס און הימלס וילן, פאַרריכט װאָס גיכער,
אויב איר קאָנט!..

5

דויד ברין האָט נאָך ניט באַװיזן צו באַפרײיען זיין אָרעם פון אַזאַ
לײידנשאַפּטלעכן צושטיין צו אים, ווען די גלעזערנע טיר, אַקעגן זיי, האָט
זיך אַ דריי-געגעבן און אַרײנגעלאָזן אין קאַפע אַן ער און אַ זי. אַן
אויסטערליש-צוגעטראַכטע כּאָר איז דאָס געווען, אױף װעלכער ניט
לופּען און ניט ברין האָבן זיך, אין דעם מאָמענט, געריכט ; וועלכע איז
אָבער אַכזריות'דיק געווען צוגעפּאַסט צום געשפּרעך װאָס זיי האָבן דאָ
ביידע געפירט. פאָרויס איז געגאַנגען סאָלאַנש, אויסגעפּוצט צום קאָנצערט
אין אַ לאַנג, ביז צו די זילבערנע שיכעלעך, שװאַרץ-אַטלאַסענעם קלייד,
אין אַ קורצן הערמעלין-מאַנטל איבער אים. מיט אַ זילבערדיקער קאַסינקע
איבער דער הויך-פאַרבאַרשטענער פריזור און מיט לאַנגע פּערל-באָמ" ‏
בעלעך אין די טונקעלע אויערן. דער טונקל-הויטיקער חנוודיקער פּנים
--- אָנגעפּודערט, די אָװאַלע באַקן מיט די גריבעלעך -- צוגעפאַרבט.
אין אָט די קאָנטראַסטן, פון הוט און אָנטועכץ און אינעם שפּיגל פון
שװאַיץ און װײס, האָט זי געהאַט אַ גאַנץ נייעם בלענדענדיקן אויסזען
און אַ גראַציעזיגעבױגענע נייע ליניע, װאָס ציט זיך פון שפּיץ פריזור,
איבערן שניי-ווייסן מאַנטל ביזקל דעם עק פון איר גלאַנציק-שװאַרץ
קלייד, אין אָט דעם פייערלעכן אָנטועכץ מיט דער הױכער פריזור,
וועלכע ברין האָט נאָך, ביז איצטער, קײינמאָל ניט געזען, האָט סאָלאַנש
| אויסגעקוקט אַ סך העכער וי אַלעמאָל, אַ סך אימפּאָזאַנטער. אַפילו איר
טראָט איז איצט געווען אַן אַנדערער, אַ שווימענדיקער, וי ביי אַ שװאַרצן
שװאַן אויפן װאַסער. אַלץ איז ביי איר געווען אַ ביסל מער באַטאָנט
וי געוויינטלעך: די בלוי-שװאַרצע, הױיך-פאַרקעמטע האָר -- דורך דער
זילבערדיקער נעץ פון דער קאָסינקע, דער אָװאַל פון איר טונקעלן געזיכט
--- דורך דער פּוכיקיווייסער ראַם פון הערמעלין-קאָלנערל, די זיסע טונקל-
קייט פון איר הויט --- דורך דעם טוי פון איר באַזונדערער העל-פיאָלעטער
פּודרע, די באַקן-שפּיצן --- דורך דער רויטלעכער צופאַרבונג, דער ליפּן",

44

געשלענגל --- דורך דער קאַרמין פּאָמאַדע. אָבער שאַרפער און אַריגי-
נעלער, אין אָט דעם גאַנצן אַנסאַמבל פון אויסדרוקן און שאַטירונגען,
זײינען אויפגעטראָטן אירע אױגן. די ערשטע ראָל האָבן זיי דאָ גע-
שפּילט, זיי האָבן געגרינט װי העלע שמאַראַגדן, וועלכע זיינען באַלױכטן
פון אינעװייניק, מיט אַ באַהאַלטענעם פייער פון ווייבערישן טריאומף,
| = יאָ, אין דער װאָכנדיקער אָנגערויכערטער לופט פון קאַפע:הױיז אין
זי אויפגעטראָטן וי אַ זיגערין, וועלכע האָט אַקערשט אָפּגעהאַלטן אַן
אויסערגעוויינטלעכן נצחון איבער עמעצן... דער ,עמעצער", דער גע-
| פאַנגענער אַפּנים, איז טאַקע דאָ נאָכגעגאַנגען נאָך איר, אַ קאַפּעלע בעריש
און באַשעמט, דער גרויסער בלאָנדער קאָפּ אָפּגעדעקט און אַ ביסעלע
איינגעבויגן מיט אַ פאַרגליװוערטן שמייכעלע אויף די דיקלעכט ליפן,
עפּעס וי ער װאָלט שטומערהייט אָנערקענט זיין פּלוצלעכע נידערלאַגע.
זיין אָנצוג --- גרוי וי ביי אַן אַרעסטאַנט. זיין קינסטלער-חוט, מיטן
אויפגעשטעלטן דנאָ און ברייטע ראַנדן, אויך גרוי, האָט ער געדרייט אין
די הענט, ניט געוואוסט װאָס צו טאָן מיט אים. און געווען איז דאָס ניט .
קיין אַנדערער וי אַנרי דאַל,
עס האָט זיך ניט געגלויבט, אַז אָט דער זעלבסט-זיכערער קינסטלער
און ברוטאַלער מאַן קאָן זיך אַזױ האַלטן, אַזױ פאַרגעסן זיין שטאָלץ און
זיינע פּרינציפּן אין באַציאונג צו פרויען. ס'איז אָבער פאָרט געווען ער,
דער זעלבער, וועלכער האָט נאָך נעכטן, אין דער זעלבער צייט און אויפן
זעלבן אָרט, געפּרעדיקט, אַז ,ביי אַן אמתן סקולפּטאָר לעבן זיינע שטיי-
נערנע און בראָנדזענע גרופּן אַ סך אינטענסיווער וי אַלע יינגסטע און
יפייערדיקסטע שיינהייטן אין דער וועלט?.. . ער איז נאָך, קאָנטיק, ניט
געקומען צו זיך פון אַזאַ פּלוצלעכער און העכסט-פּיקאַנטער באַגעגעניש
! דאָ, ביים איינגאַנג פון קאַפט ,לילאַ?. די בלענדנדיקע שייגקייט און
אויסגעזוכטע עלעגאַנץ פון יענער מאָדעל-מײידל, וועלכע ער האָט אַמאָל
אַזױ באַלײדיקט און אַ געשלאָגענע אַרױסגעװאָרפן אויף דער פּאַריזער
גאָס, האָבן אים דאָ, ווייזט אויס, געטראָפן װוי אַ דוגער אינמיטן וויגטער,
די איבערראַשונג איז נאָך געשטאַנען אין זיין גאַנצן וואוקס, אין די
ברייטע פּלײיצעס, אין זיין קוים-געבויגענעם אָקסענעם נאַקן, אין זיינע
ניט-זיכערע הענט, װאָס האָבן דעם קינסטלער-הוט מיטן אויפגעשטעלטן
דנאָ אַראָפּגעריסן פון האַרטן קאָפּ, אין דער ערשטער באַגײיסטערונג פאַר
סאַלאַנשס דערשיינונג, און פאַרגעסן אַרױפזעצן צוריק אויף זיין אָרט,
קענטיק איז אויך געווען, אַז סאָלאַנש גיט זיך אָפּ רעכענונג פון
דער פּלוצלעפער ענדערונג, װאָס זי האָט דאָ דערזען אין איר אַמאָליקן
געליבטן און באַליידיקער, די ניט-פאָרױסגעזעענע באַגעגעניש לעבן

145

באַלױכטענעם קאַפע-אײינגאַנג האָט זי ד אָ ס מאָל, װוייזט אויס, אויפ"
גענומען אָן יענעם איינגעגעסענעם שרעק, וועלכן זי האָט פאַר אים ביז
איצט געהאַט. מיט איין שאַרפן קוק פון אירע נאַכט-פױגלשע אױגן
האָט זי, אין דער פּלוצלעכער באַגעגעניש, אויפגעכאַפּט די ווירקונג פון
איר בלענדנדיקער דערשיינונג אויף דער ברוטאַלער, אָבער קינסטלערי-
שער נאַטור פון איר געװעזענעם באַפעלער. מיט איר וייבערישן איג"
סטינקט האָט זי דאָס אינעם זעלבן קריטישן אויגנבליק פאַרדייעט און
אויסגענוצט אַלס נקמה, פאַר אַלע אַמאָליקע דערנידערונגען. ניין, דעם
אָרט אירן ביים איינגאַנג צום קאַפע האָט זי דאָ סמ אָל ניט אָפּגע"
טראָטן, אַזױ װוי זי האָט דאָס נעכטן געטאָן, דערזעענדיק דאַלס געשטאַלט
אין דער גלעזערנער טיר... דאָס האָט ער דאָס מאָל געטאָן אַראָפּ
געריסן דעם צו להכעיס-הוט, מיטן אויפגעשטעלטן ווייכן דנאָ, פון קאָפּ,
און פאַרנױגט זיך, קנעכטיש פאַרנויגט זיך; אָנגעהױבן עפּעס רידן
און. ניט פאַרענדיקט. זי האָט צו אים נאָר אַ שמייכל-געגעבן פון אויבך
אַראָפּ, עס האָט געהייסן: ;אויב דו פילסט זיך שולדיק איז דאָס זייער
שיין פון דיין זייט. דאָס הייסט נאָך אָבער ניט, אַז איך האָב דיר
מוחל געווען.. .* איצט שלעפּט ער זיך נאָך װי אַ געפאַנגענער, װױ
אַ צעיושעטער ביק, וועלכן מען ציט פאַר אַ שטריקעלע. האַיהאַ! עס
האָט נאָך געפעלט סאָלאַנש זאָל אױיסשפּילן אַ ניגונדל פון אַ פּאַסטעך-
מיידל אויף אַ האַנט-פלײט, און ער, דער גרויסער, מאַסיװער מאַן, װאָס
שלעפּט זיך נאָך איר נאָך, זאָל זיך צערעווען פון גרויס באַגײסטערונגיי.

ברין און לופּען האָבן זיך איבערגעקוקט. ביידע זיינען זיי געװען
קינסטלערישע מבינים אויף אַזאַ שטומער סצענע, און ביידע האָבן באַי
וואונדערט די מערקווירדיקע קראַפט און קלוגשאַפּט פון אָט דער טונקל-
הויטיקער מיידל, וועלכע זיי קענען, דוכט זיך, אַזױ גוט און קענען זי
פאָרט ניט. עס איז ווירקלעך צו באַוואונדערן די אומגעריכטע ענדערונגען
װאָס קומען אין איר פאָר אַלע וויילע, די שוישפּילעריש:חנוודיקע שטיק-
לעך, אויף וועלכע זי איז פעאיק פיר-און-צװאַנציק שעה אין מעת-לעת. -

ווינקענדיק, מיט געמאַכטער אָדער אמתער פריילעכקייט, צום טישל,
וואו לופּען און ברין זיצן, וי צוויי גאָנערס מיט אויסגעצויגענע העלדזער
און פאַרוואונדערטע אויגן, האָט סאָלאַנש פּלוצלונג פאַרגיכערט אירע
געמאָסטענע טריטעלעך : און, פלאַטערנדיק, װוי אַן עקזאָטיש פויגל, מיט
אַלע שװאַרצע פאַלדן פון איר קלייד, מיט די ברייטע ווייסע אַרבל פון
איר הערמשלין-מאַנטל, מיט די עקן פון איר זילבערדיקער קאָסינקע מיט
שװאַרצע פליטערלעך און מיט פּערל-באָמבעלעך אין אירע אויערן, אַזױ
איז זי אָנגעפלויגן אויף אירע צוויי באַקאַנטע, וועלכע װאַרטן דאָ אויף

246

איר, אַרומגעכאַפּט ברינס האַלדז און זשעדנע, עטלעכע מאָל נאָכאַנאַנד,
געקושט אים אין די ליפן, אַרײנשימערנדיק און אַרײנלאַכנדיק אים
אין געזיכט מיט אירע אויגן, װאָס גיסן זיך איבער מיט פאַלשע און
אמתע פייערלעך פון אַנטציקונג. געטאָן האָט זי דאָס װי אַ שטיפעריש
טעכטערל אין אַ היימישער געזעלשאַפט, וי אַ צעלאָזן טעכטערל װאָס
געפעלט שטאַרק די געסט, און װאָס אַליײן האָט זי געװאָרפן אַן אױג
אויף עמעצן צווישן די געסט, אַ שיין בחורל מיט וועמען זי קאָקעטירט
באַהאַלטענערהײט. און, זוכנדיק אויף וועמען אויסצוגיסן איר פֿאַר-
טאיעטע אַנטציקונג, לאָזט זי דאָס אויס צו אַ גאָרינאָענטן, וועמען זי
דאַרף קיין ספּעציעלע רעכענונג ניט אָפּגעבן: צו אַ ברודער, אָדער
צו אַ שוועסטער... די ראָל פון אַ ,גאָרינאָענטן* האָט, אַפּנים, געהאַט
איצט ברין מיט זיין אייגענעם כבוד, כאָטש געגאָלטן האָט דאָס פאַר אַן
אַנדערן.. . װער, אַ שטייגער, קאָן דאָס זיין דער ;אַנדערער* ? יעדג-
פאַלס ניט ברין און ניט פראַנסואַ לופּען. סאַלאַנש האָט זיי דאָך אָקערשט
געזען און קיין צייט ניט געהאַט צו פאַרבענקען זיך נאָך זיי...

דאָס אַלץ האָט זיך, וי אַ וויכער, דורכגעטראָגן אונטער ברינס
אָנגעכמורעטן שטערן, אָבער סאָלאַנש האָט זיך גאַנץ װײניק געקימערט
איבער זיין זויערלעכער מינע, און צוקערזיס אויסגעזונגען דאָס
איריקע :

--- מיין טואַלעט האָט אַ ביסל צױלאַנג געדויערט, ניט אמת, מיין
ליבער ? ביסט ניט ברוגז? ניט ברוגז ?

און ווידער-אַמאָל אַ טשמאָקע"געגעבן אים אין די פאַרקרימטע ליפֿן,

איבערראַשט וי ברין איז געווען פון אַזאַ זיסן איבערפאַל, איז ער
דאָך געווען צויניכטער ניט אָנצונעמען דאָס פאַר אַן עכטע מטבע. בפרט
די דאָזיקע דעמאָנסטראַציע פון פאַרליבעניש איז אים שוין געוען
באַקאַנט פון אַמאָל, העט פון יענער צייט, מיט קנאַפּע צוויי חדשים
צוריק, ווען ער האָט נאָך געזוכט אַ מאָדעל פאָר זיין ,גרינע גאַכט",
אין קליינעם קאַפע, לעבן ;האָטעל דע"וויל", איידער ער איז נאָך מיט
אָט דער טונקל-הויטיקער שטיפערין געווען באַקאַנט, האָט זי אים אָפּנע-
שפּילט אַן ענלעכע סצענע, מן הסתם -- כדי צו פאַראינטריגירן אים .. .
ער, ברין, איז דעמאָלט געווען אין דער זעלבער לאַגע פון לעקישטשװואַטער
באַוואונדערונג, אַזױ װוי דער אָקסענער דאַל איצט. זיין ראָל, ס'הייסט
ברינס, האָט דעמאָלט געהאַט פראַנסואַ לופּען. פּונקט אַזױ דעמאָנ"
סטראַטיוו האָט דעמאָלט סאָלאַנש געהאַלדזט און געקושט דעם אָפּגע-
פאָרענעם דענדי, באַפּלעקט אים די בלוגעגאַלטע באַקן מיט ליפּ-
פּאָמאַדע. אים, דעם דעמאָלטינײגעריקן און פרעמדן ברינען, איז דאָס

247

געווען אי אַ װאָרנונג, אי אַ צו-להכעיס. ;נאַ", הייסט עס, ,קוק און זי
מקנא ! מיין ניט-זייער פרישער קאַװאַליער געפעלט מיר... און טו מיר
עפּעס !7 יאָ, אָבער וועמען גילט דאָס איצ ט ער אַזאַ װאָרנונג און
אַזאַ צודלהכעיס ? ניט דעם אָקסענעם סקולפּטאָר, וועלכן זי האָט אַהער
מיטגעשלעפט ? אַ געפערלעכע שפּיל!..

--ניט אַזױ שטורמיש! --- האָט זיך ברין אָבגעבייזערט און באַ-
- פרייט זיין קאָפּ און האַלדז פון סאָלאַנשס אָרעמס. ער האָט זי אַפילוֹ
פאָרזינטיק אָפּגעשטױסן פון זיך --- װועסט מיך נאָך אױיסטאַפּעצירן מיט
דיין ליפּפּאָמאַדע ! זעץ זיך, סאָלאַנש, טומל ניט אַזױ! װאָס וועסטו
טרינקען ?

-- בלוט ! --- האָט זי זיך צוװיידייטיק צעלאַכט און זיך אַװעק"
געזעצט, אויפן פרייען שטול, צווישן זיי ביידן מיטן גאַנצן געפלאַטער
און פּאַרפיום פון איר עלעגאַנט קלייד און מאַנטל,

--- אויב מען װועט זיך לאָזן! --- האָט ברין איראָניש אַ בורטשע-
געטאָן.

נאָר סאָלאַנש האָט דאָס אַפילו אין אַכט ניט גענומען, נאָר אַ ווענד-
געגעבן זיך צו פראַנסואַ לופּען מיט פאַרזשמורעטע אויגן:

--- און דו, מיין טייערער, װאָס זיצסטו וי אַ קוקלע ? וי געפעל
איך דיר אין מיין נייעם קלייד ?

ניט אָפּװאַרטנדיק זיין ענטפער, האָט זי אים אָפּגעשפּילט דאָס-
זעלבע װאָס ברינען. דאָס הייסט : אַרומגעכאַפּט זיין האַלדן און אָפּגע-
קושט זיין גלאַט-ראַזירטע באַק, איבערלאָזנדיק אַ נישקשהדיקן פלעק
פון ליפּךפּאָמאַדע.

-- אַ רוט הערצעלע האָב איך דיר געמאַכט! -- האָט זי אָנגעוויזן
מיט איין לאַקירטן נאָגל אויפן טאָפּלטן פלעק. און ווידער צעלאַכט זיך
מיטן ניט-נאַטירלעכן געלעכטערל פון אַ צעלאָזן מיידעלע, װאָס ווייסט. ‏
זייער גוט, אַז אַלץ װאָס זי טוט איצט איז שיין, אַלץ איז פאַרגעבן אין
פאָרויס. אַזױ איינציק איז זי אין דעם מאָמענט און אַזױ ליב אין איר
לויכטנדיקער עלעגאַנץ,

ערשט איצט, כלומרשט, האָט זי באַמערקט דאַלן, וועלכער האָט זיך
נאָכגעשלעפּט נאָך איר און שטייט דאָ נאָך אַלץ אַזױ פאַרגאַפט, דרייט
זיין גרויען קינסטלער-קאַפּעליוש אין די פליישיקע הענט און װאַרט...
וי אַן אָרעמער קינסטלער ביי אַ מעצענאַט אין קאַרידאָר װאַרט ער.
אין האַרצן האָט זי אַפילו אַ ביסל רחמנות געקראָגן אויף אַזאַ דער-
שלאָגנקײט פון דעם, װעלכער האָט זי אַמאָל געשלאָגן... אָבער
אויסגעדריקט האָט זיך דאָס ביי איר גאַנץ אַנדערש: מיט אַ פֿאַר-

1248

אַכטנדיקן גרינעם קוק האָט זי אים אָפּגעמאָסטן פון קאָפּ בין די פיס,
און אַ נעם-געטאָן, אונטער אירע אָנגעפּעלצטע אָרעמס, די ביידע אויס-
געקושטע קאַװאַליערן, דאָס הייסט : ברינען און פּראַנסואַ לופען.

---. נו, מעטר דאַל, -- מאַכט זי שעלמיש-שטיל און פאַרזשמן-
רעט אירע פּאַנטערע-אױגן --- װאָס שטייט איר און דרייט אייער קינ-
סטלער-קאַפּעליוש ? װיבאַלד איר זענט שוין דאָ --- זעצט זיך !

די איינלאַדונג איז געווען ניט זייער אַ העפלעכע. פונדעסטוועגן
האָט אַנרי דאַל געפאָלגט, וי אַ באַצױבערטער געפאָלגט, ניט אָפּרײיסנדיק
דערביי זיין שטאָל-גרױען קוק פון זיין הערלעכער, צעשטיפטער מאָדעל
-- זיין אַמאָליקע דינסט און מעטרעסע, וען זי זאָל אים איצט געווען
הייסן ער זאָל קריכן אויף אַלע פיר, װאָלט ער אפשר אויך געפאָלגט.
אָן אייגענעם ווילן, װי אַ ראָבאָט, האָט ער איצט רעאַגירט אויף יעדער
באַװעגונג װאָס זי מאַכט, אויף יעדן װאָרט װאָס זי רעדט אַרױס. און
זי האָט דאָס גוט געפילט, געצויגן דאָס שפּיל און נאָך-שטיפערישער
אַ וואונק-געגעבן צו אים מיט די אויגן אויף די ביידע קאַװאַליערן וועלכע
זי האַלט געאָרעמט: |

--- וי געפעלט אייך, מעטר דאַל, אַזאַ טריאָ ?

.,4

די צוויי באַטרעפנדיקע קאַװאַליערן האָבן זיך מער ניט געקאָנט
איינהאַלטן און אױסגעשאָסן מיט אַ געלעכטער. דאָס האָט דאַלן גלייך
אויפגעטרייסלט פון זיין באַצױבערונג. ער האָט צוריק באַקומען זיין
זעלבסט-באַוואוסטזיין. זיינע שטאָלענע אויגן האָבן באַקומען אַן אָפּלאַ-
כערישן אויסדרוק, |

--- עס געפעלט מין, -- מאַכט ער, --- וי אַ זילבערנער קאַראָמיסל
מיט צוויי בלעכענע עמערס װאַסער.. .

דאָס איז געווען אַ קאָמפּלימענט, פאַר דער װאָס פרעגט, און אַ גרינג-
שאַצונג פאַר אירע ביידע לאַכנדיקע קאַװאַליערן. נאָר סאָלאַנש, מיט איר
קלוגשאַפּט, האָט דאָס גלייך אונטערגעכאַפּט און אויסגעמישט זילבער
און בלעך און װאַסער.

--- פוי, ווי. פּראָזאַאיש! אַלס אַ סקװולפּטאָר פרעג איך אייך.,,

--- אַלס סקולפּטאָר, --- רופט זיך אָפּ דאַל, געפעלט דאָס מיר
אויך. ס'איז ניט קיין שלעכטע טעמע פאַר מיר. איר זעט אוױיס װי א
זינדיקע צװישןאַ פילאָ סאָף און אַ פ אַדרפירער...

דערביי האָט ער מיטן פינגער אָנגעוויזן: פריער אויף פראַנסואַ
לופּען, דערנאָך אויף ברינען,

249

די װאָגשאָל האָט זיך גלייך גענומען אַריבערװעגן אויף דאַלס זייט,
אַזױ בילדלעך און מיט אַזופיל זיכערקייט האָט ער דאָס אַרױסגעזאָגט,

די ערשטע איז דערפון געטראָפּן-געװאָרן סאָלאַנש. זי האָט געװאָלט
אַ לאַך-טאָן און ניט געקאָנט. אירע האַלב-פאַרזשמורעטע אויגן האָבן זיך
אויפגעריסן און שטיין געבליבן. מיט אָט דעם זעלבן שטאַרן אויסדרוק
פון באַוואונדערונג האָט זי זיך, האַלבישעפּטשענדיק, אַ ווענדיגעגעבן
צו ברינען : | '

--- דו הערסט װאָס ער זאָגט ? אַזאַ גרופּע איז באַלד שענער וי די,
וועלכע דו האָסט געװאָלט האָבן... געדענקסט ?..

--- איך געדענק גאָרנישט !...

--- ניין ? אַ גרופע פון אונדז ביידן. אַ קאָמפּאָזיציע פון שװאַרץ
און ווייס אויפן גרענעץ פון טאָג און נאַכט. צוויי פיגורן װאָס האָבן זיך
ליב און באַקעמפן איינע די צווייטע...

ברין איז רויט-געװאָרן װוי אַ יינגל און האַסטיק אַרױסגעצױגן זיַן
אָרעם פון אירן, אויף אַזאַ נאַאיװער-אומפאַרשעמטקײט פון סאָלאַנשן
האָט ער זיך ניט געריכט, אַזױ וי אױיף אַלע אַנדערע פּלוצלעכע ענדע-
רונגען װאָס קומען מיט איר פאָר. ריכטיק! אַזאַ טעמע איז אים
ווירקלעך איינגעפאַלן מיט אַ פּאָר טעג צוריק, ווען ער איז אומגעגאַנגען
איבער סאָלאַנשס אַפּאַרטאַמענט, װי אדם הראשון אין גױעדן, וען זײ
ביידע, נאַקעט וי די מאַמע האָט זי געהאַט, האָבן זיך געשפּיגלט אין
לאַנגן שפּיגל אַקעגן בעט, פאַרגליכן זיין העלפאַנטבײןװוײיסע הויט מיט
איר אָליווןדטונקעלער, און זיך ניט געשעמט. דערמאָנט זיך, האָט ער
אַ בלאָנדזשע-געגעבן מיט די אויגן פון איר צו דאַלן און צוריק און שטיל
און זאַכלעך אָפּגעברומט :

-- עס שטייט דיר פריי, סאָלאַנש, אויסצואוויילן יענע גרופע,
וועלכע עס געפעלט דיר בעסער.

--- נו, נו, נו ! --- האָט זי זיך גענומען לאַשטשען צו אים, גלעטן אים
אַ באַק; פאַרווישן דעם איינדרוק פון איר ניט-געלונגענעם פאַרגלייך
האָט זי געװאָלט, --- נאָר ניט אייפערזיכטיק זיין !

-- יאָ, יאָ!.. -- האָט זיך ברין גענומען איפרייצן אויף אַן
אמת --- איך קאָן דאָס שלאָג-װאָרט ! עס ווערט געברויכט, ווען די ;גוטע
העלפט* וויל, אַז דאָס גאַנצע זאָל בלייבן פאַר איר. די גאַנצע פרייהייט,
מיין איך .. .

דאַל איז געזעסן און געגעסן זיי ביידן מיט די גרויע אױיגן. און
זיינע רויטע אויערן האָט ער געשפּיצט, אונטער זיין בלאָנדער קוטשמע
האָר, ניט דורכגעלאָזן איין טאָן פון זייער ווערטלעך"זיך, װאָס הויבטאָן

4290

איבערגיין אין אַ מין משפּחה-קריגעריי, אַ בליאַסק פון אַ שמייכל איז
אויפגעגאַנגען אין זיין שטאָלענעם קוק. עפּעס װי ער װאָלט שוין אין עק
הימל דערזען דעם אויפגאַנג פון זיין נאָענטסטן נצחון. ברין האָט דאָס
באַמערקט און דערפילט אַ טיפע שנאה צו אָט דעם טאַלאַנטפולן מענטשן
מיט די גראָבע ליידנשאַפטן, וועלכער קלייבט זיך ניט אויף קאַטאָװעס
צו ירשענען זיין קורצן גליק, װאָס האַלט שוין אין װאַקלען זיך. נאָך
איין וויילע און ער װאָלט זיין ליידיקן וויי"גלאָז אַ כאַפּיגעגעבן און
געװאָרפן אין דאַלס האַרטן קאָפּ אַרײן,

און ווידער איז סאָלאַנש אַרײנגעפאַלן אינמיטן און, װי אַ בוימאייל,
צעגאָסן זיך איבער זיין אויפגעברויזטן צאָרן :

--- מאַך ניט אַזאַ בייז געזיכט, מיין טייערער ! נעם-אויף אַ קאָלעגע
וי עס געהער צו זיין. מאָסיע דאַל קאָן נאָך מיינען, אַז ער איז עפּעס
שולדיק. מיר האָבן זיך דאָ נאָר צופעליק געטראָפן... |

--- קיינער בעט דאָ קיין שום רעכענונג ניט ! -- איז ברינס קול
מיט אַמאָל הייזעריק געװאָרן. --- אַלזאָ, גייען מיר צום קאָנצערט, אָדער
מיר גייען ניט ?

לויטן רויען קלאנג פון זיין שטים, האָט זיך ברין אַליין געכאַפּט,
אַז ער געװעלטיקט מער ניט איבער זיך, אַז ער מוז זיך באַהערשן גלייך
אויף אַן אָרט, אויב ניט --- קאָן ווערן שפּעט... אָבער דאָ איז אים
געקומען צו הילף פראַנסואַ לופּען מיט זיין פילאָסאָפישער רואיקייט און
געבוירענעם טאַקט. דערפילט, אַפּנים, אַז ס'איז געקומען די ריכטיקע
צייט אַרײינצומישן זיך.

-- נאַ, מאַכט ער אויסגעזוכט-פריינטלעך און זעצט זיך אַרין
דעם מאָנאָקל אין אויג, --- ס'איז דאָך ערשט אַ פערטל נאָך זיבן,. װאָס
וװעט איר טאָן אַזױ פרי אין זאַל פּלעיעל+),

זיין רואיקער טאָן אַזױ וי זיין בליאַסקען מיטן גלעזל צו דער
צערייצטער גרופּע, װאָס איז גרייט אַרײנצופאָרן איינער דעם צוייטן
אין די האָר, האָט גלייך באַרואיקט די געמיטער. אַפילו ברין האָט צוריק-
געפונען זיין גלייכגעוויכט, אַביסעלע פאַרשעמט זיך װאָס ער האָט, אין
דאַלס אָנװעזנקייט, אַנטפּלעקט זיין מידקייט און זיין צערייצטן צושטאַנד,
ערשט נעכטן האָט ער דאָך, אויפן זעלבן אָרט, גערעדט מיטן סקולפּטאָר
מיט אַ גאַנץ אַנדער לשון, געשפּילט דעם גליקלעכן, געקוקט אויף אים
וי אויף איינעם, וועלכער האָט אַװעקגעװאָרפן אַן אוצר און ער, ברין,
האָט אים אויפגעהויבן און אָפּגעשאַצט. און היינט,.. וי אַזױ אין

*) אַ פּאַריזער בּאַקאַנטער קאָנצערמ-זאַל.

דאָס געשען? אַזאַ געפאַלנקײט, אַזאַ ניטזיכערקייט אין מאָרגנדיקן
טאָג, אין דער קומענדיקער שעה...

האָט ער זיך אַליין אַן ענטפער געגעבן:

,געשען איז דאָס, ווייל דער אוצר האָט פליגלען. ער בלייבט ניט
דאָרטן וואו מ'האָט אים באַהאַלטן, ניט ביי לופּען אין אַ ראַם פון זיין
בילדער-געשעפט, ניט ביי מיר אין אַטעליצ..."

--- איך אַנטשולדיק מיך ! . . --- האָט ער צו דאַלן שװאַך אַ שמייכל-
געגעבן, נאָר דער קול זיינער איז נאָך אַלץ געבליבן טרוקן, --- איך בין
עפּעס היינט ניט מיט אַלעמען...

--- ניטאָ פאַר װאָס! -- האָט דאַל דאַנקבאַר צוגעשאָקלט מיט
זיין גרויסן קאָפּ, --- ניט איר, קאָלעגע, האָט מיך באַלײדיקט, ניט איך
פיל זיך באַלײידיקט. איך האָב נאָר מאַדמואַזעל סאַלאַנש שוין לאַנג ניט
געזען און באַוואונדער איר נייע שיינקייט און איר גוטן געשמאַק...

--- באַוואונדערט, באַוואונדערט! -- האָט אים ברין כלומרשט
זייער .פריילעך דערלויבט, --- סאָלאַנש, לאָז זיך באַוואונדערן!.

--- נאַ, -- האָט זיך דאַל געגעבן אַ שטעל-אויף, --- און איצט מוז'
איך שוין גיין. |

דאָס האָט זיך אָנגעהערט וי אַן אומקלאָרער צוריקווייזן ברינס
אָפּלאַכערישן טאָן. אָבער אויך דאָ האָט זיך לופּען אַרײנגעמישט מיט
זיין געלאַסנקײט און מיט זיין גלאַנציקן מאָנאָקל, װי אַ שלאַנגע-
באַשװערער מיט זיין בלישטשענדיקן קנויל. |

--- זיצט נאָך אַ וויילע, מעטר דאַל! אויך איך מוז גיין איך גײי מיט
אייך צוזאַמען, נאָר צוערשט --- איין װאָרט...

דאַל האָט זיך אַװעקגעזעצט, אויף לופּענס דינע ליפּן איז דורכ"
געלאָפן אַ פיין שמייכעלע.

--- קוקנדיק, --- מאַכט ער, --- אויף אַזאַ שיינער גרופּע פון צוויי
באַגאַבטע קינסטלער און איין אינטערעסאַנטער דאַמע, פאַלט מיר איין
אייך איינצולאַדן, אייך דריי, צו סופּירן*) מיט מיר צװאַמען. נאָך
אייער היינטיקן קאָנצערט, מאַדמואַזעל סאָלאַנש ! איך על אויף אייך
אַלעמען װאַרטן.... נאַ, אין דער גרויסער טאַװוערנע אויף אַוועניו װאַג-
ראַם. נאָכדעם װועלן מיר פאָרן ערגעץוואו אין אַ קאַבאַרעט אויפן
מאָנימאַרטער.. .

--- אָנגענומען ! --- רופט זיך אָפּ סאָלאַנש, און מיט אירע צ טונקעלע

*) פופּירן -- עסן אַ שפּעטן אָװנט-בּרויט נאָכן טעאַטער.

252

פינגער לייכט אַ פעטשל געגעבן איר קאַװאַליער, --- נעמסט אויך אָן
מיין ליבער ? נעם אָן!

ברין האָט איין רגעלע דורכדרינגענדיק אָנגעקוקט דעם, וועלכער
הויבט אָן ווערן זיין קאָנקורענט, דאָס הייסט: דאַלן

-- גוט ! --- האָט ער דערנאָך קורץ און שאַרף צוגעשטימט,

--- איך האָב אויך ניט דאַקעגן ! --- האָט דאַל אַ שאָקל געטאָן מיטן
בלאָנדן קאָפּ, ניט אַראָפּנעמענדיק זיין האַרטן קוק פון ברינען, --- היינט
בײנאַכט האָב איך ניט װאָס צו טאָן און... קאָן אויך גאָרנישט טאָן

דעם ;קאָן" האָט דאַל ניט-ווילנדיק באַטאָנט, אוּן ברין האָט זיך
דערמאָנט, אַז דער זעלבער דאַל האָט זיך פאַר אים נעכטן באַקלאָגט, װי
אַזױ סאָניאַ שטערט אים מיט אירע קאַפּדיזן. . . ,איך מייד שוין אויס",
-- האָט ער געזאָגט, --- ,צו בלייבן לאַנג אין דער היים. איך זיץ איינער
אַלײן אין די קאַפעס. מיין לוסט צו אַרבעטן האָב איך פאַרלוירן"..,

--- נאָר, --- האָט אים דער העפלעכער לופּען איבערגעשלאָגן זיין
גריבלענדיקן געדאַנק, איין רייצנדיקע דאַמע צווישן צוויי אָדער דריי
אינטערעסאַנטע מענער --- דאָס טוג ניט ! ניין, ס'טויג ניט... עס קאָן
ברענגען צו קנאה. איך װעל דערפאַר קומען מיט נאָך אַ דאַמע,
וועלכע... אַ גאַנץ היפּשע דאַמע. זי איז אפשר אייך ביידן באַקאַנט..,

ברין האָט זיך אָנגעשפּיצט, :

--- ווער קאָן דאָס זיין ? --- האָט ער שטום אַ פרעג-געטאָן מיט
זיין אומרואיקן קוק.

אָבער לופּענס מאָנאָקל האָט פון אים אַװעקגעבלאַנדזשעט אָן אַ זייט,
;אַ סורפּריז, אַ סורפּריז", האָט דאָס אַװדאי געזאָלט הייסן. װאָרעם לופּען
האָט אַ גראָדן ענטפער אויסגעמידן און געזאָגט אַזױ:

--- איבריקנס, װאָס איז דער אונטערשייד? אַבי אַ שיינע דאַמע
מער. עס פעלט, אַלזאָ, נאָך איינע. האָט איר עמעצן, מעטר דאַל!

איצט זיינען דאַלס גרויע אויגן אומרואיק געװאָרן. ער האָט מיט זיי
אַ פּינטל-געגעבן צוויי מאָל נאָכאַנאַנד,

--- אויב, --- מאַכט ער, -- מען װעט מיר דערלויבן, קאָן איך
עמעצן מיטברענגען...

זיין גרויער בליק איז וידער שטייף געװאָרן און ער האָט אים
אָנגעשטעלט אויף ברינען, עפּעס וי ער װאָלט דערמיט אויפגעפאָדערט
זיין קאָלעגע און קאָנקורענט אױסצוהאַלטן כאַראַקטער. גענומען אים,
אַזױ צו זאָגן, אויפן פּרואוו : ,װעסטו האָבן כוח און ווילן צו באַגעגענען
יענע, וועלכע איז מיינע אַזױ וי דיינע ? אַזױ וי איך האָב דאָ אַרױס-
געוויזן גענוג כוח צו באַגעגענען די, װעלכע איז דינע און מיינע
אויך 73 ,

455

ברין האָט דעם ניט זייער אָנגענעמען קוק אױסגעהאַלטן,. ער האָט
נאָר טרוקן אַ שלונג געגעבן מיטן האַלדזן און קלאָר אָפּגעענטטערט:

-- אַװוזאי איז אייך דערלויבט !

--- נו, אויב אַזױ, --- האָט זיך לופּען נאָך פיינער צעשמייבלט, ---
אויב אַזױ איז אַלץ אין אָרדענונג.

ער האָט דערביי געלאָזן אַרױספאַלן דעם מאָנאָקל פון אויג, אַזױ
װי אַ שלאַנגען-באַשװערער לאָזט פאַלן פון האַנט דעם בלישטשענדיקן
קנויל, ווען די גיפטיקע שלאַנגען זיינען שוין פאַרנאַרט אין זאַק.

אויפגעשטעלט זיך, מיט זיין האַלב-צילינדער אויפן אָרעם, האָט
ער נאָך איין אויגנבליק, דאָס מאָל אָן מאָנאָקל, באַטראַכט זיינע קונדן.

- נאַ, -- מאַכט ער, -- און וי אַזױ די דאַמען וועלן זיך אייג"
טיילן מיט די קאַװאַליערן. אָדער פאַרקערט: וי אַזױ די דריי דאַמען --

ער האָט ניט דערזאָגט. װאָרעם ברין האָט אים דערביי שאַרף
אָנגעקוקט,. מיט אַ באַהאַלטענער דראָאונג אָנגעקוקט אים. האָט דאָס
לופּען דערכאַפּט און זיך אַלײן קאָרעגירט :

--- איך מיין, ווי אַזױ די דאַמען מיט די קאַװאַליערן וועלן זיך
אויסזעצן ביים טיש --- דאָס װעט מען זען אויף אַן אָרט.

ברין האָט קוים אַ צי"געגעבן מיט די פּלײצעס. דערמיט געגעבן
צו פאַרשטיין, אַז ער לאָזט זיך ניט נאַרן. , דערלויבט מיר", הייסט עס,
,מאָסיע לופּען, צו מיינען, אַז ניט דאָס האָט איר געמיינט.,,"
נאָר זאָגן האָט ברין גאָרנישט געזאָגט.

איצט האָט לופּען אַרויפגעזעצט זיין האַלב-צילינדער אױיפֿן, מיט
פּאָמאַדע צוגעלאקטן, פּליכעװואַטן קאָפּ, צופרידן וי אַ גוטער רעזשיסער,
וועמען די ערשטע פּראָבע האָט זיך נישקשהדיק איינגעגעבן:

--- אַלזאָ, אין דער ,גרויסער טאַװערנע? אַװעניו װאַגראַם, זייגער
עלף. איך בעט ניט צו פאַרגעסן, מאַדעמואַזעל, און איר, מיינע הערן!
אָ רעוואואַר !*) ּ

--- איך גײי אויך ! --- האָט זיך דאַל אָפּגערופן און, פּונקט אַזױ װי
לופּען, אַרויפגעזעצט זיין קינסטלער-קאַפּעליוש מיטן אויפגעשטעלטן
דנאָ. מיט אַ מאָדנער אַנטשלאָסנקײט האָט ער זיין קאַװבאָיהוט אַרױפ-
געזעצט אויפן גרויסן קאָפּ,. װי אַ קעמפער װאָס האָט זיך צוריקגעפונען
און באַשלאָסן ראַנגלען"זיך, ביזקל סוף.

ער האָט זיך קורץ פאַרנויגט פאַרן איבערגעבליבענעם פּאָרל און
אָנגעיאָגט פראַנסואַ לופּען ביי דער גלעזערנער דריי-טיר.

*) אויף ווידערזען !

224

יענער האָט צו אים, פאַרן אַרױסגײן, אַ שאָקל געגעבן דעם אָנגע-
צילינדערטן קאָפּ מיט אָנערקענונג, אַפילו זיין אױיסגעכאָליעטע האַנט
אַרופגעלײגט אויף דאַלס ברייטער פּלײצע. דאָס האָט, ווייזט אױיס,
באַדײיט: ;האָסט מיך ריכטיק פאַרשטאַנען, ליבער מייסטער! לאָז
דאָס יונגע פּאָרל אַלײן! אַלץ װעט זיך שױן, מיט גאָטס הילף, איין-
אָרדענען אויפן בעסטן אופן..,"

צוועלפטער קאַפּיטל
דער ויזיט ביי גאבראָנסקין
4

ווען ברין און סאָלאַנש זיינען געבליבן אַלײן, ביים קאַפעיטישל,
האָבן זי אַ וויילע ניט געקאָנט קוקן איינער דעם צווייטן אין געזיכט,
עפּעס וי זיי ביידע װאָלטן, מיט אַ מינוט צוריק, געכיטרעװועט, גענאַרט
איינער דעם צווייטן, אוֹן זיך אַלײן --- אויך. אים האָט זיך געדוכט, אַז
ער האָט דאָ אָקערשט געדינט אַלס אַ געצייג פון אַ פרעמדן ווילן: פון
לופּענס שפּילן דעם שלום-מאַכער און דזשענטלמאַן און פון דאַלס פרעכ-
קייט,. און סאָלאַנש האָט זיך געפילט וי אַ מאָדערנע חוה, װאָס האָט
איינגערעדט איר געליבטן צו עסן פון עץ-הדעת. און זי זעט שוין די
פאָלגן : ביים באַטרעפנדיקן אָדם הויבן זיך אָן עפענען די אויגן. ברין
זעט אַזעלכע זאַכן, וועלכע ער האָט בעטער נִיט געדאַרפט זען אַזױ פרי...

די ערשטע האָט זי אים, דערפאַר, גענומען איבערבעטן אַרױיפ-
געלייגט אים אויפן ברייטן נאַקן, װאָס זי האָט אַזױ ליב געהאַט, אַ ווייכע
און װאַרעמע דלאָניע און שפּילעװדיק פאָרגעװאָרפן אים ;

--- שעמען מעגסטו זיך ! ערשט צויי טעג אַז דו לעבסט דין
אייגענעם פולן לעבן און ביסט שוין אַזױ מיד,

מערקווירדיק איז געווען דאָס, װאָס ער האָט, מיט דער קילער הויט

פון זיין נאַקן, געפילט, אַז סאָלאַנשס דלאָניע איז ווייסער וי דער אוי-

בערשטער טייל פון איר האַנט, אַזױ װוי ביי אַלע עקזאָטישע שטאַמען, און

פּונקט אַזופיל צאַרטער און זיסער. פונדעסטוועגן האָט ער זיך אַװעק-

געדרייט פון אַזאַ גלעטנדיקער באַרירונג. מער אױף צורלהכעיס זיך
אַליין װי סאָלאַנשן,

4255

--- יאָ, מאַכט ער, -- אויב אַ משוגעים-הויז הייסט ;אַן אייגענער.
פולער לעבן".

--- װאָס ביי דיר -- משוגעת, מיין ליבער, איז ביי מיר --
פאַרגעניגן, -

--- בפרט, ווען עמעצער באַוואונדערט דיך ...

--- ווער איז דער ;עמעצער" ? דאַל ?.. מוזסט צוגעבן, אַז אַ מענטש
איז ער אַן אינטערעסאַנטער,

--- מוזסט צוגעבן, אַז אַ נפש איז ער אַ ברוטאַלער. ..

--- לופּען האָט דיר עפּעס דערציילט ?

--- דערציילט,

--- אַן אייזל!.. נאָר ד ע מ אָ לט האָב איך דאָס פאַרדינט,
פּונקט אַזױ וי דו האָסט דאָס פאַרדינט היינט..,

--- דיין אָנפאַל אויפן בילד מיינסטו ?.. ריכטיקער װאָלט געווען
זאָגן: וי דו האָסט דאָס היינט ווידער-אַמאָל פאַרדינט..,

--- ניט דיין בילד. מיך אַלײן בין איך באַפאַלן,

--- דאָס איז אפשר ריכטיקער.

--- באַדױערן האָסטו מיך געדאַרפט, אָדער ---

--- אָדער שלאָגן ?

--- אויך דאָס האָט דיר דער אייזל מיטן צילינדער דערציילט !
האַ!..

און מיטאַמאָל האָט זי אומגעדולדיק אַ װאָרף געגעבן מיטן באַ-
פּעלצטן אַקסל און אירע אויגן האָבן זיך אָנגעצונדן מיט אַ ניט גוטן
פייערל :

--- ער האָט אָבער אָפּטמאָל ניט קיין שלעכטע איינפאַלן! לופּען
מיין איך ... . ער איז ראַפּינירט, מיין שטרויענער קאַװאַליער ! איך בין
געשפּאַנט צו זען די דריי אויסטערלישע פּאָרלעך. איך און דו, דאַל מיט
זיין סאָניאַןן. . . וועמען לופּען װויל מיטברענגען צום סופּעי+) איז מיר
ניט גאַנץ קלאָר,

--- מיר איז דאָס י אָ קלאָר... --- הּאָט ברין אַ בליאַסק געטאָן מיט
זיינע שװאַרצע אויגן. דער זעלבער ניט-גוטער פייערל, וי ביי סאָ-
לאַנשן, האָט זיך אין זיי אָנגעצונדן. --- מיר איז דאָס גאַנץ קלאָר,. דאָס
וועט אַוװודאי זיין מאַדאַם מלאָטעק.

-- ניין! אָט די... װאָס היינט ביי דיר ?.
אַנגעהויבן שטאַמלען

סע זט ההלת שי חנ := = חי רע א תושר זי 57

אָט סאָלאַנש

*) סאַפּער.

296

-- די זעלבע... װאָס שרעקסטו זיך אַזױ ? זיי אױסגעהאַלטן
ביזקל סוף, סאָלאַנש !ּ

איך װעל זיך באַמיען. אָבער עֶר... דער שטרויענער קאַװאַליער,
פון װאַנען קען ער זי ?

-- לופּען ? איך האָב דאָך אים געטראָפן אין איר מאַנס אַטעליע,

סאָלאַנש האָט װידער געמאַכט אַ גוטע מינע צום בייון שפּיל און
ווידער אַרומגעכאַפּט ברינס האַלדז:

-- אָ, איך האָב דיר שוין געואָגט: ער האָט אָפּטמאָל אינטערע-
סאַנטע איינפאַלן, דער קאַװאַליער מיטן מאָנאָקל. דריי פּאָרלעך און
דריי קאָנפליקטן, און אַלע ביי איין טיש,

דויד ברין האָט װוידער אַוועקגענומען דעם נאַקן פון איר גלעטנ-
דיקער האַנט און זיך אָנגעכמורעט:

--- און דאָס רופסטו אָן ,, אינטערעסאַנט? ? פּערווערזע געשמאַקן...

אירע אויגן האָבן זיך מאָדנע צעשטראַלט. נאָר געמאַכט האָט זי
אַ מינע פון אַ כלומרשט-באַלײידיקטער:

--- אוב ס'איז דיר געווען ניט אָנגענעם, פאַרװאָס האָסטו צו"
געשטימט ? |

--- ניט אַלעמאָל גלוסט זיך באַטאָנען אַז מען איז געזינטער, ניב-
טערער, שעמעוודיקער,

--- מען איז דאָך דערוואקסענע מענטשן !

--- אַפּילו דערוואקסענע מענטשן שעמען זיך אָפּטמאָל מיט צופיל-
נייע, צופיל-גלאַנציקע שיך. מען באַמיט זיך צו פאַרשטױיבן זיי װאָס
גיכער ...

| --- װעט דיר ווירקלעך זיין ניט-אָנגענעם צו באַגעגענען זיך מיט

סאָניאַן ? |

--- װועט דיר ווירקלעך זיין ניט-אָנגענעם צו באַגעגענען זיך מיט
מאַדאַם מלאָטעק ?

--- איך ווייס שוין, אָפּענטפערן קאַָנסטו גוט. אָבער... אָבער
שפּאַנענדיק װעט דאָס דאָך פאָרט זיין! מוזסט צוגעבן...

--- אויב ;שפּאַנענדיק" הייסט אַרומפאָרן מיט אַ זעג איבערן
לעבער.+. :

--- ניין, ניין, דויד! עס איז ניט דאָס זעלבע. איך, צום ביישפּיל,
בין מוראדיק געשפּאַנט אויף דיין סאָניאַן,. איידער איך בין דיר געװאָרן
נאָענט, האָב איך זי פיינט געהאַט. איך האָב ביי דיר אין אַטעליע באַ-
וואונדערט איר פּאַרטרעט... כלומרשט! געפונען אַז זי איז שיין
אין דער אמתן װאָלט איך זי דעמאָלט געקאָנט צערייסן אויף שטיקער,

אויף שטיקער...
497

--- האַ, און איך האָב דאָס ניט געמערקט. געמיײנט ביסט אַזאַ
גוטינקע.

--- איצטער, גלויב איך, מיינסטו שוין ניט מער... אָבער גלויב
מיר: אין באַציאונג צו סאָניאַן, בין איך איצט ניט מער װי נייגעריק,
איך בין פול מיט גליענדיקער נייגעריקייט צו זען זי אַ שיין-אָנגעטאָנענע,
מיט אַ הויכער פריזור. אַ בלאָנדע פּרינצעסין װאָס שטייט צווישן צוויי
פייערן, צווישן דיר און אַנרי דאַל...

--- און וואו שטייסט דו?

--- צווישן דיר און פראַנסואַ לופּען.

--- דערלויב מיר צו צווייפלען.... און מלאָטעקיכע ?

--- צווישן דיר און מיר.

--- אַן אמתע סאַראַבאַנדע. אין דריי ריטמען.+.

-- אַן אמתער ליבעלאַבירינט. דריי מענער און דריי פריען
בלאָנדזשען אַרום און וייסן ניט;: ואו מיינע און ואו דינע...
ס'איז זייער, זייער אינטערעסאַנט, מיין ליבער יונג! |
| זי האָט דאָס אױיטגערופן מיט אַזױפיל האַרציקײיט און איבער-
צייגונג, אַז ברין, ביי זיין גאַנצער פאַרדריסלעכקייט, האָט זיך געמוזט
צעלאַכן : |

--- װאָס פאַר אַ קליינע װוילדע פרוי דו ביסט, סאָלאַנש !

-- אָ, דױיד! איך בין אַזױ גליקלעך, װאָס מיר האָט זיך איינ-
געגעבן צו צעשטרייען דיך, װאָס דו שמיכלסט שױן, װאָס דו פאַרי
שטייסט מיך ווידער...

--- ניטאָ װאָס צו פאַרשטײין. דו װאָלטסט נאָר געװאָלט אַלע זאָלן
אין דיר זיין פאַרליבט און קיינער זאָל ניט זיין פאַרליבט אין דיינע גע"
ליבטע, זייער אַ באַשײדענע וועלעכץ+!

--- ניין, דויד. ווען איך בין גליקלעך, פאַרגין איך אַלעמען דאָס
זעלבע.

--- זינט ווען ביסטו דאָס אַזױ פאַרגינעריש געװאָרןן? ניט זינט
דיין היינטיקער באַגעגעניש מיט דאַלן ?

--- הויבסט שוין ווייטער אָן צו בייסן"זיך ? איז קום אַװעק! קום
בעסער אַועק. |

--- וואוהין אַװעק ? ביזקל קאָנצערט איז נאָך אַ דריי-פערטל שעה.

-- אָ, אַזופיל ? איך פאַרטראָג איצטער קיין פּוסטקײט ניט. קיין
איין-איינציקע פּוסטע מינוט,

-- אַ דאַנק פאַר אַזאַ אָנצוהערעניש !

458

--- איך מיין -- פּוסטע ריידערייען. איך בין אַזױ אומגעדולדיק,
אומגעדולדיק,

-- ביסט ניט הונגעריק ?

--- ניין, איך לאָז איבער מיין גוטן אַפּעטיט פאַר נאָכן קאָנצערט,

--- ווער ווייסט צי דו װועסט אים שפּעטער קאָנען געברויכן .. .

--- דו מיינסט ?

--- צוויי אַפּעטיטן פאַר איין מאָל קאָן מען ניט פאַרװוענדן,

--- וועלכע צוויי ? |

--- דעם אַפּעטיט צו אַ גוטן סופּעי*) און צו באַצױיבערן דריי
מענער אויף איין מאָל,

--- אַך, דאָס איז גאָר ניט אַזױ שווער. בפרט, ניט אַלע דריי העלדן
אינטערעסירן מיך.

--- איך פאַרשטיי.., אַלזאָ, לאָמיר דערווייל שפּילן די הוידע !

-- די הױדץצ?+ ‏

מיר האָבן זי שוין אַ פַּאָר מאָל געשפּילט. דו שלעפּסט מיך אַראָפּ ;
איך --- דיך אַרױף. איצט האָסטו מיך ווידער אַראָפּגעשלעפּט. איך מוז
שפּילן אין אַ שונד-ראָמאַנדל פון דריי ליבעס אויף איין מאָל. וייניקסטנס,
היינט נאָכן קאָנצערט...

--- און דו װילסט מיך אויפהויבן ---

--- צו מישעל גאַרבראָנסקיס ביבליאָטעק, צו זיינע פאָרשונגען,
צו אים אַלין.

--- צו דעם זעכציק-ײאָריקן אָפּגעגטן מאַן? דו האָסט מיר שוױין
דערציילט וועגן אים... אפשר אַן אַנדערש מאָל ?

--- ווער ווייסט צי דאָס אַנדערש מאָל װעט זיך מאַכן...

--- דו מיינסט 7.. איז קום זעץ מיך אַװעק אויף דיין הוידע,
לאָמיר זען װוי הויך זי קאָן אויפהויבן,

--- גאַרסאָן !*) --- האָט ברין אַ רוף געגעבן מיט אַ שטים פון אַ
מענטשן, װאָס טרינקט זיך און רופט נאָך הילף,

4

אַ טאַקסי האָט זיי שנעל געבראַכט פון דער לוקסענבורגער אַלעע,
דורכן בולװאַר סעזדמישעל און רי קלאָװיס, הינטערן פּאַנטעאָן, צום
פּלאַץ-מאָנזש, וואו מישעל גאַבראָנסקי האָט געוואוינט. זיי האָבן אים

*) סאַפּער,

*) וועיטער !
299

געפונען, מיט צעפּאַטלטע האָר, אין זיין ביבליאָטעק-צימער, וועלכער דינט
אים אויך אַלס אַ שטיקל סאַלאָן,. מיט זיינע פאַרבן-פאַרפלעקטע פינגער,
װאָס לאָזן זיך קיינמאָל ניט אָפּואַשן, האָט ער געבלעטערט אַ בוך מיט
קאָלירטע צייכענונגען פון טלאַנצן און פאַרשריבן אין אַ העפט.

דערזען דאָס אָנקומענדיקע פּאָרל, האָט ער פאַרהאַקט דאָס בוך
און אויפגעריסן זיינע בולטע אױגן, אַראָפּגעכאַפּט די אַרבעט-ברילן
און זיי צוריק אַרויפגעזעצט אויף דער מאָגערער נאָז. אויפן גרונט פון
זיין אָרעמער געלערנטקייט אין זיין וואוינונג, אויף די לאַנג ניט געטיג-
קעוועטע וענט און רוקנס פון ביכער, האָט סאָלאַנש אויסגעזען אַ סך
זאָנדערלעכער און עפעקטפולער וי אין דער אמתן. די קאָלירן פון איר
געזיכט און גאַלאַזאָנטועכץ, די קאָנטראַסטן פון ווייס-און-שװאַרץ מיט
די גרין-ברענענדיקע אויגן, האָבן דאָ געלױכטן טאָפּלט שטאַרק. אַן.
עקזאָטישער פויגל װאָס איז פאַרפלױגן אין אַ נעסט פון אַן אַלטן ראָב
אויפן דריטן שטאָק און קוקט זיך, לאַכנדיק און נייגעריק, אַרום אויף די
אָפּגעבליאַקעװעטע רוקנס פון ביכער ; אויף די אַפּאַראַטן אונטער גלאָז;
אויף די בילדער און סקיצן אויף די ווענט, װאָס אַ סך פון זיי דערמאָנען
ברינס זשאַנר...

זי האָט, לויכטנדיק, געבעטן אַ דערלױבעניש צו באַטראַכטן די
װאַנט-סקיצן, און גאַבראָנסקי האָט זייער פלייסיק, ניט לוט די יאָרן
זיינע, און גאַנץ קאַװאַליעריש, צערוקט די פּאָר שווערע פאָטעלן אין זיין
ביבליאָטעק, כדי צו מאַכן װאָס מער אָרט פאַר סאָלאַנשס היפּשער גע-
שטאַלט און פאַר די גלאַנציקע פאַלדן פון איר אַטלאַסענעם קלייד,
און ווען זי האָט גענומען איבערגיין פון בילד צו בילד, האָט דער אַלטער
געפונען אַ געלעגנהייט איבערצושעפּטשען זיך מיט זיין יונגן פריינט:

--- איך ווינטש דיר גליק, ברין! וואו האָסטו דאָס געפונען אַזאַ
גודעדן-פויגל ? | |

--- פּונקט דעמאָלט ווען איך בין געווען פאַרצווייפלט,.

--- באַלד, הייסט דאָס, נאָך דעם פּאָטש, װאָס האַרקאַװקע האָט
פון דיר געקראָגן ?

--- יאָ. אומגעפער,

--- אָרעמע יעטאַ! מיט אַזאַ אײינער איז שװער צו קאָנקורירן.

--- דיין יעטאַ ? וי קומט זי?., |

--- . מיין ג עוועזענע... זי האָט זיך פאַרליבט אין דיין
איינזאַמקײט. זי איז אין יענער עלטער, ווען וייבער האָבן רחמנות
אויף פאַרלאָזענע מענער, אויף געגטע, אויף אַלמנס.. .

200

--- װער װיײיסט! אפשר װעל איך נאָך דאַרפן אָנקומען צו אַואַ
רחמנות...

--- ס'איז אַלץ איינס װי גיין מיט אַ טאָרבע איבער די הייזער. איך
- האָב זיך פון איר רחמנות אינגאַנצן אָפּגעזאָגט,

--- אינגאַנצן ? אינגאַנצן ?

--- ביי די מלאָטעקס אין געשען דער לעצטער אָפּזאָג... אָבער
װאָס גלאָצסטו אַזױ מיט די אויגן ? װאָס אינטערעסירט דיך דאָס אַזױ
שטאַרק ? האַלט פעסט דיין גרעדךפױגל! זי איז נאָך שׂענער פאַר
דער, וועלכע האָט מיך אַמאָל משוגע געמאַכט אין זשענעווע. דו גע-
דענקסט ? צוליב וועלכער איך האָב אַמאָל געװאָלט אויסקוילענען אַלץ
אַלטע לייט..,

ברין האָט אים מיט די אויגן אַ וואונק געגעבן אויף סאָלאַנשן :

--- זי איז אָבער פון יענע גז-עדן-פויגלען, װאָט אַז מען האַלט זי
צו- פעסט, פאַרלירן זיי אַלע זייערע עקזאָטישע פעדערן.

--- אויב אַזױ, באַדױער איך דיך, מיין יונגער פריינט! נאַכדעם
װועסטו אפשר טאַקע זיך נויטיקן אין רחמנות...

--- מאָסיע-לע"פּראָפעסער !*) -- האָט זיך דערהערט סאָלאַנשס
מעלאָדישער קול, --- דערלויבט מיר צו שטערן אייער סודותדיקע קאָנ-
פערענץ! װאָס איז דאָס פאַר אַן אַפּאַראַט אין אָט דעם גלעזערנעם
אַלמערל ?

-- ס'איז אַ טאָפּלטער מיקראָסקאָפּ. דאָס לעצײט ווארט פון די
יענאַיצײס פאַבריקן. ער פאַרגרעסערט אויף איבער זיבן הונדערט מאָל,

--- אָ, עס מוז זיין שפּאַנענדיק צו אַרבעטן מיט אַזאַ אינסטרומענט...

--- איר װילט אפשר כאַפּן אַ קוק, מיין שיינע ? איך האָב גראָד
אַ בוליאָן פון אינפרוזאָריעס, דאָס הייסט פון לעבעדיקע קעמערלעך-
געוויקסן. זיי װאַקסן און זי לעבן, פאַרשלינגען איינער דעם צווייטן און
פאַרמערן זיך . ..

מיט אַ געניטער האַנט האָט גאַבראָנסקי אַראָפּגענומען דעם גלע-
זערנעם קאָלפּאַק פון אַפּאַראַט, אַװעקגעשטעלט אויפן טיש און אָנגעצונדן
דעם צוגעפּאַסטן רעפלעקטאָר קעגן שפּיגעלע. פון אַ מוטנעם גלאָז װואַסער,
מיט פוילע אָסיעןדבלעטער, האָט ער אַרױסגענומען איין טראָפּעלע אויף
אַ פלאַבן שטיקל גלאָז, אַרײינגעשטעלט אין אַ שװאַרצן קעמערל מיטן
פּוסטן פענצטער און רעגולירט. סאָלאַנש האָט זיך אַריבערגעבויגן, פאַר-
קוועטשט איין אויג און אַרײינגעקוקט,

פונעם געל-מוטנעם טראָפּן איז געװאָרן אַ האַלב-קײלעכדיקער וװאַ-

*) הער פּראָפּעסאַר.
1201

סער-באַרג, אין וועלכן עס באַװועגן זיך חיהלעך, זשוקלעך, לעבעדיקע"
בלומען, האָריקע טרובעס, מאָכיקע גלעקלעך, די הערעלעך באַװעגן זיך,
די קערפּערלעך שווימען.

--- אָ, אָ !

--- דאָס זיינען נאָר מיקראָסקאָפּישע מאָליוסקען, װאָס באַשטײען
מייסטנס פון איין איי-ווייס קעמערל, אַזױ וי די ערשטע פּלאַזמע פון
וועלכער עס איז געבוירן געװאָרן אַלץ װאָס װאַקסט און לעבט:; דאָס
הייסט: מיט טױזנטער מיליאָנען יאָרן שפּעטער,. ווען די קליינע
פּלאַזמע איז זיך צעװואַקסן אין קאַלאָניעס, און פון די קאָלאָניעס איז
געװאָרן איין אָרגאַניש געוועב. די איינציקע לעבעדיקע קעמערלעך װאָס
איר זעט דאָ, מיין שיינע, פאַרמערן זיך דורך טיילונג. איר זעט אַװדאי
וי אַזױ אייניקע פון זיי שניידן זיך דורך אין מיטן און צעפאַלן אויף
צוויי טיילכעלעך.

-- יאָ, יאָ! -- האָט סאָלאַנש אַ קוויטש געטאָן. זי האָט אַפילו
מיט איין באַזילבערטן שיכעל אַ טפפּיגעגעבן פון באַגייסטערונג.

--- אַזױ אַרום, --- האָט איר גאַבראָנסקי דערקלערט, --- קאָן מען

זאָגן, אַז יעדע לעצט-געבוירענע אינפוזאָריע איז אױך די ערשטע.
ווייניקסטנס : אַז זי איז אַ טייל פון דער ערשטער. דאָס איז אַן אמתע
אומשטערבלעכקייט,

--- אויב אַזױ, --- האָט סאָלאַנש אָפּגעריסן איר פאַרשפּיצט גרין אויג
פון אַפּאַראַט, --- אויב אַזױ, זיינען מיר דאָך אויך אומשטערבלעך, ווייל
מיר קומען דאָך אויך אַרױס פון ערשטן קעמערל, וועלכע האָט זיך
געטיילט....

--- מיין שיינע, איר מאַכט מיך שטױנען מיט איער שאַרפזין
געוויס. אויך אונזער אומשטערבלעכקייט שטאַמט פון ערשטן זאָמעךר
קעמערל, װאָס האָט זיך געטיילט און הערט קײינמאָל ניט אויף צו טיילן
זיך, דאָס האָבן די עגיפּטער ניט פאַרשטאַנען. װאָרעם זיי האָבן אויס-
געטראַכט אַ יענע-וועלט, מיט באַלזאַמירטע פּגרים, מיט געבן די טויטע
שפּייז און קליידער און קנעכט אויפן וועג. אַ גאַנצער מתים-קולט! די
אידישע ביבל האָט געזען אומשטערבלעכקייט נאָר אין האָבן קינדער.
זי האָט אַפילו אַרױסגעגעבן אַ געזעץ, אַז עמעצער שטאַרבט אָן קינדער
--- דאַרף דער ברודער חתונה-האָבן מיט דער אלמנה און אָנרופן די קינ"
דער אויפן נאָמען פון געשטאָרבענעם. אין יענער צייט האָט די אידישע
רעליגיע אין טויטע ניט געגלויבט, אויף לעבעדיק ווערן פון מתים ניט
געװאַרט. זי האָט געגלויבט נאָר אין דער אומשטערבלעכקייט, װאָס מיר
אַליין באַזיצן אין אונדזער שװאַכן קערפּער, וועלכער טיילט זיך. איין

202

דור שטאַרבט אָפּ און פון די טויטע שאָלעכצן װאַקסט אַ נייער, און װאָס
ווייטער, אַלץ שטאַרקער און ברייטער, אַזױ װי די קאָראַלן אין ים...

--- קאָנען מיר דערפאַר רעכענען, אַז אַלע ראַסן און אַלע פעלקער.
זיינען גאָר נאָענטע קרובים ? ווייסע, אַזױ װי שװאַרצע: געלע, אַזױ
װוי ברוינע ... :

--- ניט נאָר מענטשן מיט מענטשן זיינען נאָענטע קרובים, נאָר
קרובים זיינען מיר אויך מיט חיות און פויגלען, מיט ביימער און אינ-
זעקטן, מיט שװאָמען און ים-מאלוסקען, ווייל די אור-פּלאַזמע איז איינע,
נאָר אירע וועגן האָבן זיך צעצווייגט. זוכנדיק שפּײיז און פרייהייט,
| זיינען זיך אונדזערע ועגן און אונדזערע פאָרמען פונאַנדערגעגאַנגען.
פלאַנצן האָבן זיך צוגעבונדן צום אָרט, און מיר האָבן זיך אָפּגעריסן
פון װאָרצל און אַװעק יעדערער אין זיין זייט,.,

--- אפשר דערפאַר, פּראָפּעסאָר, פילן מיר זיך אַזױ גוט, ווען מיר
אַנטלויפן פון שטאָט אין פעלד און װאַלד, און מיר הערן רוישן די ביימער,
זשומזשען די אינזעקטן, זינגען די פייגל ? מיר פילן אין זי די... די...
נו, װי זאָל איך דאָס זאָגן ? אַךְ, עס ליגט מיר אַזױ אויף דער צונג...

--- איך װעל אייך העלפן, מיין, שיינע ! איר ווילט זאָגן : די וועלכע
האָבן זיך צעשיידט מיט אונדז פאַר הונדערטער-טויזנטער און מיליאָנען
יאָרן. וועלכע האָבן אין דער פרעמד אָנגענומען אַנדערע געזיכטער,
אַנדערע פּרינציפּן פון אַנטװיקלונג. װאָס ביי אונדז רױט בלוט, בי
פּלאַנצן --- גרינער כלאָראָפּיל; װאָס ביי אונדז געהירן, ביי זי ---
װאָרצלען : װאָס ביי אונדז הענט --- ביי די פויגלען --- פליגעלעך, אָבער
אונדזער אינסטינקט זאָגט אונדז פאָרט, אַז עס איז איין משפּחה. און
די װיסנשאַפט באַשטעטיקט, אַז עס איז אַזו.. .

--- דויד, דויד ! -- האָט סאָלאַנש אויסגערופן, --- דיין פריינט איז
דאָך אַ פּאָעט אויך.

--- װאָס וואונדערט איר זיך ? --- האָט גאַבראָנסקי אָנגענומען דעם
קאָמפּלימענט וי אַ זאַך, װאָס קומט אים, --- פּאָעזיע אָן געלערנטקייט
האָט זי ניט קיין הויכן שוואונק, און געלערנטקייט אָן פּאָעזיע --- אויך ניט,
יעדער װיסנשאַפטלעכער איינפאַל איז נביאות, אַ נײיער ניגון, װאָס
שפּילט-אױף פון זיך אַלײן. אַפריער די אינטואיציע, דערנאָך ערשט
קומען די מאַטעמאַטיק און דער עקספּערימענט און דערווייזן דאָס. עס
איז מייסטנס יענע רעדעלע, װאָס דער צוייפלהאַפטער שיסער מאַכט
אַרום געשאָסענעם פּונקט און באַרימט זיך, אַז ער טרעפט אַלעמאָל אין
רעכטן מיטן... דער, אָדער יענער נאַטור-געזעץ, אָדער מעכאַנישער פּרינ-
ציפּ, עקזיסטירן שוין זינט די װועלט איז באַשאַפן געװאָרן,. מען מוז זי

2603

נאָר אַנטדעקן, אַראָפּרײסן די שלייערן און באַװײזן זייערע וואונדער-
לעכע און אויסטערלישע געזיכטער. אָט, צום ביײישפּיל, אַרבעט איך שוין
זינט עטלעכע טעג איבער אַ געדאַנק, װאָס איז מיר געקומען אין קאָפּ
אומגעריכטערהייט. איך זוך נאָר איצט דעם וועג וי אַזױ דעם געדאַנק
צו באַשטעטיקן,. איך מאַך, הייסט דאָס, דאָס רעדעלע אַרום דעם גע-
שאָסענעם פּונקט... / |

גאַבראָנסקיס מאַטע אויגן האָבן זיך צעפלאַקערט. מיט זיינע פאַר"
פאַרבטע פינגער האָט ער אַ בלעטער-געגעבן אַ העפט מיט צייכענונגען
וועלכע זיינען אָנגעװאָרפן מיט בלויע און רויטע בלייפּענס.

--- װאָס זעט איר דאָ, מיין שיינע ? און דו, ברין, קום אַהער, קוק
אויך אַרײין ! |

סאָלאַנש האָט געקוקט און ניט געוואוסט װאָס צו זאָגן, ווייל די
מאָלערײ איז געווען מער סכעמאַטיש, וי מאָלעריש. דוד ברין האָט זיך
גלייך געכאַפּט :

-- איך זע דאָ אַ קאַרש און אַ נוס אין דורכמעסטער...

--- ריכטיק ! --- האָט זיך גאַבראָנסקי דערפרייט. --- אָט די שלעכט"
געמאָלטע האַלבע קאַרש און אָט דער אָנגעליאַפּעטער נוס אין זיין שאָ-
לעכץ-שיסעלע פּיניקן מיך שוין זינט עטלעכע טעג. פאַלט אייך ניט
איין, מיינע ליבע געסט, אַז דער נוס טראָגט זיין פלייש אינעװוײיניק און
די קאַרש טראָגט דאָס דרויסן?.. |

-- יאָ, יאָ ! --- האָבן ביידע געסט כמעט גלייכצייטיק אויסגערופן,
--- איצטער פאַלט דאָס אונדז איין.

--- ניט געכאַפּט! ניט נאָר ביי פּלאַנצן, ביי לעבעדיקע װעזנס
געפינט איר דיזעלבע דערשיינונג. אַ פיש טראָגט זיין פלייש דרויסן
און אַן אויסטער טראָגט דאָס אינעװוײיניק. מיר, מענטשן, טראָגן אונדזער
סקעלעט אינעװייניק אין פלייש, און אַן אָמאַר*) טראָגט זיין
סקעלעט דרויסן, זיין פּאַנצער איז אויסגעפילט מיט זיין פלייש, וי
אַ נוס מיט זיין צייטיקן יאָדער .. .

--- איז װאָס באַווייזט דאָס ?

--- דאָס באַװייזט, אַז די נאַטור האָט געאַרבעט, אין איר וואונדער-
װאַרשטאַט, לויט צוויי פאַרשיידענע פּרינציפּן : אָרגאַניזמען מיטן סקע-
לעט דרויסן, און אָרגאַנישע וועזנס מיטן סקעלעט אינעװויניק,. און זי
האָט זיי ביידן דערפירט צו אַ הויכער מדרגה פון אַנטװיקלונג. פון צוויי

*) לאַבּסטער.

404

אױיסגאַנג"פּונקטן געגאַנגען און געקומען צו איין ציל, וואו אַלע וועגן
און אַלע ליניעס לויפן זיך צואַמען: לעבן! '

--- אָבער צוליב װעלכן צװעק? -- האָט זיך ברין געריבן דעם
שטערן, וי באַלד דער ציל איז איינער, היינט צוליב װאָס ווענדט
אָן די נאַטור עטלעכע מעטאָדן מיטאַמאָל און גייט מיט עטלעכע ועגן
גלייכצייטיק ? דאָס איז דאָך אַ צעטאַכלעװען פון צייט און קראַפט...

-- די זעלבע פּראָגן, מיין פריינט, האָב איך מיר אויך געשטעלט,
אויסער די פּראַגע פון צוועק. ניטאָ קיין שום באַזונדער צװעק אין
דער נאַטור, אַלץ װאָס מיר דערוויסן זיך פון אַמאָליקע עפּאָכעס, און אַלץ
װאָס מיר זעען, מיט אונדזערע אויגן, אין דער היינטיקער עפּאָכע, זיינען
ניט מער װי עקספּערימענטן אויף דערוויילע. די פאָרזעצונגען קומען
נאָך, און װער װייסט, צו וועלכע פאָרמען און אינהאַלט זיי װעלן נאָך
דערפירן. די ,אויבערשטייסל" פון דער נאַטור, דאָס הייטט: דצר
מענטש או דאָס, װאָס ער דענקט פון זיך, איז, יעדנפאַלס, ניט די
פולקאָמענקייט, נאָר אַ פאָרזעצונג, אַ רינגעלע פון אַ קייט, װאָס איז
אָנגעצויגן פון איין פינצטערער אומענדלעכקייט אין אַ. צווייטער פינצ-
טערניש, און איז, מיט זון און שכל, באַלױכטן נאָר ,אינמיטן"...
אָבער דאָס איז אַן אַנדער טעמע. און וייל דאָס זיינען נאָר נאַטור-
עקספּערימענטן, קאָנען מיר נאָך פון איר באַשטימטן צוועק ניט ריידן.
אַלץ װאָס מיר זעען עקזיסטירט נאָר אױף דערוויילע, א ניט
צוליב נאָר ווייל. אונדזערע אױגן זיינען באַשאַפן געװאָרן ניט
צוליב דער ליכטיקייט. פון טאָג, נאָר ווייל. . . ווייל ס'איז דאָ אַ זון
אין הימל, האָבן זיך אַנטװיקלט אויגן. די שרעקלעכע טערמיטן, וועלכע
פרעסן דורך גאַנצע דערפער אין איין נאַכט, זיינען בלינד. זיי לעבן אין
אײביקן חושך פון זייערע פעסטונגע"נעסטן און דאַרפן קיין אויגן ניט,
און נאָר ווייל עס זיינען דאָ לופט-װיבראַציעס, וועלכע הייסן , טענער",
האָבן זיך אַנטװיקלט אויערן. . ,

--- און דעריבער ?

--- דעריבער בין איך גאַנץ איבערצייגט, אַז די נאָטור האָט אויך
ניט פאַרלוירן קיין איבעריקע צייט, װי אונדז קאָן זיך אויסדוכטן, אויף
די באַזונדערע דערשיינונגען פון נוס און קאַרש, אין דער פלאַנצןװעלט,
אַזױ װוי אין דער וועלט פון לעבעדיקע װעונס; אַז די ביידע פּרינציפּן
פון דרויסנדיקן און אינעװייניקסטן סקעלעט האָבן זיך אַנטװיקלט ניט
פּאַראַלעל, נאָר אין אינטערװאַלן, אָדער איינס נאָכן צווייטן, לוט דעם
לויף פון די געאָלאַגישע עפּאָכעס און לויט די באַדערפענישן פון דעם
אָדער יענעם קלימאַט, וועלכֶע האָבן זיך געביטן אויף דער ערד. ערשט

265

אין אונדזער עפּאָכע האָט איין פּרינציפּ אָנגעיאָגט דעם צווייטן, און די
פאָרמען פון נוס און קאַרש װאַקסן און געדייען פּאַראַלעל. דערפאַר דוכט
זיך דיר, אַז די נאַטור פאַרברויכט צופיל קראַפט און צייט אױיף אירע
עקספּעוימענטן. ..

--- ניט גאַנץ קלאָר !

--- זייער קלאָר, מיין ליבער! וען די נאַטור איז נאָך געווען רויי
דער דרוק פון דער אַטמאָספערע --- שווערער, דער איבערגאַנג פון טעמ"
פּעראַטורן --- שניידיקער, האָבן זיך די אָרגאַנישע געוועבן געמוזט מער
באַשיצן, זיי זיינען הונדערט מאָל מער, װי היינט, געווען אומזיכער מיט
זייער עקזיסטענץ, געווען אויסגעליווערט צו כל-ערליי קאַטאַסטראָפן
יעדע מינוט. דעמאָלט האָבן זיך די פלאַנצךזױימען, דאָס טיערסטע
פון טייערן ביים פלאַנץ, באַהאַלטן אין אַ האַרטער שאָלענץ פון נוס, און
די איידעלע געװועבן פון לייב --- אין מולטערלעך פון פּערלמוטער, וי
דאָס טוען די מאָליוסקען אין זיסע און געזאַלצענע װאַסערן. אַזױ איז
אויפגעקומען די נוס-פאָרמע צװוישן װאַקסנדיקע און לעבעדיקע וועזנס.
זי זיינען אַ סך, אַ סך עלטער וי די פּירות און באַשעפענישן פון אונדזער
עטאַכע, אין אונדזער מילדן קלימאַט. אָבער קוקט זיך צו צו דער קאַרש :
אַפילן זי טראָגט אין זיך אַ ביינדעלע מיט אַ קליינעם ביטערן יאָדער.
דאָס איז דער אור-אַלטער דעגענערירטער נוס, מיט די זאָמעזדקעמערלעך
אינעװײיניק. אַן אָפּשטאַם פון די אַמאָליקע אכזריותדיקע באַדינגונגע.

און אָט, ווען די נאַטור איז געװאָרן צאַרטער, די קלימאַטן --- ווייכער,
די שטורעמס -- שװאַכער, דעמאָלט זיינען די נוסישאָלעכצן דינער גע"
װאָרן, די אויסערלעכע געוועבן זיינען געװאָרן מוטיקער און די איידעלע
פליישן האָבן גענומען אַרומװיקלען דעם האַרטן נוס. װאָס מער מינעראַלן
אין דער ערד און װאָס מער זיכערקייט און פייכטקייט אַ פלאַנץ באַקומט
אין דער לופט, אַלץ פליישיקער װערן די אויסערלעכע טיילן פון זיינע
זאָמען און אַלץ דעגענערירטער ווערט דאָס קערל װאָס זיצט נאָך אין אים.
ביז צו היינטיקן טאָג זיצט עס נאָך טיף אין זיסן לייב פון קאַרש און
לויערט : טאָמער בייטן זיך די קלימאַטן, טאָמער ענדערן זיך די באַ"
דינגונגען פון עקזיסטענץ, דעמאָלט װוערט עס צוריק אַ נוס. פריער
| אַ האַרטע ביטערלעכע פרוכט, וי די ניט-קולטיווירטע װאַלדיקאַרש,
דערנאָך --- אינגאַנצן נוס. עס האָט אַ גוטן זכרון, אָט דאָס פאַרטאַיעט
קערל פון די אורצייטן, און איז אַלעמאָל גרייט צו באַשיצן די אייביקייט
פון זיין מוטער-פלאַנץ... די זעלבע וואונדער פון אוריזכרון זעט איר
אויך אין אַן איי, וועלכע טראָגט די שאָלעכץ דרויסן און דאָס פלייש --
אינעװײיניק, װוי אַ װאַסער-מושעל; בשעת איר מוטער, די הון, טראָגט

1206

דאָס פלייש און פעדערן איבער איר סקעלעט, דאָס איי איז עלטער, אַ סך
עלטער וי די הון. עס שטאַמט פון די צייטן, ווען זי איז געווען דיק און
באַשיצט וי אַ קאָקאָסינוס : וי, ביז צו היינטיקן טאָג -- אַן איי פון
אַ שטרויס-פויגל אין הייסן זאַמד פון מדבר. עס שטאַמט נאָך אפשר
פון יענע צייטן, ווען דאָס איי איז נאָך געלעגן אויפן דעק פון ים, וי אַן
אויסטער, געעפנט זיך בשעתן צופלוס און זיך געשלאָסן ביים אָפּפלוס...

-- סאָלאַנש!.. -- האָט ברין שטיל אַ וואונק"געגעבן צו זיין
נײגעריק-פאַרכאַפּטער דאַמע און אָנגעוויזן איר אויף זיין בראַסלעט.
זייגערל,

סאָלאַנש האָט לייכט אויפגעשוידערט און גענומען פאַרענטפערן
זיך,

-- אַך, -- מאַכט זי, --- אַ שאָד, פּראָפּעסאָר! איך װאָלט איצט
מוחל געווען אויף אַלע קאָנצערטן אין דער וועלט. איך האָב נאָך אַזופיל
פראַגן צו שטעלן...

--- ניין, ניין, מיין שיינע! -- האָט איר גאַבראָגסקי פאָטערלעך
אַ גלעט"געגעבן איבער איר זיידיקער האַנט, -- אַ זאַך װאָס געפעלט,
טאָר מען צופיל ניט געניסן אויף איין מאָל. ביסלעכווייז לערנען און
ביסלעכווייז נאָכדענקען.. . גייט אייך, מיינע ליבע, געזונטערהייט און
קומט צו גיין אָפטערס !..

באַגײסטערט וי סאָלאַנש איז געווען פון גאַבראָנסקיס בילדער-
לעכע געדאַנקען און פון זיין גאַסטפרײנטשאַפט, האָט זי אים אַרומ-
גענומען און אַ קוש געגעבן אין דער מאָגערער באַק, איבערלאָזנדיק
אַ צייכן פון ליפּן-פּאָמאַדע. דאָס האָט ביי ברינען אַרױסגערופן אַ גרויס
געלעכטער,

אָפּרײבנדיק זיך די באַק מיטן אַרבל פון זיין שטוב-רעקל, מאַכט
גאַבראָנסקי גאַנץ צופרידן :

--- ניט קיין שלעכטע באַלױנונג, ברין. װי מיינסטו? אַ שאָד
װאָס אַלץ קומט אַזױ שפּעט,

--- פאַרװאָס שפּעט ?

--- אַך, װיײיסטו, --- ענטפערט דער אַלטער אַ סך ערנסטער, --- אַלס
אַ סטודענט אין דער שווייץ, וי איך בין אַמאָל געװען, װאָלט מיך
אַזאַ באַלױנונג געפירט אויף אַנדערע וועגן,. איך װאָלט אפשר איצט ניט
געווען אַזױ אַלײן אין אָט די דריי ענגע צימערלעך...

-- דו, דו זאָגסט דאָס ? אַ פליג האָט דיר אַ ביס געגעבן ?

--- גיין, ברין. די שיינהייט,

67

5

געפאָרן איז ברין צו גאַבראָנסקין מיט אַ שװ/ר געמיט. עס אין
געווען װי קומען צו אַ דענטיסט אויסרייסן זיך אַן אָנגעװײטיקטן צאָן
די פּערספּעקטיוו צו זיצן היינט, נאָכן קאָנצערט, ביי איין טיש מיט זיין
געוועזענער פרוי, און אפשר מיט מאַדאַם מלאָטעק אויך, --- אָט די צו"
פעליקע ליבהאָבערין, וועלכע האָט היינט אינגאַנצן קאַליע געמאַכט
די באַציאונגען צװישן אים און זיין טונקל-הויטיקער געליבטער --
אָט ;די פאַרויסגעזעענע סצענע און די ניט-פאָרויסגעזעענע פאָלגן
האָבן אים גענאָגט װי צאָץװייטיק. ער איז כמעס װי געװען
זיכער, אַז דער ;סופעי"*) װאָס דער אָפּגעפאָרענער ציניקער
לופּען האָט צוגעגרייט אױף נאָכן קאָנצערט, איז עפּעס אַ מין
פּאַסטקע, אַ פּרואוו צו פונאַנדערטיילן דעם געשאַפענעם מיש-מאַש.
לופּענען האָט דאָס, קענטיק, דערעסן. ער זוכט צוריק'צו"געפינען
זיין פילאָסאָפישע רו, און האָט באַשלאָסן צו פאַרגיכערן די כעמי-
שע רעאַקציע, כדי, איינמאָל פאַר אַלעמאָל, װיסן װער װעמען עס
געהערט... ער, ברין, האָט אָבער די אײנלאַדונג געמװט אָננעמען
וי אָן אַרױספאָדערונג צו אַ דועל, כדי אינגאַנצן ניט פאַלן אין די אויגן
פון זיין קאַפּריזנער מאָדעל אִיז געליבטע,.

דער קורצער וויזיט ביי גאַבראָנסקין האָט אים אָבער געשטאַרקט,
אין אַ געוויסער מאָס האָט ער דאָס פאָרויסגעזען... און איצט, אַראָפּי
גייענדיק פון די טרעפּן אויפן פּלאַץ מאָנזש, איז ער געווען אין גאָר אַן
אַנדער שטימונג. די עלנטע געלערנטקייט, אין די גרויע חדרימלעך, .
פון לעבעדיקן ,אַלמן* האָט זיך פאַרװאַנדלט אין אַ טונקעלן גרונט פאַר
סאָלאַנשס בלענדנדיקער שיינקייט, װעלכע געהערט נאָך דערװייל
אים, מעג זי אין איר שיינעם קאָפּ האָבן וועלכע פאַנטאַזיעס זי וויל ...
| דער פאַרגלייך פון זיין יוגנטלעכן גליק --- מעג עס אויך קורץ זיין --
מיט גאַבראָנסקיס פריצייטיקער עלטער און אָפּגעלאָזנקײט, האָט אים,
ברינען, צוגעגעבן מוט. דער אײביקער עגאָאיזם פון דער יוגנט, ווען זי
שפּיגלט זיך אין איין גלאַנציקן פלאַך מיט דער עלטער, האָט דעם דאָזיקן
מוט געשאַפן, אַפּילו אָט דער זעלבער פאַרװעלקטער דענקער האָט אויפ-
געבליט אין סאָלאַנשס פּלוצלעך-אָנגעקומענער שיינקייט. אויפגעבליט,
מיט רויטע און געלע פאַרבן פון האַרבסט-בלעטער. און ווידער איז ער
איצט געבליבן איינער אַלײן אין זיינע צימערלעך, מיט זיינע אינפוזאָי

ירה ידי

*) סאַפּער.

408

ריעס אין פוילן װאַסער, מיט זיינע נאַאיו געצײיכנטע סכעמען, אין
בלוי און רויט, אויף די זייטן פון זיין העפט ..,

ניט אין קיין ערגערער שטימונג, ווייזט אויס, איז אויך געווען איצט
זיין שיינע באַגלײטערין. װאַרטנדיק צוזאַמען מיט אים אויף אַ טעקסי,
| האָט זי װאַרעם אַ נעם-געגעבן זיין אָרעם און זיך צוגעטוליעט צו אים.

--- איך דאַנק דיר, דויד, -- מאַכט זי, -- װאָס דו האָסט מיר
פאַרשאַפט אַזאַ קורצן און איידעלן גענוס. מיט דער נייער באַקאַנטשאַפט
האָסטו מיך ווירקלעך אויפגעהויבן וי אויף א הידע...

-- עס שטייט דיר נאָך פאָר אַ גרעסערער גענוס, מיין ליבע סאָ-
| לאַנש ! מוזיק... נו, און דערנאָך... דאָס סופּירן אין אַ געזעלשאַפט,
װאָס לופּען האָט אַזױ גייסטרייך צוזאַמענגעזעצט...

אין דער טונקלקייט פון פּלאַץ האָט סאָלאַנש ניט קלאָר געזען זיין
פּנִים און ניט געוואוסט, צי ער מיינט דאָס ערנסט, צי ער שפּאַסט.
זיין שטים האָט יעדנפאַלס געקלונגען זייער ערגסט. האָט זי קורץ צו-
געגעבן :

--- איך בין טאַקע זייער געשפּאַנט.

--- זע נאָר, --- האָט זיין קול אַ ציטער-געטאָן, --- דו זאָלסט בלייבן
אויף דער זעלבער. הויך וואו גאַבראָנסקיס הוידע האָט דיך אויפגע-
הויבן. זאָלסט זיך, גאָט באַהיט, ניט אַראָפּגליטשן...

--- איך װועל מיר געבן די מי... --- האָט זי זיך נאָך שטאַרקער
צוגעדריקט צו אים,

אַזאַ צוגאָב, הגם אַ ביסל אַ װואַקלדיקער, אָבער אונטערגעשטראָכן מיט
איר ליבלעכער נאָענטקייט, האָט פאָרט געשטאַרקט די האָפענונג, אַז
אַלץ װעט זיך אפשר ענדיקן צום בעסטן. אפשר װעט סאָלאַנש, נאָכן
קאָנצערט, אינגאַנצן ניט וועלן גיין אין לופּענס פּאַסטקע און װעט אים,
ברינען, אַװעקנעמען צו זיך אַהיים. אָדער זי װעט אַװעקפאָרן מיט אים
אין זיין אַטעליע, און לאָזן זיצן די אַנדערע צוויי פּאָרלעך ביים געדעקטן
טיש אין דער טאַװערנע... דאָס װאָלט געווען אױסגעצייכנט! דאָס
װאָלט אַפילו, אין אַ געוויסן זין, געווען לאָגיש .. ,

אָבער דער אָפּלאַכערישער גייסט, װאָס האָט ברינען כמעט אומעטום
באַגלײט, אַפילן אין די ערנסטערע מאָמענטן פון זיין לעבן, האָט אים
גלייך אַ שעפּטשע-געגעבן אויפן אויער :

,אין ליידנשאַפטן, אַזױ וי דיין סאַלאַנש באַזיצט זיי, איז ניטאָ
קיין לאָגיק, , ,"

די טעקסי איז אָנגעפאָרן, און אַרײנזעצנדיק זיך נאָר סאָלאַנשן, האָט
זיך ברין אַ זידל-געגעבן מיט האַרץ: /

409

--- מיר װועלן נאָך זען, צו אַלדי שװאַרץ יאָר !

--- ביסט צעטראָגן, דוד ! --- האָט זיך סאָלאַנש אומגעקוקט און
אים אַרומגענומען, --- מיט וועמען קריגסטו זיך דאָס אַװױ ?

--- מיט מיין ערגסטן שונא, --- האָט זי באַקומען אַ לאַקאָנישן ענט-
פער, --- מיט זיך אַלײן..,

דוייצנטער קאַפּיטל
די דריי פּאָרלעך
4

די באַשײידענע האָפענונג, װאָס ברין האָט געלייגט אויפן קאָנצערט,
אַז עס וװעט סאָלאַנשן נאָך מער אויפהויבן איבער אַלע חשבונות, װאָס
זי האָט מיט אים, אַז עס וועט זי מער אָפּװענדן פון איר צעלאָזנקײט,
פון איר לײידנשאַפטלעכער זשעדנעקייט נאָך נייע איבערלעבונגען פון
דער דאָזיקער האָפענונג איז אַזױ גוט וי גאָרניט געװאָרן. עס האָט אויך
ניט גענוצט דאָס, װאָס סאָלאַנש איז אַזױ מוזיקאַליש, װאָס זי שפּילט אַליין
אויך און איז געוואוינט איבערצובייטן שטימונגען מיט שפּילן אויף איר
שטוב-אָרגל. גראָד דאָס, װאָס די היינטיקע פּראָגראַם אין ,זאָל פּלעיעל"
איז געווען צוזאַמענגעשטעלט פוֹן מער-װייניקער פּאָפּולערע מוזיק-שטי-
קער, איז געווען אַ חסרון. עס איז ניט געווען גענוג שטאַרק צו פאַר-
טרייבן דעם צו להכעיס טייוול, װאָס איז היינט אַריין אין זיין מאָדעל-
מיידל, און געװאָרפן זי אין קאַמף קעגן איר אייגענעם בילד,

דער אָרקעסטער האָט געשפּילט, דער דיריגענט האָט געפאָכעט מיטן
שטעקעלע, און זי, ווייזט אויס, האָט זיך געטראַכט דאָס איריקע. און ניט
נאָר געטראַכט, אפשר געפּלאַנעװעט אױך.

מאַצאַרטס אָווערטיורע צו ,פיגאַראָס חתונה", אָט דאָס עלעגאַנטע
שטיק, װאָס איז פול מיט ברויזנדיקן מוזיקאַלישן הומאָר, מיט יוגנט"
לעכער לעבנסלוסטיקייט, מיט פלירט און געשעפּטש פון זייד און לאַכן-
דיקע ליפּן, האָט ביי סאָלאַנשן אַרויסגערופן אַ פאַרשטאַרטן שמייכל,

ביי דער זיבצנטער סאָנאַטע פון בעטהאָװוען, װאָס איז אויסגעפירט
געװאָרן מיט אויסגעצייכנטע פּאַסאַזשן, פון מורמלענדיקע טענער צו הע-
|ראָאישער שאַלונג, און מיט דער פיינסטער באַטאָנונג פון קלאַװיר און

200

ערשטן פידל, האָט זיך סאָלאַנש איף אַ ויילע אױפגעכאַפּט, אָנגע-
שפּיצט זיך און אירע אויגן זיינען געװאָרן טרוימעריש. און ביים ,פאַרלאָ-
רענעם גראָשן* פון זעלבן קאָמפּאָזיטאָר, געשפּילט נאָר אין סאָלאָ, אויפן
קלאַװיר, האָט זי אַפילו אַ קער געגעבן דעם טונקעלן קאָפּ צו איר קאַ-
װאַליער, אַ שאָקל געגעבן מיט אירע פּערל-באָמבעלעך, געמאַכט אים
אַ צייכן מיטן פינגער, צי הערט ער, הייסט דאָס, און צי פילט עֶר וי
די בעטלער-פינגער זוכן און טאַפּן אַרום, אין קרייזלענדיקן װירװאַר פון
טענער, דעם גראָשן וועלכער איז אים פאַרפאַלן געװאָרן ! זי האָט אים
אַפּילו ווייך אָנגענומען ביים אָרעם און אַרײנגעקוקט אין די אויגן. אָבער
באַלד האָט זי אָן אים װוידער פאַרגעסן. אַ באַקאַנטע זינגערין איז אויפ-
געטראָטן אין שובערטס ראָמאַנסן, מיט קלאַוויר און פידל-באַגלייטונג. סאָ-
לאַנש האָט האַלב-געשלאָסן די אויגן. דאָס שפּילעװדיקע , פאָרעל* האָט
זי אויסגעהערט מיט דעם זעלבן שטאַרן שמייכעלע וי פריער. און ביים
צווייטן ראָמאַנס, וואו די זינגערין איז זיך פאַרגאַנגען אין טאָפּלטן פאַר-
ליבטן רוף : ,דאָ איז מיין האַרץ, דאָדאָ איז מיין האַדאַרץ !..* האָט זיך
סאָלאַנש אַלײן אַ כאַפּ געגעבן ביי איר ברוסט, ניט ווילנדיק, ווייזט אויס.
װאָרעם זי האָט זיך קוים-קוים פאַרשעמט, און איר טונקל-הויטיקע האַנט
מיט די קאָראַלענע נעגל צוריק באַהאַלטן. און װוידער איז זי טרוימעריש
געװאָרן, ווען דער אָרקעסטער האָט גענומען שפּילן װעבערס ,אינלאַ-
דונג צום װאַלצער". און ווען דאָס שטיק האָט זיך געענדיקט און די אַפּלאָ-
דיסמענטן זיינען שטיל געװאָרן, האָט זי קיין סוד ניט געמאַכט פון דער
אײיגנאַרטיקער זעאונג, װאָס זי האָט דערביי געהאַט. זי איז געזעסן טיף-
אָנגעלענט אין איר פאָטעל און מיט האַלב-פאַרמאַכטע אויגן געשעפּטשעט:

--- איך האָב מיך געזען אין אַ גרויסן זאַל מיט לוסטרעס. אַ רייכער
פּאַרקעט. דאַמען אין קרינאָלינעס. איך אַליין אין אַ ווייסער קרינאָלינע
מיט טונקעלע בלומען, אַזױ ברוין טונקל װי מיין הויט. , . און עמעצער
לאַדט מיך איין צום טאַנץ...

--- ווער איז דער עמעצער ? -- איז ברין נייגעריק געװאָרן,

-- אַן עלעגאַנטער מאַן, וועלכן איך קען פון די קינדער-יאָרן און
וועלכן איך האָב פון קינדווייז אָן ניט געזען. און ער שטעלט אויף מיר אָן
אַ... גרויען קוק. ער דערקענט מיך...

--- פאַרװאָס דווקא אַ גרויער קוק ?

-- אַ פאַנטאַזיע אַזאַ... . --- האָט זיך סאָלאַנש אַװעקגעמאַכט.

דער צאָן-ווייטיק", װאָס איז געווען איינגעדרעמלט אין האַרצן
האָט זיך ביי ברינען װוידער אױיפגעכאַפּט, גענומען נאָגן : פאַרװאָס גרויע,
ניט שװאַרצע אויגן אַזױ װוי מיינע ?..

און ווען ער איז מיט איר אַרױסגעגאַנגען, בשעת דער פּאַזע אין

21

פאָדער-זאַל, און גענומען אַרומשפּאַצירן צװישן אויסגעפּוצטן עולם, איז
ער שוין געווען גערייצט, אויף אַזױ פיל גערייצט, אַז ער האָט אַפּילו אויס-
געמידן צו נעמען זיין שיינע דאַמע אונטערן אָרעם, וי אַלע אַנדערע קאַ-
װאַליערן האָבן דאָס געטאָן מיט זייערע דאַמען. אַ געפאַר האָט ער געפילט
אין אַזאַ מעגלעכער באַרירזנג, עפּעס װי דערזעלבער אָרעם װאָלט אויף
זיך געטראָגן ניט דעם ווייסן אַרבל פון הערמעלין-מאַנטעלע, נאָר אַ שלאַנג,
װאָס אַנרי דאַל האָט אַמאָל פאַרקערפּערט אין בראָנז און וועלכע הענגט
נאָך אַראָפּ, ביז צו היינטיקן טאָג, פון איר אָרעם. אין איר שלאָף-צימער...

ברינס גערייצטקייט האָט געזוכט אַן אויסגאַנג, און ער האָט דאָס גע"
פונען און אױיסגעלאָזן צו די עלעגאַנטע פּאָרלעך װאָס שפּאַצירן אַרום
אין ;פאָיע*, אַזױ װוי ער און סאָלאַנש,

--- זעסט ? --- מאַכט ער מיט האַס, --- זעסט זיי, אָט די אָנגעפּר
דערטע, שיין-געקליידטע, איבערגעזעטיקטע ? זיי האָבן אַלע אַ חלק אין
דעם ביטערן לעבן, װאָס די גרויסע קאָמפּאָזיטאָרס האָבן געהאַט. טאַקע
אָט די זעלבע, וועלכע מיר האָבן אָקערשט געהערט שפּילן און זינגען
פון זייערע פאַרװאַקסענע קברים אַרױס. .. שובערט איז דאָס גאַנצע לעבן
געווען פאַרליבט און געמאַכט ליבן הונדערטער-טויזנטער הערצער, און
איז אַליין אויסגעגאַנגען אין אָרעמקײט און אין עלנט. מאָצאַרט האָט געגעבן
קלאַװויר-שטונזדן צו טעמפּע גבירישע קינדער און איז געשטאָרבן אין
סוכאָטע, בעטהאָווען איז אויף זיין עלטער אַרומגעגאַנגען אַ טויבער, אין
אַן אָפּגעבליאַקעװעטן מאַנטל, איבער די שענקען און געזוכט אַ מיטאָג
און אַ ביסל שנאַפּס אויף באָרג און באַקומען אַרױסגעטריבן י.

--- װאָס זיינען זיי, אָט די אַלע שולדיק! -- האָט אים סאָלאַנש גע-
פּרואווט אָפּװוענדן פון זיינע בייזע מחשבות.

אָבער ברין איז נאָך גאַליקער געװאָרן :

--- אויב ניט זיי אַלײן --- זייערע עלטערן!.. און ניט נאָר דע"
מאָלט --- אויך איצטער גייען אפשר אויס אויף מאַנזאַרדעס די גרעסטע
טאָן-מייסטער פון אונדזער צייט, װאָס מען װעט שפּעטער אַנטדעקן און
באַשיטן זייערע קברים מיט בלומען און מיט קראָקאָדיל-טרערן גיט
קראַנק זיינען זיי געווען, די עלטערן און זיידעס פון אָט די אױסגעפּוצטע
און אָפּגעפרעסענע, צו שאַפן אַן אָנשטענדיקן לעבן פאַר די גאונים,
וועמעס איבערגעבליבענע מזיקאַלישע געדאַנקען עס װערן איצט באַי
צאָלט מיט גאָלד, ווען איך װאָלט געהאַט מער מוט, װאָלט איך געדאַרפט
אַרויפשפּרינגען, מיט מיינע שלעכט-געפּוצטע שיך, אויף אָט דעם זיידי
טאַפּעצירטן פאָטעל און אַרײנזאָגן זיי, אָט די פיינע לייט, אין די איידעלע
אויערן אַרײן : איר טרינקט דאָס בלוט פון די גרויסע גייסטער וי ויין!
איר קװויקט זיך מיט זייערע יסורים װי מיט פּיקאַנטע קאָנסערװן. אין

272

אַ גאָרטן פון מעלאָדיעס שליאַנדערט איר דאָ אַרום און ווייסט אַפילו ניט
אַז יעדער טאָן איז אַ קרעכץ און יעדער מזיקאַלישער פּאַסאַזט אין אַ
צאַפּל...

געזאָגט איז דאָס, אייגנטלעך, געווען קעגן אויסגעפּוצטן פּובליקום,
אין דער אמתן איז דאָס געווען אַן אויפגעעפנט טירל פאַר דער נאָגנדיקער
אייפערזוכט, אַ פּראָטעסט קעגן סאָלאַנשס שפּילעװדיקער אַכזריות, װאָס
זי האָט קעגן אים אָנגענומען. אָט רוקט זי אַרױס די נעגעלעך און אָט באַ-
האַלט זי זיי, אַ קינסטלער איז ער און זי איז אַ טייל פון אט דעם זאַטן
פּובליקום. יאָ, אַזאַ איז זי אויך !

סאָלאַנש האָט, וייזט אויס, פאַרשטאַנען, אַז זי װערט דאָ איך
געמיינט. אָבער קיין שום אויפרעגונג האָט דאָס ביי איר ניט אַרױסגערופן.
דאָס אויפזען און באַוואונדערונג, װאָס איר עקזאָטישע און זייער עלעגאַנטע
דערשיינונג האָט דאָ אַרױסגערופן, האָט אין איר געשטאַרקט יענעם לייכטן
געמיט, װאָס נאָר אַרטיסטן קענען דאָס פילן בשעת אַ גרויסן דערפאָלג.
אַלע אויגן פון אַרומשפּאַצירנדיקן פּוכליקום איז געווען געװוענדט צו
איר, און זי האָט דאָס געוואוסט. עלטערע לייט האָבן געקוקט מיט נייגע-
ריקייט; ווייבער -- ניט-פאַרגינעריש, און מענער -- מיט אָפענער אַנט-
ציקונג.

-- ביסטו ניט איינער פון אָט דעם ,זאַטן" פּובליקום ? -- האָט זי
אים שמייכלענדיק פאָרגעװאָרפן,

ער האָט פאַרביסן אַ ליפּ און זיך מודה געווען :

-- עס איז אמת. איך בין אויך ניט בעסער. און דו ביסט אויך ניט
בעסער. . . נאָר אַזאַ קראַפּט האָט שוין די מויק! זי צענעמט מיך אַלע-
מאָל, אָס די אינטערנאַציאָנאַלע שפּראַך פון אַלע פעלקער און פון אַלע
ראַסן. אַ שפּראַך, װאָס דאַרף אַפילו ניט איבערזעצט װערן, װאָס ווייסט
ניט פון קיין גרענעץ. אַלע מענטשלעכע ווערטער האָבן זיך מיט איר אָנ-
געהויבן און וועלן זיך, וועז"ניט-איז, ענדיקן מיט איר. איך פאַרגין מיר
אַלין ניט אַזאַ הנאה. און דערפאַר --- |

זי האָט אים אַריינגעקוקט אין די אויגן מיט אַ גרינעם קוק פון
אונטער אירע פאַרשטאַרטע װויעס. קענטיק אַ האָר ניט אָפּגעשאַצט זיין
פּלוצלעכן פּאַטאָס :

-- מיר וועלן אים שוין װי ניט איז איבערקומען דעם קאַנצערט,
װאָס צענעמט דיך אַזו..,

לויט דעם קוק אירן און אָפּלאַכערישער באַמערקונג האָט ער
פאַרשטאַנען, אַז דאָס מיינט זי ניט אַזױ אים, וי זיך אַלין. דאָס אַרומשפּאַ-
צירן אין פאֵיע, זיינע ביטערע און פּאַטעטישע רייד, אַזױ װי דער גאַנצער
קאָנצערט מיט די פּאָפּולערע נומערן פון פּראָגראַם איז פאַר איר אַצינד

475

ניט מער וי אַ מיטל איבערצואװאַרטן די פּאָר לאַנגװײליקע שעהן, וועל-
כע ציען זיך אַזױ, ביז מען װעט זיך זעצן ביים טיש אין רעסטאָראַן
אויף אַװעניו-װאַגראַם. אַ גרעסערע און אינטערעסאַנטערע שפּאַנונג װאַרט
אויף איר דאָרט... אָבער דאָ, אין די באַלױכטענע זאַלן פון אפּלעיעל",
זיצט זי נאָר און שפּאַצירט אַרום, װוי אין װאַרט-זאַל פון אַן אייזנבאַן
ווען דער צוג האָט פאַרשפּעטיקט...

ברין האָט זיך עפּעס מיטאַמאָל דערפילט מיד און שלעפערדיק. די
אָנשטרענגונגען און גענוסן פון די פּאָר שטורמישע טעג, וועלכע די טונקל-
הויטיקע שיינהייט האָט אים פאַרשאַפט, האָבן זיך שטאַרק געלאָזן פילן.

, אפשר אינגאַנצן מער ניט גיין ? אין קיין אָרט מער ניט גיין 1.? --
איז אים דורכגעקראָכן אַ מאַטער געדאַנק אין מידן קאָפּ. --- ;װאָס נאָך ?
אָפּפירן סאָלאַנשן וואוהין זי וויל און אַליין אומקערן זיך אַהים... קו"
מען צו זיך...? |

אָבער די טיפע נייגעריקייט פון אַ קינסטלער, װאָס איז ביי אים
אַלעמאָל געווען שטאַרקער, וי אַלע זיינע איבערלעבונגען, וי אַלע רעכע-
גונגען אין דער וועלט, האָט זיך אויך אַצינד ניט געלאָזן אַרױסטרײבן פון
אַ הינטער-טיר. זי האָט אים געװאָרנט ניט צו אַנטלויפן וי אַ פּחדן, נאָר
אַרײנקוקן דער ווירקלעכקייט אין די אויגן. אויסטרינקען דעם בעכער ביזקל
סוף און זען וועלכע פאָלגן עס װעט האָבן. אַלײן זען און אויף קיינעם ניט
פאַרלאָזן זיך. |

דאָס גלעקל האָט זיך צעקלונגען, אָנגעזאָגט אַז דער לעצטער טייל
פון קאָנצערט הויבט זיך אָן און אפשר דער לעצטער טייל פון זיין אַװאַג"
טיורע, מיט זיין שיינער מאָדעל-מיידל, אויך,

:

ווען זיי ביידע זיינען אָנגעקומען, נאָכן קאָנצערט, אין דער טאַװערנע
אויף אַװעני-װאַגראַם, איז שוין געווען נאָך עלף. צוגאָב-נומערן זיינען
אַרײנגעשטעלט געװאָרן, און דער פּראָגראַם האָט זיך פאַרצויגן און פאַר"
ענדיקט זיך מיט דער שפּאַנישער ראַפּסאָדיע, וי עס איז געווען אַנאָנסטירט.
די סאָלאָ-טענער פון קלאַרנעט, אין סוף פון דער ראַפּסאָדיע, האָבן זי
אַרױסבאַגלײט פון קאָנצערט-זאַל, סאָלאַנש האָט זיך געאיילט און ניט
געװאָלט מער זיצן .. |

לויט דער אָנװייזונג פון ?מעטר-ד'האָטעל* *) זיינען זיי אַרױף אין
דער טאַװערנע מיט אַ טרעפּ העכער. דאָרטן איו דאָס געווען איינגעאָרדנט

*) אויבּער-קעלנער.

474

דער סופּעי-זאַל, אין אַן אַמעריקאַנישן סטיל, מיט לעמפּעלעך אונטער
מאַטע אַבאַזשורן, מיט אַ קאַפּעליע און מיט אַ טאַנץ-אַרענע אין מיטן זאַל
צװישן די טישן, וואו די געסט, מייסטנס אויסלענדישע געסט װאָס זוכן
פאַרגעניגנס, אַמוזירן זיך מיט זייערע דאַמעס, צװוישן איין געריכט און
צווייטן,

לופּען האָט זיי דער ערשטער דערזען, אַרײנגעכאַפּט דעם מאָנאָקל אין
לינקן אויג, איז זיי געלאָפן אַנטקעגן און צוגעפירט צום שיין-געדעקטן
טיש מיט זעקס קואווערטן,

אַלע סופּירנדיקע געסט-גרופּעלעך אין זאַל זיינען דאָ געווען אָפּגט-
טיילט מיט נידעריקע ברוין-געלאַקטע ווענטלעך, וועלכע זיינען אָפן נאָר
צום זאַל אַרױס. ביי יעדן ווענטל -- אַ רייכער לאַנגער זיץ, מיט גרינעם
פּליוש געדעקט, איבער זיי, איף די וינקל-זיילן פון יעדן וענטל,
אַ קליינע לוסטרע מיט מאַטע אַבאַזשורלעך און אַ באַגילדטער הענגער
אין יעדן ווינקעלע, דאָס אַלץ האָט צוגעגעבן יעדער אָפּטײלונג אַ געמיט-
לעכקייט פון אַ האַלב-אָפענעם קאַבינעט, אין וועלכן קיינער פון די אַנדערע
געסט קוקט ניט אַרין, אויסער די סאַרװער,

ברינס האַרץ האָט זיך אָפּגעשטעלט, כאָטש ער האָט זיך געריכט אויף
כל-ערליי סורפּריזן פון פאָרנט-אַרײן. אויף דער גרינער קאַנאַפּע פון
אויבן-אָן, דאָס הייסט ביים מיטלסטן ווענטל פון קאַבינעט, איז געזעסן
זיין געוועזענע ווייב איינע אַלין, דער צווייטער פּלאַץ לעבן איר איז געווען
פריי. דאָס זעלבע --- דאַל, איר לעצטער ליבהאָבער, איז געזעסן ניט מיט
איר צוזאַמען, נאָר באַזונדער אויף דער צווייטער קאַנאַפּע, לינקס. אויף
דער רעכטער קאַנאַפּע -- קלאַראַ מלאָטעק. אָט די דריי פּלעצער אין זייער
פאַרטיילונג האָבן אויסגעזען וי אַ צוגעקלערטע בוכשטאָבן"רעטעניש,
װאָס דאַרף נאָך אויסגעפילט ווערן מיט די דריי פיגורן װאָס װעלן נאָך
צוקומען . .

סאָניאַ איז געווען אױסגעפּוצט אין אַ העל-גרינעם קלייד פון קרעפּ-
דע-שין, טיף דעקאָלטירט, און אירע אומנאַטירלעך בלאָנד-געװאַשענע
האָר --- הױיך-פאַרקעמט, דאָס בלאַסע אױסגעמאָגערטע געזיכט אָנגעפּו-
דערט, קוים-קוים צוגעפאַרבט אויף די באַקן דער הויכער האַלדו --
שלאַנק-אויסגעצויגן, דער אויסדרוק -- פאַרשטאַרט, אַזױ האָט זי אויס-
געזען וי אַ גרויסער לעבעדיקער טיולפּאַן, וועלכער איז קוים-קוים באַ-
רירט פון פריצייטיקער וועלקונג..,

קלאַראַ. מלאָטעק, וועמעס קומען אַהער ברין האָט פאָרויסגעזען,
איז געווען אָנגעטאָן אין אַ ווייסן אָװנט-קלײד, װאָס האָט נאָך גרעסער
געמאַכט איר אַזױ-אױיך וואוקסיקע פיגור. מיט דער גרויסער מאַסע קאַש-
טאַנען-האָר, איבער איר אַ ביסל אויסגעקוילערטע אויגן, װי ביי מישעל

205

גאַבראָנסקין איר קרוב, האָט זי דאָ אויסגעזען װי אַן עכטע רובענס-
פרוי, אָקערשט אַראָפּ פון זיינע בעסטע בילדער און מאָדערן אָנגעקלײדט
איר זאַפטיקע, מיט געזונט און פול-בלוט שפּראָצנדיקע פיגור. ברין האָט
נאָך אינעם גלאַנץ פון אירע אויגן און אין דעם גליען פון אירע אָנגעפּו"
דערטע באַקן דערקענט דעם ניט-געשטילטן פייער, װאָס האָט זיך היינט
אָנגעצונדן אין איר בלוט, ביי אים אין אַטעליע... װאָס איז דאָ װאָס
צו ריידןן? ביידע, אַזױ גוט באַקאַנטע דאַמען האָבן, אין זייערע אַװנט-
טואַלעטן, אויסגעזען אַ סך שענער וי אין דער אַלטעגלעכער װאָכעדיקײט.
אָבער סאָלאַנשס בלענדנדיקע שיינקייט, אַזױ װי איר גאַנצע עלעגאַנטע
דערשיינונג אין ווייסע און שװאַרצע טענער, פון הערמעלין, פריזור און
אַטלאַס, האָבן פאָרט אַרױסגערופן אַ סענסאַציע. דריי פּאָר אויגן : דאַלס,
סאָניאַס און מאַדאַם מלאָטעקס, האָבן זיך אין איר איינגעגעסן. סאָניאַס
געזיכט איז נאָך שטאַרער געװאָרן און בלאַסער.

אפשר איז דאָס זעלבע געשען מיט דער אָנגעקומענער שיינהייטי..
אָבער די נאַטירלעכע טונקלקייט פון איר הוט האָט דאָס ניט אַרױסגעגעבן.
זי איז נאָר אַ ביסעלע גרויער געװאָרן אין געזיכט און, אַ קער-געבנדיק
איר בלוי-שװאַרצן קאָפּ צו ברינען, האָט זי איםט קוים-קוים צוגעשאָקלט :

--- האָסט געטראָפן, דויד!..

זי האָט אפילו געהאַט מוט אָפּצומעסטן דעם טריאומפירנדיקן
לופּענען מיט איר אָפּלאַכערישן קוק און אַ זאָג-טאָן:

--- קיין שום סיזרפּריז, מיין ליבער! מיר האָבן שוין פריער גע"
וואוסט וועמען דו וועסט איינלאַדן
זי האָט אַנגעוויזן אויף ברינען מיט איין רויט-געלאַקטן נאָגעלע און
צוגעגעבן : |

--- ער האָט דאָס דער ערשטער געוואוסט,

ביי פראַנסואַ לופּען איז גלייך אַרױסגעפאַלן דער מאָנאָקל פון אויג.
די פרייד פון אָפּגעטאַנענעם שפּיצל איז אַזױ גוט װי אױיסגעלאָשן גע-
װאָרן, האָט ער נאָר לייכט צעפירט מיט די הענט: |

--- געוואוסט --- איז אַװודאי גוט. אַלזאָ, זעצט זיך, ליבע געסט ! מיר

װאַרטן שוין דאָ אויף אייך אַ היפּשע וויילע .. .

ברינס פאַרקלעמטע האַרץ האָט גענומען אָפּגײן, נאָר ער איז נאָך
אַלץ געשטאַנען אין מאַנטל און ניט געוואוסט וועלכן פּלאַץ אויסצואוויילן.
דריי געפאַרן האָבן דאָ אויף אים געלויערט און ער האָט ניט געוואוסט
ווער פון זי איז דער גרעסטער: זיין געוועזענע פרוי, מאַדאַם מלאָטעק,
אָדער אפשר גאָר אַנרי דאַל...

ער האָט אין דער קרום אַ קוק געגעבן אויף סאָלאַנשן, װאָס זאָגט זי?
צי געפינט זי זיך ניט אין דער זעלבער פאַרלעגנהייט, װי ער ?.. ערשט.

26

זי האָט זיך שוין אַ סך גיכער ספּראַװעט, און מיט איר עכט:וייבערישן
טאַקט גענומען שפּילן די לוסטיקע און גליקלעכט, װאָס קומט אָקערשט
פון איין פאַרגעניגן און איז גרייט איינצונעמען אין זיך נאָךְ און נאָך,
אַבי אין אַ גוטער געזעלשאַפט. אָט קומט זי מיט איר געליבטן פון אַ
קאָנצערט און איז צופרידן צו געפינען דאָ די געוועזענע פרוי פון דעם
זעלבן געליבטן, אַפילו זיין צופעליקע געליבטע, װאָס בליט אין איר
ווייסן קלייד אַזױ וי אַ רויז, איז זי אויך גליקלעך צו זען...

עפעקטפול איז זי געשטאַנען אין איר הערמעלין-מאַנטעלע איבערן
לאַנגן שואַרצן קלייד און אַלץ געשפּילט מיט די גרינע אויגן. פריער גע-
קינלט מיט זיי מאַדאַם מלאָטעק, רעכטס, דערנאָך סאָניאַן -- אויבן-אָן
זי האָט אומיסטנע אויסגעמיטן די מאַסיווע פיגור, וועלכע האָט זיך
העפלעך אויפגעשטעלט צו איר לינקער האַנט און װאַרט ; אַפּנים ---אויף
אַ באַגריסונג..,

אויסמיידן אינגאַנצן די דאָזיקע פיגור האָט סאַלאַנש מער ניט גע"
קענט. זי האָט געמוזט אַ קער-טאָן איר געשניצטן פּראָפיל צו דעם, וועל-
כער שטייט דאָ אַן אַנטציקטער און װאַרט... און באַלד האָט זיך איר
כלומרשט-פאַרגעניגט פּנימל אויסגעצויגן, דאָס שפּילעװדיק פייערל אין
אירע אויגן האָט זיך אָפּנעשטעלט. פאָר די עטלעכע שעה, װאָס זי האָט
דאַלן ניט געזען, האָט ער זיך עפּעס אינגאַנצן אומגעביטן: יינגער גט-
װאָרן און עלעגאַנטער -- אויך... אַרומגעראַזירט די באַקן, די בלאָנדע
האָר שטייף פאַרקעמט, מיט אַ ראָזעווען שרונט איבער איין שלייף. דאָס
בלאָנדע בערדל צוגעשוירן אין איין שטרענגער ליניע מיט די קרעפטיקע
באַקן,. און זיין גאַנצער מוסקולדיקער גוף איז, װי אַ געזונטע האַנט אין
הענטשקע, געווען אײינגעשפּאַנט אין אַ פריש-געפּרעסטן סמאָקינג מיט
אַטלאַסענע לאַצן, אין אַ שניי-ווייסן העמד מיט שװאַרצע זאַפּאָנקעס און
שװאַרצן שניפּס. אין קאַפע ;לילאַי, מיט אַ פּאָר שעה צוריק, איז דער
זעלבער מאַן איר נאָכגעגאַנגען װוי אַ געפאַנגענער אין אַ ברייטן, גרויען
אָנצוג מיטן קאַװבאָײיקאַפּעליוש אין די הענט... אַצינד איז שוין זיין
אויסדרוק אויך אַן אַנדערער, אַזױ וי זיין אָנצוג. ער האַלט זיך העפלעך
אָבער פריי, מיט אונטערגעשטראָכענער זעלבסטווירדע. דאָס דינע געװאַנט
פון זיין אָנצוג איז, דאַכט זיך, קוים אימשטאַנד איינצוהאַלטן אין זיך די
גאַנצע קראַפט און זעלבסט-באַוואוסטקייט פון מאַטיוון גוף װאָס ער כאַפּט
דאָ. אַרום. איין ניט-פאָרזיכטיקער ריר און ער צעשפּרינגט זיך אויף אַלע
נאָטן.. .

אַן אויגנבליק נאָר האָט געדויערט איר כאַװאונדערן אַזאַ ענדערונג,
באַלד האָט זי זיך אָנגעכמורעט און אָנגעקוקט די זעלבע פיגור פון אונ-
טערן שטערן. דאָס האָט אַװודאי געזאָלט באַדײטן:

277

--- יאָ, איך ווייס. אױיסגעפּוצט האָסטו זיך צוליב מיר ! אָבער מיין
ניט אַז איך האָב פאַרגעסן דאָס, װאָס דו האָסט זיך אַמאָל דערלויבט...

פראַנסואַ לופּען האָט געמאַכט אַ סוף צו אָט דעם שטומען דועל און
צו דער לייכטער צערודערונג װאָס עס איז דערפון אַרױסגעקומען ביי
אַלע איינגעלאַדענע. ער האָט פעסטער אַרינגעזעצט זיין מאָנאָקל אין
לינקן אויג און זיך געװענדט צו זיינע געסט מיט אַ קורצער און האַלב-
קאָמישער רעדע : |

--- מעדאַם זיע מעסיע! *) איך דאַנק אייך אַלעמען פאַר דעם כבוד,
װאָס איר האָט מיר פאַרשאַפן, און פאַר אייער קומען אין צייט. די גע-
ריכטן װעלן באַלד אַרױפּגעטראָגן ווערן. נאָר.... זיצן זיצט איר ניט
ריכטיק. ווען מען גייט אין אַ רעסטאָראַן דאַרף מען אַלעמאָל אויסוויילן
געריכטן װאָס אין דער היים האָט מען זיי ניט. און אַז מען זיצט שין
ביי אַזאַ טיש, דאַרפן די דאַמען אויסוויילן קאַװאַליערן און די קאַװאַליערן
-- דאַמען, װאָס אין דער היים האָט מען זיי ניט...

אויפגעמונטערט פון דעם געלעכטער, װאָס עס האָט אױסגעבראָכן
האָט לופּען גענומען מאַכן אָרדעגונג לויט זיין ספּעציעלן געשמאַק:

-- זעצט זיך, מאַדעמואַזעל סאָלאַנש, לעבן דעם, ועלכער האָט
אייך פאַראײיביקט, אין זיין װערק צום ערשטן מאָל -- לעבן
אַנרי דאַל... און איר, מעטר ברין, -- לעבן דער שיינער דאַמע, װאָס
טראָגט אייער נאָמען. און איך בלייב דאָ זיצן מיט דער היפּשער מאַדאַם
מלאָטעק, וועמעס גאַסטפרײנטלעכקײט מיר אַלע האָבן גענאָסן און ניט
איין מאָל...

ברין האָט שרעקעודיק אַ קוק געגעבּן אויף סאָניאַן. יענע אין
געזעסן קאַלט, שטאָלץ, הויך-פאַרבארשטן. דערמאָנט אַצינד אַ פאַרזע-
סענע כלה-מויד, װאָס איז געוואוינט צו זען זיך מיט אַלערלײ חתנים.
און כאָטש זי איז שיין און קלוג און ניט-אָרעם -- קומט אָבער פון די
שידוכים גאָרניט אַױס... ער האָט זיין ניט-זיכערן בליק איבערגעפירט
אויף סאָלאַנשן. יענע האָט שוין, קענטיק, איבערגענומען די ראָל, װאָס
לופּען האָט איר באַשטימט, און גענומען שפּילן. קודם-כל דערלויבט דאַלן
אַראָפּצוציען פון איר דעם הערמעלין-מאַנטעלע. לויט דעם וי דאַלס נאָז-
לעכער האָבן זיך אָנגעבלאָזן, ביים דערשמעקן דאָס פּאַרפיום פון סאָ-
לאַנשס נאַקן, האָט ברין דערקענט, אַז יענער איז ברוטאַל פאַרליבט, וי אַן
אָגער, און איז גרייט בריקען זיך, שלאָגן מיט די קאָפּיטעס, אויב עס װעט
זיין נויטיק. ער האָט דערפון דערפילט אַ לייכטן ווידערווילן צו אים אַזױ
וי צו זיין געוועזענער מאָדעלקע. דאָס שניייווייסע מאַנטעלע, װאָס דאָל

*) מיונע דאַמען און הערן !

4/8

האָט גענומען אויף זיין אָרעם, האָט נאָך איין רגעלע געדינט אַלס אַ צוים
צווישן אים און סאָלאַנשן. באַלד אָבער האָט יענער געפונען דעם בראָנדזע-
נעם הענגער אויפן ווענטל און אויפגעהאַנגען. דער ווייסער ;צוישן" איז
געפאַלן, די שװואַרצקײט פון דאָלס סמאָקינג און סאָלאַנשס קלייד האָבן
זיך צוזאַמענגעגאָסן ווען זיי האָבן זיך אַװעקגעזעצט, זייט-ביי-זייט. אויף
זייערע באַשטימטע ערטער.

איז ברינען מער ניט געבליבן וי דורכצוגיין רעכטס, פאַרביי די
צוויי פאַרנומענע פּלעצער, װאָס לופּען און קלאַראַ מלאָטעק האָבן אים
אויף אַ וויילע גערוימט, און אַוועקגעזעצט זיך אױבנאָן, וואו זיין געוועזענע
פרוי איז שוין געזעסן אַזױ קאַלט און אָפּװעזנדיק, װוי אַ שטאָלצע פאַרזע-
סענע כלה. ער האָט זיך דערפילט אַ ביסל אָרעם-בחוריש אין זיין גע-
וויינלעכן אָנצוג,. בשעת אַלע דאָ זיינען. מערװוייניקער, געוען יום-
טובדיק אױיסגעפּוצט., אַ לייכטער ציטער איז אים דורכגעגאַנגען, ווען ער
האָט, מיט זיין אַרבל, אָנגערירט סאָניאַס גרינעם קלייד, וועמעס קאָליר
עס מישט זיך ניט מיט זיינעם, אַזױ װוי די אָנצוגן פון סאָלאַנש און דאַל.. .
! און פּונקט אַזױ וי פון פּאָזיטיווער און נעגאַטיווער עלעקטריציטעט אַנט-
שטייט דער בליץ, אַזױ האָבן, פון זיין אומווילקירלעכער באַרירונג, אויפ-
געבליצט סאָניאַס געשלאָסענע ליפּן מיט צוויי רייען ווייסע ציין. זי האָט
אים אויפגענומען לעבן זיך מיט אַ מעכאַנישן שמייכל, װאָס זאָגט גאָרניט.
באַלד איז דאָס קליינע בליצל אויך אויסגעלאָשן געװאָרן. און ברין האָט
זיין געזיכט געווענדט, ניט צו איר, נאָר צו פראַנסואַ לופען:

--- איר האָט געקראָגן יענקי-געשמאַקן, ליבער פריינט! איר ציט
דאָ, זע איך, קאַקטײלס דורך שטרויעלעך, און פון אייערע געסט מאַכט
איר אויך קאקטיילס....

--- ניין, שער מעטר! -- האָט אים לופּען פּונקט אַזױי צורידייטיק
אָפּגעענטפערט. --- איר זייט ניט באַקאַנט, זע איך, מיט דער איידעלער
קונסט פון מישונג. פרעגט ביי כעמיקער, ועלן זיי אייך באַשטעטיקן אַז
פון די מוטנעסטע קאַקטײלן אין לאַבאָראַטאָריע קומען, אָפּטמאָל, אַרױס
די שענסטע קריסטאָלן.., '

און ניט װאַרטנדיק אויף ברינס רעפּליק, האָט זיך לופּען אַ ווענד.
געגעבן צו סאָלאַנשן :

--- נו, מאַדעמואַזעל, און װוי איז עפּעס אַריבער דער קאַנצערט ?

סאָלאַנש האָט אַרױסגעלאָזן איר קאַקטײלישטרױעלע פון די קאַרמין
געפאַרבטע ליפּן :

-- פון וועלכן קאָנצערט רעדט איר ? געהאַט האָבֿ איך היינט דריי
קאַנצערטן נאָכאַנאַנד: איין קאָנצערט ביי ברינס אַ פריינט ועגן עניס
און קאַרשן". דער צווייטער -- אין זאַל ,פּלעיעל". שובערטס ראָמאַנסן,

209

און אַ דריטער קאָנצערט, אין דער פּאַוזע, וועגן מוזיק און מוזיקער פון מיין
קאַװאַליער +י.

זי האָט אָנגעוויזן אויף ברינען, וועלכער האָט זי שטרענג אָנגעקוקט,
און צוריק אָנגענומען דאָס שטרויעלע מיט די אָנגעפאַרבטע ליפּעלעך :

-- און וועלכער קאָנצערט איז געווען דער בעסערער! -- האָט זי
לופּען ניט אָפּגעלאָזן, אַפּנים כדי אויסמיידן אַ ווייטערן געשפּרעך מיט
ברינען, וועלכער שיינט צו זיין אָנגעלאָדן און געשפּאַנט וי אַ בויגן.

--- וועגן דעם האָב איך נאָך קיין צייט ניט געהאַט צו קלערן .+. --
איז געווען סאָלאַנשס ענטפער..

לופּען האָט אַ ווינק געגעבן צו די סאַרװער זיי זאָלן אױפּטראָגן
דאָס עסן. און באַלד איז דערשינען דאָס ערשטע געריכט, אַ גרויסע פּלאַי
טע מיט געבראָטענע ים-פרוכטן אויפן אַמעריקאַנישן שטיײגער: גע"
באַקטע שטיקער אָמאַרן") מיט טאַרטאַרי-סאָוס, געבאַקטע ראָי
זעווע קרעוועטן, אָנגעשטאָכן אויף דינע העלצלעך, כדי ניט צו באַרירן
זיי מיט די הענט. באַפּוצט איז די גאַנצע פּלאַטע געווען מיט ים-גראָזן
און מיט אַפּעטיטלעכע שטיקער ציטראָן, מיט הייפעלעך פון רויטן און
שװאַרצן קאַװיאַר.

דער קליינער עולם, קענטיק אויסגעהונגערט, האָט זיך צוגעכאַפּט
צו די שיינע זאַכן מיט אַפּעטיט, אויסער ברינען. װי אַ האַלב-בלינדער
האָט ער זיך געלייגט אין טעלער דאָס װאָס ער האָט אָנגעטראָפן מיט דעם
גאָפּל, ניט געוואוסט װאָס ער עסט. געפילט נאָר, מיט אַלע אָנגעשטרענגטע
נערוון, אַז ער זיצט דאָ מיט דריי פרויען, וועלכע ער האָט געליבט, יעדער
איינער אויף אַ באַזונדער שטייגער: יאָרנלאַנג, עטלעכע טעג, איין אייג-
ציקע שעה. װאָס ווייטער אַלץ וייניקער +..

--- האָסט פאַרגעסן טאַרטאַר-סאָוס !.. --- האָט אים סאָלאַנש אויפ-
מערקזאַם געמאַכט, |

-- איך פּדּאָטעסטיר ! --- האָט אויף איר אַנרי דאַל מכלומרשט אָנ"
געשריען. -- יעדע דאַמע זאָרגט נאָר פאַר ‏ איר קאַװאַליער און יעדער
קאַװאַליער -- פאַר זיין דאַמע...

--- דאָס װעט ערשט שפּעטער קלאָר וערן!.. --- האָט לופּען אויפ-
געהויבן אַ פינגער, װוי צום סטראַשען -

אָבער זיין באַמערקונג האָט קיין שום אָפּקלאַנג ניט אַרױסגערופן.
איין סאָניאַ האָט מעכאַניש אַ לאַך געגעבן מיט די בלויזע ליפּן, און אירע
אויגן זיינען געבליבן קאַלט און אומעטיק וי געװעף

די שפּאַנונג ביים טיש איז געװאַקסן. ברין האָט געפילט, אַז שולדיק

*) לאַבּסטערס,

280

אין אַזאַ שפּאַנונג איז ער מער װי די אַנדערע געסט. האָט ער זי גע-
פּרואווט אָפּשװאַכן מיט צוויי גלעזער ;האַלב-טרוקענעם" סאָטערן, װאָס
ער האָט אויסגעטרונקען, איין גלאָז נאָכן צווייטן, אָבער עס האָט אים ניט
געהאָלפן. זיינע נערוון האָבן זיך אָנגעצויגן אַלץ מער און מערער, אַזױ
אַז ער האָט גענומען מורא האָבן ניט אויפצושפּרינגען, ניט אָפּטאָן אַ זאַך
װאָס לאָזט זיך ניט גוטמאַכן...

צוֹ הילף איז אים געקומען די דזשאַזיקאַפּעליע, װאָס האָט, נאָך
אַ לענגערער פּאַוזע, אַ קלאַפּ-געגעבן אין עק זאַל, אויף דער קליינער
עסטראַדע. נאָכן קאָנצערט װאָס ער האָט אָקערשט געהערט אין , זאַל פּלע-
יעל? האָט זיך אים דער חוצפּהדיקער סאַקסאַפאָן אָנגעהערט וי אַ גראָבער
דיסאָנאַנס,. אָבער דאָס גאַנצע קלינגעריי, פייפעריי און קלאַפּערײ האָט
אין זיך פאָרט געטואָגן די ווידער-קולות פון יענער מהומה, װאָס דער
היינטיקער טאָג און אָװונט האָבן אויף אים געבראכט און, אין וועלכער
ער האָט זיך אַרײנגעװאָרפן, װי אַ שלעכטער שוימער װאָס בריהט זיך
און טרינקט זיך, װאָס וויל שרייען ,ראַטעװעט* און מאַכט אַן אָנשטעל
אַז ס'איז אים וואויל און פריילעך, אַבי ניט אָפּשטײן פון פּובליקום, אַבי
ניט אַרויסרופן רחמנות אָדער געלעכטער...

די ערשטע פּאָרלעך, פון די רעסטאָראַן-באַזוכער, האָבן זיך אַרוס-
געשאָטן פון די דריי-װוענטלדיקע קאַבינעטן און אַװעקגעלאָזן זיך אין
געדריי, נאָך זיי איז דער ערשטער אַרױיס לופּען מיט זיין גרויסער דאַמע
אין ווייסן, וועלכע ער האָט מיטגעבראַכט, דאָס הייסט: מיט מאַדאַם
קלאַראַ מלאָטעק, און די צוויי פּאָרלעך װאָס זיינען איבערגעבליבן ביים
טיש זיינען דערשטוינט געװאָרן, ווען זיי האָבן דערזען, װי לייכט לופּען
פירט זי, און מיט וועלכע ריטמיש-שווימענדיקע באַװעגונגען דאָס שווער-
לעכע רובענס-ווייב גיט נאָך אַלע זיינע פאָראויס און צוריקלויפנדיקע פּאַ.
אַװועקשװימענדיק האָט ער נאָך לצעװדיק אַ וואונק געגעבן צו זיינע
געסט. אויפן שטום-לשון האָט דאָס געדאַרפט באַדײיטן: אַז ניט פון גרויס
פאַרליבטקייט איז ער דער ערשטער אַװעק אין אָט דעם פּרימיטיוון נעגער-
טאַנץ, נאָר כדי צו געבן אַ ביישפּיל די אַנדערע צוויי פּאָרלעך ביים טיש.

אַנרי דאַל האָט זיך איבערגעקוקט מיט זיין דאַמע און געפאָלגט. ער
האָט סאָלאַנשן אַרוסגעפירט פון טיש און אַרומגענומען איר בױיגיקע
טאַליע מיט זיין קרעפטיקן אָרעם. זיין שװאַרצער סמאָקינג האָט זיך אַצינד
נאָך ענגער צזאַמענגעגאָסן מיט דער גלאַנציקער שװאַרצקייט פון סאַ-
לאַנשס גאַלאַדקלײד, ברינען איז דערפון שװאַרץ-געװאָרן פאַר די אויגן,
זיינע ליפּן האָבן זיך האַלב-אויפגעמאַכט װי פון אַן אומדערװאַרטן
קלאַפּ, סאָלאַנש האָט אים נאָר קוים-קוים אַ מאַך-געגעבן מיט דער האַנט,
איידער זי איז אַוועקגעשוואומען מיט איר קאַװאַליער. װי מען טוט דאָס

281

אַ באַגלײטער, ווען דער צוג הויבט אָן גיין גיכער, און דאָס באַקאַנטע
געזיכט פאַרשװוינדט שוין הינטער די לויפנדיקע װאַגאָנעס.

סאָניאַס טרוקענער קול האָט אים אויפגעװעקט פון זיין פאַרשטײ-
נערטקייט :

-- זאָלן מיר אויך טאַנצן?

--- ניין !.. --- האָט ער זיך דערשראָקן, דערביי אַפילו אָפּגערוקט
זיך פון איר. אַצינד, ווען קיינער איז דאָ ביים טיש ניט געבליבן, איז
שוין אינגאַנצן ניט געווען נויטיק צו האַלטן עטיקעט. ער האָט זיך אָבער
געכאַפּט אַז ס'איז אַרױסגעקומען אַ ביסל צו האַרט און פאַרענטפערט זיך :

--- איך בין מיד. איך בין זייער מיד...

-- איך אויך... -- האָט אים סאָניאַ אָפּגעענטפערט מיטן זעלבן
טאָך.

אַצינד האָבן זיי ביידע אַ ביסל רואיקער אָנגעקוקט איינער דעם
| צווייטן, |

דאָס װאָרט האָט ווידער גענומען סאָניאַ:

-- זינט די דריי טעג, װאָס מיר האָבן זיך ניט געזען איז, דאַכט
מיר, אַװעק אַ לאַנגע צייט.

--- דאָס וואונדערט מיך -- מאַכט ברין איראָניש --- ביי גליקלעכע
לויפט די צייט גיךי..

-- ווער, לויט דיין מיינונג, איז דאָס געווען?

--- דו, אַזױ װוי איך,

--- מאַך זיך ניט לוסטיק! איך האָב אַ סך איבערגעטראַכט די לעצטע
טעג, און נאָך מער איבערגעלעבט,

ברין האָט אַ הויב געגעבן מיט די פּלייצעס :

-- מערקווירדיק. מיין לעצטער איינדרוק אין קאַפע דיפּאָן אין
געווען, אַז דו ביסט שטאַרק אומגעדולדיק און ווילסט איך זאָל װאָס גיכער
פאַרשװוינדן, .

-- איך האָב זיך שלעכט אויפגעפירט. איך גיב דאָס צו. אויטסער
דעם, ניט געװאָלט דו זאָלסט זיך באַגעגענען מיט דעם... מיט דעם...
אָפן געזאָגט --- מיט דאַלן,

-- איך ווייס... און אויך דערפאַר, ווייל דו האָסט געמיינט, אַז
זיין פאַרליבעניש װעט לאַנג אָנהאַלטן |

זי האָט אים, דורכדרינגענדיק, אָנגעקוקט און װידעראַמאָל געענט-
פערט צום טאָן: |

--- פּונקט אַזױ װוי דו האָסט געמיינט, אַז דיין פאַרליבעניש מיט אָט
דער טונקל-הויטיקער לויפערקע װעט לאַנג אָנהאַלטן.

-- ערשטנס --- האָט ברין אויפגעקאָכט -- ווען איך בין געלאָפן

282

זוכן דיך, איז נאָך ביי מיר קיין פאַרליבעניש ניט געוען. און צווייטנס,
איז זי קיין לויפערקע ניט. זי שטייט... אַ סך, אַ סך העכער שטייט זי. .,

--- דערזאָג שוין ביזל סוף: אַ סך, אַ סך העכער פאַר מיר... ניט
דערפאַר אפשר, װאָס איך בין מיט דיר געשטאַנען אונטער דער חופּה, און
זי ניט?

-- דאָס שפּילט קיין ראָלע ניט.

-- נאָר דאָס. טראַכט זיך אַריין.

-- אַרײנגעטראַכט זיך,

-- ניין, דיר דוכט זיך נאָר אַלץ, אַז אַזאַ איינץ ‏ איז פרייער. מעג טאָן,
װאָס זי וויל,

-- זי איז ניט ;אַזאַ איינע". איך בעט נאָכאַמאָל --- ניט פאַרגעסן.

-- איך פאַרגעס ניט, אַז זי טראָגט ניט קיין חתונה-רינג פון דיר
און אַז אין דעם באַשטײען אַלע אירע פּריווילעגיעס,

-- און אַז יאָ? אַז יאָ? װאָס ווילסטו?

-- זאָלסט פאַרשטיין. זאָלסט מוחל זיין..

--- ניין ! -- האָט ער זיך נאָך מער אָפּגערוקט פון איר -- צו
שפּעט. איך בין געווען אין גן-עדן. און אין גיהנום װויל איך זיך מער ניט
אומקערן.. .

3

לופּען און קלאַראַ מלאָטעק זיינען געווען די ערשטע, װאָס האָבן
זיך אומגעקערט צום טיש פון שטופּעניש-טאַנץ. דערזען די געשפּאַנטע
געזיכטער ביים איבערגעלאָזענעם פּאָרל, האָט ער אָנגעשטעלט זיין מאָנאָקל
אויף ברינען און געסטראַשעט אים מיט אַ פינגער :

-- אָ, שער מעטר! דאָס טוט מען ניט. זיצן און יאָדען זיך, ווען אַלע
טאַנצן?..

--- ווער זיינען דאָס די אַלע? -- איז ברין בייסיק געװאָרן --- און
בכלל .. ,

דער ,בכלל" איז געווען אַ דייטלעכע אָנצוהערעניש, אַז לופּען מישט
זיך שוין צופיל אין זיינע פּריואַטע אָנגעלעגנהייטן. אָפּגעזאָגט, און מיט
די אויגן געזוכט דאָס צווייטע פּאָרל, דאָס הייסט: דאַלן און סאָלאַנשן...
אָבער יענע האָבן נאָך אַפילו ניט געטראַכט צוריקצוגיין צום טיש, זײ
זיינען געשטאַנען אין עק זאַל, מיט נאָך אַנדערע פאַרליבטע פּאָרלעך,
און פּאַטשנדיק לאַדאָזשקעס אויפגעפאָדערט דעם דזשאַזיבענד, ער זאָל
נאָך עפּעס שפּילן. דערזען דאָס, האָט ברין נאָך שניידיקער אַ זאָג"געטאָן
צו לופּענען:

-- איך בין מיד !,,

289

-- איך אויך --- האָט קלאַראַ מלאָטעק אָפּגעזיפצט, זיך אַוועקגעזעצט
און גענומען פּודערן די נאָז, :

ברין האָט אויך זי שטעכיק אָנגעקוקט און אַ ווענד-געגעבן זיך צו
לופּענען :

-- אפשר וילט איר אַמוירן מאַדאַם סאָניאַ? שטערט איך
ניט, |

דער דזשאַזדבענד האָט גראָד אַ קלאַפּיגעטאָן דאָס אַרגענטינישע
טאַנגאָ און לופּען האָט קיין צייט ניט פאַרלאָרן און איינגעלאַדן די, פון
וועלכער דער ביז-געװאָרענער ;שער מעטר" װיל דאָ, קאָנטיק, פּטור-
ווערן... סאָניאַ איז אַרױס פון טיש בלאַס, וי קרייד, און װי אַ האַלב-
געחלשטע אַרופגעלײגט איר שװאַך געװאָרענעם אָרעם אױף לופּענס
פּלייצע. אַזױ גיך וי זיי זיינען אַועקגעשוואומען אין טאַנץ, האָט מאַדאַם
מלאָטעק געמאַכט אַ ויינענדיקע מינע.

-- איך בעט דיך, מיין ליבער, -- האָט זי געפּרואווט אָננעמען ברינס
אָרעם, --- זיי אויף מיר ניט ברוגז, װאָס איך בין געקומען.

-- ערשטנס -- האָט ברין אַװעקגעצויגן זיין אָרעם -- בין איך ניט
קיין ,ליבער*. און, צווייטנס, בין איך ניט ברוגז... |

--- פאַרװאָס רעדסטו מיט מיר אַזױ ?7,. אַזוֹ... |

זי האָט מער ניט געפונען קיין ווערטער. אירע גרויסע אויסגע-
קוילערטע אויגן זיינען פייכט געװאָרן און אירע ליפּן האָבן געצוקט וי
ביי איינער, װאָס בעט זיך רחמים : |
- -- איך שווער דיר! לופּען איז מיר אַראָפּגעפאַלן װי פון הימל...
איינגעלאַדן מיך און געזאָגט, אַז דו װעסט זיין צופרידן מיך צו זען ..

-- אַ לץ! אַ נאַרישע חכמהלע איז דאָס געווען.

-- איך האָב קיין זאַך ניט געוואוסט. איך האָב נאָר געגאַרט צו זען
דיך נאָכאַמאָל, דערפאַר אָפּנערעדט מיין מאַן, ער זאָל ניט גיין. לופען
האָט מיר געהאָלפן... |

-- וי אַזױי געהאָלפן?

-- כדי טרייסטן אים, געקויפט ביי אים אַ פּאָר צייכענונגען, גע-
מאַכט אים קאָמפּלימענטן...

--- ביי אייך אויך ? |

-- װאָס הייסט אויך?

-- דאָס איז לופּענס שטייגער. ווען ער ויל עפּעס דורכפירן --,
קױפֿט ער אונטער... | י

-- װאָס ביסטו אַזױ גערייצט? װאָס ביסטו אַזױ פינצטער? ביסט ‏
דאָך היינט געווען אַזױ גוט צו מיר, האָסט מיך אַזױ גליקלעך געמאַכט...

-- איז דאָך גוט !

484

--- און דו ניט ? דו ניט ?.. האָט זי אים ווידער אָנגעכאַפּט
פאַרן אָרעם און אַרײינגעקוקט אין די אויגן.

ער האָט ניט געענטפערט. און זי האָט אַראָפּגעלאָזן איר גרויסן
שווער-פריזירטן קאָפּ און צוגעגעבן מיט שטילער פאַרצווייפלונג:

-- נו, געוויס.... מיט אַזאַ שיינהייט ווי דו.. . וועלכע טאַנצט מיט
דאַלן, קען איך ניט קאָנקורירן,

דאָס האָט ברינען דערמאַנט, אַז גאַבראָנסקי האָט דאָס זעלבע גע"
זאָגט וועגן יעטאַן, וועלכע זוכט אַצינד, אין איר מורא פאַר דער אָנקומענ-
דיקער עלטער, וועמען צו ליבן און אויף וועמען רחמנות צו האָבן. אויך
יעטאַ קאָן ניט קאָנקורירן מיט סאָלאַנשס שיינקייט... אַ וואונדער!..

-- אַ וואונדער !'.. --- האָט ער בייז איבערגעחזרט. דאָס מאָל ניט
אין געדאַנק, נאָר אויפן קול,

אָנשטאָט צו באַלײידיקן זיך, איז מאַדאַם מלאָטעק נאָך מער אָראָפּ-
געפאַלן ביי זיך, איר שטים איז נאָך װיינענדיקער געװאָרן :

--- נאָר זע, גלויב איר ניט, גלויב ניט !'.. פאַרלאָז זיך ניט אויף
איר ! װאָלטסט זען װוי זי האָט זיך צו אים צוגעטוליעט, אין מיטן טאַנצן,
באַק צו באַק, צו אָט דעם גראָבן מענטשן...

ברינס אויגן האָבן זיך צעבלאָנדזשעט, זיינע ליפּן האָבן אויפגע-
ציטערט:

--- איך פרעג דאָך ביי דיר ניט!

אין זיין פּלוצלעכער אויפרעגונג האָט ער זיך אויפגעהויבן און גע-
נומען ;אירצן" זי:

-- װאָס מישט איר זיך? װאָס װילט איר אַלע פון מיר ? װער
בעט אייך ?

-- מאָסיע ברין, -- האָט זיך קלאַראַ דערשואָקן און אויך גענומען
,אירצן", --- באַרואיקט זיך ! מען קוקט דאָך פון אַלע טישלעך. זעצט
זיך אַנידער, איך בעט אייך!..

ער האָט געפאָלגט און זי האָט האַלב-שעפּטשענדיק פאָרגעזעצט:

-- זי קען איך דאָך אַפילו ניט, אָט די שװאַרצע... נאָר איינמאָל
געזען זי. היינט, ביים אַרױסגײן פון אייער אַטעליע,.. אָבער אים, אַ! אים
קען איך גוט...

-- וועמען אים?

--- דאַלן, אַ קליידל-נאָכלויפער, אַ צייט איז ער געװאָרן אַן איינ-

גייער אין מיין מאַנס אַטעליע. געלויבט זיינע צייכענוזנגען. און מיר שטי-
לערהייט געמאַכט אָנבאָטן...
אט אייך 1 .. דיר אויך ?..

485

| -- און נאָך װי! ער װעט מיך פאַראײיביקן האָט ער געאָגט. אַ

;מענטשן-מוטער* געװאָלט מאַכן פון מיר אין ליים, אַזױי האָט דאָס ביי
אים געהייסן....

--- נו, און דו?

--- מוחל געווען אים זיין גאַנצע אומשטערבלעכקייט. געוויזן אים
דעם וועג.

--- פאַרװאָס ניט מיר ?..

--- ווייל דיר... דו ביסט אַנדערש! דיר האָב איך ליב.

אַצינד האָט ברין אָנגענומען איר האַנט און מיט דאַנקבאַרקײט
אַרײינגעקוקט איר אין די גרויסע אויגן:

-- ביסט בעסער און ערלעכער וי איך האָב געמיינט. בעסער פאַר
די אַנדערע צוויי, װאָס דער ציניקער לופּען האָט דאָ צוזאַמענגעשלעפּט.
איך װאָלט שוין געװאָלט אַװעקגײן פון דאַנען.

ער האָט זיך אומגעקוקט אויפן הענגער און אויף זיין מאַנטל, נאָר
קלאַראַ מלאָטעק האָט אים צוריקגעהאַלטן ;
| --- טו דאָס ניט! טו דאָס ניט צוליב מיר. אויב דו האָסט מיך נאָך ‏

אַ ביסל ליב,

דער דזשאַז, װאָס האָט ביז אַהער געדעקט זייער האַסטיקן געשפּרעך,
איז שטיין-געבליבן. די מידע פּאָרלעך האָבן זיך גענומען אומקערן צו
זיײיערע געדעקטע טישן. און צװישן זיי --- אויך לופּען און דאַל מיט
זייערע דאַמען. סאָלאַנש איז געגאַנגען פאָראויס אַ װאַרעם:אויפגערעגטע,
און דעם ערשטן ליבנסווירדיקן שמייכעלע געשענקט אים, ברינען:

--- האָסט זיך דאָ ניט געלאַנגװײליקט, מיין ליבער?

--- ניין. צוויי דאַמען האָבן מיך דאָ אַמזירט. איינע נאָך דער
צווייטער...

--- ווילסט מיך גאָר ניט איינלאַדן צום נעקסטן טאַנץ ?

--- ניין, --- האָט ברין געמאַכט פּונקט אַזאַ ליבנסווירדיקע מינע
וי זי, --- דאָס האָב איך שוין צוגעזאָגט מאַדאַם מלאָטעק.

--- אָ, עס מאַכט ניט, עס מאַכט ניט אויס!.. -- האָט אים סאָ-
לאַנש גענומען פאַרזיכערן און זיך איבערגעקוקט מיט דאַלן. יענער האָט
נאָך אַ ביסל געסאָפּעט, געווישט זיך דעם שווייס און איז, קאָנטיק, געווען
צופרידן, װאָס דער אָנגעהויבענער קאַמף פאַר זיין געוועזענער מאָדעל-
מיידל קומט אים אָן אַזױ לייכט. |

סאָניאַ האָט זיך ווידער אַװעקגעזעצט אויף איר פריערדיקן אָרט,
לעבן ברינען, אַ קילע, אַן אָנגעצויגענע. דער טאַנץ מיט לופּענען האָט
זי אַפּילו ניט דערװאַרעמט. גיכער האָט זי אויסגעזען װוי איינע װאָס
ליידט פון מיגרען.

280

דער שפּעטער מאָלצייט האָט זיך פאַרצויגן מיט אַ פלייש- פּלאַטע
פון אינדיק מיט מאַראָנען-פּיורע אוֹן עפּל-סאָוס, מיט גרינעם סאַלאַט און
סטראַסבורגער פּאַשטעטן, מיט שאַמפּאַניער און סאָרבעט. דער אַפּעטיט
קומט מיטן עסן... און אַפילו סאָניאַ, װאָס איז דאָ אין אָנהױיב געזעסן
וי אַ טרויעריקע בעל-תשובהטע, אָדער געשפּילט אַזאַ, כדי צו מאַכן זיך
אינטערעסאַנט, װוי ברינען האָט זיך געדוכט, אַפילו זי האָט גענומען צולייגן
אַ האַנט. פריער לאַנגזאַם, דערנאָך שנעלער געקלאַפּט מיט מעסער און
גאָפּל, איין ברין איז געבליבן זיצן אַ צעשטרייטער, די חלקים װאָס דער
סאַרווער האָט אים געלייגט אין טעלער זיינען געבליבן כמעט אומבאַ-
רירט. ער האָט נאָר געטרונקען און, מיט קורצע ווערטלעך, אָפּגעפּטרט
אַלע צושטייענישן ער זאָל ניט אָפּשטײן פון דער ;געזעלשאַפטלעכער אַר-
בעט". אַזױ האָט דאָס געהייסן ביי פראַנסואַ לופּען... דאָס נאָגנדיקע
געפיל אין האַרצן, װאָס איז ענלעך צו צאָן-וייטיק, איז צעשוואומען גע-
װאָרן אין לייכטן ויין-נעפּל. געבליבן איז נאָר אַ טעמטע אַפּאַטיע אי-
בערצואװאַרטן וי ניט איז דאָס שלעכט שטיקל ציט...

און אַזױ גיך װי די דזשאַזיקאַפּעליע האָט ווידער אַ קלאַפּיגעגעבן
האָט ברין אַרױיסגעפירט מאַדאַם מלאָטעק פון טיש און איז אַװועק מיט איר
(אין זאַל. אַ װאַלצער האָט מען איצטער געשפּילט. סאָניאַ האָט זיך אַפילו
ניט אומגעקוקט. נאָר סאָלאַנש האָט דאָס פּאָרל אַרױסבאַגלײט.פון טיש
מיט אַ צעצויגענעם שמייכעלע, וועלכן ברין האָט נאָך דערכאַפּט אַרומ-
נעמענדיק קלאַראַס טאַליע. װאָס פאַר אַן ענדערונג ביי זיין קאָפּריזנער
טונקל-הויטיקער געליבטער צוװוישן היינט און נעכטן! נעכטן װען ער
האָט זיך דערלויבט אַ ביסל מער נאַָענטקייט, ביים טאַנץ, מיט דער
ווייס-האָריקער יעטאַ, האָט זיך סאָלאַנש אָנגעצונדן פון אייפערוכט,
אַװעק פון טאַנץ-זאַל און אַװעקגעשלעפּט אים צו זיך אַהיים. און היינט
באַגלײט זי אַרױס איר נייע קאָנקורענטין מיט אַ גוטװיליקן שמייכעלע,
קען מען זאָגן, און נאָך גרעסער ווערט די ענדערונג, ווען מען דערמאָנט
זיך, אַז צוליב דערזעלבער צוייפלהאַפטער קאָנקורענטין האָט סאָלאַנש
געװאָלט פאַרניכטן אַ בילד, אין וועלכן זי אַלײן האָט זיך באַטײליקט מיט
אַזויפיל באַגײיסטערונג אין משך פון לאַנגע װאָכן...

דערפילט אין זיינע אָרעמס דעם גרויסן און שיינעם גוף פון דער,
וועלכער ער האָט נאָך היינט בײיטאָג געהאַלטן אַרומגענומען אַ זינדיקע,
אַ מוטער-נאַקעטע, אַ נאָכגיביקע וי אַ קרבן האָט אַ שטילער רחמנות
גענומען וויינען אין אים. ער האָט געהאַט צער, װאָס דער זעלבער גש-
זונטער און יונגער גוף װעט, אפשר, אויך ד א מוזן זיין אַ קרבן אין דער
דראַמאַטישער שיידונג, וועלכע װאַקסט אָן. די זעלבע קלאַראַ, וועלכע
האָט זיך שטענדיק אַזױ מוסר-נפש געווען פאַר איר מאַן, ביז זי האָט

487

זיך אַנטוישט אין אים אַזױ וי אין זיין טאַלאַנט, האָט דאָך פון אים, פון
ברינען, גענומען היינט דאָס ביסל ליבע וי אַ נדבה, וי דאָס געלט װאָס
זי האָט געבאָרגט צוליב איר שלימזלדיקן באַשערטן... און זי איז נאָך
אַלץ אַזױ הונגעריק. קוקט אים אַזױ אונטערטעניק אין די אויגן. האָט
אים מסתמא שטאַרק ליב אויף איר פליישלעכן, פולבלוטיקן שטייגער...
אָבער ער קען דאָ גאָרנישט מאַכן. ער האָט איר ניט װאָס צו געבן מער.
ער האָט אַפילו קיין פרייד ניט פון טאַנצן מיט איר, אין אָט דעם געזעל-
שאַפּטלעך-דערלויבטן צוזאַמענשפּילן פון צוויי פרעמדע קערפערס אין
איין ריטם ; דאָס װאָס ער, ברין, האָט אַלעמאָל אַזױ ליב געהאַט, דאָס װאָס
/האָט אים אַלעמאָל אַזױ צעשטרייט... |

וי אַ פאַרשולדיקטער יינגל האָט ער, זיך צו איר צוגעדריקט אין
טאַנץ, שיר ניט דעם מידן קאָפּ אַװעקגעלײגט אויף איר קיילעכדיקער
און פעסטער פּלייצע. און זי האָט דאָס אויפגענומען מיט אַ שטאָלצן
פייערל אין די אויגן, װאָס איר איז געלונגען אַװעקצונעמען אים פון די
צוויי שענערע און עלעגאַנטערע פרויען ביים מאָלצייט-טיש... אָבער דער
װאַלצער איז ברינען ניט גוט באַקומען. ער האָט באַלד דערשפּירט אַ לייכטע
שפלקייט, וי אַן אָנהױב פון דער ים-קראַנקהייט. די אַרומיקע געזיכטער
פון די טאַנצנדיקע פּאָרלעך האָבן אָנגעהויבן שווימען אין אַ געלבלעכן
נעפּל. ער האָט זיך געפּרואװט צוזאַמעננעמען און ניט געקענט. זאָל דאָס
קומען פון גייסטיקער איבעראָנשטרענגונג ? אָדער פון לעבן צו גיך און
צופיל אין משך פון די לעצטע עטלעכע טעג ? װאָס איז דער אונטערשייד ?
דער גאַנצער עולם דאָ, מיטן װאַלצער-געדרײ, מיט די לאָמפּן און טישלעך
איז אים נמאס און מיאוס,

-- דו װאַקלסט? -- האָט זיך מאַדאַם מלאָטעק דערשראָקו --
װאָס איז מיט דיר ?

--- בין עפּעס ניט מיט אַלעמען... אַנטשולדיק ! |

זי איז גלייך שטיין געבליבן, פאַרן אָרעם אַריסגעפירט אים פון
צווישן די פּאָרלעך, װאָס שטורמען זיי ביידן אָן פון אַלע זייטן, און צוגע-
פירט אים צו דער פרייער װאַנט אין עק זאַל. דאָ האָט ברין טיף אָפּ-
געאָטעמט,

--- אויב דו פילסט ניט גוט -- האָט זי אים פאָרגעװאָרפן -- היינט
צוליב װאָס האָסטו זיך אַװעקגעלאָזן טאַנצן?

--- כדי װאָס ווייטער אַװעקגיין פון לופּענס טיש . נאָר דו לאָז דיר
ניט שטערן. טאַנץ מיט וועמען דו ווילסט!

-- אַך, ניין! ניין! מירן ביידע שטיין און קוקן...

אָבער שטיין ביי דער װאַנט און קוקן האָט מען אַזאַ היפּשע, אין
ווייסן געקליידעטע דאַמע, װאָס זעט אויס וי אַן איבערגעװאַקסענע שי-

1288

לערין, ניט געלאָזן. באַלד איז אונטערגעשפּרוזנגען אַ פלינקער קאַװאַליער
אין פראַק מיט אַ ראָזעװ-שײנענדיקן געזיכט אוֹן געבעטן דערלויבעניש.
קלאַראַ האָט זיך אומגעקוקט אויף איר קאַװאַליער און ברין האָט זי אויפ-
געמונטערט : |

--- איך בעט אייך, מאַדאַם, לאָזט אייך ניט שטערן! איך פיל מיך
שוין בעסער... |

און באַלד האָט ער זי געזען אַװעקשװוימען אין די אָנגעשטורעמטע
פאַליעס פון װאַלצער, וי אַ גרויסע װאַסער-ליליע שטראָם אַראָפּ, אין אַ
קורצער וויילע אַרום האָט ער פון דעם זעלבן שטראָם געזען אָנשווימען
סאָניאַן אין איר גרינעם זיידן-קלייד, מיט איר הויכער פריזור און אָנגע-
לענט אויף אַן אומבאַקאַנטן קאַװאַליער. אַפּנים, לופּען איז מיד געווען
פּונקט אַזױ וי ער, און איבערגעגעבן זיין פּריווילעגיע דעם ערשטן בעסטן
יונגנמאַן פון אַ שכנישן טיש. סאָניאַ האָט געטאַנצט וי אַ סטאַטוע, גייסטיק-
אָפּװועזנדיק געמאַכט אירע קיילעכדיקע פּאַ, דעם קאָפּ געהאַלטן פאַרריסן,
אויף די ליפּן --- קיין שום אויסדרוק. דערזען איר געוועזענעם מאַן לעבן
װאַנט --- האָט זי אָפּגעקערט דעם שטאָלצן קאָפּ. זי האָט נאָך, ווייזט אויס,
ניט פאַרגעסן וי אַזױ ער האָט איר אָפּגעזאָגט איבערצובעטן זיך מיט אים,
און מיט וועלכע װערטער!.. דער קלאַפּ איז געװוען צו שטאַרק, זי
זאָל אַזױ גיך קומען צו זיך, האָט זי דאָס דערפאַר געדעקט מיט איבער-
געטריבענער גלייכגילטיקייט צו אַלץ און צו אַלעמען. אַזױי, ווייניקסטנס,
האָט דאָס ברין פאַרשטאַנען. און פונדעסטוועגן האָט אויף אים איר פאַר-
שטאַרונג געמאַכט אַ מאָדנעם איינדרוק...

כדי נאָך מער ניט פאַרדאַרבן דאָס שפּיל, האָט זיך ברין גענומען
אַװעקמאַכן פון עק זאַל, זאָלן אים בעסער די אַנטישטע דאַמען ניט
אָנקוקן.. אויסמיידנדיק די טאַנצנדיקע פּאָרלעך, האָט ער זיך געריבן
ביים װאַנט, אַזױ אַרום געװאָלט דערקלייבן זיך צום פאַרלאָזענעם טיש,
און פּלוצלונג אָנגעשטױיסן זיך אויף נאָך אַ פּיינלעכערן סיורפּריז,

אינמיטן געדריי פון זאַל האָט ער דערוען צוויי טאַנצנדיקע פיגורן,
װאָס זיינען געווען אַזױ פאַרליבט איינער אין צוייטן, אַז זיי האָבן אים
אַפילו ניט באַמערקט, צוויי באַקאַנטע פיגורן, װאָס זיינען געװאָרן איינס,
ניט נאָר דאַלס שװאַרצער סמאָקינג איז אַצינד געװען צזאַמענגעגאָסן
מיט סאָלאַנשס אַטלאַסענעם קלייד, נאָר אַפילו זייערע באַקן אויך. טאַקע
אַזױ װי מאַדאַם קלאַראַ מלאָטעק האָט אים פריער געזאָגט.,., סאַלאַנשס
טונקעלע באַק האָט זיך געפּרעסט צו דאַלס ראַזעווער, גלאָט:ראַזירטער
מאָרדע, און אירע אויגן זיינען געווען האַלב-פאַרמאַכט. דער דאָזיקער
שיכורער אויסדרוק איז אים געווען גוט באַקאַנט. אין לויף פון די פּאָר

289

טעג און נעכט, װאָס ער האָט פאַרבראַכט מיט אָט דער טונקל-הויטיקער
שעלמע, האָט ער אים ניט איינמאָל באַמערקט.

װי אַ ביס פון אַ שלאַנג האָט דאָס אים געטראָפן, ס'איז געוועזן
אַ װײיטיק אַ סך אַ שאַרפערער, עקבערנדיקער, וי דער צעשוואומענער
;צאָן-ווייטיק", װאָס ער האָט אַ גאַנצן אָװונט געפילט אין האַרצן, ווען ער
האָט נאָך געהאַט בלויזע פאַרדאַכטן אױף סאָלאַנשס אומטרײשאַפט.
דער פּלוצלעכער שמערץ איז געווען פון די, אין וועלכע מען שרייט אויף,
אין וועלכע מען רופט, ניט װוילנדיק, נאָך הילף. זאָל דאָס זיין די אייפער-
זוכט ? די האַלב-בלינדע, צעפּאַטלטע, װאָס לויפט מיט בלוט-פאַרגאָ-
סענע אויגן און מיט רוצחיש-קראַמפנדיקע נעגל ? אַפּנים, אַז דאָס איזן
זי!.,
פונדעסטוועגן האָט נאָך ברין געפונען אין זיך גענוג קראַפט גיט
אויפצושרייען. ניט אַנדערש -- די טיפע מידקייט האָט דאָס געמאַכט,
דער אינסטינקטיווער פאַרלאַנג אַרוסצוקריכן פון גרוב, אין וועלכן ער
איז אַרײנגעפאַלן, װי אַ בער קריכנדיק נאָך האָניק. האַלטנדיק זיך בי
דער װאַנט, איז ער ווייטער געגאַנגען, ביז ער האָט קעגנאיבער דערקענט
זייער האַלב-אָפענעם מאָלצייט-קאַבינעט.

ביים ליידיקן טיש איז געזעסן לופּען איינער אַליין און, פאַרטראַכ-
טערהייט, געשפּילט זיך מיט זיין ניט דערטרונקענעם באָקאַל. ברין איז
אויף אים אָנגעגאַנגען מיט אַ גערייצטקייט פון אַ מענטשן, װאָס פאַרלירט
באַלד די קאַָנטראָל איבער זיך. זיין קול איז געווען הייזעריק:

--- זאָגט נאָר, מאָסיע לופּען! װאָס איז דאָס פאַר אַן אָװנט? װאָס
זיינען דאָס פאַר אַ דריי פּאָרלעך? און בכלל... װאָס זיינען דאָס פאַר
אַ שטוקעס ?

און מערקווירדיק ! ווען לופּען האָט אַ הויב געגעבן זיין אָפּגעפאָ-
רענעם געזיכט פון באָקאַל און אָנגעקוקט דעם, וועלכער איז אים דאָ אַזױ
גוט וי באַפאַלן, האָט זיך ברין פאַרשעמט. דאָס איז ניט געווען לופּענס גע-
וויינטלעך געזיכט פון אַ דענדי. אַן אומעטיקער פילאָסאָף איז דאָ געזעסן
און געטראַכט זיך זיינע ניט-פריילעכע מחשפות, וועלכע מען האָט אים
אינמיטן דרינען איבערגעשלאָגן . . אויף די דריי האַרבע פראַגן, װאָס
ברין האָט אויף אים אָנגעװאָרפן, האָט ער אַפילו ניט געפונען פאַר נוֹיי
טיק צו ענטפערן. ער אַליין, פון זיין זייט, האָט גאָר שטיל און ניט צו
דער זאַך אַ פרעג געגעבן: |

--- איינער אַלײן?

און, ניט װאַרטנדיק אויף אַן ענטפער, האָט ער וייטער גערעדט,
און זיין קול איז נאָך טרויעריקער און שטילער געװאָרן :

200

--- איך בעט אייך, שער מעטר, זעצט זיך! שטייט ניט איבער מיר
וי אַ גזלן,

ברין האָט זיך מעכאַניש אַװעקגעזעצט, אויף סאָלאַנשס ליײידיקן
אָרט, לופּענען אַנטקעגנאיבער און אים נייגעריק אָנגעקוקט. אַ גאַנץ אנ"
דער לופּען איז דאָס געווען. דער קול אַן אַנדערער, די אויגן אַנדערע.
יענער האָט דאָס באַמערקט און קוים אַ שמייכל געגעבן:

--- און די דריי פראַגן, אָדער פאָרוואורפן, װאָס איר האָט מיר גע"
שליידערט וי שטיינער אין קאָפּ... יאָ, וועגן דעם... איר מוזט אָבער
אַלײן צוגעבן, אַז זיי האָבן אַ ביסעלע פאַרשפּעטיקט. פריער, אין קאַפע
;לילאַ?, נאָך פאַרן קאָנצערט, געדאַרפט פרעגן.. אָבער גלויבט מיר,
ליבער ברין ! איך האָב ניט געהאַט אין זין צו פּראַווען לצנות. אַזאַ פאַר-
ליבטקייט װוי אייערע איז ניט קיין שפּילצײיג, דאָס געפיל פון פאַראַנטװאָרט-
לעכקייט האָט מיך געטריבן דערצו. איר װעט זיך דערמאָנען: איך האָב
אייך ניט איינמאָל געװאָרנט פאַר סאָלאַנשט הייס בלוט, כדי ניט צו זאָגן
ווילד-בלוט..,.

-- יאָ --- מאַכט ברין -- אָבער ווער האָט אייך געצוואונגען אַפריער
צוזאַמענברענגען מיך מיט אַזאַ ,װילד-בלוט", דערנאָך װאָרענען?..

-- איך האָב נאָר געטאָן סאָלאַנשס ווילן. איר ווייסט, איך האָב
זי ליב : אויף מיין שטייגער, אין אַ געוויסן זין, װי אַ פאָטער, װאָס איז
אַ ביסל אַפּאַטיש, און זיין ענערגישע און זייער היפּשע טאַכטער פירט
אים פאַר דער נאָז... נאָר דאָס מאָל האָב איך געמיינט, אַז דאָס איז
ערנסט. איר דאַרפט ניט מיינען, אַז ס'איז צום ערשטן מאָל,.,

-- ניט צום ערשטן מאָל? נאָך דעם וֹי...

-- נאָכדעם וי דאַל האָט זי אַרױסגעװאָרפן אויפן טראָטואַר װוילט
איר פרעגן ? ניין. ניט צום ערשטן מאָל, אַזױ נאַאיוו דאַרפט איר ניט
זיין. און מיינט ניט, אַז ס'איז ביי איר בלויז לייכטזין.. . יעטװועדער מאָל
איז זי אויפריכטיק. זי קען ניט אַנדערש זיין. אין רעזולטאַט בין איך
מיד. גלויבט מיר! איך בין מיד פון איר און פון אייך אַלעמען...

-- מיר דאַכט, ס'איז אַ ביסל צו שטאַרק!

-- אַך, באַלײדיקט זיך נאָר ניט! דאָס גוטע האָט א י ר דאָך
געהאַט, די צרות -- איך. זייט ערלעך מיט זיך אַליין. איר האָט נאָר גע"
האַט אַ טעות אין דער דױיערהאַפטיקײט. אָנגענומען אַ שטורעם פאַר אַ
נאָרמאַלן צושטאַנד, ., |

-- אָבער צוליב װאָס אָט די אויסטערלישע אײנלאַדונגג? איער
אַרײנמישן זיך ?

-- איך האָב נאָר צוגעאיילט דעם קריזיס. ווען איך האָב היינט פאַר-
נאַכט דערזען װוי סאָלאַנש גייט אַרײן אַן אויסגעפּוצטע אין קאַפּע ,לילאַ"

201

און שלעפּט נאָך זיך נאָך דאַלן, װוי אַ צאַפּ אויף אַ שטריקעלע, האָב איך
געוואוסט וואו עס האַלט. פאַרדאַכטן האָב איך אַלעמאָל געהאַט, אַז איר.
האַרץ איז געבליבן ביי אים. ניט קוקנדיק אויף אַלע באַלידיקונגען..

-- דאָס איז דאָס איינציקע, װאָס איך קען ניט באַגרייפן, אַזאַ שטאָל-
צע און פרייע נאַטור װוי זי איז...

| -- איר קענט ניט דאָס פאָלקס-װוערטל? ;חיט דיין ווייב פון איר

ערשטן ,געליבטן"! דער ערשטער סעקסועלער ציטער, דער ערשטער
זיסער ווייטיק, דאָס איז דאָס געפערלעכסטע און טיפסטע בי יעדער
פרוי,

-- יאָ. איך ווייס. דאָס איז דער סעקסועלער זכרון. און דאָך!..

-- װאָס דאָך ? אייער זעלבסט-ליבע ליידט דאָ מער װי אייער ליבע.
ווען ניט דער פאַלשער שטאָלץ אייערער, װאָלט איר זיך נאָך זייער גוט
געקענט טורייסטן...

--- פון וועלכער טרייסט רעדט איר דאָ ?

-- פון איער ;געוועזענער", פון אייער פּראַכטפולער סאָניאַן. . . דאָס, '
װאָס האָט געטראָפן מיט סאָלאַנשן, האָט דאָך געטראָפן מיט איר אויך,
מיט דער געוועזענער מאַדאַם ברין... אויך ביי איר האָט זיך צעשפּילט
דער זכרון, וועלכן איר האָט דאָ דערמאָנט, וועלכער איז אָפּטמאָל שטאַר-
קער וי אַלע ליידנשאַפטן אין דער וועלט. געזען װי בלאַס זי איז היינט
געווען ? וי פאַרשטאַרט --- די בלויע אויגן? זייט ניט צו האַרט מיט
איר ! |

-- בין שוין געווען.

--- איך האָב דאָס אַראָפּגעלײענט פון איר געזיכט. זי איז עפּעס אינ"
גאַנצן פאַרשטײינערט געװאָרן, זי עסט און טרינקט מעכאַניש, טאַנצט מע-
כאַניש, עס װעט מיך ניט איבעריק וואונדערן, אויב מיט איר װעט עפּעס
טרעפן. ..

--- איר רעכנט ?.. אָ! זי האָט זיך צופיל ליב.

--- וי יעדער איינער פון אונדז, װאָס שטייט ביי אַן אָפּגרוגט, איר
װאָלט איר געקענט און געדאַרפט מוחל-זיין .+.

-- אַ דאַנק פאַר אַן עצה, פּאַטראָן! דאָס אָבער װאָלט שוין געווען
צו ביליק. אַ ביליקער פילם, אין וועלכן אַלץ ענדיקט זיך צום גוטן,

--- און אַז יאָ !... אַרט אייך, באמת, מער דער פאַרגלייך, װאָס אַ נאַר
קען מאַכן, װי אַ צעבראָכן לעבן? |

--- זאָל קומען דער, װאָס האָט צעבראָכן, און פאַרריכטן +..
--- מאַקס האַרקאַװע, פילייכט? אָט דער?
--- פון מיינטוועגן !. . איבעריקנס, איך ווייס אַ מיטל, װאָס װעט

202

דאָס צעבראָכענע אינגאַנצן גוטמאַכן, פאַרקלעפּן װי אַ צעבראָכענע שויב
אין פענצטער. קיין װינט זאָל ניט דורכגיין...

--- און דאָס איז ? |

--- לע דיװואָרס !*)

-- איר מיינט דאָס ניט ערנסט... אַצינד, ווען איר און זי זייט
ביידע קוויט ? איר ועט זיך נאָך איבערלייגן.

-- איך האָב מיר שוין איבערגעלייגט. און כדי ניט אַרײנפאַלן אין
קראַנקע סענטימענטן, גיי איך גלייך אַװעק. צום גליק האָט זיך דער טאַנץ
פאַרצויגן, די דאַמען זיינען באַשעפטיקט, דער וועג איז פריי...

ברין האָט האַסטיק אַראָפּגעכאַפּט זיין הוט און מאַנטל פון הענגער
און נאָר איין רגעלע פאַרקוקט זיך אויף סאָלאַנשס הערמעלין-מאַנטעלע,
וועלכער הענגט דאָ אויפן ווענטל, געזעגנט זיך מיט אים...

-- טוט דאָס ניט, מעטר ברין, -- האָט אים נאָך לופּען געפּרואווט
אָפּצוהאַלטן, --- מיר האָבן נאָך קיין קאַװע ניט געטרונקען. מירן נאָך פאָרן
אויפן מאָנמאַרטר...

--- איר זענט גוט, מאָסיע לופּען! אַן אַנדערער אויף איער אַרט
װאָלט מיך געפּרואװט אָפּהאַלטן ניט מיט נייע פאַרגעניגנס, נאָר מיט אַ
פאָרוואורף, אַז אַנטלויפן אַזױ איז פּחדנות.. . נאָר אויך ד אַָ ס װאָלט מיך
ניט געאַרט,

--- ס'איז נאַאיוו צו בלאָזן אויף קאַלטן, ווען מען בריט זיך אָפּ מיט
הייסן...

--- אָבער --- נאַטירלעך ! . . נאָך איין פראַגע, פריינט לופּען: צוליב
װאָס האָט איר געבראַכט אַהער די אָרעמע מאַדאַם מלאָטעק ?

--- צוליב גאַנצקײט. כדי איר זאָלט קלאָרער זען וואו איר האַלט ‏
אין דער וועלט און ציען קאָנסעקװוענצן.

--- איך האָב זיי געצויגן אוֹן איך דאַנק אייך פאַר אייער הילף! עס
איז אינעם געשמאַק פון אַן עכט-פראַנצויזישן גייסט, וי איר זייט. מיר
בלייבט נאָר בעטן אייך צו אַנטשולדיקן מיך פאַר די דאַמען,. טוט מיר
אַ טובה און זאָגט זיי, אַז איך האָב מיך עפּעס דערפילט שלעכט, מאַדאַם
מלאָטעק װעט דאָס באַשטעטיקן...

ווען די לעצטע טענער פון װאַלצער זיינען פאַרקלונגען געװאָרן, איז
שוין ברין, מיטן הוט אויפן קאָפּ און מיטן מאַנטל אויפן אָרעם, געלאָפן
אַראָפּ די מירמלשטיינערנע טרעפּ פון דער גרויסער טאַװערנע. ערשט ווען
ער איז שוין געווען דרויסן האָט ער דעם מאַנטל אָנגעטאָן.

*) אַ גטן

209

פערצנטער קאַפּיטל
אין דער נאכט ארײן
41

די פּאַריזער נאַװעמבערנאַכט, וועלכע האָט געפאָלגט און פאַר-
פאָלגט דויד ברינען, נאָכדעם װי ער איז אַנטלאָפן פון דער דרי"
פּאַָרלעך געזעלשאַפט, אין דער טאַװערנע אויף אַװעניו װאַגראַם, האָט
זיך געצויגן און געפּלאָנטערט אים אָן אַ טאָלק. ס'איז געװוען וי אַ
קאַשמאַר, אין וועלכן ס'איז ניטאָ קיין שום לאָגיק און קיין שום פריער
און שפּעטער, נאָר אַן אומאויפהערלעכער געפיל פון פּיין און ווידער"
ווילן, אָבער אױפכאַפּן זיך איז ניט מעגלעך. מען מוז טרוימען און
פיבערן ביזקל סוף, אויסטרינקען ביזקל דעק, וי אַ ברודנעם קאקטייל
פון וויין און זייף-מולינעס.

אַ געמיש פון אייפערזוכט, קליינמוט, כעס און אומצופרידנקייט,
מיט זיך אַליין און מיט דער גאַנצער װעלט, האָט אים געטראָגן װי
אַ מוטנע כװאַליע איבער די קאַלטע גאַסן, דורך לויפנדיקע פייערלעך
איבערן ברוק, שטופּעניש פון מענטשן -- אױיף די טראָטואַרן, און
אַרױסגעטראָגן אים פון װאַגראַם אויפן בולװאַר מאַלזהערב. באַלך
נאָכדעם האָט ער דערזען, אַז ער שאָקלט זיך אין אַ פול געפּאַקטן
אָטאָבוס און פאָרט, פאָרט... אַ באַלױכטענער זייגער, ערגעץ-ואו
אויף אַ װאָקזאַליטורעם, באַװייזט דריי-פערטל איינס נאָך האַלבער
נאַכט. דער אָטאָבוס בלייבט שטיין. ער גייט אַראָפּ און שלעפּט זיך
ווידער צופוס. די פינצטערע אָרעמס פון ;נאָטר-דאַם-דע"פּאַריז"
װאַקסן אויס פון דער נאַכט אַרױס און ציען זיך אין פּאַרנעפּלטן
הימל אַרײן, די פייערלעך פונעם סענא-אינדזל רינגלען אים אַרום
וי אַ סטאַדע בינען און בייסן אים אין די פיבערדיקע אויגן. ער לויפט
אַװועק ווייטער און שטייגט איבערן משפּעדיקן טראָטואַר פון בול-
װאַר סאַןדמישעל,. דאָס מאַטערט אים גיך אָפּ. ער פאַרלאַנגזאַמט די
טריט, כאַפּט זיך פאַרן האַרצן און באַטראַכט-זיך:

--- דאָס איז נאָך קיינמאָל, ביז איצטער, ניט געווען. אַזאַ
קליינע אָנשטרענגונג זאָל מיר פאַרכאַפּן דעם אָטעם. איך בין מיד.
איבעריקנס, צוליב װאָס און צוליב וװועמען איל איך זיך אַזױ ? די
שטראָף פאַרן געניסן צופיל פון עולם:הזה וװועט סיי-ווי"סיי קומען...

און נאָך אַ וויילע שפּרײזן טראָט ביי טראָט: ,

404

--- אין האַרצן האָסטו דאָך, אייגנטלעך, אַלײין געװאָלט דער
;עולם הזה? זאָל זיך וי ניט איז ענדיקן. האָסט געלעכצט נאָך דין
איינזאַמקײט, נאָך דיין שאַפערישער רו אין אַטעליע, און אָט, אַז סיאיז
געקומען, אפשר אַ ביסל גיכער וי דו האָסט געמיינט, ביסטו אומ-
גליקלעך, לופּען איז דאָך גערעכט, דיין אייגנליבע טוט דיר מער וי
װי דיין אַזוי גערופענע אַנטױישטע ליבע. דיך פאַרדריסט װאָס
סאָלאַנש האָט די ערשטע געמאַכט אַ סוף און ניט דו. האָסט איר
געװאָדפן די ;הענטשקע", אונטער איר נאָז, פאַרפירט די באַלײיבטע
און נאַרישעװאַטע מאַדאַם מלאָטעק. סאָלאַנש האָט דעם קאַמף אױפ-
גענומען און דיך געשיקט צו אַלדי קאַדיק... רעכט אַװי! הינט
װאָס וילסטו נאָך ?..

דאָס שטיקעלע חשבו-הנפש האָט אים מערװוייניקער באַרואיקט,
האָט ער זיך גענומען אַרומקוקן וואו ער איו. און דאָס ערשטע װאָס
אים האָט זיך געװאָרפן אין די אויסגעטשוכעטע אויגן איז געװען דער
פייערדיקער אויפשריפט פון ,קאַפע דיאַרקור". דאָס ציעניש אין
האַרצן האָט אים דערמאַנט, אַז ער האָט נאָך היינט אַװנט אַזױ גוט
וי גאָרניט געגעסן, איבערגעלאָזן דעם גוטן אַפּעטיט אױף לופּענס
אײינלאַדונג און דערנאָך זיך כמעט וי ניט צוגערירט צו די שיינע
געריכטן. עס װאָלט, אַלזאָ, געווען אַ יושר איבערכאַפּן דאָס האַרץ מיט
אַ סענדוויטש און אַ גלאָז ביר. ביז צוויי נאָך האַלבער נאַכט קאָן מען נאָך
זיצן. אַז מען װעט אָנהויבן שליסן די קאַפע הייזער ועט ער זיך ווידער
אַן עצה-געבן. נאָר ניט בלייבן איצט איינער אַלײן...

קאַפע ד'אַרקור אויפן בולװאַר סאַדמישעל איז אַ מין פאָדער-
קאַמער פון ;,דאָם* און ;ראָטאַנד". די װאָס װערן מיד פון מאָנ-
פּאַרנאַס לויפן צום בולװאַר פון ;הײיליקן מיכל", און פאַרקערט. ס'איז
די זעלבע באָהעמע און די זעלבע סביבה, נאָר אַ ביסל אַנדערש געשליי-
ערט. ד'אַרקור איז נאָך עלטער וי די אויפגעקומענע קאַפע-הײזער אויפן
מאָנפּאַרנאַס; איר יחוס איז גרעסער, אירע טראַדיציעס פון אַמאָליקן
פּאַריז, װאָס אָנבאַלאַנגט סערווירונג און געריכטן -- פעסטער,

געבלענדט פון די שטאַרקע ליכטער איו אַהער ברין אַרײינגעקומען
מיט אומזיכערע טריט, באַזעצט דעם ערשטן פרייען טישל, געמאַכט זיין
באַשטעלונג. און ווען ער האָט שוין געהאַלטן דאָס גלאָז ביר אין האַנט
האָט ער זיך אַרומגעקוקט, אַ ציטער-געגעבן און זיין פולע גלאָז צוריק
אַװעקגעשטעלט. דער ערשטער פּרצוף פּנים, װאָס ער האָט דייטלעך
דערזען, איז געווען מאַקס האַרקאַװקעס. יענער האָט אים אָנגעקוקט מיט
אַ מינע פון אַ מענטשן, װאָס האָט איינגענומען ריצנאייל,. די בלאַסע

299

פאַלדן פון ביידע זייטן נאָז זיינען ביי אים געװען האַרט אָנגעצױגף /
און זיין בלוי-ראַזירטע גאמבע האָט זיך שטאָלץ געטוליעט אין גרויסן .
קינסטלער-שניפּס, װאָס איז אויסגעפלאָכטן וי אַ שװאַרצע פלעדערמויז
מיט ווייסע פּינטעלעך. מיט אים צוזאַמען איז געזעסן די זעלבע דיקלעכע
דאַמע מיט דער אָנגעקרױזלטער אומנאַטירלעך-בלאָנדער פריזור, וועלכע
האָט אים אייערנעכטן באַגלײט אין אים-ישטערן", לעבן דער גרויסער
אָפּערע. קורץ, יענע אָפּגעפאָרענע לייביכע פון קינסטלער-בולװאַר, װאָס
לייגט, װי עס ווייזט אויס, לעבלעכע קאָמפּרעסן צו האַרקאַװקעס אויס-
געפּאַטשטער באַק...

אין זיין, ברינס, גערייצטקייט האָט אים דאָס פאָרל -געטראָפן וי
אַ פאַרפאָלגונג, דאָס קאָמישע אין זיי איז פאַרשוואונדן, דאָס סימבאָלישע
איז געבליבן. ער, ברין, אַנטלויפט פון זיין פאַרגאַנגענהײט און זי לויפט
אים נאָך. ער איז אַרײן כאַפּן אַ טרונק און אַ צובייס, אָפּרוען זיך אַ וויילע,
און זי, די פאַרגאַנגענהײט, זיצט שוין דאָ ווידער און װאַרט אויף אים,.
באַטאַפּט אים מיט אירע לאַנגע קלעפּיקע לאַפּקעס, באַטראַכט אים מיט.
ניט-גוטע צוויי פּאָר אויגן.. . אפשר באַצאָלן די באַשטעלונג און ווידער
לויפן ? ניין, דאָס ניט! איך זיץ דאָ, טרינק מיין ביר און זאָל דאָס
פּאָרל קוקן און קראַפּירן. איך זיץ !

אין ברינס פּנים איז אָבער, קענטיק, געשטאַנען זיין ניטיצופרידנ-
קייט מיט זיך אַלײן, זיין מידקייט, זיין ניט-זיכערקייט אין דער נעקסטער
שעה, ווען ער װעט שוין האָבן אויסגעטרונקען זיין גלאָז ביר ... . װאָרעם
אינעם חוצפּהדיקן אָנקוקן װאָס האַרקאַװקעס דאַמע האָט אים אָנגעקוקט,
איז געווען קלאָר געזאָגט אויף שטום-לשון: עזע נאָר, זע, װאָס עפּעס
אַלײין? װאָס עפּעס אַזױ צעטראָגן?!..* האַרקאַװקע האָט איר נאָך
צוגעהאָלפן: אַ קוק געטאָן אויף זיין זייגערל, אַ קוק אויף ברינען, און
אַ קרומער שמייכעלע האָט זיך צעשלענגלט אױף זיינע פאַרװעלקטע
ליפּן: ,הע, הע! דו זשליאָקעסט איינער אַלײין? שױן װייטער אַװעקי.
געװאָרפן דיך ? נאַ, דאָס מאָל, גאָט צו דאַנקען, בין איך ניט שולדיק...*

שפּעטער, ווען ברין איז געווען רואיקער און האָט זיך רואיקערהייט
איבערלייגט, האָט ער אַלײן פאַרשטאַנען, װי קינדיש עס איז געווען צו
מיינען, אַז יענע מיינען אַזױ .... אָבער אין דעם מאָמענט איז ער ניט
געווען אימשטאַנד אָפּצוגעבן זיך אַ קלאָרן חשבון. יעדער ריר און יעדער
בליק האָט אים אויסגעזען צען מאָל איבערגעטריבן, פאַרגרעסערט און
אָפּלאַכעריש געװוענדט קעגן אים. זיין כעס אױפן פּאָרל, װאָס ,פאַר"
פאָלגט? אים דאָ, האָט אין אים געקאָכט. נאָך אַ װײלע אַזאַ און ער
װאָלט אויפגעשפּרונגען און געװאָרפן זיין ניט:דערטרונקענע גלאָז ביר

206

האַרקאַווקען אין קאָפּ אַרײן, דעם ניט-דערגעסענעם סענדוויטש -- אין
מיאוסן פּנים, | | |

אָפּגעהאַלטן דערפון האָט אים אַ נייער גאַסט, װאָס האָט אים אויס-
געזען באַקאַנט. אַ שלאַנקער מאַן מיט קלוגע אויגן און מיט א דערבי-
קאַפּעליושל אויפן קליינעם קאָפּ איז אַרינגעקומען. פאַרבייגייענדיק
האָט אים יעגער העפלעך באַגריסט, און ברין האָט זיך דערמאָנט, אַז
דאָס איז דעלבאַק, זשאַן דעלבאַק דער קריטיקער און דער נאָענטער מיט-
אַרבעטער פון ,נאָטר אַריט"=), װאָס האָט אַזױ טרעפלעך אַרונטערגעריסן
סאָניאַס , פיאָלעטע און געלע סימפאָניעסט", וען זי האָט אָנגעמאַליע-
װעט אַ סך ליװונטן אין ראַמען און איז געװאָרן זעלבשטענדיק...
האָט זיך ברין אויפגעשטעלט, אָנגערופן אים ביים נאָמען און געבעטן
צוזעצן זיך, אויב... פאַרשטייט זיך, אױב קיינער װאַרט דאָ ניט
אויף אים,
זשאַן דעלבאַק האָט די איינלאַדונג אָנגענומען, צוגעזעצט זיך, פאַר-
זיכערנדיק ברינען, אַז ער איז זייער צופרידן צו טרעפן זיך מיט אים,
װאָס מאַכט ער ? שױן לאַנג ניט געזען זיך... אויף װאָס אַרבעט
ער איצט 1.,

ברין האָט ניט באַװיזן צו ענטפערן, װאָרעם ביים טישל קעגנאיבער
איז געװאָרן אַ שטיקל גערודער. האַרקאַװוקע האָט אומגעדולדיק גענומען
רופן דעם סאַרווער און באַצאָלט שטייענדיקערהייט. די אָנגעקרױזלטע
דאַמע האָט נערוועאיש גענומען זוכן דעם צווייטן אַרבל פון איר מאַנטל
מיט איר דיקן אָרעם, ביז דער קאַװאַליער אירער האָט זיך געכאַפּט און
גענומען העלפן. און ביידע, ניט אומקוקנדיק זיך מער, האָבן אין איילע-
ניש פאַרלאָזן דעם קאַפעזאַל, / | |

ברין האָט מיט צופרידנקייט נאָכגעקוקט דאָס אַנטרונענע פּאָרל,
אָנגעקוקט דעלבאַקס פאַרשמיצטן אויסדרוק און ניט פאַרשטאַנען דעם
צוזאַמענהאַנג, ביז יענער האָט זיך צעלאַכט:

--- וי אַ מויז דערזעענדיק אַ קאַץ!.. זינט איך האָב אין
,נאָטר אַריט* אַרונטערגעריסן די טובה-קריטיק פון אָט דעם אַנטלאָפּענעם
,מאָסיע? קאָן ער דאָס ניט פאַרגעסן. ער װעט שוין פאַרזאָגן אַ צענטן
צו מאַכן אַזעלכע אויסשטעלונגען. אַך. אַנטשלדיקט!..

דעלבאַק האָט זיך, ווייזט אויס, געכאַפּט, אַז האַרקאַװקעס טובה-
אויסשטעלונג האָט געהאַט צו טאָן מיט ברינס אַװעקגעגאַנגענער ווייב,
האָט ער זיך דערפאַר אַלײין איבערגעשלאָגן מיט אַ ניט פּאַסיקער אַנט-
שולדיקונג.

*) ,אונדזער קונסט".
1207

--- אין אַלגעמײן, --- האָט דעלבאַק מיד אַ גענעץ"געגעבן, --- האָב
איך היינט אַ שלעכטן טאָג. |

--- איך אויך... איך אויך! -- האָט ברין אונטערגעכאַפּט.
אַ ביסל צו היציק האָט ער דאָס געטאָן, אַזױ אַז דעלבאַק האָט אים פאַר-
וואונדערט אָנגעקוקט. און נאָך אַ וויילע טראַכטן, גענומען ריידן מיט
יענער פיינער איראָניע, וועלכע איז געווען אַזױ כאַראַקטעריסטיש אין
אַלע זיינע אַרטיקלען:

-- מיין שלעכטער טאָג מײנט ניט ספּעציעלע איבערלעבונגען,
נאָר ריין-קריטישע אַנטוישונגען. די מיטלמעסיקייט האָט מיך היינט
פאַרפאָלגט,. נאָכן פרישטיק האָב איך באַזוכט אַן אויסשטעלונג פון אַ
נייעם פּרעטענציעזן מאָלער --- מיטלמעסיקייט ! נאָך מיטאָג אַ קאָנ-
צערט --- מיטלמעסיקייט, היינט ביײנאַכט אַ טעאַטערישטיק געזען
קוים אויסגעזעסן..... ווידער אַמאָל מיטלמעסיק.

--- אַזאַ זאַך װי מיטלמעסיקייט, --- גיט ברין אַ הויב מיט אַ פּלײ-
צע, --- איז אפשר אַ מיטל צו כאַפּן אַ דרימל, אָבער זיין פאַרפאָלגט 1..
אויף מיר געזאָגט געװאָרן!.. |

-- זאָנט ניט! דעם ;גיהנום" פון דאַנטע קענט איר? דאָרטן איז
דאָ אַ סצענע פון די ,גײיטראַלע* און וי אַזױ זיי ווערן געמשפּט. דאָס
זיינען די געמיינסטע, די מיאוסטע צװישן אַלע געפּײניקטע. און דער
גרויסער דיכטער באַציט זיך צו זיי מיט דער געהעריקער פאַראַכטונג.
װאָרעם די ,נײיטראַלע? זיינען דער אײביקער שלאַבערדיקער מיטן
צװוישן יאָ און ניין, צװישן פּאָזיטיוו און נעגאַטיו, צװישן זינד און
פרומקייט, | |

די מיטלמעסיקע אין קונסט זיינען, אומגעפער, די זעלבע ;נײיטראַ-
לע" וי אין דער מאָראַל. זיי זיינען אָפּטמאָל שעדלעכער װי די שני
דיסטן. . . און פאַרװאָס ? דערפאַר ווייל צוישן טאַלאַנט און טאַלאַנט-
לאָזיקייט איז דאָ אַ תהום, אַן אייביקער תהום, וי צװישן פּאַפּירענע
און לעבעדיקע בלומען, וי צװישן אַנדערסענס אמתן און קינסטלעכן
סאָלאָװויל*), אויף ביידע זייטן תהום, צוישן אָט די צוויי פעסטונגען,
איז פון אוראַלטע צייטן אָן אויסגערופן געװאָרן דער קאַמף פארן גוטן
געשמאַק פון איין זייט און פאַר ,דערפאָלג* --- פון צווייטן זייט. ביי
די װאָס באַשיצן דעם גוטן געשמאַק איז אַלץ פאַרבאָטן, װי ביי די שטאַרק-
סטע אַסקעטן, ביי די װאָס האַלטן נאָר פון דערפאָלג איז אַלץ דער"
לױבט... דאָ ס, אייגנטלעך, איז דער תהום װאָס ליגט צװישן די ביידע

*) אוונע פון אַנדערסענס פּראַכטפולע מעשהלעך.

1208

ריכטונגען. און זיי װאָלטן זיך קיינמאָל ניט צוזאַמענגעטראָפן, ווען ניט
די מיטלמעסיקייטן, 1

די מיטלמעסיקייט --- דאָס איז די פּשרה, די געמיינע פּשרה, דער
װואַקלדיקער, ניט זייער ריינער בריק, װאָס פאַראייניקט פּאָעזיע און
שרייבן אין גראַמען, דערציילערישע קראַפט און רעפּאָרטאַזש, קונסט
און לובאָק"), מויק און קאַקאַפאָניע. אין דעם באַשטײט איר
גרויסע שעדלעכקייט װאָס זי מישט אויס עקסטאַז מיט חשבון,
מעטאַל מיט שטייך-קויל. זי, און נאָר זי, פילט אויס דעם אָפּגרונט,
צװישן די אייביקע קעגנזאַצן, מיט ווייכן. דאָס היײיסט, מיטן אָפּטאַל
פון אַלץ װאָס איז נאָר האַלביאמת, האַלב-ערנסט, האַלב-פאַראַנט-
װאָרטלעך, האַלב-טראַגיש און האַלב-:הומאָריסטיש, איבער אָט דער װויי-
כער מאַסע שפּאַצירט זיך דער מיטלמעסיקער לייענער, דער מיטלמע-
סיקער דענקער און מיטלמעסיקער קונסט-שאַצער און עס איז אים וואויל,
ער גייט איבער אָן שום דערשיטערונג פון שונד צו געניאַליטעט און ---
פאַרקערט, פון אָריגינאַליטעט צו שאַבלאָן, פון װיסנשאַפּט צו דעליטאַנ-
טיזם, און פאַרקערט. און ס'איז אים װוידער גוֹט. אַלע קעגנזאַצן װערן
פאַר אים איין פלאַך, איין געביט. ניטאָ קיין הייכן, קיין טיפע גריבער,
קיין שטרויכלענישן. ס'איז גלאַט... אַזױ אַרום פאַראייניקן זיך ביי
אים ווערטן מיט װערטלאָזיקײטן, אַזױ נײטראַליזירט זיך די שפּאַנונג
פון די גרעסטע מענטשלעכע גייסטער מיט קליין-בירגערלעכער אָפּגץ-
לאָזנקײט. זיין אָדער ניט:זיין מיט ,מהיכי תיתי",

-- איר זעט 1 -- אַזױ זאָגט דער מיטלמעסיקער, -- מען דאַרף ‏
קיין איבערקערעניש ניט, מען דאַרף נאָר אַביסעלע יוצאזיין פאַר
אַלעמען. דער עיקר --- פאַר דער מאָדע און פאַרן געשװאָרענעם קריטי-
קער, װאָס מאַכט אַ לעבן פון מבינות, און אַלץ װעט שוין ממילא זיין
גוט און פיין,

מיט אָט דער נאָכגיביקײיט אין שווער צו קעמפן װי מיט טיג,
דו שלאָגטט איין מיט דער גאַנצער קראַפט -- זי גיט נאָך, און באַלד
פילט זי אויס די געשאַפענע לאָך און װערט צוריק גלאַט און וייך,
מען זעט אַפּילו ניט מער דעם געשלאָגענעם אָרֹט... דערפאַר איז אַזױ
שווער צו דיסקרעדיטירן די מיטלמעסיקייט, און דערפאַר איז דער מיטל-
מעסיקייט גופא אַזױ לייכט צו רעהאַביליטירן זיך און צוריק פאַרנעמען
איר אױסגעװאַרעמטן אָרט. אָבער. מאָסיע ברין! איר זעט מיר אױס
זייער צעטראָגן. מיר שיינט, איר הערט אַפילו ניט װאָס איך רייד..,
אַנטשולדיקט, זייט איר עפּעס ניט אינגאַנצן?..

*) בּיליקע דרוק-מאָלערייען.
2099

ברינס פּנים האָט זיך ווירקלעך פאַרענדערט. ער אַלײן האָט זיך
אויף דעם ניט געריכט. אינמיטן פאָלגן נאָך דעלבאַקס געדאַנק, איז אים
מיטאַמאָל איינגעפאַלן, אַז פון קאַפּע ד'אַרקור, וואו ער זיצט איצט, איז,
אייגנטלעך, ניט מער וי אַ פערטל שעה גאַנג ביז דער לוקסענבורגער
אַלעע און דאָרטן וואוינט דאָך סאָלאַנש, אירע פענצטער גײיען אַרױס
צום פאָנטאַן פון די פיר וװועלט-ראַסן.. .

זיין אומרואיקייט האָט גיך גענומען שטייגן. דער איינגעדרימלטער
;צאָזדװײיטיק* אין האַרצן האָט זיך אויפגעכאַפּט: ,מען מוז זען צי אירע
פענצטער זיינען באַלױכטן, צי ניט...* אַ פינצטערער פאַרדאַכט איז
אויף אים פּלוצלונג אָנגעקומען און אינגאַנצן צעמישט. מיט געפּלאָנ-
טערטע ווערטער האָט ער זיך גענומען אַנטשולדיקן פאַר דעלבאַקן, אַז...
יאָ, איט איז עפּעס ווירקלעך ניט גוט. אפשר איבערגעאַרבעט זיך. ער
ווייסט אַלײן ניט.. . |

און פּונקט וי האַרקאַװקע, פון װעמען מען האָט דאָ אָקערשט
געלאַכט, בשעת ער האָט אַזױ איײליק פאַרלאָזן דאָס קאַפע-הױז, אַזױ
איז ער, ברין, אויפגעשפּרונגען פון זיין באַקװעמען אָרט. ' האַרקאַװקעס
נערוועאישער גלגול איז, דוכט זיך, אין אים אַרײן. ער האָט אויך אומ-
געדולדיק גענומען רופן דעם סאַרװער. באַצאָלט -- האָט ער זיך נאָך .
האַסטיקער אָפּגעזעגנט און איז אַרױס,

זשאַן דעלבאַק איז געבליבן זיצן ביים אײינלאַדונג-טישל מיט אַ מינע
פון פאַרלעגנקייט :

--- שווער צו גאַװירן אָט די באָהעמע-יונגען!.... ברין האָט אפשר
פאַלש פאַרשטאַנען מיין מיינונג װועגן מיטלמעסיקייטן? אָנגענומען
אַ ניט-געלונגענעם אויסדרוק אויף זיין חשבון ?..

דאָס איז אָבער ניט געווען דער פאַל,. געיאָגט האָט ברינען אַ גאַנץ
אַנדער חשבון, װאָס איז, אין גרונט גענומען, קיין שום חשבון ניט, נאָר
אַ ווילדער איינפאַל, וועלכן ער איז געלאָפן קאָנטראָלירן. ער מוז...
ער מוז וויסן דעם גאַנצן אמת און גלייך אויף אַן אָרט !'.. פון װאַנעט
האָס ער גענומען די זיכערקייט, אַז ער װעט ;דעם אמת" אַנטדעקן?
דאָס האָט ער אַלײן ניט געוואוסט. יאָגנדיק זיך אַרױף בולװאַר סאַך
מישעל, פאַרביי די געשלאָסענע טויערן פון לוקסענבורגער גאָרטן, האָט
ער געװאָלט נאָר איין זאַך: װאָס גיכער דערגרײכן סאָלאַנשס
וואוינונג, : -
אין עטלעכע מינוט אַרום האָט ער שין פאַרקערעװעט רעכטס,
פאַרביי דער גרויסער אָראַנזשערײע, און אָט לויפט ער שוין, אַ פאַר-
סאָפּעטער, אין דער לוקסענבורגער אַלעע. דער שמאָלער גאָרטן מיט די

500

בענקלעך איז דאָ אויך געשלאָסן. מען קאָן זיך דאָ אָבער האַלטן אין
שאָטן פון די דיקע נאַקעטע פּלאַטאַנעדבײמער. מילױפט איבער פון
שטאַם צו שטאַם, ביז מען דערקלייבט זיך צום הויז, וואו יענע וואוינט
און מען קוקט אַרױף. אָט איז דער פאָנטאַן און אַקעגךראיבער, אויפן
צווייטן שטאָק, סאָלאַנשס וואוינונג. די פענצטער זיינען שװאַרץ.
ניטאָ קיינער... דער בייזער גייסט זיינער האָט אים, אַלזאָ, אָפּגענאַרט,
איבערגעלאָזן זשאַן דעלבאַקן אינמיטן געשפּרעך, געלאָפן, געקומען.. .
און װאָס ? גאָרנישט..,. מיאוס, גאָר מיאוס! פאַרליבטע שילער.
װאָס האָבן זיך אָנגעלײיענט מיט דעטעקטיװו-ראָמאַנען, פירן זיך אַזױ
אויף,

און װוי ער יאַדעט זיך אַזױ און נעמט זיך דעם לעבער, דערהערט
ער מיט אַמאָל אַז אַ טאַקסי דערנענטערט זיך פון מאָנפּאַרנאַסער ראָג,
דאָרטן וואו קאַפע ;לילאַ* שלאָפט שוין איצט מיט אירע אויסגעלאָשענע
פענצטער. דער אָטאָמאָביל האָרנט צו אַ פאַרשפּעטיקטן פוס-גייער, װאָס
לויפט אַריבער די גאַס, פאַרלאַנגזאַמט זיין אימפּעט און בלייבט שטיין
לעבן טויער פון סאָלאַנשס וואוינונג,

ברין שטייט אין געדיכטן שאָטן פון אַ דיקן שטאַם און לוגט װי אַ
פאַרשװערער. זיין האַרץ בלייבט שטיין פון שפּאַנונג. און זע נאָר!
זיין חוש האָט אים ניט אָפּגענאַרט... ניין! ניט אומזיסט האָט ער
איבערגעלאָזן דעלבאַקן אינמיטן דרשה וועגן מיטלמעסיקייטן און גע"
קומען צולויפן אַהער. ניין, ניין! ניט אומזיסט,..

דער אָטאָמאָביל האָט קאָכנדיק אויפגעמאַכט איין פליגל און פון
אינעװײיניק איז עלאַסטיש, װי אַ גרויסער קאָטער, אַרױסגעשפּרונגען
אַ ברייט-פּלײציקער מאַן אין שװאַרצן און באַלד נאָך אים --- אַ יונגע פרוי
אין אַ מאַנטעלע מיט שװאַרצע עקעלעך. עס איז געווען דאָס זעלבע
הערמעלין-מאַנטעלע, וועלכן ער, ברין, האָט איבערגעלאָזן, מיט אָנדערט-
האַלבן שעה צוריק, אויפן הענגער אין טאַװערנע אויף אַוועניו װאַגראַם ...

אַרױסגײענדיק פון דער טאַקסי האָט זיך די יונגע פרוי פאַר" ‏
טשעפּעט, אומגערן אָדער אומיסטנע, מיט די קאָרקעלעך פון אירע באַ-
זילבערטע שיך. און אָנשטאָט אַרױסצוגײן איז זי אַזױ גוט וי אַרײנ-
געפאַלן אין די אויסגעשטרעקטע אָרעמס פון איר קאַװאַליער, וועלכער
האָט זיך דערמיט באַנוצט, געכאַפּט קושן זי און ניט אָפּגעלאָזן...
דער פּאַריזער נאַכט-שאָופער, וועמען ענלעכע סצענעס זיינען קיין נאַָװוינע
ניט, האָט געדולדיק געװאַרט ביז דאָס פּאָרל װעט ענדיקן. פון דער
פּראַקטיק האָט ער געוואוסט, אַז װאָס לענגער דאָס קושעניש װעט
דויערן, אַלץ גרעסער ועט זיין דאָס טרינקגעלט... און אַזױ איז טאַקע

501

געשען. נאָכן באַצאָלן אים, האָט זיך דערהערט זיין פריילעכער ,,מערסי".
דער אָטאָמאָביל איז אָפּגעפאָרן און דאָס פּאָרל האָט אָנגעקלונגען ביי דער
קאָנסיערזשקע. דאָס נאַכט-טירל פון טױער האָט זיך אָטאָמאַטיש
אויפגעמאַכט, איינגעשלונגען זיי ביידן און זיך פאַרהאַקט,

לאַנגע מינוטן ציען זיך... פאַרװאָס אַנטלויפט ער ניט ? קלאָר-
קייט האָט ער דאָך געװאָלט. איצט איז שוין אַלץ קלאָר ! .. אָבער דער
שאָטן פון הוילן פּלאַטאַןדבױם איז שװאַרץ וי פּעך און זיינע, ברינס, פיס
זיינען אין אים איינגעקלעפּט. שטייט ער און רעכנט קעגן זיין אייגענעם
ווילן, די צוויי טרעפּן, װאָס פירן צום גרעדן מיט די צוויי זילבערנע
דראַקאָנען און קווייטן אויף דער בעט-דעקע, האָט דאָס פּאָרל שוין לאַנג
געקאָנט באַשטײגן, זיי קושן זיך, מסתמא, נאָך יעדן טראָט-אַרױף,
דערפאַר געדויערט דאָס... נאָר אָט װוערט ליכטיק אין סאָלאַנשס
פענצטער! איין סטאָרע האָט מען פאַרגעסן, נאָר אױיך זי לאָזט זיך
אַראָפּ, אַן אַנדער ;אָדם* זיצט אין גזדעדן אָנשטאָט אים. באַלד װעט ער
דאָרטן ליגן אויך. . . דער פאַרטריבענער אָדם איז ער, ברין, מיט זיין.
אייגענעם כבוד. גײי, מענטש ! אין דער נאַכטיקער שטאָט אַרײן װאָס
דרימלט שוין און מורמלט פון איר אומרואיקן שלאָף מיט גערוישן
לויפנדיקע פייערלעך. פיס-קלאַפּערײ פון פאַרשפּעטיקטע פּאַסאַנטן און
מיט פאַרשפּעטיקטע טראָפּנס פון איינגעשלאָפּענעם פאָנטאַן...

42

וי געשלאָגן מיט אַ ציגל איבערן קאָפּ, אַזױ איז ברין געשטאַנען
אומבאַוועגלעך, אַפּאַטיש... און מערקווירדיק ! אַ שמייכעלע האָט אים
צעצויגן די ליפּן, אין הינהער-פּלעט, וי ער איז געווען, האָט ער פונדעסט-
וועגן געהאַט אויגן צו זען דעם קאָמיזם פון זיין לאַגע: איצטער ווייסט
ער פאַרװאָס ער איז אַזױ געלאָפן, געטריבן אַהער האָט אים דאָס זעקסטע
געפיל, מיט וועלכן אָקוליסטן מאַכן געשעפט. נאַ, דאָסמאָל האָט זיך
דאָס אַרױסגעװיזן אַלס ריכטיק., . איז אָט שטייט ער דאָ, אין אַ שאָטנ-
דיקן ווינקעלע, און זעט צו װי דאַל נעמט אים אַװעק זיין מאָדעל-מײידל,
דאָס לייוונטענע בילד האָט זיך אַרױסגעװיזן שװאַך. דער מירמלשטיין-
בלאק האָט דאָס בילד דורכגעריסן. דער סקלפּטאָר-האַמער האָט צע-
קלאַפּט דעם פּינזל. װער ס'איז ברוטאַלער, דער געװוינט... איצטער,
וי עס ווערט דערציילט אין אַ שונד-ראָמאַן, װאָלט מען געדאַרפט שפּילן
דעם אייפערזיכטיקן, אָנקלינגען, זיך אַרײנברעכן אין סאָלאַנשס וואוי-
נונג, כאָפּן דאַלן אין פּאַדזשאַמעס און אָנהויבן שיסן... האַ, האַ, יאָ.
איצטער איז די ריכטיקע צייט!.. |

202

דאָס אומווילקירלעכע געלעכטערל האָט ברינען אויפגעוועקט פון
זיין פאַרשטיינערונג און, וי אַ ברויזנדיקער גאַז, אָנגעפילט אים, געמאַכט
לייכטער. די פיס האָבן זיך גענומען באַװעגן פון זיך אַלײן, לכתחילה
לאַנגזאַם, דערנאָך --- גיכער און גיכער. איצטער װאָלט מען זיך געדאַרפט
אַרײנזעצן אין אַ נאַכט-טאַקסי און פאָרן אַהײם, פּראָסט און פּשוט פאָרן
אַהים און לייגן זיך שלאָפן,. ס'איז אַפילו ניט ווער-ווייסט װאָס פאַר אַ
פינאַל צו אַזאַ ברויזנדיקן, קורצן ראָמאַן. ווען ס'איז, אָבער, ניטאָ מיט
װאָס צו ענדיקן, שרייבט דער שלימזלדיקער פאַרפאַסער צו: ;אַזױ איז
דאָס צעשיידטע פּאָרל אַװעק שלאָפן, יעדער איינער אין זיין וואוינונג,
און אַלץ איז אַװעק מיט זיין נאָרמאַלן גאַנג.,," |

נאָר דאָס פאָרשטעלן זיך זיין פינצטערע אַטעליע אויף רי-װאָזשי-
ראַריד האָט ביי ברינען באַלד אויסגעלאָשן די לעצטע בליצלעך פון זיין
תליה-הומאָר. ער האָט זיך פאָרגעשטעלט דאָס פירעקיקע שטיק פינצטער-
ניש אין זיין היים, מיטן קליינעם פירעק פון דאַך-יפענצטערל אין דער
הויך ; דאָס אומברחמנותדיק קאַליע-געמאַכטע בילד אינעם זעלבן חשך,
מיט איינגעגעסענער גאָלדיפאַרב באַשפּריצט: דעם לעצטן רית פון
סאָלאַנשס פּאַרפיומירטע האָר אויפן באַלקאָןבעט... דאָס האָט אים
אַזױ אָפּגעשראָקן, אַז ער האָט גענומען אויסמיידן יעדער פאַרבייפאָרג-
דיקע טאַקסי, כדי ניט לאָזן פאַרפירן זיך פון איר. די פיס האָבן גע-
אַרבעט אַלץ גיכער און גיכער. און, וי אין אַ גרױזאַמען שפּיל-ראָד
אויף אַ יאַריד, האָבן זיך אים געדרייט אין מידן קאָפּ די העליש-קאָלירטע
נאַכטיהעמדער, װאָס בייטן זיך, אַװדאי, איבער סאָלאַנשס טונקעלן
לייב: בלויע, רױטע, גרינע, געקווייטלטע, געפּינטלטע. ער זעט אַפילן
וי דאַל ווערט אַלץ מער און מער גערייצט, ביז ער שלאָגט איין מיטן
האָרן אין רויטן זייד אַרײן, פון לעצטן עפעקטפולן העמד, וי א צעוויל-
דעוועטער אָקס אויף אַ שפּאַנישער אַרענע...

אָפּגעגאָסן מיט שווייס, האָט זיך ברין ווידער דערזען אויפן האָר-"
ביקן בריק פון דער סענע קעגנאיבער ;נאָטר-דאַם דע פּאַריז*, אפשר
גאָר אַ שפּרונג-טאָן איבער דער אייזערנער פּאַרענטשע?.. ער האָט
שוין אַפילו אַזױ דייטלעך דערשפּירט, אין זיין פאָרשטעלונג, דעם ערשטן,
שווערן פּליוך אין דעם מוטנעם װאַסער. דאָס דורכדרינגען פון דער
קאַלטער נאַסקײט דורך אַלע קליידער,. עס קאָן נאָך אָפּגליקן און ביים
פאַל-אַראָפּ אָפּקלאַפּן זיך מיטן קאָפּ אָן אַ באַרזשע, אָן אַ שטיק אייזן און
פאַרלירן דאָס באַוואוסטזיין נאָך איידער װאָסיװען... קװאַטש ! ס'איז
דאָס זעלבע שונד וי אַרײנרײסן זיך אין סאָלאַנשס וואוינונג, װוי פאַר-
בינדן אַ באַקװעמע פאַרהעלטעניש מיט מאַדאַם מלאָטעק, וי איבער-
בעטן זיך מיט סאָניאַן...

א

0

דער נאָמען פון זיין געוועזענער פרוי האָט ביי אים אַרױסגערופן
אַ נייע כװאַליע פון הילפלאָזן צאָרן :

--- זי, און נאָר זי, איז שולדיק אין אַלץ! די ערשטע גרוב האָט
זי אױיסגעגראָבן צו זיינע פיס. זינט דעם פאַלט ער אַלעמאָל אַרײן און
װאָס ווייטער אַלץ נאַרישער און טיפער. עס איז גוט, עס איז זייער גוט
װאָס אויך זי בלאָנדזשעט אַרום היינטיקע נאַכט. זי בלאָנדזשעט אַװדאי
! אַזױ װוי ער, בשעת דאַל, איר תכשיט, אַמוזירט זיך מיט אַן אַנדערער...
איין זאַך איז אומפאַרשטענדלעך: וי אַזױ האָט זי, סאָניאַ, דערלאָזן
דערצו! זי איז ניט פון יענע װאָס לאָזן זיך אַװעקװאַרפן אָן אַ פאַר-
װאָס... ס'איז כמעט וי זיכער, אַז געשען איז דאָס אינמיטן פאָרן
אַמוזירן זיך צום מאָנמאַרטר,. דאַל און סאָלאַנש האָבן געמאַכט אַזױ,
זיי זאָלן פאָרן באַזונדער און, אינמיטן וועג, פאַרקערעװועט און --- ניטאָ..
האַ, האַ ! אַזעלכע שטוקעס פּאַסן זייער גוט פאַר סאָלאַנש בירט און פאַרן
סקולפּטאָר, וועלכער האָט ליב, וי ער אַלײן זאָגט, אָנצונעמען אַלץ מיט
די הענט... זיצט זי איצט, סאָניאַ, אין מאָנמאַרטר-קאַבאַרעט. זי
פון איין זייט, מאַדאַם מלאָטעק פון דער צווייטער זייט, פראַנסואַ לופּען
אין מיטן, זיצט און װאַרט. ער טרייסט זיי, זעצט אַרײן דעם מאָנאָקל
אין לינקן אויג און נעמט אים אַרױס און זיי װאַרטן. האַיהאַ, װאַרטן

זי

,.4

איבערצוחזרן עטלעכע מאָל דאָס װאָרט ,, װאַרטן", אין אַלערלײ טע-
נער און װאַריאַציעס, האָט אים מאָדנע הנאה-געטאָן. ס'האָט אים גע-
קילט דאָס האַרץ. כדי נאָך מער אויסצוציען די קינדישע הנאה, האָט ער
גענומען מאַכן נייע קאָמבינאַציעס מיטן זעלבן װאָרט :

-- װאַרטן זיי, הייסט דאָס, זאַלבעדריט אין קאַבאַרעט. נאָר סאָ-
ניאַס װאַרטן איז פון גאָר אַ באַזונדער סאָרט. זי װאַרט אויף דאַלן, און
אויף מיר װאַרט זי אויך. אויב ניט איך --- װעט זיך דאַל צוריקקערן,
אויב ניט דאַל ---- איך, זיצט זי אַזױ און װאַרט.

באַלד, אָבער, האָט זיך ברין געכאַפּט, אַז אָפּלאַכן אַזױ פון אַ שװאַכן
מענטשן,װי סאָניאַ האָט זיך אַרױסגעװיזן, איז קליינלעך און אַז ער אַלײן
איז ניט אין אַ בעסערער לאַגע וי זי, כאָטש ער ,;װאַרט* ניט. האָט ער
זיך אַלײין אויסגעזידלט און זיין לעצט ביסל ענערגיע אַרײנגעטאָן אין
שטעלן פיס,

ער האָט איצט געשפּרײזט פאַרביי דעם קליינעם קאַפע צװישן
,האָטעל-דע-וויל? און ,, שאַטלעי*, וואו ער. האָט זיך צום ערשטן מאָל ‏
באַקענט מיט סאָלאַנש בירט... יאָ, מיט איר. באַלד האָט ער
זיך אָנגעשטױסן אָן שווערע, אױסגעשפּאַנטע פורן, פול מיט קרױט

504

און מערן און סאַלאַטן, און דערזען, אַז ער איז נאָענט צום ,פּאַריזער
מאָגן*, אָדער צו די פּאַריזער האַלעס: די זעלבע האַלעס, וועלכע עמיל
זאָלאַ האָט אַזױ ברייטלעך באַזונגען אין זיין ראָמאַן מיט אַן ענלעכן
נאָמען. נאָך דער רױיכיקינעפּלדיקער לופט, אין די נאַכטיקע גאַסן, האָט
אים דאָ באַזונדערס אָפּגעפרישט דער קאָנצענטרירטער ריח.פון פראַנק-
רייכס פעלדער און גערטנער. דאָס בעסטע האָבן זיי אַלע אַהער געשיקט,
כדי צו דינען פּאַריז --- זייער קעניגין... |

אָפּגעפרישט זיך, האָט זיך ברין דערמאָנט, אַז דאָ, אין די קליינע
רעסטאָראַנדלעך, אַרום די האַלעס, קאַן מען באַקומען די בעסטע ים-
פרוכטן, אין ווייס-וויין און מיט קרייטעכער געקאָכט. אין דער פאַר-
טאָגיקער קאַלטער לופט דערקוויקט דאָס בעסער וי קאַװע. דעם דאָזיקן
סוד ווייסן די פּאַריזער הוליאַקעס, װאָס טרייבן זיך אַרום גאַנצענע געכט,
אַהער, אין די האַלעס, קומען זיי פאַרטאָג צו נעמען זייער ערשטן
פרישטיק, '

אין אַ וויילע אַרום האָט זיך ברין דערזען װוי ער זיצט ביי אַ גרויסער
שיסל מיט פּאַרעדיקע ים-מושלען און ביי אַ פלאַש לייכטן וויין. און
אַרום אים -- אַ פאָלק פון קרעפטיקע מענטשן, מיט דריי איילנדיקע
פּלייצעס, אין בלויע ברייטע בלוזעס מיט פּיטאָרעסקע היט אויף די
גרויסע קעפּ און מיט מאוימדיקע רויטע גאַרטלען, װאָס כאָפּן אַרום, װי
פּאַנצערן, זייערע געזונטע בייכער,. דאָס זיינען געווען די באַרימטע
גבורים פון די האַלעס, װאָס הויבן אויף פינף-הונדערט-פונטיקע משאות
אויף זייערע רויטע קאַרקן, זיצן זיי דאָ און לענע-אונטער דאָס האַרץ
איידער די האַלעס װעלן זיך עפענען און די הורט-סוחרים וועלן זיי רופן
אַריבערצושלעפּן, פון די פּראָװינץ:וועגענער אין די קראָמען און שפּײכ-
לערס, טױיזנטער און טויזנטער טאָנען עסנװאַרג.

--- אָט, --- האָט ברין פיבערדיק געטראַכט, שלינגענדיק איינס נאָך
| איינס די געקאָכטע ים-פרוכטן, --- אָט איז ער איינער פון די געזונט"
בלוט רעזערוואואַרן, װאָס דאָס פראַנצויזישע פאָלק באַזיצט, װאָס די
גרעסטע שונאים פון זעלבן פאָלק זאָלן ניט זאָגן ! אַ פאָלק װאָס באַזיצט
נאָך, אויסער זיין אינטעליגענץ, אַזאַ קלאַס פון גבורים, איז נאָך ווייט
ניט דעגענערירט און ניט אױיסגעשעפּט. פון אָט די גבורים ציט דאָס
גרויסע פאָלק זיין חכּמה, זיין ליבע צו פרייהייט און זיין פיינעם געשמאַק,
וי אַ ברענענדיקער קנויט ציט זיין ליכטיקייט פון אַ פאַרפעטסטן טאָפּ
אָנגעפילט מיט נאַפּט; וי דער מאָטאָר ציט זיין קראַפט פון שװאַרצן
קויל. און וי ווייט זיינען זיי, אָט די אַלע אַטלעטן מיט די װאָרצלדיקע
לאַפּעס און קאַרקן פון אייזן, פון יענער צעלאָזנקייט, וועלכע עסט מיך

505

לעבעדיקערהייט, צוליב וועלכער איך פאַרברויך מיינע בעסטע טעג און
נעכט לויפנדיק נאָך שאָטנס, נאָך קאַפּריזנע ווייבער. קוקנדיק אויף
אַזעלכע פאַרשװאַרצטע און קרעפטיקע װאָרצלען פון אַ פאָלק, נעמט מיך
אָן אַן עקל צו זיך אַלײין... סאַרװער, נאָך אַ פלאַש װויין!.. אַהער
און נאָר אַהער דאַרף אַזאַ מאָלער װי איך קומען זוכן מאָדעלן, ניט אין
די סאַלאָנדלעך און ניט אין די קאַפע-הייזער מיט די צעקראָכענע נפשות,
וועלכע זיצן דאָרטן, טאָג-איין טאָגיאױס, און װאַרטן --- די גבורים פון די
האַלעס און ענלעכע זאָלן צוגרייטן פאַר זיי און צוטראָגן אויף טעצעלעך
פון אַלדאָס בעסטע... פוי.! עס וערט מיר באַלד ווידער ניט גוט, ווען
איך דערמאָן זיך אָן די געפאַרבֿטע פּיסקלעך און געלאַקטע נעגעלעך און
אויפגעשטעלטע פריזורן, וי פּאַפּירענע דעקאָראַציעס אין אַ װאָדעװיל.
גערעכט איז געווען פריינט גאַבראָנסקי ! ער האָט דאָס מיר דער ערשטער
אויסגעמוסרט, אַז איך גיב זיך צופיל אָפּ. מיט אַבסטראַקטע זאַכן. איך
מאָל ,שניי-מענטשן", סימבאָלן פון ,גרינע נעכט"... צוליב װאָס ‏
סימבאָלן און ניט די נעכט גופא ? פאַרװאָס דווקא שיינע פּנימלעך,
געטאָקטע הענטעלעך און פיסעלעך און ניט קרעפטיקע כאַראַקטער"קעפּ 1
מענטשך-געזיכטער, וי דער גרויסער מייסטער פון אַלע צייטן, װי רעמ"
בראַנד האָט זיי געמאָלט, זיינען אַפילו ניט געווען שיין אין קלאַסישן
זין פון װאָרט, זיי זיינען אַפילו, מיט זייער ניט- שיינקייט, געוען
אַ קעגנזאַץ צום אויפגעלעבטן קלאַסיציזם פון זעכצנטן יאָרהונדערט.
די שיינקייט פון רעמבראַנדס שעדעוורען איז געווען גאָר אַן אַנדערע, אַן
אינערלעכע. מענטשלעכע קנייטשן האָבן ביי אים געלויכטן פּונקט אַזױ
וי די פּראָפילן פון די שענסטע מאַדאָנעס. די ליידנדיקע געזיכטער און
טיפסטע מענטשלעכע אויגן האָט ער געפונען אין די אמסטערדאַמער
יידישע גאָסן, אין האַלב-פינצטערע געוועלבלעך, צװישן אַלטװאַרג-
הענדלער. אַהער דאַרף לויפן אַזאַ איינער וי איך, פאַרפיקסירן אויפן
ווייסן קאַרטאָן אָט די פינצטערע טיטאַנען, װאָס שלעפּן שפּייז פאַר קאַר"
ליקלעך און טראַכטן אַפּילו ניט צו בונטעווען זיך קעגן אַזאַ באַרוף.
זיי שלעפּן מוראדיקע משאות אויף די קאַרקן פון דער פייכטער אויפגע-
ריסענער ערד, און די אױיסגעפּוצטע ליליפּוטלעך זיצן אויף ווייכע בענקע-
לעך, שטרעקן אויס הילפלאָזע הענטעלעך, קאָמאַנדעװען און שרייען
אויף זייערע ריזיקע שפּייזער --- יענע זאָלן זיין נאָך רירעוודיקער, זאָלן
גיין גיכער... דאָס, האַ, האַ, װאָלט געווען אַ סימבאָל! אַ סימבאָל
און אַ װאָרנונג, אַז די פיינסטע קולטור איז פאַרמשפּט צום טױט, אָן
דער רויער קראַפט, וועלכע שפּײיזט זי און באַשיצט זי פון אַלע זייטן...

אַ סענטימענטאַלער געװיין-קראַמף האָט ברינען אָנגענומען. אין

200

זיין פּלוצלעכער האַלב-שיכורער ליבשאַפּט צום ;פּאָלק* האָט ער זיך
שיר ניט געװאָרפן קושן די גרויסע פאַרמאַזאָליעטע לאַפּעס פון די ריזיקע,
רויט-געגאַרטלטע גבורים, װאָס הודזשען דאָ אַרום אים אין פאַרטאָגיקן
דאַמף פון פיש-זופּן און וויין אויף די דעמבענע טישן... נאָר דאָס
װאָלט שוין געווען אַ ביסל צו טעאַטראַל און צו אויפפאַלנדיק ! בעסער
איז לויפן צו מישעל גאַבראָנסקין אויפװעקן אָט דעם ליבן טשודאַק,
וועלכער האָט אים דער ערשטער אויפמערקואַם געמאַכט װעגן דעם
מאָלעריש-פאַלשן סטיל װאָס ער האָט זיך אויסגעוויילט, אויפוועקן אים
און שווערן אים, אַז ער איז גערעכט און אַז זיין באַציאונג צו קונסט
איז אַ גערעכטע און אַז פון היינט אָן און ווייטער װעט ער, ברין, תשובה-
טאָן און אויפהערן מאָלן פאַר , איידעלע ליידיקגייער און פאַר ראַפינירטע
סנאָבן", װי דאָס הייסט ביי גאַבראָנסקין. ער װעט אויפהערן מאָלן
סטיליזירטע לייוונטן, און בכלל --- אַלץ װאָס איז אַבסטראַקט און אומ-
פאַרשטענדלעך פאַרן פּראָסטן פאָלק... יאָ, דאָס איז זיין פעסטער
באַשלוס !

אומגעדולדיק וי ברין איז געװאָרן, האָט ער זיך, פונדעסטוועגן,
באַלד איבערגעלייגט, אַז לויפן אויפוועקן גאַבראָנסקין, צוליב אַזאַ האַרץ-
אויסגיסעניש, װאָלט געווען איבעריק און זייער טאַקטפול --- אַװדאי
ניט... מילא, ער װועט שוין וי ניט איז איבערװאַרטן דאָ דעם סוף נאַכט,
אַבי ניט גיין אַהיים און ניט אַרײנפאַלן אין דער טונקעלער אַטעליע,
וי אין אַ גרוב-אַרײן, |

די פּוסטע ים-מושלען אין שיסל זיינען געװאָרן אַלץ מער. דער
גאָלדיקער וויין אין פלאַש --- אַלץ װײיניקער. און מיטן ערשטן בלויען
אויף טאָג האָט ברין געכאַפּט דעם ערשטן אָטאָבוס ביי די האַלעס און
איז אַװעקגעפאָרן צום לאַטײנישן קװאַרטאַל,

3

אויף זיין אָנקלינגען אין טיר איז גאַבראָנסקי אַרױס אויפצומאַכן
אים, אַזױ װי ברין האָט זיך פאָרגעשטעלט, אַזױ און ניט אַנדערש דאַרף
דער אַלטער געלערנטער אויסזען אין דער פרימאָרגנדיקער שטונדע:
אַלײן גרוי, אין אַ גרויען כאַלאַטל, מיט שיטערע צעשפּלאָשעטע הערלעך,
מיט פאַרשלאָפענע בולטע אויגן און מיט באַפאַרבטע פינגער, װאָס
לאָזן זיך קיינמאָל ניט אָפּװאַשן. אַ זויעריקער, אַ מידער... ברינס
אימפּעט און זיינע געשפּאַנטע סענטימענטן האָבן אים גלייך אָפּגעלאָזן :
ביי אָט דעם גי איך דאָס זוכן הסכמות, גייסטיקע שטיץ ? גיכער דאַרף
ער אַלײן זיי האָבן...

507

-- דו? -- האָט גאַבראָנסקי פויל אַ קראַץיגעגעבן זיין מאָגערע
פּאַטילניצע.

-- איך... -- האָט ברין אָפּגעענטפערט מיט אַ דערדריקטער
שטים. ---אַנטשולדיק װאָס.... אַזױ פרי, כ'האָב מורא געהאַט װעסט
אַװעקגײן... |

--- עפּעס איז געשען ביי דיר .. קום אַרײן, קום אַרײן! ס'איז
קאַלט,

בויין איז אַרײן און געשוויגן,

-- איינער אַלײן? --- האָט אים גאַבראָנסקי אַרײנגעקוקט אין די
אויגן, --- און וואו איז זי ?

--- די פּאַװע ? אַוועקגעפלויגן...

--- אַזױ גיך ? |

--- ביי איר איז דאָס ניט צויגיך .. .

וי ער שטייט אַזױ אין שיטערינקן כאַלאַטל האָט זיך גאַבראָנסקי
צוגעזעצט, מען װאָלט געקאָנט מיינען, אַז ער האָט דערפילט אַ שװאַכ-
קייט אין די קני פון ברינס שלעכטער בשורה.

-- איז זעץ זיך, זעץ זיך אויך אַנידער!.. װאָס אין געשען?

-- דאָס זעלבע, --- האָט זיך ברין שטילינקערהייט צוגעזעצט, --
דאָס זעלבע װאָס דו פרעגסט היינט, האָסטו שוין נעכטן געקאָנט פרעגן,
נעכטן בינאַכט... |

--- שוין נעכטן, זאָנסטו? כ'האָב דאָס ניט באַמערקט. זי איז
געווען אַזױ ליבלעך, אַזױ פאַרליבט אָנגעקוקט דיך...

--- אַ שוישפּילערין איז זי אַ גוטע.

-- אָבער סתם אַזױ ? דאָס װעט זי דאָך ניט טאָןי..

--- פאַרװאָס ניט ? מען בייט איבער אַ געליבטן וי אַ פרישע נאַכט-
העמד. זי האָט אַזעלכע העמדער אַ היפּש ביסל. . . איבעריקנס, אויך איך
בין ניט בעסער, זי האָט מיך אַזױ גוט װי געכאַפּט מיט אַן אַנדערער.
נעכטן איז דאָס געשען. נו, האָט זי מיר אָפּגעצאָלט מיט דער זעלבער
מטבע,

--- איז דאָך גוט. זענט איר דאָך ביידע קוויט...

--- גאָר ניט גוט. און גאָר ניט קוויט. ביי מיר איז דאָס געווען
אַ שטיקל צייט-פאַרטרײב. ביי איר --- נקמה. בלוטיקע נקמה. דאָס בילד,
װאָס זי האָט מיר געהאָלפן מאָלן, האָט זי מיר אויך קאַליע-געמאַכט...

--- אויב אַזױ, בלייבט מער ניט וי רחמנות- האָבן אויף דיר. יאָ,
רחמנות-האָבן. אָבער איך טויג ניט דערצו. ווייבער טויגן דערצו בע"
סער.י. |

508

--- מיין ווייב... דאָס הייסט, מיין געוועזענע ווייב, האָט דאָס
געװואָלט טאָן. איך האָב ניט דערלאָזן...

-- סאָניאַ ? נאַ, דאָס ווייסטו איז נאָך קיין שום באַװײז, אַז אַזאַ
מיטל טוג ניט, פון דער אייגענער הוט מאַכט מען קיין פלאַסטער ניט.
אָט, אַ פרעמד שטיקעלע הױיט! אַ פרעמדס...

--- רעדסט עפּעס מיט רעטענישן,

--- אַזױ דאַרף אַלעמאָל ריידן אַ גוטער דאָקטאָר, דער חולה זאָל זיך
ניט אָנשטױסן וי עס האַלט מיט אים... קאַװע װעסטו טרינקען?
איז קום אין לאַבאָראַטאָריע אַרײן,. ס'איז מיין קיך אויך. מירן ביידע
קאָכן,

אין קיך האָט גאַבראָנסקי אַװעקגעדרײט אַ גלעזערנע קאָלבע איבער
דער ספּירט-מאַשינקע, אָנגעצונדן און אַרויפגעשטעלט װאַסער,

-- טוט דיר טאַקע אַזױ וויי ?.
געגעבן א דריי-אויס, |

--- המ ... -- האָט ברין אויפגעציטערט פון אַזאַ פּלוצלעכקייט, ---
און דו צווייפלסט ?

-- דאָס ניט. איך מיין נאָר, אַז ס'איז ביי דיר אַ פיקטיווער וויי"
טיק, ביי אַזאַ געזונטן יונג וי דו ביסט... ווייסט, ביי פאַרוואונדעטע
סאָלדאַטן, ניט דאָ געדאַכט, קומט אָפּטמאָל אויס אַראָפּצונעמען אַ האַנט,
אַ פוס. די וואונד איז שוין לאַנג פאַרהיילט און דער גענעזענער קלאָגט
זיך אַלץ, אַז די אָפּגעשניטענע פוס טוט אים וויי. די פינגער, וועלכע
עקזיסטירן שוין ניט, ברענען אים וי פייער. ווייסטו פאַרװאָס ? וייל
דאָס נערוון-קניפּל, דער באַשטימטער פונקט אין מוח, וועלכער האָט אָנגע-
פירט מיט די פונקציעס פון אָפּגעשניטענעם פוס, איז נאָך ניט אַטראָ-
פירט, האָט נאָך ניט באַװיזן אָפּצושטאַרבן...

--- מיינסטו מיך מיט דיין משל ?

--- אַװדאי דיך,. ביסט נאָך גענוג יונג, גלויב מיר ! דיין גע-
זונטער גוף איז שוין גרייט צו גליען פאַר אַן אַנדערער, נאָך היינט און
גלייך אויף אַן אָרט, נאָר איין מוחיקעמערל לעכצט נאָר נאָך דער אַװעק-
געגאַנגענער. דערפאַר דוכט זיך דיר, אַז זי לעבט נאָך, אַז אָן איר קאָנסטו
ניט אויסקומען.. אַ שאָד װאָס דו האָסט דאָ איצט ניט דיין מוטער,
אָדער אַזאַ איינע, װאָס װאָלט זי געקאַנט פאַרטרעטן. דאָס איז אַלץ װאָס
דיר פעלט איצט. איך קען איינע אַזאַ. דו קענסט זי אויך...

אין ברינס פאָרשטעלונג איז מיטאַמאָל אױיסגעװואַקסן אַ זילבער-
ווייסער קאָפּיהאָר מיט אַ פּאָר שװאַרצע, אַ ביסל זשעדנע, אָבער זייער
יונגע אויגן. אַן ענערגישער קנייטש פון אַ פּאָר ליײידנשאַפטלעכע ליפּן,

209

אַ װײבעריש-שטאָלצער גאַנג מיט וויגנדיקע היפטן, און דאָס פאַרקלעמטע
האַרץ האָט ביי אים װאַרעמער גענומען קלאַפּן :

-- זאָג מיר דעם אמת, גאַבראָנסקי, מיינסטו ניט יעטאַן ט

--- יאָ, זי מיין איך טאַקע.

--- מערקווירדיק, וי קאָנסטו אַזױ לײַכט ריידן וועגן איר. פריער
איז דאָס ניט געווען אַזו...

--- שוין ניט צום ערשטן מאָל, ביי מלאָטעקן מיין קרוב אין אַטעליע
האָב איך נאָך לייכטער גערעדט. געדענקסט אַװדאי? דיר האָט זיך
דעמאָלט אַזױ פאַרגלוסט צו באַקענען זיך מיט איר... כהאָב מיך
אויסגעלערנט צו נעמען זאַכן װוי זיי זיינען. '

גאַבראָנסקי האָט פאָרזיכטיק אָנגעגאָסן צוויי טאַסן מיט שװאַרצן
קאַװע און אױסגעלאָשן זיין ספּירט-מאַשינקע.

-- יאָ, יאָ. זאַכן װי זיי זיינען ! װאָס װייניקער פּסיכאָלאָגיע...
אָנצוקלינגען איר אין האָטעל ,פּראָװאַנס*, וואו זי וואוינט, האָסטו דאָך
קיין מוט ניט, איך קען דיך... אָבער אַ זייגער צען שפּאַצירט זי דאָ
אין דער אַלטער רוימישער אַרענע, איינגאַנג --- פון ריו-מאָנזש. זי איז
די לעצטע צייט גערייצט און זוֹכט די נעכטיקע טעג... גייט זי אַרום אין
קרייז פון אַלטן צירק און זוכט זיי. אַ רחמנות אויף איר. איך האָב אַ
פאַרדאַכט, אַז זי איז פאַרליבט .. .

--- ניט אין איינעם אַ מאָסיע פּערלמאַן אָדער פּערלצװוײיג 1..

--- זעסט, ביסט אַפילו אייפערזיכטיק!.. ניין, פון אים אין זי
שוין פּטור-געװאָרן. זינט דו האָסט מיט איר געטאַנצט איז זי אס
מענטש,

--- דאָס האָט זי דיר דערציילט ?

--- װאָס איז די נפקא-מינה ? אַ פױגל האָט מיר געבראַכט די
נייס.,.. נעם און טרינק! צוקער -- וויפיל דו װילסט! מילך האָב
איך ניט. זינט איך בין אַלט געװאָרן זעכציק יאָר היט איך זיך פאַר מילך,
כ'האָב מורא אַרײנצופאַלן אין קינדהייט ...

פון גאַבראָנסקיס שפּילעװדיקן טאָן איז ברינען נאָך לייכטער גע"
װאָרן אויפן האַרצן, עס איז אַ גרויסע קונסט לייכט צו מאַכן דאָס, װאָס
זעט אויס בליי-שווער. הומאָר באַזיצט די דאָזיקע קונסט. איין רגעלע
האָט נאָך ברין באַקומען אַ פאַרדאַכט: צי פּרואװוט ער מיך ניט אויס,
דער אַלטער ?7 אָבער באַלד האָט ער זיך וידער איכערגעצייגט, אַז
גאַבראָנסקי מיינט דאָס זייער ערנסט. זופּנדיק זיין שװאַרצע קאַװע האָט
יענער גאַנץ רואיק אַ קוק"געגעבן אויף זיין זייגערל און נאָך רואיקער
אַ זאָגיגעגעבן :

50

--- נאַ, האַלב אַכט. איך מוז גלייך פאָרן אין פאַבריק,

--- קאָן איך דאָ נאָך בלייבן ביי דיר ? --- האָט ברין שטיל אַ פרעג-
געגעבן. -- עס גלוסט זיך מיר ניט פאָרן צו מיר אַהײם..,

--- געוויס, געוויס ! --- האָט זיך גאַבראָנסקי אָנגעכאַפּט, --- װאָס
וועסטו זיך אַרומדרײיען אויף דער קאַלטער גאַס. פ אַ ר צען אַזײגער
האָסטו ניט װאָס אַראָפּצוגײן...

ברין האָט אים דורכדרינגלעך אָנגעקוקט. קיין שום מינע האָט
דערביי גאַבראָנסקי ניט פאַרצויגן,. קיין ציטער ניט געטאָן מיט אַ ויע.

--- ווייסט ? -- מאַכט צו אים ברין. --- ווען איך װאָלט דיך ניט
געקענט, װאָלט איך געמיינט, אַז דו ביסט אַ ציניקער...

--- ווידער פּסיכאָלאָגיע!.. -- האָט זיך גאַבראָנסקי אַװעקגע-
מאַכט. --- איצט לאָז מיך אָנטאָךזיך. אָט האָסטו דעם שליסל! וען דו
וועסט אַװעקגײין, פאַרגעס ניט איבערצולאָזן אים ביי דער קאַנסיערזשקע,

פופצנטער קאַפּיטל
יעטא
4

וי נאָר גאַבראָנסקי איז אַרױס האָט זיך ברין צוגעשפּאַרט אין
באַקװעמסטן פאָטעל אין ביבליאָטעק-קאַמער און איז, נאָך אַ מינוט פּיקן
מיט דער נאָז, איינגעדרעמלט, די שלאָפּלאָזע נאַכט האָט געמאַנט דאָס
איריקע. דער דרימל איז אַלץ געדיכטער געװאָרן, ביז עס האָט ברינען
צוגעדריקט אַ גאַנצער באַרג פון װאַרעמען פּוך, אַ מין נעפּלדיקע פאַר-
געסנקייט, וועלכע ער האָט זייער גוט געקענט נאָך יעדער שװוערער אַר-
בעט, נאָך פאַרענדיקן אַ בילד, וועלכע האָט אים אָפּנעמאַטערט און אויס-
געזויגן קערפּערלעך און גייסטיק...

אָבער אינמיטן אָט דעם באַטױבנדיקן שלעפל האָט ער פּלוצלונג
אויפגעציטערט, וי ער װאָלט זיך אָנגערירט אַן אַן עלעקטרישן דראָט,
און עמעצער אַ װאַכער, אַ באַזאָרגטער האָט אים אַ שעפּטשע געגעבן
אויפן אויער :

--- זי שפּאַצירט שוין אַרום אין דער אַרענע...

ברין האָט זיך געגעבן אַ כאַפּ-יאױף און, רייבנדיק די אויגן, אַ קוק-

511

געטאָן אױפֿן זייגערל, געוען איז פינף מינוט פאַר צען. און ער האָט
זיך אַלײן באַוואונדערט וי עמפינדלעך ער איז געװאָרן. אַן אידייע.
װאָס אַן אַנדערער האָט, פאַרבייגייענדיק, אַרױסגעזאָגט, אַרבעט ביי אים
אין קאָפּ וי אַן אָנגעשטעלטער זייגער און װעקט אים אױף אין דער
ריכטיקער צייט.

דאָס ווייטערדיקע איז עפּעס אויך צוגעגאַנגען װי דורך אַן אָנגעצו
גענעם מעכאַניזם. מיד און פאַרשלאָפן װי ברין איז נאָך געווען, איז ער
מעכאַניש אַראָפּ פון די טרעפּ, אָפּגעגעבן גאַבראָנסקיס שליסל דער קאָנ-
סיערזשקע, איינגעאָטעמט אין זיך די קאַלטע לופט, און דער פרעמדער
ווילן האָט אים אַלץ ווייטער געפירט. דאָס מאָל אַראָפּ רירמאָנזש, צום
איינגאַנג פון דער אַלטער אַרענע. |

ער האָט זיך דאָרטן אַרומגעדרײט אַ פּאָר מאָל נאָכאַנאַנד, אַרױף
אויפן בערגל און צװישן די בענק און ביימער, אַראָפּגעקוקט אין שטי".
נערנעם אַמפּיטעאַטער און, װי עס האָט זיך אים אַלעמאָל געדוכט
בשעת אַזאַ שפּאַציר, אין אַ צװײי-טױזנטײאָריקן תהום אַרײן. ער האָט
דאָרטן אפשר דערזען די שאָטנס פון די לעצטע פרייע גאַלן װאָס קעמפן
מיט צעזאַרן, אָבער מער קיינעם ניט... דאָ, אויפן בערגל, האָבן נאָר
אַרומגעפּאַדיעט אַ פּאָר אַלטיטשקע, אַ קינדער"וועגעלע איז פאַרבייגע-
פאָרן, דאָס שלעכטע װעטער האָט אַלעמען צעיאָגט.

;דער אַלטער האָט געמאַכט שפּאַס...* --- האָט ברין ווידער אַמאָל
באַקומען אַ פאַרדאַכט,

דערנאָך האָט ער זיך איבערגעלייגט :

;עס קאָן זיין, אַז זי קומט אַהער ווען ניט איז, אָבער ניט אַלע
טאָג...* |

ציטערנדיק, פון דער דרויסנדיקער אַזױ װוי פון דער אינערלעכער.
קעלט, איז ער פאַרטראַכטערהײט אַראָפּ פון בערגל און צוריק אַראָפּגע-
לאָזן זיך די שטיינערנע יאַרוסן מיטן שמאָלן אַרױסגאַנג צו ריו-מאָנזש.
און דאָ, צװישן די פּוסטע פאַרגראַטעטע קאַמערן, ואו די אַמאָליקע
גלאַדיאַטאָרן און ווילדע חיות האָבן זיך אויפגעהאַלטן, האָט ער פון דער
זייט דערזען די, וועלכע ער זוכט... זי איז צו אים געשטאַנען מיטן
רוקן, אָנגעלענט מיט איין אָרעם אויף איינעם אַזאַ פאַרגראַטעטן קאַמער
און אַרײינגעקוקט אין אַ פינצטערן לאָך וי אין דער טיפער פאַרגאַנגענהײט,
ער האָט זי אָבער גלייך דערקענט, לויטן שטעל פון איר פולן היפט, לויט
דער געטאָקטער איקרע פון איר פוס, לויטן צייל פון איר זילבערנער האָר-
קרוין, װאָס שלאָגט זיך אַרױס פון אונטער איר קאַסטאָר-היטעלע. און

512

דער עיקר : לויטן ענערגישן האַלטן די האַנדטאַש איױע, מיטן לעדערל
פון הענטל אַרום איין באַהענטשיקטן פינגער.

דאָס האַרץ האָט זיך ביי ברינען צעקלאַפּט פון פּלוצלעכער פרייד,
וי אַ נאָענטע טרייסט האָבן אים אויפגעלויכטן די זילבערנע האָר. און פון
דעם קורצן זשאַקעט, װאָס כאַפּט אַזױ קרעפטיק אָרום די סטאַטנע פיגור,
האָט אויף אים געווײיעט, מיט יענער האַרבסט-מעלאָדיע פון אַ פרוי, אין
סוף פון אירע פערציקער יאָרן, וועלכע שפּילט אַזױ וואונדערלעך ווען די
היפטן באַװעגן זיך ביים גיין, און שטומט ווען זי שטייט אַ פאַרקלערטע,
אַזױ װי זי שטייט דאָ איצטער.

ברין האָט זיך צו איר דערנענטערט פון אַ זייט און, כדי ניט איבער-
שרעקן זי, אַזױ וֵוייך און שטיל װי מעגלעך באַגריסט זי:

--- אַ גוט מאָרגן אייך, מאַדאַם ראָזען !

זי האָט זיך האַסטיק אומגעדרייט, און אירע זייער טונקעלע ברע"
מען, װאָס זעען אויס אַזױ אומנאַטירלעך און אַזױ פּיקאַנט אונטער אירצ
זילבער-ווייסע האָר, האָבן זיך אָנגעכמורעט. אין ערשטן מאָמענט פון
אַזאַ פּלוצלעכקייט האָט זי דעם באַגריסער ניט דערקענט. אָבער באַלד
נאָכדעם האָבן װאַרעם אויפגעלויכטן אירע שװאַרצע און אויסערגע.
וויינלעך-יונגע אויגן : י

--- דאָס זענט איר ? װאָס טוט איר דאָ ?

--- דאָס װאָס איר, מאַדאַם ראָזען!

-- אָבער... איר וואוינט דאָך ניט דאָ?

-- ניין. איך בין נאָר געווען דאָ ניט ווייט, ביי אַ פריינט,

--- ביי גאַבראָנסקין ? ער גייט דאָך אַזױ פרי אַװעק, און איצטער
איז שוין נאָך צען...

--- איך בין געזעסן ביי אים און געװאַרט.

--- אויף וועמען געװאַרט ?

ברין האָט זיך פאַררױטלט אונטער איר דורכדרינגענדיקן קוק. װאָס
איז דאָ װאָס צו ענטפערן ? מיט זיין װאַרטן, װאָס ער האָט ,געװאַרט",
האָט ער זיך אַ ביסל אַרױסגעכאַפּט... און, כדי אינגאַנצן ניט אַרױס-
געבן זיך, האָט ער געענטפערט מיט אַן אַנְדער פראַגע, און ניט צו דער
זאַך : |

--- האָב איך אייך ניט געשטערט ?

--- װאָס איז דאָ װאָס צו שטערן ? האָט זי לייכט אַ הויב-געטאַן מיט
די אַקסלען --- די נעכטיקע טעג ?

--- איר זאָגט אויך אַזױי,?

--- ווער נאָך ?

515

--- אַלע ., אַהער קומט מען וי אויף קבר-אָבות. דאָ געפינט מען
די ריכטיקע שטימונג, ווען מען פאַרלירט, וי איר זאָגט, די נעכטיקע
טעג...

זי האָט אים וידער דורכגענומען מיט אירע קלוג לויכטנדיקע
אויגן : |

--- איר אויך פאַרלוירן! אין אייערע יאָרן פאַרלירט מען ניט,

-- נאָר װאָס דען ?

-- אין אייערע יאָרן געפינט מען...

--- איז טאַקע גוט, װאָס איך האָב אייך געפונען, ליבע, טייערע,
מאַדאַם ראָזען, מיט אייער װאַרעמען שמייכל, מיט אייערע קלוגע
אויגן... :
--- שש ! ניט אַזױ שטורמיש... דאָ, צוישן די שטיינערנע יאַרוסן,
איז אַזױ הילכיק. קומט אַװעק פון דאַנען!

זיינען זיי אַרױף צום קליינעם סקווער, אויפן בערגל, פון װאַנען
ברין איז אָקערשט אַראָפּגעגאַנגען. דאָ איז דאָס געשפּרעך אָנגעגאַנגען
שטילער, אינטימער :

-- זינט איך האָב מיט אייך געטאַנצט, מאַדאַם ראָזען, קאָן איך
אייך ניט פאַרגעסן,

--- איך אויך ניט,... מאָסיע ברין !

--- ניט אַזױ אָפיציעל, איך בעט אייך!..
| --- ס'איז נאָר דער ווידערקול, דאָ אין אַלטן צירק ענטפערט זיך,
אַזױ װי עס רעדט זיך...

--- וועל איך אייך רופן, יעטאַ, ליבע יעטאַ... ואו איז דער
ענטפער ?

-- ששש!..

--- און וואו איז עפּעס אייער דיקער קאַװאַליער ? פּערל... פּערל-
צווייג, דוכט זיך ?

--- און וואו איז עפּעס אייער שװאַרץ:חנעװודיקע ? זי איז, דוכט
מיר, געווען אייפערזיכטיק אויף מיר ... |

--- דאָרטן, װי מאָסיע פּערלצווייג,

זיי האָבן זיך ביידע צעלאַכט און ברין איז אַ דרייסטער געװאָרן :

--- מעג איך אייך נעמען אונטערן אָרעם, יעטאַ?.

--- איר מעגט,

ער האָט צאַרט אָנגענומען דעם ווייכן טייל פון איר אָרעם מיט
זיין געפרוירענער האַנט און באַלד דערפילט מיט די פינגער אַ זיסע
גלייכמאָסיקע װאַרעמקײט. װי אַ װאַרעמען געטראַנק האָט דאָס זיין

514

סענסיבילע האַנט גענאָסן אין דער רויער לופט. אויך מיט אַ האַנט קאָן
מען קושן וי מיט ליפּן, |

--- יאָ, --- האָט זיך ברין דערמאָנט, --- די שװאַרץיחנעװדיקע איז
טאַקע געװאָרן אייפערזיכטיק און אַנטלאָפן.

--- דער דיקער, --- האָט יעטאַ געענטפערט צום טאָן, --- איז אויך
געװאָרן אייפערזיכטיק און איז אויך אַנטלאָפן.
זיי האָבן זיך װוידער ביידע צעלאַכט און ברינס דרייסטקייט איז
געוואקסן : |

| -- איר זענט אַ חכמה, מאַדאַם.... ניין, ניט ,מאַדאַם* נאָר יעטאַ.

אַזױ איז ריכטיקער. און אָט נעם איך און קוש אייך אוי'ס...

-- שש ! ניט דאָ. אין מיינע יאָרן קושט מען זיך ניט עפנטלעך.
{ יונגע פּאָרלעך קאָנען פאַראיבל האָבן.
: --- פאַרװאָס זאָלן זיי פאַראיבל האָבן ?

--- ווייל מען נעמט ביי זיי דערמיט אַװעק זייערע פּריווילעגיעס...

--- מיינסטו דאָ ניט גאַבראָנסקיס פילאָסאָפיע ?

--- אומהו! זיין ,מלוכה פון אַלטע לייט?.,.

-- יעטאַ, טראָגן ווייסע האָר אויף אַזאַ יונגן קאָפּ, װי דיינער,
הייסט נאָך ניט אַלט זיין...

ער האָט זיך שנעל אַרומגעקוקט און איינגעפּרעסט זיינע פעסטץ
ליפּן אין אירע, אין די פולע, זאַפטיקע, וי אין אַ הויפן פאַרשפּעטיקטע
האַרבסט-מאַלינעס אַרינגעפאָרן, אָט די, װאָס האָבן גאָר אַ באַזונדער
טעם און אַ באַזונדער יערנדיקן אַראָמאַט,

אָבער זיין האַרץ, װאָס איז געווען אָפּגעשװאַכט פון דער טומלדיקער
און שלאָפּלאָזער נאַכט, האָט זיך דערביי צו נערוועאיש צעפּויקט. ער
האָט דעם נייעם שיכורן גענוס ניט אױסגעהאַלטן, זיינע אָרעמס האָבן
זיך אַראָפּנעגליטשט פון אירע לענדן און אַלײן האָט ער זיך אַראָפּגעלאָזן
אויף אַ נאָענטער באַנק,

--- װאָס איז מיט דיר ? --- האָט אים יעטאַ דערשראָקן אָנגעקוקט
און אַלײן ניט באַמערקט אַז זי איז אויך אַריבער אויף ,דו" און אַז זי
דריקט זיך צו מיט אירע קני צו זיינע,

--- דוֹ ביסט אינגאַנצן געל געװאָרן...
אים מוטערלעך אַריבערגעבױגן.

--- איך בין.. . זייער מיד בין איך, האָט ער זיך גענומען
קלאָגן פאַר איר, --- אַ שווערע נאַכט האָב איך דורכגעמאַכט... |

--- ביסט אפשר הונגעריק ?.. -- האָט זי אים באַזאָרגט אָנגע-
נומען פאַר אַ האַנט. -- האָסט היינט געגעסן ? געטרונקען?

האָט זי זיך איבער

515

די דאָזיקע פראַגן און דער טאָן זייערער האָבן אים לעבעדיק דער"
מאָנט זיין מוטער, אין די יונגע יאָרן, אויך יענע פלעגט, די ערשטע זאַך,
נעמען פרעגן וועגן עסן און טרינקען... דאָס האָט ביי אים גלייך
אַרניסגערופן אַ קינדישן ווילן צו פּיעשטשען-זיך, צו איבערטרייבן זיין
פּלוצלעכע שװאַכקײיט. זיין שטים איז נאָך נעבעכדיקער געװאָרן :

--- געגעסן מושלען אין די האַלעס און שװאַרצע קאַװע געטרונקען
ביי גאַבראָנסקין +.. |

--- זעסטו, זעסטו! -- האָט אים יעטאַ גענומען פאָרװאַרפן+ --
פון אַזאַ בויכווייטיק ווילסטו זיך פילן גוט ? און קיין בעסערן כיבוד
אויפן ניכטערן האָט דיר דער אַלטער... דיין פריינט, מיין איך, ניט
געקאָנט געבן ?

--- ניט געווען ביי אים, --- האָט זיך ברין ווייטער געפּיעשטשעט.
--- ער טרינקט ניט קיין מילך...

--- מיט האַרץיקלאַפּעניש האָט ער דיך מכבד געװען!..

יעטאַס געפּודערטער פּנים האָט זיך פּלוצלונג אָנגעצונדן פאַר כעס,
באַקומען אַ פאַרריסענעם אויסדרוק פון אַ מוטער, ווען זי דערוויסט-זיך
פון איר קינד, אַז ער איז געווען ביי אַ קרוב צו גאַסט און יענער האָט אים .
שלעכט אויפגענומען, פאַרגעסן אָנצוֹקאָרמענען ...

--- אָט גלייך, --- האָט זי זיך צעשריען, --- זאָלסטו גיין מיט מיר !
אָט, שױן! אַ שין פּנים האָסטו. גרין און גרוי.

ער האָט זי באַשײדן אָנגעקוקט, געהאָרכזאַם אױיפגעשטאַנען און
געפילט דערביי אַ זיסע אונטערטעניקייט פון אַ יינגל, װען די מאַמע
בייזערט זיך אויף אים און ער פילט, אין יעדן טאָן אירן, אַ טיפע
ליבשאַפט.

--- איך װעל טאָן װאָס דו װעסט מיך הייסן. .. --- האָט ער האַלב-
שעמעוודיק געמורמלט. ער האָט אַפילו דערביי די אויגן אַראָפּגעלאָזן.

-- אַזױ איז גוט!.. --- האָט זי באַפעלעריש און הייס אַ בליץ-
געטאָן אויף אים מיט די שװאַרצע אויגן. -- קום !

זי האָט, קענטיק, דערפילט איר שליטה איבער אים און דאָס אויס-
גענוצט מיט אויסערלעכער שטרענגקייט און מיט פאַרטאַיעטער לידג-
שאַפט, און ברין, געפּלעפט, אין זיין שװאַכקײט, פון איר טיפער מוטער"
לעכער קראַפט, איז איר נאָכגעגאַנגען װוי אַ ביקל. זיין קאָפּ איז געווען
פּוסט, זיין זעלבסט-באַוואוסטזיין --- זיס-באַטױבט. די פיס -- שווער,
און זיין איינריידעניש, אַז ער איז איצט טויט-מיד, אַז ער איז האַלב-
קראַנק און נויטיקט זיך אין הילף, איז אַלץ שטאַרקער און אָנגענעמער
געװאָרן. מיט אָט דער איינריידעניש האָט ער זיך אַליין באַאיינפלוסט,

26

פאַרלייקנט זיין אייגענעם וילן, כדי די פּראַכטפולע פרוי זאָל האָבן
װאָס מער מאַכט איבער אים און טאָן װאָס איר געפעלט. איר און ניט
אים... דאָס איז געווען אַ נייער געפיל, אַ פאַרליבטע אױפאָפּפערונג,
וועלכן ער האָט נאָך ביז איצטער קיינמאָל ניט איבערגעלעבט, װיי-
ניקסטנס, אין אַזאַ הויכן גראַד. ער האָט נאָר באַמערקט, אַז קומען קומט
דאָס אַלץ אַרױס, אַלס פּועל-יוצא, פון זיין איבעראַנשטרענגונג און פון
זיינע אָפּגעמאַטערטע נערוון.

22

האָבן זיי ביידע געשפּרייזט אַרױף רי-מאָנזש. זי --- מיט אַ זייער
ערנסטן פּנים פון אַ באַרעמהאַױציקער שװועסטער, װאָס איז גרייט אויס-
צופירן אַלע באַפעלן פון דאַקטאָר, מאָג דאָס דעם חולה אָנגענעם זיין
אָדער ניט. און ער, דער ,חולה" אַלײן, --- מיט אַ צעשוואומענעם און
געטרייען שמייכל צו דער, וועלכע פירט אים. ער וייסט, הייסט דאָס,
און האָפּט אַז קיין שלעכטס װעט זי אים ניט טאָן, ניין, אין דעם איז ער
זיכער ...

ווען זיי זיינען צוגעקומען צום קליינעם האָטעל ;פּראַװאַנס? און
גענומען שטייגן אױיף די האַלב-קײלעכדיקע טרעפּ, האָט ער דערפילט
אַ נאָך גרעסערע מאַטקײט אין די פאַרקילטע קני, און האָט שוין אַלײן
ניט געוואוסט צי עס איז איינגערעדטע אָדער אמתע שװאַכקײט. ער
האָט זיך געכאַפּט ביים האַרצן...

יעטאַ האָט גלייך אויפגעשריען, אונטערגעלענט אים מיט איר
ענערגישן אָרעם, געשטיגן אַ טרעפּ העכער, אויפגעשלאָסן און אַרײנ-
געפירט איר אָפּגעשװאַכטן גאַסט אין איר קליינער, גאַרניטור וואוינונג
| און, ניט פאַרלירנדיק קיין איין אויגנבליק, אַריינגעזעצט אים אין דעם
איין-איינציקן באַקװעמען פאָטעל, װאָס האָט זיך געפונען אין ערשטן
קאַמער אַקעגן אַ קאָמאָד מיט אַ שפּיגל,

אויסטוענדיק זייער גיך איר היטעלע און איר קורצן זשאַקעט, האָט
זי באַפרײט איר זילבער-ווייסע שטאָלצע האָר-קרוין, װאָס איז ביז איצט
געווען דערדריקט, באַפרײט איר הויכע ברוסט מיט דער זילבערנער קייט
איבער דער שװאַרצע בלוזע, וי ביי אַ ריכטערין, און דערביי זייער
שטרענג געפּסקנט :

--- וועסט זיך ביי מיר גלייך לייגן, הערסט ? גלייך זאָלסטו זיך
אױסטאָן ! איך מאַך צורעכט דאָס בעט און דערלאַנג דיר פרישטיק..,
אַלזאָ !

פּונקט אַזױ וי ער איז געווען פלעגמאַטיש און אָפּגעלאָזן, אַזױ איז

517

זי געווען פלינק און פלייסיק. אַ ווייסן פאַרטעכל אָנגעבונדן און גלייך
באַקומען אַ נאָך-מער אימפּאָזאַנטן אויסזען פון אַ ‏ פרוי, וועלכע הערשט
ניט נאָר איבער איר קליינער װירטשאַפּט, נאָר איבערן מאַן אויך. קיין
נפקא-מינה ניט װעמעס מאַן, אַבי יענער געפינט זיך אונטער איר
אויפזיכט . . .

ברין איז געזעסן אין טיפן פּאָטעל מיט האַלב-פאַרמאַכטע איגן
און מיט אַ געפיל פון זיסער אומבאַהאָלפנקײט און ניט געטראַכט אַפילו
צו בייטן זיין באַקװעמע פּאָזע. צום ערשטן מאָל אין לעבן, זינט ער
האָט צו טאָן מיט פרויען, אויסער זיין מוטער אין דער אַלטער היים,
ווערט ער אַזױ גרינטלעך באַדינט, אַ פּאָר קליינע דעספּאָטישע הענט
און מוסקולדיק-געטאָקטע פיס באַװעגן זיך און טענצלען אַרום, כדי צו טאָן
פאַר אים דאָס בעסטע, און ער זיצט זיך אַזױ האַלב-שלעפערדיק, וי
אַ טערק אָן אַ פעסקע, און דאָס גוטע טריפט איבער אים וי אַ שפּרײ-

רעגן...

דורך די האַלב-אַראָפּגעלאָזטע וויעס האָט ער זיך נאָר אַרומגעקוקט
און דערזען אַ טיפּישע צוויי-צימער וואוינונג פון אַ פּאַריזער סטודענטן-
האָטעל, מיט אַ סקאַרבאָװער מעבלירונג. אַ שפּיגל-אַלמער, אַ פאָטעל
אויף וועלכן ער זיצט, אַ קאָמאָד מיט אַ טואַלעט-שפּיגל, אַ הונדערט-
פראַנקענער קאַרפּעט אויפן דיל -- דאָס איז דער גאַסט-צימער. אין
צווייטן, מיט צענומענע געבלומטע פאָרהאנגלעך, אַ גרויסע ענגלישע בעט
מיט פּולירטע מעש-שטאַנגען. אויך וי געװויינטלעך אין אַזעלכע האָ-
טעלן, ניט-געוויינטלעך איז נאָר געווען דער צוקאָפּנס. ניט אַ װאַליק מיט
פלאַכע קישעלעך, נאָר הויך און משופּעדיק מיט צוויי גרויסע פּוכענע
קישנס, אַזױ וי מען האָט דאָס ליב געהאַט אין דער אַלטער היים, אין
ליטע און אין פּױלן, װי עס ווייזט אויס, האָט יעטאַ ראָזען מיטגענומען
דעם דאָזיקן צוקאָפּנס וען זי האָט זיך געשיידט מיט איר מאַן, מיטן
צווייטן, אַזױ װי מיטן ערשטן... און דאָס האָט דעם פּאַריזער סקאַר-
באָוון געלעגער צוגעגעבן אַ היימישקייט, וועלכן ברין האָט, אין דער
פריער יוגנט, געקענט נאָר ביי זיין מוטער אין שטוב. אויך דאָס האָט
גוט-געטאָן, דאָס אָנקוקן אַלײן האָט אים פאַרשאַפט אַ טיפן פאַרגעניגן.
בפרט יעטאַ האָט זיך שוין, מיט אירע בריהשע הענט, געעוסקט אַרום
איר בעט, אױיפגעשלאָגן דעם צוקאָפּנס, אויפגעדעקט דעם לייכטן צודעק,
דערנאָך אַ געשטעפּטע דעקע פון געבלומטן אַטלאַס און האָט פאַרבויגן
אַ שיינעם דרייעק מיט אַ שניי-ווייסן ליילעך. און, אַפּנים כדי צו'
צוגעבן ברינען מער צוטרוי צו איר באַרעמהערציקייט און צום געלעגער

518

װאָס זי גרייט פאַר אים, האָט זי אים פאַרזיכערט פונדערווייטן, דורך
די פאָרהאַנגלעך :

--- היינט אינדערפרי באַצױגן... ערשט פון דער וועשעריי. דו
הערסט, צי דו הערסט ניט ?
{ --- איך הער... האָט ער זיך שלעפערדיק און געפּיעשטשעט
אָפּגערופן. | | |

--- פאַרטיק! --- האָט זיך אין אַ מינוט אָרום דערהערט איר
בריהשער ברוסט-קול, --- וואו האַלטסטו ?

ער האָט ניט געענטפערט. זי האָט אַ וויילע געװאַרט און פאָרזיכטיק
אַרױס צו אים פון הינטער די האַלב-אָפענע פאָרהאַנגלעך. דערזען אַז ער
האָט נאָך גאָרנישט אָנגעהויבן צו טאָן, האָט זי אויף אים ווידער אָנגע-
שריען,. דאָס מאָל --- מיט אַ האַרבן קנייטש צוישן די שװואַרצע ברעמען: ‏
| --- אָט אַזױ ווילסטו זיך אויסרוען? אין די קלידער?.. גײן,
ניין ! לאָז, איך װעל דיר העלפן!../ |

זי האָט זיך איינגעבויגן און געװאָלט אָנכאַפּן די עקן פון זיינע
שיך-שנירלעך. איז ער רויט-געװאָרן און ניט דערלאָזן :

--- ניין, ניין, נאָר ניט דאָס ! איך װעל אַלײן...

ער איז געװאָרן רירעוודיקער, אָבער ניט אַזױ רירעוודיק װי זי האָט
געװאָלט, האָט זי אים גענומען אויפמונטערן, א ביסל ווייכער וי פריער,
אָבער אַלץ מיט אַ שטרענגלעכן טאָן /

--- גיכער, גיכער אַ ביסל! נאַרעלע דו!.. ביסט ניט געזונט,
לאָז, איך װועל בעסער אוױיפקנעפּלען. דו לאָזסט, צי דו לאָזסט ניט ?...
= זי האָט געטראָפן אין פּינטל אַרײין, פון אַזאַ וואונדערלעכן אָנשרײען,
װאָס ער האָט שוין לאַנג ניט געהערט, זינט ער איז געװאָרן אויס יינגל
און איז אַװעק פון דער מאַמעס פאַרטעך, זיינען אים אָנגעלאָפן קיצלדיקע
טרערן אונטער די אױיגך-לעפּלעך, און ער אַלײן איז געװאָרן קאָפּריזנע
און ניט-שעמעוודיק, װוי אין די קינדער-יאָרן, ווען ער פלעגט קומען פון
חדר אַ פאַרקילטער, מיט פיבערדיקע אויגן, און די מאַמע זיינע פלעגט
אים העלפן אױיסטאָןזיך,
== יעטאַ האָט אים געהאָלפן זייער ערנסט און זייער געניט. בעסער
וי ער אַלײן, האָט זי געטראָפן אין אַלע זיינע פאַרשפּילעטע באַהעלטערס,
דערביי באַטעמט זיי מיט צאַרטע באַרירונגען און מיט קורצע באַפעלן:
,שטעל זיך אויף ! זעץ זיך צו! לאָז מיך אַלײן!,.* אױיך דאָס האָט
ברינען דערמאָנט זיין מוטערס אומגעדולד אין אַזאַ פאַל, ווען ער איז
געווען שװאַך און גערייצט און זי --- שטאַרק און זיכער. דאָס גליק
צו פאָלגן אָט דער ענערגישער און ליבער פרוי איז געװאַקסן מיט יעדער

59

באַװעגונג פון אירע פלינקע הענט, מיט יעדן וויג פון איר פולער היפט.
עס איז אָפּטמאָל אַ גליק פאַר אַ דערוואקסענעם צוריק צו וערן אויף
אַ וויילע קליין און אומבאַהאָלפן, וי אַ שול-יינגעלע, און לאָזן איבער זיך
געװועלטיקן אַ פּאָר פרויען-הענט, וועלכע זיינען אי צאַרט, אי דעספּאָטיש,
אין איין און דער זעלבער צייט,

ווען ער האָט זיך כמעט װי אינגאַנצן באַפרײט פון אַלע זיינע
קליידער און איז געבליבן אין איין העמד, האָט זי אים פאַר אַ האַנט
צוגעפירט צו איר געמאַכטן בעט, אים אַװעקגעלײגט און איינגעדעקט.
דער ערשטער ציטער פון די קאַלטע ליילעכער האָט אים דורכגענומען
אַזױי װי יעטאַס קילער קוש אויף די ליפּן, און גלייך נאָכדעם האָט ער
דערפילט אַ באַקװעמלעכקייט אין אַלע זיינע פאַרשטאַרטע אברים און
אַ קיצלדיק געפיל פון טיפער הנאה האָט אים אָנגענומען. ווען ער װאָלט
זיך ניט געשעמט, װאָלט ער זיך איצט צעכיכיקעט, סתםאַזוי אין דער
וועלט אַריין. װאָרעם פּונקט אַזױ באַקװעם און קיצלדיק האָט ער זיך
דערפילט איינמאָל אין די קינדער-יאָרן, נאָך אַ קראַנקהײיט, ווען ער האָט
שוין אָנגעהויבן גענעזן-ווערן און זיך אויפגעכאַפּט ביי זיין מוטער אין .
ווייכן בעט מיט אַ הויכן פּוכענעם צוקאָפּנס, מיטן ספּעציפישן ריח פון
דער מוטערס האָר אויפן ציך. אויך דאָ איז, לױטן היימישן געברויך,
געווען אױיסגעשפּרײט אַ פּערענע איבערן פראַנצויזישן מאַטראַץ און פאַר-
פולקאָמט דעם קינדערשן גענוס פון אַמאָל. ברין האָט זיין טיפע הנאה
ניט געקאָנט צוריקהאַלטן,. מיט איין האַנט גענומען גלעטן דעם וייכן
אונטערבעט און מיט דער צווייטער --- דעם גלאַטן אַטלאַס פון דער גע-
שטעפּטער דעקע, עפּעס וי דאָס װאָלטן געווען לעבעדיקע וועזנס מיט
אַ פאַרטאַיעטער ליבשאַפט צו אים און צו זיין מאָטן לייב. זיינע אויגן
האָבן זיך האַלב-געשלאָסן פון דער רו װאָס טריפט אין אים אַרײן דורך
אַלע הויט-מיילכעלעך. ערשט איצט האָט ער דערשפּירט אַז די פיס זיינען
אים שטאַר פאַר קעלט, אַז די אָדערן ציען און די קנאָכןדשלעסער טוען וויי.
אַזױ דערשפּירט דאָס אַ רייזנדער, וועלכער האָט זיך לאַנג געשלעפּט
מיט באַנען, געטרייסלט זיך אויף פורן, געגאַנגען צופוס און געשלעפּט
פּעק. בשעת די אָנשטרענגונגען גופא אַרט דאָס ניט, דער אימפּעט טראָגט
און טראָגט-איבער אַלע שװועריקייטן, אָט, אַז מען לייגט זיך אַרײן אין
דער היימישער בעט און די מוטער אָדער ווייב דרייט זיך אַרום אין ווייכע
שטעק-שיך, גיט אַכטונג און פּילנעװועט, ערשט דעמאָלט הויבן אָן ציען
די ביינער, אָלע געשפּאַנטע אָדערן לאָזן זיך אָפּ און טוען וויי...

די טרייע פהוי און מוטער האָט דאָ איצט געשפּילט יעטאַ אױף ‏
איין מאָל, ביידן צוזאַמען,. וי אַ קינד און אַ געליבטן באַהאַנדלט אים,

220

טאָמער װײיניק --- האָט זי נאָך שטילערהייט אויפגעקאָכט און דערלאַנגט '
אִים אַ גלאָז שמעקנדיקן טיי מיט מאַלינע-קאָנפיטורן. מיט איר ווייבערישן
אינסטינקט האָט זי דערפילט, אַז מיט דעם װעט זי פאַרפולקאָמען ברינס
הנאה, זיין רו, אין פאַרגלייך מיט זיינע קינדער-יאָרןן...
ברין האָט מיט אַ באַזונדער פאַרגעניגן אָפּגעטרונקען פון גלאָז,
אַ נאַש:געגעבן די קאָנפיטורן און די װאַקסנדיקע הנאה איז לאַנגזאַם
איבערגעגאַנגען אין ליבשאַפט, אין עסטרייך זאָגט מען, אַז די ליבע גייט
דורכן מאָגן.. . דאָס איז נאָר טיילווייז ריכטיק. זי גייט אויך דורך
דער געשאַפענער געמיטלעכקייט און זיכערקייט, װאָס אַ קלוגע פרוי שאַפט
אָרום איר מאַן, אָבער וי קומט דאָס אַלץ צו אָט דער שטרענגער פרוי,
װאָס האָט שוין אַזױפיל איבערגעלענכט, װאָס האַלט אַלעמאָל פעסט
די טאַש אירע אין האַנט, מיטן רימענדל אַרום איר צייג-פינגער און
קאָן פונדעסטוועגן אַזױ צאַרט זיין ?
--- וי ביי מיין מאַמען... --- האָט ברין אַנטציקט אויפגעלאַכט,
--- יעטאַ, קום, זעץ זיך לעבן מיר !
--- דאָס װויל איך אויך זיין... --- האָט זי זיך לעבן אים אַװעק-
געזעצט און מוטערלעך-לייכט אַ קושיגעגעבן אים אין די ליפּן
--- און וואו זיינען דיינע אייגענע קינדער ?
--- זיי האָבן מיך פאַרלאָזן.... --- האָט זי קורץ געענטפערט מיט
אַ פאַרביילויפנדיקן שאָטן אין די שװאַרצע אויגן.
--- און הער ראָזען ? דיין מאַן...
--- אים האָב איך פאַרלאָזן,
--- און די קינדער האָבן ניט דיר געגעבן רעכט 1..
יעטאַ האָט נאָר קורץ און אומעטיק אַ שאָקל-געגעבן מיטן זילבער-
ווייסן קאָפּ,
--- קוש מיך נאָכאַמאָל! --- האָט ער געבעטן,
זי האָט געפאָלגט און אים אָנגעװויזן אויפן גלאָז:
--- האָסט נאָך ניט אויסגעטרונקען!.
--- דערנאָך . .. קיינער קען דיך ניט, יעטאַ ! אַפילו גאַבראָנסקי....
--- ער איז מער פאַרליבט אין זיין ביאָלאָגיע, וי אין פרויען.
--- לכתחילה האָב איך געמיינט, אַז דו ביסט אַ בייזע.
--- די זעלבע מיינונג האָב איך געהאַט וועגן דיר.
--- און ווען האָסטו דיין מיינונג געביטן ?
--- ווען מען האָט מיר דערציילט אַז דו ביסט אומגליקלעך, אַז דיין
פרוי איז פון דיר אַװעק מיט איינעם אַ גאָרנישט. דעמאָלט האָב איך דיך
קלאָרער דערזען. .. |

-- אַ העלזעערישקייט פון אַ פרוי !
51

-- אַ נייגעריקייט פון אַ יינגל!
--- נו, נו, ניט בייז ווערן! גלעט מיך אַזױי! איך װעל מער ניט
זיין נײגעריק. איך וויל דיר נאָך עפּעס זאָגן. איך זוך װוערטער...
זי האָט אים לאַנגזאַם געגלעט מיט איר קליינער און פעסטער האַנט
און זיין קול האָט צו איר געברומט וי אַ װיאָלינטשעל פון ווייכן געלעגער
אַרױס : |
-- אַ מענטש, ווען ער איז קראַנק, קערפּערלען אָדער זעליש, ערשט
דעמאָלט דערפילט ער וי עלנט ער איז אויף דער וועלט,
ניט איין איװאַן איליטש אין טאָלסטאָיס דערציילונג איז דעמאָלט
אַזױ עלנט, ניין, ניט עֹר אַלײן,
אַפילן ווען די פרוי איז דאָ, אַפילו ווען די קינדער קוקן אַרײן פאַר-
זאָרגט... זיי לויפן באַלד צוריק צו זייערע שפּילערײען.
איין מוטער, אויב זי לעבט, זי איז די איינציקע װאָס קוקט אויף איר
זון װי אויף אַ קינד, װי דערװאָקסן ער זאָל ניט זיין. זי בענטשט נאָך
אַלץ זיין אַמאָליק קעפּעלע, זי שיצט אים פאַר דער רויער לופט, אַזױ וי
פאַר דער בייזער וועלט,
און ווערט די קראַנקהײט שװוערער, אַזױ פאַרלירט אַלץ דאָס
ממשותדיקייט, איין שטרעבונג טאָרעט נאָך אין טיפן האַרצן: ,צו דער
(גרויסער רו!.."
ערגעץ וואו הינטער ווענט זיינען נאָענטע מענטשן באַזאָרגט. װאָס
זאָרגן זיי, די נאַראָנים ? װאָס ווייסן זיי פון דעם גרויסן איבערגאַנג,
וועלכער װאַרט אויף דיר ?
אַ מאָדנע רחמנות האָסטו צו זיי, צו אָט די נאָענטע און טיף-באַ-
זאָרגטע: זי זיינען נאָך װוײיט פון ציל, צו װעלכן דו ביסט שױן
גאָר נאָענט; צום ,דאָרטן", וואו אַלע קערפּערלעכע און זעלישע יסורים
הערן-אויף, | |
צום אָנהויב איז. געווען די אומענדלעכע שטילקייט. צום סוף װועט
זיין די אומענדלעכע שטילקייט, דאָס לעבן איז נאָר אַ קורצער און טומל-
דיקער איבערגאַנג פון איין שטילקייט צו דער צווייטער...
עס איז אַן ענגער פּאַראָם אַזאַ, מיט אָנגעשטעלטע פעסער און
אָנגעלײגטע זעק, מיט אַ שטופּעניש פון פערד און גראָבע יונגען, מיט
אַ ריח פון קודמיסט . . . אָבער באַלד נאָכן אַריבערפאָרן קומט די רחבות,
די גרויסע באַפרײיאונג.., /
אַ שפּור פון אָט דער באַפרייאונג און טיפער רו פיל איך דאָ, ביי
דיר,,. יעטאַ, אין באַשײידענעם צימער. אין דיין מוטערלעכער בעט.
זי מיר געבענטשט, יעטאַ! פאַר דאָס ביסעלע עולם:הבכא, װאָס

599 |

דו גיסט מיר דאָ, נאָך דער שטורמישער און איבערגעטריבענער עולם:הזה,
וואוהין מען האָט מיך אַרײנגעצױגן, פון וועלכער איך בין אַזױ פּיינלעך-
זאַט..,

יעטאַ האָט אים זיין האַלדז אַרומגענומען מיט צוויי װאַרעמע
הענט:

--- מען האָט מיר געזאָגט, אַז דו ביסט אַ מאָלער. ערשט דו ביסט
| גאָר אַ פּאָעט... מיין פּאָצט ?

--- דיינער. מען קאָן דאָך ריידן מיט פאַרבן, אַזױ װי מיט ווערטער,
ליבע יעטאַ!

--- רייד ניט מער, רייד ניט ! דיינע אױגן קלעפן זיך. דו ביסט
מיד, | |

--- איך בין מיד, זייער מיד, יעטאַ.

אַזױ האָט ער איינגעדרעמלט אונטער איר האַנט, וועלכע איז געווען
פּונקט אַזױ צאַרט און גלעטנדיק װוי אירע אויגן.

5 | :

וויפיל ער איז געשלאָפּן ווייסט ער ניט, אָבער וען ער האָט זיך
אױפגעכאַפּט איז דער צימער געווען פאַרטונקלט פון האַלב-אַראָפּגע-
לאָזענע סטאָרעס און פון פאַרגייענדיקן נאָװעמבעריטאָג. עס איז שױן
אַװדאי געווען נאָך פיר אַ זייגער. אַ קאַלט רעגנדל אויסגעמישט מיט
שניי האָט געשמיסן אין די אונטערשטע אַנטבלױזטע שױבן און גע-
מאַכט דאָס ליגן, אין ווייכן און אױסגעװאַרעמטן בעט, נאָך זיסער און
געמיטלעכער. עס איז ניטאָ קיין גרעסערער פאַרגעניגן, אין אַ מאָמענט
פון פיזישער מאַטקײט, װי צו פילן זיך געשיצט און װאַרעם אונטערן
אַקאָמפּאָנימענט פון אַ דרויסנדיקן שלעכטן װעטער. דער רעגן קלינגט
דעמאָלט וי מוזיק. דער ווינט אין קוימען פאַרגייט זיך װי אַ פלייט.
אָבער די, וועלכע האָט די דאָזיקע געמיטלעכקייט געשאַפן אַרום אים,
וואו איז זי ? זי איז דאָ ניטאָ. געלאָזן אים אַלײן.

-- יעדטאַ ! -- האָט ער פּיעשטשענדיק זי אַ רוף-געגעבן וי אַ קינד
װאָס כאַפּט זיך אויף און וויל זען זיין מאַמען. |

זי איז אין ווייכע שטוב-ישיך אַריינגעקומען צו אים. דאָס מאָל
אין אַ לױיזן ראָזעװען קאַפּאָט מיט אַ שפּיצן-הײַבל איבער די האָר,

--- נו, אױסגעשלאָפן זיך?.. -- האָט זי שטיל אויסגעזונגען.

--- פאַרװאָס האָסטו ניט צוגעגעבן: ,מיין זון" ?

-- אָ, -- מאַכט זי און קוקט אים אָן מיט פינקלדיקע אוגן, ---
אַ שיינער זון ביסטו מיר ! קוק מיך בעסער ניט אָן אַזױ !..

3

--- דיין האַנט, יעטאַ! זע איך אויס אַנדערש וי פריער 1

-- אָ, אַ ! גאַנץ אַנדערש....

--- פילסטו װי פאַרליבט איך בין אין דיך ?

--- איך וויל ניט װויסן... |

-- דאָס איז ניט ריכטיק. צוליב מיר, יעטאַ, האָסטו זיך דאָך
אױיסגעטאָן. איין שטוב-קאַפּאָט איז דיר געבליבן איבערן העמד.

--- שטיף ניט אַזױ ! איך גרייט פאַר דיר אָוונט:ברויט. עס קאָן
כאַפּן ברענען -.

--- איך ברען אויך. איך בין בילכער.

--- טייערער מיינער, שפּעטער,

--- פאַרװאָס שפּעטער ?.. נאָר פריער פאַר אַלץ װאַרף אַראָפּ

8 דיין הייבל,

--- געפעלט דיר ניט ?

--- דיינע ווייסע האָר איבער די שװאַרצע ברעמען און אױגן
געפעלן מיר בעסער.

--- װאָס פאַר אַ פאַנטאַזיעס דו האָסט !'.. װער האָט דִיך אויס-
געלערנט ?

--- גאָרניט קיין פאַנטאַזיעס. דער קאָנטראַסט פון שװאַרץ און |

ווייס אין דיין געזיכט איז אַזױ שאַרף, אַזױ פּיקאַנט, אַזױ איז שענער.
איצטער, אין דייגע ווייסע האָר, זעסטו אויס וי אַ מאַרקיזע אין אַ גע"
פּודערטן פּאַריק, אין הויף פון לואי דעם פופצנטן,

--- אַ מאַרקיזע אין קאַפּאָט ...

--- אויך ער איז איבעריק... װאַרף אַראָפּ ! װאָס פאַר אַ זאַפטיקן
און גלאַטן לייב דו האָסט, די יונגע מאָדעלקעס פון מאַנפּאַרנאַס װאָלטן
דיך געמאָגט מקנא זיין. דער קאָפּ --- קיל און ווייס װי שניי. און די
אויגן --- הייס. שװאַרצע וויינטרויבן אָנגעזאַפּט מיט זון אין טיפן
שניי... ‏ אויסטרינקען װאָלט איך זיי געקאָנט,

--- אַזױ רעדט מען דאָס מיט אַ מאַמען פון קינדער ?

-- אַזױ פאַרפירט מען דאָס אַ פרעמדן יונגנמאַן ?

-- אָ, א ! וי אַ ווילדער ביסטו מיך באַפאַלן...

--- ניין, נאָר צו די פיס געפאַלן דיר. דו זאָלסט באַפעלן!
הייסטו --- גיי איך גלייך אַװעק, אין שניי און אין רעגן, גלייך.

--- ניין, ניין ! ניט אַזױ האָב איך דאָס געמיינט. בלייב דאָ מיט
מיר ! : |
--- איך בלייב, יעטאַ!
--- דו, דו !... וי אַ קרבן דיינער וויל איך זיין. אַ קרבן אויפן

524

8

ווייסן בעט, װאָס איך האָב פאַר דיר אויסגעבעט. צװישן הונדערטער
האָב איך דיך דערזען. איך האָב געוואוסט אַז דו װעסט זיין מיינער,
אינגאַצן מיינער, וי נאָר איך האָב דיך דערזען.

איר קול איז איבערגעגאַנגען אין אַ אַנטציקטער מורמלעניש. און
ערשט איצט האָט ברין דערזען װאָס פאַר אַ הייס בלוט עס שלאָגט אונטערן
שניי פון איר ווייסן קאָפּ, זי האָט זיך, אָן אַ שום איבערגאַנג, אָנגעצונדן
מיט אַלע וואונדערלעכע פייערן פון אַ פרוי, װאָס זוכט אויסצולעבךזיך
אין איר לעצטער האַרבסטיקער בענקשאַפט. גאָרנישט איבערגעלאָון
פאַר קיינעם. מיט פאַרמאַכטע אויגן האָט זי אים אַרומגעכאַפּט, איינ-
גענעגלט זיך אין אים, און אירע שיכורע װערטער אַלע וויילע איבער.
געריסן מיט קושן און וויינען: :

--- הלוואַי װאָלטסטו געווען מיין זויגלינג. דיין מילך-מוטער װאָלט
איך געדאַרפט זיין. דער זאַפט פון מיינע בריסט זאָל אַרײן אין אַלע
דיינע אָדערן און דיך צובינדן צו מיר. זאָלסט ניט קאָנען אַװעקגײן
פון מיר, און ווען דו װועסט אַװעקגײן --- לויפן צוריק, און װוידער האַלטן
זיך פאַר מיין פאַרטעך, ניט פון שװאַכקײט נאָר פון איבערגעבנקייט.
זאָלסט צו מיר לויפן בײיטאָג אין מיטן אַרבעט און אָנקוקן מיך. אויפ-
וועקן מיך אין מיטן נאַכט און מיך אָנקוקן, צי קיינער האָט מיך פון דיר
ניט אַװעקגענומען...

--- יעטאַ, עפן-אויף די אויגן. קוק מיך אָן! איך בין דאָ לעבן דיר,
איך בלייב מיט דיר. וויין ניט !

--- שטער מיר בעסער ניט ! לאָז מיך אויסוויינען זיך,. איך ווייס
דאָך אַז ס'איז ניט אויף לאַנג...

4

דעם זעלבן טאָג אין אָװנט, ווען אין די פאַררעגנטע פּאַריזער טראָ-
טואָרן האָבן זיך געשפּיגלט די גרויסע, נעפּלדיק-לויכטנדיקע לאַמטערנעס,
האָט זיך ברין אומגעקערט צו זיך אַהיים. ניט אַזױ ווייל אים האָט
אַזױ שטאַרק געצויגן צו זיין ניט-געהייצטער אַטעליע מיטן בילד פון דער
;גרינער נאַכט* אין ווינקל, װאָס סאָלאַנש האָט אַזױ ברוטאַל קאַליע-
געמאַכט, נאָר סתם אַזױ, ווייל אים האָט זיך געגלוסט אָפּכאַפּן דעם
אָטעם, איבערבייטן די אַזױ-גערופענע אַטמאָספער". ביי יעטאַן אין
דער קליינער וואוינונג איז זי אים, פאַרנאַכט, געװאָרן אַ ביסל
צודגעדיכט : און די טרייסט פון אירע אָרעמס איז אים געװאָרן אַזױ
האָניקדיק-זיס, אַז ער האָט גענומען זוכן אַן אויסרייד אַװעקצוגיין און
אָנטרינקען זיך מיט דער פּוסטקײט און ניט:געמיטלעכקייט פון זיין

55

קינסטלער-וואוינונג, אַזױ וי מיט ביטערער לימאָנאַדע. אין זיין באַ-
ציאונג צו יעטאַן האָט ער זיך געפילט מער דאַנקבאַר װי פאַרליבט,
אויסגעקושט און אױסגעפּיעשטשעט, פון איר האַרבסטיקער ליידנשׂאַפט,
האָט ער דאָס איר דאַנקבאַר צוריקגעגעבן. ביידע צופרידן, ביידע האָבן
גרויסציגיק געשפּילט און געבליבן קויט.

סאָלאַנשס לעקציעס זיינען ניט געווען אומזיסט. די עטלעכע,
ריכטיקער געזאָגט דער איין טאָג ;עולם הזה", װאָס זי האָט אים גע"
שענקט, אַזױ וי אירע גייסטרייכע קאַפּריזן, האָבן אים געוויזן גאָר אַן
אַנדער צוגאַנג צו דער פיל-באַרימטער ליבע, געלערנט אים ניט צו פאַר-
לירן צופיל כוחות אויף הכנות, אויסמיידן אין דער ליבע יעדע טויטלעכע
ערנסטקייט, יעדן אויפגעבלאָזענעם ראָמאַנטיזם. כדי צו דערגיין צו דער
ליבע דאַרף מען אָנהויבן פון איר גופא און דערנאָך גיין אין דער הויך.
מיט פאַראייניקטע כוחות, פון מאַן און ווייב, אַלץ העכער און העכער.
עס איז אַ סך געזינטער און אינטערעסאַנטער אויך. און קײינמאָל ניט
פאַרלירן צופיל שעפערישע כוחות און טייערע צייט אױף באַקלאָגן אַן
אָפּגעבליטע ליבע. נאָר פאַרליבן זיך פון דאָס ניי. און װאָס גיכער אַלץ
בעסער. |

אַזעלכע באַטראַכטונגען זיינען געווען זייער שיין און זייער פּראַק-
טיש... אָבער װי נאָר ברין איז אַריבערגעטראָטן דעם שװעל פון זיין
פינצטערער אַטעליע און געמאַכט ליכט, האָט זיך אָנגעהויבן די ריע
ווירקלעכקייט, װאָס שטרייכט איבער אַלע דיכטערישע קאָנסעקװענצן

דאָס ערשטע װאָס ער האָט דערזען --- איז אַ בריוו. עס איז געלעגן
אונטערגערוקט אונטער דער טיר. ער האָט דערקענט די האַנטשריפט
און אויפגעריסן דעם קאָנװערט מיט אַ קורצן אָטעם. אין בריוו איז
געשטאַנען :

,ביסט נעכטן אַװעק פון טאַװערנע אָן ?אַ גוטע נאַכט*. לופּען האָט
אונדז געזאָגט, אַז דו האָסט זיך דערפילט ניט אינגאַנצן. מאַדאַם מלאָ-
טעק האָט דאָס מיר אויך געזאָגט,

,בין איך היינט געווען ביי דיך צוויי מאָל. אינדערפרי און פאַרי
נאַכט. געװאָלט זען װוי דיר גייט, כאָטש דו האָסט מיך אָפּגעשטױסן...
נאָר װוי איך זע איז דיר גאָר ניט אַזױ שלעכט. טרייבסט זיך אַרום איבער
פּאַריז און דאַרפסט קיינעמס הילף ניט האָבן. מיינע -- אױך ניט,
פאַרפאַלן,

ס אָנ י אי"

דאָס האָט אים גלייך אַרױסגעבראַכט פון זיין אָנגענומענער גלייכ-
גילטיקייט,. ער האָט גענומען גריבלען:

520

| ,עפּעס איז דאָס בריוול קורץ. צו קורץ !'.. צי גייט זי ניט עפּעס

אָפּטאָן מיט זיך, װוי לופּען האָט געמיינט ?.. אַךְ, זי האָט זיך פיל צו
ליב ! זי װעט נאָך לויפן אַהער... זי מיינט, אַז איר אויפגעגעבענער
אָרט אין מיין אַטעליע איז שוין ווידער פריי. סאָלאַנש איז דאָך אַװעק...
זי װויײיסט ניט אַז עס איז דאָ אַ יעטאַ. אַ מוטערלעך ליבע, אַן איבער-
געגעבענע יעטאַ. איר פוס-נאָגל איז זי ניט װערט!.."

ער האָט אַ שמיץ געגעבן סאָניאַס בריוו אויף דער עטאַזשערקע,
וואו עס האָבן זיך געװאַלגערט אַ סך אַנדערע ניט-געעפנטע בריוו, גע"
מאַכט פייער אין דעם אייזערנעם אייוועלע און גענומען אַרומשפּרײזן
איבערן הילכיקן דיל. דאָס פייער האָט זיך לאַנגזאַם צעפלאַקערט.
אָבער די געמיטלעכקייט אין דער אויסגעקילטער אַטעליע איז ניט אַזױ
גיך געקומען. די פייכטלעכע לופט האָט ברינען ביסלעכוייז דורב-
גענומען און נאָך מער צערייצט זיינע אָפּגעשװאַכטע גערוון:

;אין אַלגעמײן בין איך וװערט די פּוסטקײט װאָס איך פיל דאָ.
עס איז ניט אַזױ אַ פיזישע פּוסטקייט וי אַ גייסטיקע. עס קומט דערפון,
װאָס איך האָב מיך פאַרגעסן אַלס מאָלער און געװאָרן אַ לעבעייונג.
פון אַלע מיינע לײדנשאַפטן געװאָלט צזאַמענשטעלן אַן אָרקעסטער
אין איין טאָג און אַרױסגעקומען איז אַ קאַקאַפאָניע. אַ סך געשמאַקן און
קאָלירן, פּאַרפיומען און פרויען דורכגעלאָזן דורך מיינע פינף חושים
אין איין מעת-לעת. און װאָס איז אַרױסגעקומען? אַ קליין-בירגערלעכע
האָניקיזיסע פאַרהעלטעניש מיט אַ פרוי, װאָס האָט שוין דערוואקסענע
קינדער און לעבט אויס די לעצטע שפּורן פון איר יוגנט.,,*

אין זיין װאַקסנדיקער אומצופרידנקייט מיט זיך אַלײן האָט ער
זיך גראָד אָנגעשטױסן אָן דעם ראַם פון דער ,גרינער נאַכט*. דאָס בילד
איז געווען אומגעדרייט צו דער װאַנט, עפּעס וי עס װאָלט זיך שרע-
קעוודיק באַהאַלטן פון אים... גראָד דאָס האָט ברינען נאָך מער צע-
רייצט. גרינגשאַציק, מיטן פוס, האָט ער אומגעדרייט דעם באַמאָלטן
פלאַך צו זיך, שאַרף אָנגעקוקט און איז אָפּגעטראָטן אויף צוריק. אַזױ
אומנאַטירלעך האָט אים די ,גרינע נאַכט* אויסגעזען איצט. אָט דאָס
איז מאָלערײ ? ליטעראַטור איז דאָס! צוגעקלערט, צוזאַמענגעשט"
קעוועט. סאָלאַנשס נאַקעטע פיגור --- פאַר זיך, די נאַכט אין. די בערג
מיט דער שלאָפּנדיקער אָזערע -- פאַר זיך...

;שטייסט מיר נאָך אַלץ אין וועג 77 --- האָט ער צום בילד גענומען
ריידן װי צו אַ לעבעדיקן ועזן. --- ,װאַרפסט מיר אויף מיין לייכטזין.
מיט די גאָלדענע פלעקן, װאָס סאָלאַנש האָט דיך באַפלעקט אין איר ווילדן
צאָרן... מיינסט אפשר איך װעל די פלעקן נעמען װאַשן מיט טער-

527

פּענטין אַזױ, װי מען װאַשט זינד, און װעל תשובה:טאָן? מיינסט
איך װעל דיך נעמען איבערמאָלן פון דאָס ניי ? ווידער אַמאָל עוסקן זיך .
מיט סאָלאַנשס נאַקעטקײט ?.. קײן זכר זאָל פון איר דאָ ניט
בלייבן ! זי האָט אָנגעהױיבן, איך װעל ענדיקן..."

ער האָט זיך אַ װאָרף-געגעבן צום װינקל לעבן דער עטאַזשערקע,
אַ כאַפּיגעגעבן דעם זעלבן סלאָאיק מיט גאָלד-פאַרב און ברייטן פּינזל
װאָס סאָלאַנש האָט שוין, אין איר אייפערזוכט, געברויכט, און גענומען
ליאַפּען און שמירן איבערן גאַנצן פלאַך פון דער ,גרינער נאַכט*, רעכטס
און לינקס, אַראָפּ און אַרױף, ברומענדיק דערביי אין אַ מין צאָרנדיקן
עקסטאַז:

;אַזױ, און נאָך אַמאָל אַזױ !.. דאָס ביסל ,עולם הוזה", װאָס דו,
סאָלאַנש, האָסט מיר צוגעװאָרפן, האָט מיך אַ סך געקאָסט. אָבער די
אויגן האָט דאָס מיר פאָרט געעפנט. איך האָב דערזען, אַז מענטשלעכע
ליידנשאַפטן זיינען צען מאָל שטאַרקער און טיפער וי אָט די דאָזיקע
ליטעראַטור פון ;גרינע נעכט" און אַנדערע סימבאָלעכצן... האָסט
| מיר אויך געוויזן וי אַזױ מען דאַרף קיין ברעקל רחמנות ניט האָבן אויף
אַזעלכע שמירערייען, ווען מען איז אין זיי אַנטױישט. ליאַפּ, ליאַפּ! קיין
זכר זאָל ניט בלייבן!,.,"

דאָס גאַנצע בילד איז שוין געווען פאַרשמירט מיט גראָבע גלאַנציקע
קרייצן, פון איין ווינקל האָט נאָך בלוי-געלויכטן די פאַרליאַפּעטע לבנה-
נאַכט, װי דורך אַ שפּאַרונקע, האָט ער עס באַלד פאַרגאָסן מיט פרעכן
גאָלד, בלינד געמאַכט... נאָר אויך דאָס האָט אים ניט אינגאַנצן באַ-
רואיקט. ער האָט נאָך אַלץ מורא געהאַט פאַר חרטה, כאָטש חרטה װאָלט
דאָ שוין װײניקיװאָס געהאָלפן. אים האָט זיך אַלץ געדוכט, אַז סאָ-
לאַנשס נאַקעטקײיט און איר מערקוירדיק געזיכט, וועלכע ער האָט
אַזױ לאַנג געזוכט ביז ער האָט געפונען, אַזופיל באַוואונדערט און שטד-
דירט ביז ער האָט אַרײנגעפּאַסט אין בילד, אַז זיי האָבן זיך איצט באַ-
האַלטן הינטערן גאָלדענעם פּאַראַװאַן, וועלכן ער האָט דאָ אַזױ גראָב
אָנגעמאַליעװעט. און באַלד װועט די נאַקעטע שיינהייט ווידער אַרױס-
שפּרינגען פון הינטערן גאָלד און זיך צעלאַכן :

;איך, האַ-האַ, בין דאָך דיין געלונגענער סינטעז װאָס דו האָסט
געשאַפן אויפן גרינעם גרונט פון בערג און װאַסער און נאַכט: איך בין
דיין קינסטלערישע צוזאַמענזעצונג פון אײיראָפּע און פּאָלינעזיע, פון
ראַפינירטער קולטור און פאַרביקער עקזאָטיק. און באַלױכטן האָסטו מיין
זעל מיטן ווייטן אָפּשײן פון וואולקאַזדאויסברוך אויפן מאַרטיניק-אינדזל,
פון װאַנעט איך האָב מיך געראַטעװעט מיט אַ פערטל יאָרהונדערט

28

צוריק. און מיינען מיינסטו, אַז דו האָסט מיך שוין געטױט. מיט דאָס 1 ביסל:
גאָלד-פאַרב װאָס דו האָסט איבער מיר צעשמירט ?,.' |

דאָס האַרץ איז ביי ברינען שטיין געבליבן. טויטע האָבן גענומען
ריידן, דערשטיקטע גייסטער לאַכן פון אים.... באַלד אָבער האָט ער זיך
צוריק באַהערשט :

;אָן חרטה, דו! קיין וועשער על איך ביי דיר ניט װערן..,"

שרייענדיק אַזױ, ניט אויף זיך, ניט אויפן פאַרשמירטן לייוונט,
איז ער אַרײינגעלאָפן אין זיין קליינער גאַזיקיך, געכאַפּט דעם ערשטן
כעסטן מעסער, געלאָפן צוריק און גענומען פּאַסעװען דאָס פֿאַרשמירטע
בי"לד,. דער ערשטעטר זעץ מיטן מעסער האָט אַרױסגערופן אַ טעמפּן
,בום", וי אַ שלעכט-אַנגעצויגענער פּויק, די אַנדערע שלעג האָבן אָפּגע-
קלונגען נאָך שװאַכער. זיי האָבן זיך אָנגעהערט וי רייסן אַ ביליקן סיטץ,
מיט אַ קוויטש און מיט אַ פייף...

שלאָגנדיק אַזױ מיטן מעסער אין בילד, וי אין קרויט אַרײן, האָט
ער צום טאַקט גענומען זינגען דאָס מאַטראָסן-לידל, װאָס האָט זיך אים
געווען איינגעגעסן די לעצטע פּאָר טעג און אים פֿאַרפאָלגט מיט איר
לעבנסלוסטיקן ריטם. אַלע זיינע מעשים, די גוטע, וי די שלעכטע,
אַזױ אויך אַלע משוגעתן װאָס ער האָט דורכגעמאַכט די לעצטע פיר-און"
צװאַנציק שטונדן, האָבן זיך, דוכט זיך, צוזאַמענגעשפּיצט אין זיין קורץ"
אָטעמדיקן געזאַנג. אַ האַק און אַ זונג, אַ זונג און אַ האַק :

גאָט איז דער יונג פון דער מאַרינע !
ווער עס טראָגט דעם בלויען ראָק,
דער איז ניט קיין אַלטער זאָק !*

באַלד, אָבער, האָט ער זיך געכאַפּט, אַז מיט מונטערקייט האָט אַזאַ
װאַנדאַליזם, װאָס ער טוט דאָ אָפּ, גאָר ניט צו טאָן. גיכער איז דאָס
אַ באַנעמעניש אַזאַ, אַ טײיװלאָנישע שיכרות, וועלכע ער ויל פון זיך
אַרױסיאָגן, װי איבערגעהיצטע פּאַרע. געכאַפּט זיך אַליין ביי אַזאַ שאַנד
טאַט, האָט ער גענומען קאָכן װי אַ גזלן;: וי אַן אמתער גזלן, וועלכער-
טויט זיין אייגן קינד :

;איצט", -- האָט ברין געקייכט, --- ;איצט האָב איך דיך אינגאַנצן
אָפּגעטױט! ניטאָ װאָס צו ואַשן מער מיט מאָטשאַלקעס און טער-
פּענטין... מער וװועסטו שוין פון הינטער דעם גאָלדענעם פּאַראַװאַן ניט
אַרױיסגײן. ניין,. אויס חרטה און אויס באַדױערן! קער זיך אום צוריק
צום וואולקאַןדאינדזל פון װאַנען דו ביסט געקומען } צו דיין מאַרטיניק,
פון װאַנעט דו ביסט געקומען מוטשען מיך. דורך אָט דעם ברייטן לאָך

599

װאָס איך האָב דאָ דורכגעשניטן אין לייוונט, קער זיך אום! דער װעג
אין פריי,.,*
| ער האָט דערהערט אַ דערשטיקטן געלעכטער און ניט געװאָלט

גלויבן, אַז דאָס איז זיין אייגענער קול. איז ער געלאָפן צום שפּיגל און
זיך אַלײן אָנגעקוקט. דער פּנים אִיז געווען בלאַס, די אויגן האָבן גע-
מינקלט. אָבער זאָגן, אַז אַ מענטש מיט אַזאַ געזיכט איז ניט ביים פולן
זינען, האָט מען ניט געקאָנט זאָגן. פאַרקערט, אַ געוויסער שטאָלץ איז
געווען איײינגעפּרעסט אין דעם שטרענגן געשלענגל פון די ליפּן: גט-
קעמפט מיטן טייוול און אים באַזיגט. אויג אויף אויג און אָן קיינעמס
הילף, |

;מאָרגן*, --- האָט ער זיך גענומען באַרואיקן, --- ;װאַרף איך דאָס
אַלץ אַװעק אין מיסטקאַסטן, נאָר די באַגולדטע ראַם װעט בלייבן, פאַר
אַן אַנדער בילד, אַ בעסערן, אַ סך בעסערן װי די ,גרינע נאַכט", װאָס
איז דאָ אומגעבראַכט געװאָרן. דאָס ווייס איך אויף געװויס !.."

--- אָבער װאָס פאַר אַ תירוץ זאָגט מען פראַנסואַ לופען ? ער אין
| דאָך אין סאָלאַנשס בילד געווען פאַרליבט מער וי אין איר אַלײן, און
נאַצאָלט פאָרויס האָט ער אויך,

--- קיין שום תירוץ ניט! איך האָב דאָ מער פאַרלױרן אָדער
ער װעט זיך באַנוגענען מיט אַן אַנדער לייוונט, אָדער ער באַקומט אויס-
געצאָלט זיין געלט צוריק...

באַלד, נאָך אַזאַ אָפּגעקילטן אויפברויז, האָט ברין דערפילט אַ שװאַכ-
קייט אין די קני, דערנאָך --- אין גאַנצן קערפּער. אַן אָפּגעלאָזנקײט און
אַ קלעמעניש אין האַרצן. פּונקט אַזױ האָט ער זיך היינט געפילט איג-
דערפרי, ווען ער האָט זיך נאָכגעשלעפּט נאָך יעטאַן...

האָט ער געטאָן דאָס זעלבע, װאָס ער האָט שוין היינט אײינמאָל
אויסגעפּרואווט אונטער יעטאַס מוטערלעכע הענט: אויסגעצויגן זיך
אויף דער אַטעליע-קאַנאַפּע אַקעגן פייער. און זיך איינגעװויקלט אין
װאַרעמען פּלעד. באַלד האָט יעטאַס סגולה גענומען וירקן אַ גלייכ-
מאָסיקע װואַרעמקײט האָט זיך צעגאָסן איבערן גאַנצן גוף. עס האָט אים
גענומען שלעפערן. פריער שיטערלעך, דערנאָך --- שווערער און שוע-
רער, ביז עס איז איבערגעגאַנגען אין אַ פולשטענדיקער פאַרגעסנקייט. עס
איז געווען יענער צושטאַנד, אין וועלכן דער מידער מוח טרוימט אַפילן
ניט און מען שוועבט וי אין עולם-התוהו. אַזאַ פאַרגעסנקייט האָט שוין
| ברינען ניט אײינמאָל אַרומגעכאַפּט, ווען ער האָט פאַרענדיקט אַן אַרבעט
װאָס האָט אים גרינטלעך אױסנעשעפּט, אָדער ווען ער האָט פלייסיק

230

געזאַמלט אַלע זיינע כוחות און זיי צוזאַמענגעשפּיצט אויף אַ ;מאָרגן",
אויף אַן אָנהױב פון אַ נייער פאַרבן-קאָמפּאָזיציע,. עס איז אויך דאָס מאָל
געווען אַ שװער-געשפּאַנטער שלאָף פון אָנגעשװאָלענע קערנער, אין אַ
פייכטער פרילינג-ערד, איידער זיי שניידן זיך דורך, מיט זייערע ערשטע
גרינע בלעטלעך, און הויבן אָן צו שפּראָצן און צו געדייען אונטערן
ליכטיקן הימל,

נד.

31

232

1טער קאַפּיטל:
פטער קאַפּיטל: *
פטער קאַפּיטל :
4טער קאַפּיטל :
5טער קאַפּיטל :
6מער קאַפּיטל:
7טער קאַפּיטל :
8טער קאַפּיטל:
9טמער קאַפּיטל :
0טער קאַפּיטל :
1טער קאַפּימל :
9טער קאַפּיטל :

1טער קאַפּיטל :
פטער קאַפּיטל:
פֿטער קאַפּיטל :
4טער קאַפּיטל:
פטער קאַפּיטל:
6מער קאַפּיטל:
7טער קאַפּיטל :
פֿטער קאַפּיטל :
9פטער קאַפּיטל:
0טער קאַפּיטל :
1מער קאַפּיטל :
92טער קאַפּיטל :
2מער קאַפּיטל :
4טער קאַפּיטל :
5טער קאַפּיטל :

אינהאלט:

ערשטער מייל

דויד בּרין און זוין קאַנקורענט -- --
סאַניאַ חחיט = השיין. ידי הייייי היקדיה. הייי. היידה. זי
צווישן מאַן און װויוֹבּ --- -- --ד די
די אַנטוישונג יי יי ייט
די באַקאַנטשאַפט אבי יי יי יי
אין דער אַרבּעט -- הו הײד חדך קײך דיה
פּראַנסואַ. לומען חדיך = חחדה חחדך חחסט היה
פּאַרענדיקט דאָס בּילל -- -דד דוה חדת
מישעל גאַבּראָנסקי חחחח חחחט חחיה פיה יהת
בּיי אַ גלעזל קאָניאַק די דײך חדך הוה דדיז
אין הווו פון דוֹ מלאָמעסט -- -- --
דער פּאַמש יי יי יי יי יי יי אט

צווייטער טייל

דער אָנהויבּ פון עולם-הזת -- --ד דיז
אין לובּע-נעסט יי יי א א א א
שפּילערווען---- =ײד החך דחי חדה דוה דיה
וי אַווי מען פאַנגט לאַקס -- -- =--
אַנרי דאַל = א אי אי אי א אט
אין ,ים-שטערן? --- דיך חדח דיה הדידיז
אין וויכער = יי יי א א א אש
דער וויכער דריוט זיך == --ד דיה היה
זינד און שטראָף = אי א א אט
שלום אויף אַ וויילע חײד דיה דוה דיה היה
פאַרן קאָנצערמ יי יי א אט
דער וויזים בּיו גאַבּראָנסקין -- -- --
די דריי פּאָרלעך == יא אי יי אט
אין דער נאַכט אַהווּן -- =- -יד יה
יעטאַ דח דיה חדט חחה דוה דוה דוה דיה

עטלעכע וויכטיקע גרייזן צו פאַרריכטן (אין בוך ,עולם הזה?)
1) בּלאַט 601: שורה 10, געדרוקט: פּאָליטר: דאַרף זיין : פּאַלצט)
לן בּלאַט 606: אויסצושטרווכן דו שורות 81 און 82 און לייענען די פֿאָלגנ-

דיקע שורות :
שטיינערנעם בּוך, וואו טויזנטער יאָרן געשיכטע האָבּן פאַרשריבּן זייערע דערינע-

רונגען. דער אויסגעגראָבענער רוימישער טפאַטטר-צירק אויף רי-מאָנוש, און דו
;) בּלאָט 333: שורה 0, געדרוקט : בצלאָט'ן, דאַרף זיין : בּצלאָנ'ס

1-